អធម្មវាទុប្បត្តិ

អយំ បន អាទិតោ បដ្ឋាយ សាសនមលភូតានំ អធម្មវាទានំ ឧប្បត្តិ. អសោករញ្ញោ ហិ កាលេ ឧប្បព្ពាជេត្វា និក្កឌ្ឍិតា អញ្ញតិត្ថិយា ពុទ្ធសាសនេ អលទ្ធបតិដ្ឋា កោធាភិភូតា បាដលិបុត្តតោ និក្ខមិត្វា រាជគហសមីបេ នាលន្ទាយំ សន្និបតិត្វា ឯវំ សម្មន្តយិំសុ ‘‘មហាជនស្ស ពុទ្ធសាសនេ អនវគាហត្ថាយ សក្យានំ ធម្មវិនយោ នាសេតព្ពោ, តញ្ច ខោ តេសំ សមយំ អជានន្តេហិ ន សក្កា កាតុំ, តស្មា យេន កេនចិ ឧបាយេន បុនបិ តត្ថ បព្ពជិតព្ពមេវា’’តិ. តេ ឯវំ សម្មន្តយិត្វា បុន អាគន្ត្វា វិសុទ្ធត្ថេរវាទីនមន្តរំ បវិសិតុំ អសក្កោន្តា តទញ្ញេសំ សត្តរសន្នំ មហាសង្ឃិកាទិនិកាយានំ សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា អត្តនោ អញ្ញតិត្ថិយភាវំ អជានាបេត្វា បព្ពជិត្វា បិដកត្តយមុគ្គណ្ហិត្វា តញ្ច វិបរិវត្តេត្វា តតោ កោសម្ពិំ គន្ត្វា ធម្មវិនយនាសនាយ ឧបាយំ មន្តយិត្វា ២៥៣-ពុទ្ធវស្សេ ឆសុ ឋានេសុ វសន្តា (១) ហេមវតិកោ (២) រាជគិរិកោ (៣) សិទ្ធត្ថិកោ (៤) បុព្ពសេលិយោ (៥) អបរសេលិយោ (៦) វាជិរិយោ (៧) វេតុល្លោ (៨) អន្ធកោ (៩) អញ្ញមហាសង្ឃិកោតិ នវ អភិនវេ និកាយេ ឧប្បាទេសុំ [និកាយសង្គហេ ៩-បិដ្ឋេ]. តេសំ នាមានិ ច លទ្ធិយោ ច កថាវត្ថុអដ្ឋកថាយំ អាគតាយេវ.

តេសុ ហេមវតិកា សទ្ធម្មបតិរូបកំ ពុទ្ធភាសិតភាវេន ទស្សេត្វា

(១) វណ្ណបិដកំ នាម គន្ថំ អកំសុ.

រាជគិរិកា (២) អង្គុលិមាលបិដកំ,

សិទ្ធត្ថិកា (៣) គូឡ្ហវេស្សន្តរំ,

បុព្ពសេលិយា (៤) រដ្ឋបាលគជ្ជិតំ,

អបរសេលិយា (៥) អាឡវកគជ្ជិតំ,

វជិរបព្ពតវាសិនោ វាជិរិយា (៦) គូឡ្ហវិនយំ នាម គន្ថំ អកំសុ.

តេយេវ សព្ពេ មាយាជាលតន្ត-សមាជតន្តាទិកេ អនេកេ តន្តគន្ថេ ច, មរីចិកប្ប-ហេរម្ភកប្បាទិកេ អនេកេ កប្បគន្ថេ ច អកំសុ.

វេតុល្លវាទិនោ បន (៧) វេតុល្លបិដកមកំសុ.

អន្ធកា ច (៨) រតនកូដាទិកេ គន្ថេ,

អញ្ញមហាសង្ឃិកា ច (៩) អក្ខរសារិយាទិសុត្តន្តេ អកំសុ [និកាយសង្គហេ ៩-បិដ្ឋេ].

