៦. ទេវតានុស្សតិកថា

១៦២. ទេវតានុស្សតិំ ភាវេតុកាមេន បន អរិយមគ្គវសេន សមុទាគតេហិ សទ្ធាទីហិ គុណេហិ សមន្នាគតេន ភវិតព្ពំ. តតោ រហោគតេន បដិសល្លីនេន ‘‘សន្តិ ទេវា ចាតុមហារាជិកា, សន្តិ ទេវា តាវតិំសា, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតិនោ, បរនិម្មិតវសវត្តិនោ, សន្តិ ទេវា ព្រហ្មកាយិកា, សន្តិ ទេវា តតុត្តរិ, យថារូបាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបា សទ្ធា សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន សីលេន. យថារូបេន សុតេន. យថារូបេន ចាគេន. យថារូបាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបា បញ្ញា សំវិជ្ជតី’’តិ (អ. និ. ៦.១០) ឯវំ ទេវតា សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេត្វា អត្តនោ សទ្ធាទិគុណា អនុស្សរិតព្ពា.

សុត្តេ បន យស្មិំ មហានាម សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ ច តាសញ្ច ទេវតានំ សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតីតិ វុត្តំ. កិញ្ចាបិ វុត្តំ, អថ ខោ តំ សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេតព្ពទេវតានំ អត្តនោ សទ្ធាទីហិ សមានគុណទីបនត្ថំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អដ្ឋកថាយញ្ហិ ទេវតា សក្ខិដ្ឋានេ ឋបេត្វា អត្តនោ គុណេ អនុស្សរតីតិ ទឡ្ហំ កត្វា វុត្តំ.

១៦៣. តស្មា បុព្ពភាគេ ទេវតានំ គុណេ អនុស្សរិត្វា អបរភាគេ អត្តនោ សំវិជ្ជមានេ សទ្ធាទិគុណេ អនុស្សរតោ ចស្ស នេវ តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ. ន ទោស…បេ… ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ ទេវតា អារព្ភាតិ (អ. និ. ៦.១០) បុរិមនយេនេវ វិក្ខម្ភិតនីវរណស្ស ឯកក្ខណេ ឈានង្គានិ ឧប្បជ្ជន្តិ. សទ្ធាទិគុណានំ បន គម្ភីរតាយ នានប្បការគុណានុស្សរណាធិមុត្តតាយ វា អប្បនំ អប្បត្វា ឧបចារប្បត្តមេវ ឈានំ ហោតិ. តទេតំ ទេវតានំ គុណសទិសសទ្ធាទិគុណានុស្សរណវសេន ទេវតានុស្សតិច្ចេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

ឥមញ្ច បន ទេវតានុស្សតិំ អនុយុត្តោ ភិក្ខុ ទេវតានំ បិយោ ហោតិ មនាបោ, ភិយ្យោសោ មត្តាយ សទ្ធាទិវេបុល្លំ អធិគច្ឆតិ, បីតិបាមោជ្ជពហុលោ វិហរតិ. ឧត្តរិ អប្បដិវិជ្ឈន្តោ បន សុគតិបរាយនោ ហោតិ.

តស្មា ហវេ អប្បមាទំ, កយិរាថ សុមេធសោ;

ឯវំ មហានុភាវាយ, ទេវតានុស្សតិយា សទាតិ.

ឥទំ ទេវតានុស្សតិយំ វិត្ថារកថាមុខំ.

បកិណ្ណកកថា

១៦៤. យំ បន ឯតាសំ វិត្ថារទេសនាយំ ‘‘ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ តថាគតំ អារព្ភា’’តិអាទីនិ វត្វា ‘‘ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតី’’តិ (អ. និ. ៦.១០) វុត្តំ, តត្ថ ឥតិបិ សោ ភគវាតិអាទីនំ អត្ថំ និស្សាយ ឧប្បន្នំ តុដ្ឋិំ សន្ធាយ លភតិ អត្ថវេទន្តិ វុត្តំ. បាឡិំ និស្សាយ ឧប្បន្នំ តុដ្ឋិំ សន្ធាយ លភតិ ធម្មវេទំ. ឧភយវសេន លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជន្តិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

យញ្ច ទេវតានុស្សតិយំ ទេវតា អារព្ភាតិ វុត្តំ, តំ បុព្ពភាគេ ទេវតា អារព្ភ បវត្តចិត្តវសេន ទេវតាគុណសទិសេ វា ទេវតាភាវនិប្ផាទកេ គុណេ អារព្ភ បវត្តចិត្តវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

១៦៥. ឥមា បន ឆ អនុស្សតិយោ អរិយសាវកានញ្ញេវ ឥជ្ឈន្តិ. តេសំ ហិ ពុទ្ធធម្មសង្ឃគុណា បាកដា ហោន្តិ. តេ ច អខណ្ឌតាទិគុណេហិ សីលេហិ, វិគតមលមច្ឆេរេន ចាគេន, មហានុភាវានំ ទេវតានំ គុណសទិសេហិ សទ្ធាទិគុណេហិ សមន្នាគតា. មហានាមសុត្តេ (អ. និ. ៦.១០) ច សោតាបន្នស្ស និស្សយវិហារំ បុដ្ឋេន ភគវតា សោតាបន្នស្ស និស្សយវិហារទស្សនត្ថមេវ ឯតា វិត្ថារតោ កថិតា.

