បិដកត្តយស្ស បោត្ថការោបនំ

មហាវិហារវាសិនោ បន បោរាណិកំ បាឡិភាសាយ សណ្ឋិតំ បរិសុទ្ធបិដកមេវ បដិគ្គណ្ហន្តិ, តញ្ច មុខបាឋេនេវ ធារេន្តិ. តទា បន ថេរា បច្ឆិមជនានំ សតិបញ្ញាហានិំ ទិស្វា ពុទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ យាវ តំកាលា មុខបាឋេនាភតំ សាដ្ឋកថំ បិដកត្តយំ បោត្ថកេ អារោបេតុំ សមារភិំសុ. សមារភមានា ច តេ អនុរាធរាជធានិបុរតោ អដ្ឋសដ្ឋិមិលប្បមាណេ មលយជនបទេ មាតុល [មាតលេ ឥតិ ឯតរហិ វោហារោ] នគរេ អាលោកលេណេ វសន្តា ឯកស្ស តន្ទេសិកស្ស ជនបទាធិបតិនោ អារក្ខំ គហេត្វា តំ បោត្ថការោបនកម្មមកំសុ [មហាវំសេ ៣៣, ១០០-១០១-គាថាសុ]. តេនិទំ ញាយតិ ‘‘តទា មហាវិហារវាសិនោ ថេរា រាជរាជមហាមត្តេហិ អលទ្ធូបការា ហុត្វា អត្តនោ ពលេនេវ បិដកត្តយស្ស បោត្ថការោបនកម្មមកំសូ’’តិ ច, ‘‘តញ្ច យថេវ បច្ឆិមជនានំ សតិបញ្ញាហានិំ ទិស្វា កតំ, តថេវ ទុព្ភិក្ខរដ្ឋក្ខោភាទិភយុបទ្ទុតកាលេសុ ទុទ្ធរភាវម្បិ ទិស្វា’’តិ ច, តថា ‘‘អភយគិរិវាសីនំ សម្បដិច្ឆិតសមយន្តរវាទេហិ អនាកុលនត្ថម្បិ កត’’ន្តិ ច. ឯវំ មហាវិហារវាសិនោ ថេរា បរិសុទ្ធត្ថេរវាទបិដកំ សមយន្តរេហិ អសម្មិស្សនត្ថាយ យថា បុរេ, តថា បាឡិភាសាយ ឯវ បោត្ថកេ អារោបេត្វាបិ សុរក្ខិតំ រក្ខិំសុ. យទិ ហិ តទា តេបិដកំ បោត្ថកេសុ អនារោបិតមស្ស, បច្ឆាកាលេសុ សមយន្តរតោ អាគតសុត្តានិ ‘‘នេតានិ អម្ហាក’’ន្តិ បដិក្ខិបិតុំ ន សុករានិ ភវេយ្យុំ. យតោ ច ខោ តទា សាដ្ឋកថំ តេបិដកំ បោត្ថកេសុ អារោបិតំ, តតោយេវ អនាគតកាលេសុ សមយន្តរាគតសុត្តានិ តេហិ បោត្ថកេហិ សំសន្ទេត្វា បដិក្ខិបិតុំ សុករានិ ហោន្តិ.

តថា ហិ ភាតិយរាជកាលេ (៥២៤-៥៥២-ពុ-វ) មហាវិហារវាសីនំ អភយគិរិវាសីហិ វិនយេ វិវាទោ ឧប្បជ្ជិ. តទា រាជា ទីឃការាយនំ នាម ព្រាហ្មណជាតិកំ អមច្ចំ ថេរានំ សន្តិកំ បេសេសិ. សោ ឧភិន្នំ សុត្តំ សុត្វា វិនិច្ឆយំ អទាសិ [បារា. អដ្ឋ. ២.៣៨៤]. តថា វោហារកតិស្សរាជកាលេ ច (៧៥៨-៧៨០ ពុ-វ) គោឋាភយរាជកាលេ ច (៧៩៧-៨១០ ពុ-វ) ថេរវាទិកា បោត្ថការូឡ្ហេន ធម្មវិនយេន សំសន្ទេត្វា អធម្មវាទំ បដិក្ខិបិំសុ [និកាយសង្គហេ ១២-បិដ្ឋេ].