៥. ចាគានុស្សតិកថាវណ្ណនា

១៦០. បកតិយាតិ សភាវេន. ចាគាធិមុត្តេនាតិ ទេយ្យធម្មបរិច្ចាគេ យុត្តប្បយុត្តេន តន្និន្នេន តប្បោណេន. និច្ចំ សទា បវត្តា ទានសំវិភាគា យស្ស សោ និច្ចបវត្តទានសំវិភាគោ, តេន. ឥធាបិ ‘‘បកតិយា’’តិ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. យំ បរស្ស បដិយត្តំ ទិយ្យតិ, តំ ទានំ. យំ អត្តនា បរិភុញ្ជិតព្ពតោ សំវិភជតិ, សោ សំវិភាគោ. ឥតោ ទានិ បភុតីតិ ឥតោ បដ្ឋាយ ទានិ អជ្ជតគ្គេ អជ្ជទិវសំ អាទិំ កត្វា. អទត្វា ន ភុញ្ជិស្សាមីតិ ទានសមាទានំ កត្វា. តំទិវសន្តិ តស្មិំ ភាវនារម្ភទិវសេ. តត្ថ និមិត្តំ គណ្ហិត្វាតិ តស្មិំ ទានេ បរិច្ចាគចេតនាយ បវត្តិអាការស្ស សល្លក្ខណវសេន និមិត្តំ គហេត្វា. វិគតមលមច្ឆេរតាទិគុណវសេនាតិ វិគតានិ មលមច្ឆេរានិ ឯតស្មាតិ វិគតមលមច្ឆេរោ, ចាគោ, តស្ស ភាវោ វិគតមលមច្ឆេរតា. តទាទីនំ គុណានំ, សម្បត្តីនំ, អានិសំសានំ វា វសេន.

សតំ ធម្មំ អនុក្កមន្តិ សាធូនំ ពោធិសត្តានំ ធម្មំ បវេណិំ អនុ អនុ កមន្តោ ឱក្កមន្តោ, អវោក្កមន្តោ វា. យេ ឥមេ ទាយកស្ស លាភា អាយុវណ្ណសុខពលបដិភានាទយោ, បិយភាវាទយោ ច ភគវតា សំវណ្ណិតា បកិត្តិតា. មនុស្សត្តំ វាតិ វា-សទ្ទោ អវុត្តវិកប្បត្ថោ, តេន ឥន្ទ្រិយបាដវភាវកម្មស្សកតាញាណាទីនំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ.

មច្ឆេរមលេនាតិ មច្ឆេរសង្ខាតេន មលេន. អថ វា មច្ឆេរញ្ច មលញ្ច មច្ឆេរមលំ, តេន មច្ឆេរេន ចេវ លោភាទិមលេន ចាតិ អត្ថោ. បជាយនវសេនាតិ យថាសកំ កម្មនិព្ពត្តនវសេន. កណ្ហធម្មានន្តិ លោភាទិឯកន្តកាឡកានំ បាបធម្មានំ. វិគតត្តាតិ បហីនត្តា. វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសាតិ ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ករណវចនំ. សោតាបន្នស្ស សតោតិ គេហំ អាវសន្តស្ស សោតាបន្នស្ស សមានស្ស. និស្សយវិហារន្តិ និស្សាយ វិហរិតព្ពវិហារំ, ទេវសិកំ វឡញ្ជនកកម្មដ្ឋានន្តិ អត្ថោ. អភិភវិត្វាតិ អគារំ អាវសន្តានំ អញ្ញេសំ ឧប្បជ្ជនករាគាទិឧបក្កិលេសេ អភិភុយ្យ.

យោ កិញ្ចិ ទេន្តោបិ សាបេក្ខោវ ទេតិ, សោ មុត្តចាគោ ន ហោតិ, អយំ បន ន ឯវន្តិ ‘‘មុត្តចាគោ’’តិ វុត្តំ. វិស្សដ្ឋចាគោតិ និរបេក្ខបរិច្ចាគោតិ អត្ថោ. យថា បាណាតិបាតពហុលោ បុគ្គលោ ‘‘លោហិតបាណី’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ ទានពហុលោ បុគ្គលោ ‘‘បយតបាណី’’តិ វុត្តោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ទាតុំ សទា ធោតហត្ថោយេវា’’តិ អាហ. តត្ថ សទាតិ និច្ចំ, អភិណ្ហន្តិ អត្ថោ. បរិច្ចាគោតិ ទេយ្យធម្មបរិច្ចាគោតិ អធិការតោ វិញ្ញាយតិ. យំ យំ ទេយ្យធម្មំ បរេ យាចនកា. យាចនេ យោគោ យាចនយោគោ, បរេហិ យាចិតុំ យុត្តោតិ អត្ថោ. យាជេន យុត្តោតិ ទានេន យុត្តោ សទា បរិច្ចជនតោ. ឧភយេតិ យថាវុត្តេ ទានេ, សំវិភាគេ ច រតោ អភិរតោ.

១៦១. យថា បរិសុទ្ធសីលស្ស បុគ្គលស្ស អខណ្ឌតាទិគុណវសេន អត្តនោ សីលស្ស អនុស្សរន្តស្ស សីលានុស្សតិភាវនា ឥជ្ឈតិ, ឯវំ បរិសុទ្ធឧឡារបរិច្ចាគស្ស បុគ្គលស្ស អនុបក្កិលិដ្ឋមេវ អត្តនោ បរិច្ចាគំ អនុស្សរន្តស្ស ភាវនា ឥជ្ឈតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘វិគតមលមច្ឆេរតាទិគុណវសេនា’’តិអាទិ វុត្តំ, តំ វុត្តត្ថមេវ.

ភិយ្យោសោតិ ឧបរិបិ. មត្តាយ បមាណស្ស មហតិយា មត្តាយ, វិបុលេន បមាណេនាតិ អត្ថោ. ចាគាធិមុត្តោតិ បរិច្ចាគេ អធិមុត្តោ និន្នបោណបព្ភារោ. តតោ ឯវ អលោភជ្ឈាសយោ កត្ថចិបិ អនភិសង្គចិត្តោ. បដិគ្គាហកេសុ មេត្តាយនវសេន បរិច្ចាគោ ហោតីតិ មេត្តាយ មេត្តាភាវនាយ អនុលោមការី អនុរូបបដិបត្តិ. វិសារទោតិ វិសទោ អត្តនោវ គុណេន កត្ថចិបិ អមង្កុភូតោ អភិភុយ្យ វិហារី. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.