សមាធិអានិសំសកថាវណ្ណនា

៣៦២. ទិដ្ឋធម្មោ វុច្ចតិ បច្ចក្ខភូតោ អត្តភាវោ, តត្ថ សុខវិហារោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ. កាមំ ‘‘សមាបជ្ជិត្វា’’តិ ឯតេន អប្បនាសមាធិយេវ វិភាវិតោ, ‘‘ឯកគ្គចិត្តា’’តិ បន បទេន ឧបចារសមាធិនោបិ គហណំ ហោតីតិ តតោ និវត្តនត្ថំ ‘‘អប្បនាសមាធិភាវនា’’តិ វុត្តំ. ន ខោ បនេតេតិ ឯតេ ពាហិរកភាវិតា ឈានធម្មា ចិត្តេកគ្គតាមត្តករា. អរិយស្ស វិនយេ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ សាសនេ ‘‘សល្លេខា’’តិ ន វុច្ចន្តិ កិលេសានំ សល្លេខនបដិបទា ន ហោតីតិ កត្វា, សាសនេ បន អវិហិំសាទយោបិ សល្លេខាវ លោកុត្តរបាទកត្តា.

សម្ពាធេតិ តណ្ហាសំកិលេសាទិនា សំកិលិដ្ឋតាយ បរមសម្ពាធេ អតិវិយ សង្កដដ្ឋានភូតេ សំសារប្បវត្តេ. ឱកាសាធិគមនយេនាតិ អត្ថបដិលាភយោគ្គស្ស នវមខណសង្ខាតស្ស ឱកាសស្ស អធិគមនយេន. តស្ស ហិ ទុល្លភតាយ អប្បនាធិគមម្បិ អនធិគមយមានោ សំវេគពហុលោ បុគ្គលោ ឧបចារសមាធិម្ហិយេវ ឋត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោតិ ‘‘សីឃំ សំសារទុក្ខំ សមតិក្កមិស្សាមី’’តិ.

អភិញ្ញាបាទកន្តិ ឥទ្ធិវិធាទិអភិញ្ញាញាណបាទកភូតំ អធិដ្ឋានភូតំ. ហោតីតិ វុត្តនយាតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ បការត្ថោ, តេន ‘‘ឥមិនា បការេន វុត្តនយា’’តិ សេសាភិញ្ញានម្បិ វុត្តប្បការំ សង្គណ្ហាតិ. សតិ សតិ អាយតនេតិ បុរិមភវសិទ្ធេ អភិញ្ញាធិគមស្ស ការណេ វិជ្ជមានេ. អភិញ្ញាធិគមស្ស ហិ អធិការោ ឥច្ឆិតព្ពោ, យោ ‘‘បុព្ពហេតូ’’តិ វុច្ចតិ. ន សមាបត្តីសុ វសីភាវោ. តេនាហ ភគវា ‘‘សតិ សតិ អាយតនេ’’តិ (ម. និ. ៣.១៥៨; អ. និ. ៣.១០២). អភិញ្ញាសច្ឆិករណីយស្សាតិ វក្ខមានវិភាគាយ អភិវិសិដ្ឋាយ បញ្ញាយ សច្ឆិកាតព្ពស្ស. ធម្មស្សាតិ ភាវេតព្ពស្ស ចេវ វិភាវេតព្ពស្ស ច ធម្មស្ស. អភិញ្ញាសច្ឆិកិរិយាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតីតិ យោជនា. តត្រ តត្រេវាតិ តស្មិំ តស្មិំយេវ សច្ឆិកាតព្ពធម្មេ. សក្ខិភាវាយ បច្ចក្ខការិតាយ ភព្ពោ សក្ខិភព្ពោ, តស្ស ភាវោ សក្ខិភព្ពតា, តំ សក្ខិភព្ពតំ.

តំ តំ ភវគមិកម្មំ អារព្ភ ភវបត្ថនាយ អនុប្បន្នាយបិ កម្មស្ស កតូបចិតភាវេនេវ ភវបត្ថនាកិច្ចំ សិជ្ឈតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបត្ថយមានា វា’’តិ. សហ ព្យេតិ បវត្តតីតិ សហព្យោ, សហាយោ, ឥធ បន ឯកភវូបគោ អធិប្បេតោ, តស្ស ភាវោ សហព្យតា, តំ សហព្យតំ.

កិំ បន អប្បនាសមាធិភាវនាយេវ ភវវិសេសានិសំសា, ឧទាហុ ឥតរាបីតិ ចោទនំ មនសិ កត្វា អាហ ‘‘ឧបចារសមាធិភាវនាបី’’តិអាទិ.

និព្ពានន្តិ តិស្សន្នំ ទុក្ខតានំ និព្ពុតិំ. រូបធម្មេ បរិយាបន្នា វិជ្ជមានាបិ សង្ខារទុក្ខតា ចិត្តស្ស អភាវេន អសន្តសមាវ. តេនាហ ‘‘សុខំ វិហរិស្សាមា’’តិ. សោឡសហិ ញាណចរិយាហីតិ អនិច្ចានុបស្សនាទុក្ខអនត្តនិព្ពិទាវិរាគនិរោធបដិនិស្សគ្គវិវដ្ដានុបស្សនាតិ ឥមាហិ អដ្ឋហិ, អដ្ឋហិ ច អរិយមគ្គផលញាណេហីតិ ឯវំ សោឡសហិ. នវហិ សមាធិចរិយាហីតិ បញ្ចន្នំ រូបជ្ឈានានំ, ចតុន្នំ អរូបជ្ឈានានញ្ច វសេន ឯវំ នវហិ. កេចិ បន ‘‘ចត្តារោ រូបជ្ឈានសមាធី, ចត្តារោ អរូបជ្ឈានសមាធី, ឧភយេសំ ឧបចារសមាធិំ ឯកំ កត្វា ឯវំ នវា’’តិ វទន្តិ.

សមាធិភាវនាយោគេតិ សមាធិភាវនាយ អនុយោគេ អនុយុញ្ជនេ, សមាធិភាវនាសង្ខាតេ វា យោគេ. យោគោតិ ភាវនា វុច្ចតិ. យថាហ ‘‘យោគា វេ ជាយតី ភូរី’’តិ (ធ. ប. ២៨២).

៣៦៣. សមាធិបីតិ បិ-សទ្ទេន សីលំ សម្បិណ្ឌេតិ.

សមាធិនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ ឯកាទសមបរិច្ឆេទវណ្ណនា.

បឋមោ ភាគោ និដ្ឋិតោ.