៦. ទេវតានុស្សតិកថាវណ្ណនា

១៦២. អរិយមគ្គវសេនាតិ អរិយមគ្គស្ស អធិគមវសេន. សមុទាគតេហីតិ សម្មទេវ តទុប្បត្តិតោ ឧទ្ធំ អាគតេហិ. យាទិសា ហិ អរិយានំ សន្តានេ លោកិយាបិ សទ្ធាទយោ, ន តាទិសា កទាចិបិ បោថុជ្ជនិកា សទ្ធាទយោ. ទិព្ពន្តីតិ ទេវា. ចត្តារោ មហារាជានោ ឯតេសន្តិ ចតុមហារាជា, តេ ឯវ ចាតុមហារាជិកា. តេត្តិំស សហបុញ្ញការិនោ តត្ថូបបន្នាតិ តំសហចរិតំ ឋានំ តាវតិំសំ, តន្និវាសិនោបិ ទេវា តំសហចរណតោ ឯវ តាវតិំសា. ទុក្ខតោ យាតា អបយាតាតិ យាមា. តុសាយ បីតិយា ឥតា ឧបគតាតិ តុសិតា. ភោគានំ និម្មានេ រតិ ឯតេសន្តិ និម្មានរតិនោ. បរនិម្មិតេសុ ភោគេសុ វសំ វត្តេន្តីតិ បរនិម្មិតវសវត្តិនោ. ព្រហ្មានំ កាយោ សមូហោ ព្រហ្មកាយោ, តប្បរិយាបន្នតាយ តត្ថ ភវាតិ ព្រហ្មកាយិកា. តតុត្តរីតិ តតោ ព្រហ្មកាយិកេហិ ឧត្តរិ, ឧបរិ បរិត្តាភាទិកេ សន្ធាយ វទតិ. ទេវតា សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេត្វាតិ ‘‘យថារូបាយ មគ្គេនាគតាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតា, សីលេន សុតេន ចាគេន បញ្ញាយ សមន្នាគតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា តា ទេវតា, មយ្ហម្បិ តថារូបា សទ្ធា សីលំ សុតំ ចាគោ បញ្ញា ច សំវិជ្ជតី’’តិ ទេវតា សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេត្វា សក្ខិំ ឱតារេន្តេន វិយ អត្តនោ សទ្ធាទិគុណា អនុស្សរិតព្ពា.

យទិ ឯវំ សុត្តេ (អ. និ. ៦.១០) ឧភយគុណានុស្សរណំ វុត្តំ, តំ កថន្តិ អនុយោគំ មនសិ កត្វា អាហ ‘‘សុត្តេ បនា’’តិអាទិ. តត្ថ កិញ្ចាបិ វុត្តន្តិ ‘‘អត្តនោ ច, តាសញ្ច ទេវតាន’’ន្តិ ឧភយំ សមធុរំ វិយ សុត្តេ (អ. និ. ៦.១០) កិញ្ចាបិ វុត្តំ. អថ ខោ តំ ‘‘ទេវតានំ សទ្ធញ្ច សីលញ្ចា’’តិអាទិវចនំ. សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេតព្ពន្តិ ‘‘វុត្ត’’ន្តិ បរតោ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. កិមត្ថំ បន សក្ខិដ្ឋានេ ឋបនន្តិ អាហ ‘‘ទេវតានំ អត្តនោ សទ្ធាទីហិ សមានគុណទីបនត្ថន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ. កស្មា បន សុត្តេ យថារុតវសេន អត្ថំ អគ្គហេត្វា ឯវំ អត្ថោ គយ្ហតីតិ អាហ ‘‘អដ្ឋកថាយញ្ហី’’តិអាទិ.

១៦៣. តស្មាតិ យស្មា អដ្ឋកថាយំ ទេវតា សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេត្វា អត្តនោ គុណានុស្សរណំ ទឡ្ហំ កត្វា វុត្តំ, សីលចាគានុស្សតីសុ វិយ ឥធាបិ អត្តនោ គុណានុស្សរណំ ឈានុប្បត្តិនិមិត្តំ យុត្តំ, តស្មា. បុព្ពភាគេ ភាវនារម្ភេ. អបរភាគេតិ យថា ភាវេន្តស្ស ឧបចារជ្ឈានំ ឥជ្ឈតិ, តថា ភាវនាកាលេ. យទិ អត្តនោ ឯវ ឥធ គុណា អនុស្សរិតព្ពា, កថមយំ ទេវតានុស្សតីតិ អាហ ‘‘ទេវតានំ គុណសទិសសទ្ធាទិគុណានុស្សរណវសេនា’’តិ. តេន សទិសកប្បនាយ អយំ ភាវនា ‘‘ទេវតានុស្សតី’’តិ វុត្តា, ន ទេវតានំ, តាសំ គុណានំ វា អនុស្សរណេនាតិ ទស្សេតិ. បុព្ពភាគេ វា បវត្តំ ទេវតាគុណានុស្សរណំ ឧបាទាយ ‘‘ទេវតានុស្សតី’’តិ ឥមិស្សា សមញ្ញា វេទិតព្ពា. តថា ហិ វក្ខតិ ‘‘បុព្ពភាគេ ទេវតា អារព្ភ បវត្តចិត្តវសេនា’’តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