តេសុ បន សទ្ធម្មបតិរូបកេសុ វេតុល្លវាទោ, វាជិរិយវាទោ, រតនកូដសត្ថន្តិ ឥមានិយេវ តីណិ លង្កាទីបមុបាគតានិ, អញ្ញានិ បន វណ្ណបិដកាទីនិ ជម្ពុទីបេយេវ និវត្តន្តីតិ និកាយសង្គហេ វុត្តំ. វណ្ណបិដកាទីនម្បិ បន លង្កាទីបមុបាគតច្ឆាយា ទិស្សតេវ. តថា ហិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយំ (៣, ៩-បិដ្ឋេ)

‘‘វណ្ណបិដក អង្គុលិមាលបិដករដ្ឋបាលគជ្ជិតអាឡវកគជ្ជិតគូឡ្ហមគ្គគូឡ្ហវេស្សន្តរ គូឡ្ហវិនយ វេទល្លបិដកានិ [ឯត្ថ ‘‘វេបុល្ល, វេទល្លំ, វេតុល្លន្តិ អត្ថកោ ឯកំ, ពោធិសត្តបិដកស្សេវ នាម’’ន្តិ វេទិតព្ពំ. តថា ហិ វុត្តំ អសង្គេន នាម អាចរិយេន អភិធម្មសមុច្ចយេ នាម មហាយានិកគន្តេ (៧៩-បិដ្ឋេ) ‘‘វេបុល្លំ កតមំ? ពោធិសត្តបិដកសម្បយុត្តំ ភាសិតំ. យទុច្ចតេ វេបុល្លំ, តំ វេទល្លមប្យុច្ចតេ, វេតុល្លមប្យុច្ចតេ. កិមត្ថំ វេបុល្លមុច្ចតេ? សព្ពសត្តានំ ហិតសុខាធិដ្ឋានតោ, ឧទារគម្ភីរធម្មទេសនាតោ ច. កិមត្ថមុច្ចតេ វេទល្លំ? សព្ពាវរណវិទលនតោ. កិមត្ថមុច្ចតេ វេតុល្លំ? ឧបមានធម្មានំ តុលនាភាវតោ’’តិ] បន អពុទ្ធវចនានិយេវាតិ វុត្ត’’ន្តិ ច.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តដ្ឋកថាយម្បិ (២, ១៨៦-បិដ្ឋេ)

‘‘គូឡ្ហវិនយំ គូឡ្ហវេស្សន្តរំ គូឡ្ហមហោសធំ វណ្ណបិដកំ អង្គុលិមាលបិដកំ រដ្ឋបាលគជ្ជិតំ អាឡវកគជ្ជិតំ វេទល្លបិដកន្តិ អពុទ្ធវចនំ សទ្ធម្មបតិរូបកំ នាមា’’តិ ច–

តេសំ បដិក្ខេបោ ទិស្សតិ. ន ហិ តានិ អសុត្វា, តេសញ្ច អត្ថំ អជានិត្វា សីហឡដ្ឋកថាចរិយេហិ តានិ បដិក្ខិបិតុំ សក្កា, នាបិ តំ បដិក្ខេបវចនំ ជម្ពុទីបិកដ្ឋកថាចរិយានំ វចនំ ភវិតុំ, មហាមហិន្ទត្ថេរស្ស សីហឡទីបំ គមនសមយេ តេសំយេវ អភាវតោ. តស្មា តានិ ច តទញ្ញានិ ច មហាយានិកបិដកានិ តំកាលិកានិ យេភុយ្យេន សីហឡទីបមុបាគតានីតិ គហេតព្ពានិ. តេសុ ច វជ្ជិបុត្តកគណបរិយាបន្នស្ស ធម្មរុចិនិកាយស្ស បិដកានំ តទុបាគមនំ បុព្ពេវ វុត្តំ. តទញ្ញេសំ បន តទុបាគមនំ ឯវំ វេទិតព្ពំ.