ផាហិយមទ្ធានក្កមកថា

ផាហិយន្នាមេន ហិ ចិនភិក្ខុនា ៩៥៦-ពុទ្ធវស្សេ សីហឡទីបតោ សក្កតភាសារោបិតំ មហិសាសកវិនយបិដកញ្ច ទីឃាគមោ ច សំយុត្តាគមោ ច សន្និបាតបិដកញ្ច អត្តនា សហ ចិនរដ្ឋមានីតន្តិ តស្ស អទ្ធានក្កមកថាយំ ទស្សិតំ. តញ្ច សព្ពំ អភយគិរិវិហារតោយេវ លទ្ធមស្ស, មហាវិហារវាសីនំ សក្កតារោបិតបិដកាភាវតោ. អដ្ឋកថាយំ បដិក្ខិត្តវណ្ណបិដកាទីនិ ច តត្ថេវ ភវេយ្យុំ, មហាវិហារវាសីហិ តេសំ អប្បដិគ្គហិតភាវតោ. តថា ‘‘ផាហិយម្ភិក្ខុស្ស សីហឡទីបេ បដិវសនកាលេ (៩៥៤-៩៥៦-ពុ-វ) មហាវិហារេ តិសហស្សមត្តា ភិក្ខូ វសន្តិ, តេ ថេរវាទបិដកមេវ ឧគ្គណ្ហន្តិ, ន មហាយានបិដកំ. អភយគិរិវិហារេ បញ្ចសហស្សមត្តា ភិក្ខូ វសន្តិ, តេ បន ទ្វេបិ បិដកានិ ឧគ្គណ្ហន្តិ មហាយានបិដកញ្ចេវ ថេរវាទបិដកញ្ចា’’តិ ច តេនេវ ចិនភិក្ខុនា ទស្សិតំ.

យស្មា បន អភយគិរិវាសិនោ មហាយានបិដកម្បិ ឧគ្គណ្ហន្តិ, តស្មា តស្មិំ វិហារេ មហាយានិកានំ បធានាចរិយភូតេហិ អស្សឃោសនាគជ្ជុនេហិ កតគន្ថាបិ សំវិជ្ជមានាយេវ ភវេយ្យុំ, តតោយេវ តេសំ នយញ្ច នាមញ្ច អាចរិយពុទ្ធឃោសត្ថេរោបិ អញ្ញេបិ តំកាលិកា មហាវិហារវាសិនោ សុតសម្បន្នា ថេរា ជានេយ្យុំយេវ. អបិច ទក្ខិណឥន្ទិយរដ្ឋេ សមុទ្ទសមីបេ គុន្តាជនបទេ នាគារជុនកោណ្ឌំ នាម ឋានមត្ថិ, យត្ថ នាគជ្ជុនោ មហាយានិកានំ បធានាចរិយភូតោ វសន្តោ ពុទ្ធសាសនំ បតិដ្ឋាបេសិ. អាចរិយពុទ្ធឃោសស្ស ច តន្ទេសិកភាវនិមិត្តំ ទិស្សតិ, តំ បច្ឆតោ (៣៣-បិដ្ឋេ) អាវិភវិស្សតិ. តស្មាបិ អាចរិយពុទ្ធឃោសត្ថេរោ នាគជ្ជុនស្ស ច អស្សឃោសស្ស ច នយញ្ច នាមញ្ច ជានេយ្យយេវាតិ សក្កា អនុមិនិតុំ.

ជានតោយេវ បន តេសំ នយស្ស វា នាមស្ស វា អត្តនោ អដ្ឋកថាយមប្បកាសនំ តេសំ និកាយន្តរភាវតោយេវស្ស. តថា ហិ តេសំ អស្សឃោសនាគជ្ជុនានំ អស្សឃោសោ [(៥៧០-៦៧០-ពុទ្ធវស្សព្ភន្តរេ)] ថេរវាទតោ ភិន្នេសុ ឯកាទសសុ គណេសុ សព្ពត្ថិវាទគណេ បរិយាបន្នោ, នាគជ្ជុនោ ច មហាសង្ឃិក-ចេតិយវាទិគណាទីហិ ជាតេ មហាយាននិកាយេ បរិយាបន្នោ, មហាវិហារវាសិនោ ច អាទិតោយេវ បដ្ឋាយ និកាយន្តរសមយេហិ អសម្មិស្សនត្ថំ អត្តនោ បិដកំ អតីវ អាទរំ កត្វា រក្ខន្តិ, អយញ្ច អាចរិយពុទ្ធឃោសោ តេសមញ្ញតរោ. វុត្តញ្ហិ តស្ស គន្ថនិគមនេសុ ‘‘មហាវិហារវាសីនំ វំសាលង្ការភូតេនា’’តិ. តស្មា ‘‘អាចរិយពុទ្ធឃោសោ តេសំ នយំ ជានន្តោយេវ អត្តនោ គន្ថេសុ និកាយន្តរសមយេហិ អសម្មិស្សនត្ថំ នប្បកាសេសី’’តិ វេទិតព្ពំ.

ឯត្តាវតា ច យានិ ‘‘ពោធិមណ្ឌសមីបម្ហិ, ជាតោ ព្រាហ្មណមាណវោ’’តិអាទិនា វុត្តស្ស មហាវំសវចនស្ស វិចារណមុខេន អាចរិយពុទ្ធឃោសស្ស វម្ភនវចនានិ ធម្មានន្ទកោសម្ពិនា វុត្តានិ, តានិ អមូលកភាវេន អនុវិចារិតានិ. តថាបិ ‘‘អាចរិយពុទ្ធឃោសោ ពោធិមណ្ឌសមីបេ ជាតោ’’តិ ឯតំ បន អត្ថំ សាធេតុំ ទឡ្ហការណំ ន ទិស្សតេវ ឋបេត្វា តំ មហាវំសវចនំ, យម្បិ ពុទ្ធឃោសុប្បត្តិយំ វុត្តំ, តម្បិ មហាវំសមេវ និស្សាយ វុត្តវចនត្តា ន ទឡ្ហការណំ ហោតីតិ.