ធម្មបទដ្ឋកថាករណំ

អបរាបិ តិស្សោ អដ្ឋកថាយោ សន្តិ ខុទ្ទកបាឋដ្ឋកថា ធម្មបទដ្ឋកថា សុត្តនិបាតដ្ឋកថា ចាតិ, យា តាសុ ទិស្សមាននិគមនវសេន អាចរិយពុទ្ធឃោសេនេវ កតាតិ បញ្ញាយន្តិ. តត្ថ បន វុត្តវចនានិ កានិចិ កានិចិ អាគមដ្ឋកថាសុ វុត្តាការេន ន ហោន្តិ. តស្មា ឯកេ វទន្តិ ‘‘នេតា អាចរិយពុទ្ធឃោសស្សា’’តិ. ឯកច្ចេ បន ‘‘អាចរិយស្ស ឧបថម្ភកត្ថេរេហិ បឋមំ កតា, បច្ឆា អាចរិយេន ឱសានសោធនវសេន បរិយោសាបិតា វា ភវេយ្យុំ, អភិធម្មដ្ឋកថំ អាយាចន្តេន ចូឡពុទ្ធឃោសេន វា កតា ភវេយ្យុ’’ន្តិ វទន្តិ.

តំ តថា វា ហោតុ អញ្ញថា វា, ឥទានិ ឯកន្តតោ វិនិច្ឆិនិតុំ ន សុករមេវ. តស្មា តាសំ និគមនវចនវសេនេវ ឯត្ថ បកាសយិស្សាម. តាសុ ហិ ធម្មបទដ្ឋកថំ កុមារកស្សបត្ថេរេន អាយាចិតោ សិរិកូដស្ស (សិរិកុឌ្ឌស្ស) រញ្ញោ បាសាទេ វិហរន្តោ បរម្បរាភតំ សីហឡភាសាយ សណ្ឋិតំ បោរាណដ្ឋកថំ បាឡិភាសាយ អារោបេត្វា វិត្ថារគតញ្ច វចនក្កមំ សមាសេត្វា គាថាសុ អសំវណ្ណិតបទព្យញ្ជនានិ សំវណ្ណេត្វា អកាសិ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ គន្ថារម្ភេ –

‘‘បរម្បរាភតា តស្ស, និបុណា អត្ថវណ្ណនា;

យា តម្ពបណ្ណិទីបម្ហិ, ទីបភាសាយ សណ្ឋិតា…បេ…

កុមារកស្សបេនាហំ, ថេរេន ថិរចេតសា;

សទ្ធម្មដ្ឋិតិកាមេន, សក្កច្ចំ អភិយាចិតោ…បេ…

តំ ភាសំ អតិវិត្ថារ, គតញ្ច វចនក្កមំ;

បហាយារោបយិត្វាន, តន្តិភាសំ មនោរមំ.

គាថានំ ព្យញ្ជនបទំ, យំ តត្ថ ន វិភាវិតំ;

កេវលំ តំ វិភាវេត្វា, សេសំ តមេវ អត្ថតោ.

ភាសន្តរេន ភាសិស្ស’’ន្តិ [ធ. ប. អដ្ឋ. ១.គន្ថារម្ភកថា] –

និគមនេ ច វុត្តំ –

‘‘វិហារេ អធិរាជេន, ការិតម្ហិ កតញ្ញុនា;

បាសាទេ សិរិកូដស្ស, រញ្ញោ វិហរតា មយា’’តិ [ធ. ប. អដ្ឋ. ២.និគមនកថា].

ឯត្ថ ច សិរិកូដោ នាម សមន្តបាសាទិកានិគមនេ សិរិបាលោតិ វុត្តោ មហានាមោយេវ រាជាតិ វទន្តិ. ឯវំ សតិ មហេសិយា អានយនំ សមាទាបនមារព្ភ តេន រញ្ញា ទិន្នេ ធូមរក្ខបព្ពតវិហារេ វសន្តេន សា កតាតិ វេទិតព្ពា. វុត្តញ្ហេតំ មហាវំសេ –

៣៧-២១២. ‘‘លោហទ្វារ-រលគ្គាម-កោដិបស្សាវនវ្ហយេ;

តយោ វិហារេ ការេត្វា, ភិក្ខូនំ អភយុត្តរេ.

២១៣. វិហារំ ការយិត្វាន, ធូមរក្ខម្ហិ បព្ពតេ;

មហេសិយា’នយេនា’ទា, ភិក្ខូនំ ថេរវាទិន’’ន្តិ.

តស្ស បន រញ្ញោ កាលេ សា និដ្ឋាបិតាតិ ន សក្កា គហេតុំ. តស្ស ហិ រញ្ញោ ឯកវីសតិមវស្សេ សមន្តបាសាទិកំ និដ្ឋាបេសិ. សោ ច រាជា ទ្វាវីសតិមវស្សេ ទិវង្គតោ. ឯត្ថន្តរេ សាធិកឯកវស្សេន ‘‘ចតស្សោ ច អាគមដ្ឋកថាយោ តិស្សោ ច អភិធម្មដ្ឋកថាយោ អយញ្ច ធម្មបទដ្ឋកថា’’តិ សព្ពា ឯតា ន សក្កា និដ្ឋាបេតុន្តិ.