បរមត្ថជោតិកាដ្ឋកថាករណំ

បរមត្ថជោតិកំ នាម ខុទ្ទកបាឋស្ស ចេវ សុត្តនិបាតស្ស ច អដ្ឋកថំ កេនចិបិ អនាយាចិតោ អត្តនោ ឥច្ឆាវសេនេវ អកាសិ. វុត្តញ្ហេតំ ខុទ្ទកបាឋដ្ឋកថាយ គន្ថារម្ភេ –

‘‘ឧត្តមំ វន្ទនេយ្យានំ, វន្ទិត្វា រតនត្តយំ;

ខុទ្ទកានំ ករិស្សាមិ, កេសញ្ចិ អត្ថវណ្ណនំ.

ខុទ្ទកានំ គម្ភីរត្តា, កិញ្ចាបិ អតិទុក្ករា;

វណ្ណនា មាទិសេនេសា, អពោធន្តេន សាសនំ.

អជ្ជាបិ តុ អព្ភោច្ឆិន្នោ, បុព្ពាចរិយនិច្ឆយោ;

តថេវ ច ឋិតំ យស្មា, នវង្គំ សត្ថុសាសនំ.

តស្មាហំ កាតុមិច្ឆាមិ, អត្ថសំវណ្ណនំ ឥមំ;

សាសនញ្ចេវ និស្សាយ, បោរាណញ្ច វិនិច្ឆយំ.

សទ្ធម្មពហុមានេន, នាត្តុក្កំសនកម្យតា;

នាញ្ញេសំ វម្ភនត្ថាយ, តំ សុណាថ សមាហិតា’’តិ.

ពហូ បន វិចក្ខណា ឥមា អារម្ភគាថាយោ វិចិនិត្វា ‘‘នេតំ អាចរិយពុទ្ធឃោសត្ថេរស្ស វិយ វចនំ ហោតី’’តិ វទន្តិ. អយញ្ច នេសំ វិចិននាការោ, អាចរិយពុទ្ធឃោសោ ហិ យំ កញ្ចិ គន្ថំ សីលាទិគុណសម្បន្នេន អញ្ញេន អាយាចិតោវ ករោតិ, ឥធ បន កោចិបិ អាយាចកោ នត្ថិ. បុនបិ អាចរិយោ ‘‘បោរាណសីហឡដ្ឋកថំ ភាសាបរិវត្តនវសេន ករិស្សាមី’’តិ ច ‘‘មហាវិហារវាសីនំ វាចនាមគ្គំ និស្សាយ ករិស្សាមី’’តិ ច ឯវំ បដិញ្ញំ កត្វាវ ករោតិ, ឥធ បន តាទិសីបិ បដិញ្ញា នត្ថិ. បុនបិ អាចរិយោ អតិគម្ភីរត្ថានំ ចតុន្នញ្ចាគមានំ អភិធម្មស្ស ច សំវណ្ណនារម្ភេបិ ទុក្ករភាវំ ន កថេតិ, ឥធ បន ‘‘សាសនំ អពោធន្តេន មាទិសេនា’’តិ អត្តនា សាសនស្ស អពុទ្ធភាវំ បកាសេត្វា ‘‘អតិទុក្ករា’’តិ ច កថេតិ. តស្មា ‘‘នេតំ អាចរិយពុទ្ធឃោសស្ស វិយ វចន’’ន្តិ វទន្តិ. តំ យុត្តំ វិយ ទិស្សតិ, អាចរិយោ ហិ អត្តនោ គន្ថនិគមនេសុ ‘‘តិបិដកបរិយត្តិប្បភេទេ សាដ្ឋកថេ សត្ថុសាសនេ អប្បដិហតញាណប្បភាវេនា’’តិ អត្តនោ ញាណប្បភាវំ បកាសេសិ, សោ ‘‘សាសនំ អពោធន្តេន មាទិសេន អតិទុក្ករា’’តិ ឦទិសំ វចនំ ន កថេយ្យយេវាតិ.