បកិណ្ណកកថាវណ្ណនា

១៦៤. ឯតាសន្តិ ឯតាសំ ពុទ្ធានុស្សតិអាទីនំ ឆន្នំ អនុស្សតីនំ. វិត្ថារទេសនាយន្តិ វិត្ថារវសេន បវត្តទេសនាយំ, មហានាមសុត្តំ (អ. និ. ៦.១០; ១១.១១) សន្ធាយ វទតិ. ភគវាតិអាទីនំ អត្ថន្តិ ភគវាតិអាទីនំ បទានំ អត្ថំ. អត្ថវេទន្តិ វា ហេតុផលំ បដិច្ច ឧប្បន្នំ តុដ្ឋិមាហ. ធម្មវេទន្តិ ហេតុំ បដិច្ច ឧប្បន្នំ តុដ្ឋិំ. ‘‘អារកត្តា អរហ’’ន្តិ អនុស្សរន្តស្ស ហិ យំ តំ ភគវតោ កិលេសេហិ អារកត្តំ, សោ ហេតុ. ញាបកោ ចេត្ថ ហេតុ អធិប្បេតោ, ន ការកោ, សម្បាបកោ វា. យោនេន ញាយមានោ អរហត្តត្ថោ, តំ ផលំ. ឥមិនា នយេន សេសបទេសុបិ ហេតុផលវិភាគោ វេទិតព្ពោ. ធម្មានុស្សតិអាទីសុបិ ‘‘អាទិមជ្ឈបរិយោសានកល្យាណត្តា’’តិអាទិនា, ‘‘យស្មា បន សា សម្មាបដិបទា’’តិអាទិនា ច តត្ថ តត្ថ ហេតុអបទេសោ កតោយេវាតិ. ធម្មូបសំហិតន្តិ យថាវុត្តហេតុហេតុផលសង្ខាតគុណូបសំហិតំ. គុណេតិ អត្តនោ គុណេ.

១៦៥. អរិយសាវកានញ្ញេវ ឥជ្ឈន្តីតិ អរិយសាវកានំ ឥជ្ឈន្តិយេវាតិ ឧត្តរបទាវធារណំ ទដ្ឋព្ពំ, អវធារណញ្ច តេសំ សុខសិទ្ធិទស្សនត្ថំ. តេនាហ ‘‘តេសំ ហី’’តិអាទិ. ន បុថុជ្ជនានំ សព្ពេន សព្ពំ ឥជ្ឈន្តីតិ. តថា ហិ វក្ខតិ ‘‘ឯវំ សន្តេបី’’តិអាទិ. យទិ ឯវំ, កស្មា មហានាមសុត្តាទីសុ (អ. និ. ៦.១០; ១១.១១) ពហូសុ សុត្តេសុ អរិយសាវកគ្គហណំ កតន្តិ? តេសំ ពហុលវិហារតាយាតិ អាចរិយា.

និក្ខន្តន្តិ និគ្គតំ និស្សដំ. មុត្តន្តិ វិស្សដ្ឋំ. វុដ្ឋិតន្តិ អបេតំ. សព្ពមេតំ វិក្ខម្ភនមេវ សន្ធាយ វទតិ. គេធម្ហាតិ បលិពោធតោ. ឥទម្បីតិ ពុទ្ធានុស្សតិវសេន លទ្ធំ ឧបចារជ្ឈានមាហ. អារម្មណំ ករិត្វាតិ បច្ចយំ កត្វា, បាទកំ កត្វាតិ អត្ថោ. វិសុជ្ឈន្តីតិ បរមត្ថវិសុទ្ធិំ បាបុណន្តិ.

សម្ពាធេតិ តណ្ហាសំកិលេសាទិនា សម្បីឡេ សំកដេ ឃរាវាសេ. ឱកាសាធិគមោ លោកុត្តរធម្មស្ស អធិគមាយ អធិគន្តព្ពឱកាសោ. អនុស្សតិយោ ឯវ អនុស្សតិដ្ឋានានិ. វិសុទ្ធិធម្មាតិ វិសុជ្ឈនសភាវា, វិសុជ្ឈិតុំ វា ភព្ពា. បរមត្ថវិសុទ្ធិធម្មតាយាតិ បរមត្ថវិសុទ្ធិយា និព្ពានស្ស ភព្ពភាវេន. ឧបក្កមេនាតិ បយោគេន. បរិយោទបនាតិ វិសោធនា.

១៦៦. ឯវំ សន្តេបីតិ ឯវំ មហានាមសុត្តាទីសុ អនេកេសុ សុត្តេសុ អរិយសាវកស្សេវ វសេន ឆសុ អនុស្សតីសុ ទេសិតាសុបិ. យស្សានុភាវេនាតិ យស្ស ចិត្តប្បសាទស្ស ពលេន. បីតិំ បដិលភិត្វាតិ អនុស្សវវសេន ពុទ្ធារម្មណំ បីតិំ ឧប្បាទេត្វា.

ឆអនុស្សតិនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ សត្តមបរិច្ឆេទវណ្ណនា.