គេធសុត្តេបិ ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ, ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. គេធោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានមធិវចនំ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តី’’តិ (អ. និ. ៦.២៥) ឯវំ អរិយសាវកស្ស អនុស្សតិវសេន ចិត្តំ វិសោធេត្វា ឧត្តរិ បរមត្ថវិសុទ្ធិអធិគមត្ថាយ កថិតា.

អាយស្មតា មហាកច្ចានេន ទេសិតេ សម្ពាធោកាសសុត្តេបិ ‘‘អច្ឆរិយំ, អាវុសោ, អព្ភុតំ, អាវុសោ, យាវញ្ចិទំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ អនុពុទ្ធោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា…បេ… និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ យទិទំ ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានិ. កតមានិ ឆ? ឥធាវុសោ, អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ…បេ… ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តី’’តិ (អ. និ. ៦.២៦) ឯវំ អរិយសាវកស្សេវ បរមត្ថវិសុទ្ធិធម្មតាយ ឱកាសាធិគមវសេន កថិតា.

ឧបោសថសុត្តេបិ ‘‘កថញ្ច, វិសាខេ, អរិយូបោសថោ ហោតិ? ឧបក្កិលិដ្ឋស្ស, វិសាខេ, ចិត្តស្ស ឧបក្កមេន បរិយោទបនា ហោតិ. កថញ្ច, វិសាខេ, ឧបក្កិលិដ្ឋស្ស ចិត្តស្ស ឧបក្កមេន បរិយោទបនា ហោតិ? ឥធ, វិសាខេ, អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតី’’តិ (អ. និ. ៣.៧១) ឯវំ អរិយសាវកស្សេវ ឧបោសថំ ឧបវសតោ ចិត្តវិសោធនកម្មដ្ឋានវសេន ឧបោសថស្ស មហប្ផលភាវទស្សនត្ថំ កថិតា.

ឯកាទសនិបាតេបិ ‘‘សទ្ធោ ខោ, មហានាម, អារាធកោ ហោតិ, នោ អស្សទ្ធោ. អារទ្ធវីរិយោ, ឧបដ្ឋិតសតិ, សមាហិតោ, បញ្ញវា, មហានាម, អារាធកោ ហោតិ, នោ ទុប្បញ្ញោ. ឥមេសុ ខោ ត្វំ, មហានាម, បញ្ចសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ ឆ ធម្មេ ឧត្តរិ ភាវេយ្យាសិ. ឥធ ត្វំ, មហានាម, តថាគតំ អនុស្សរេយ្យាសិ ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិ (អ. និ. ១១.១១) ឯវំ អរិយសាវកស្សេវ ‘‘តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេន វិហរតំ កេនស្ស វិហារេន វិហរិតព្ព’’ន្តិ បុច្ឆតោ វិហារទស្សនត្ថំ កថិតា.

១៦៦. ឯវំ សន្តេបិ បរិសុទ្ធសីលាទិគុណសមន្នាគតេន បុថុជ្ជនេនាបិ មនសិ កាតព្ពា. អនុស្សវវសេនាបិ ហិ ពុទ្ធាទីនំ គុណេ អនុស្សរតោ ចិត្តំ បសីទតិយេវ. យស្សានុភាវេន នីវរណានិ វិក្ខម្ភេត្វា ឧឡារបាមោជ្ជោ វិបស្សនំ អារភិត្វា អរហត្តំយេវ សច្ឆិករេយ្យ កដអន្ធការវាសី ផុស្សទេវត្ថេរោ វិយ.

សោ កិរាយស្មា មារេន និម្មិតំ ពុទ្ធរូបំ ទិស្វា ‘‘អយំ តាវ សរាគទោសមោហោ ឯវំ សោភតិ, កថំ នុ ខោ ភគវា ន សោភតិ, សោ ហិ សព្ពសោ វីតរាគទោសមោហោ’’តិ ពុទ្ធារម្មណំ បីតិំ បដិលភិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណីតិ.

ឥតិ សាធុជនបាមោជ្ជត្ថាយ កតេ វិសុទ្ធិមគ្គេ

សមាធិភាវនាធិការេ

ឆអនុស្សតិនិទ្ទេសោ នាម

សត្តមោ បរិច្ឆេទោ.