៥. ចាគានុស្សតិកថា

១៦០. ចាគានុស្សតិំ ភាវេតុកាមេន បន បកតិយា ចាគាធិមុត្តេន និច្ចប្បវត្តទានសំវិភាគេន ភវិតព្ពំ. អថ វា បន ភាវនំ អារភន្តេន ឥតោ ទានិ បភុតិ សតិ បដិគ្គាហកេ អន្តមសោ ឯកាលោបមត្តម្បិ ទានំ អទត្វា ន ភុញ្ជិស្សាមីតិ សមាទានំ កត្វា តំទិវសំ គុណវិសិដ្ឋេសុ បដិគ្គាហកេសុ យថាសត្តិ យថាពលំ ទានំ ទត្វា តត្ថ និមិត្តំ គណ្ហិត្វា រហោគតេន បដិសល្លីនេន ‘‘លាភា វត មេ សុលទ្ធំ វត មេ, យោហំ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតាយ បជាយ វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា វិហរាមិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ’’តិ ឯវំ វិគតមលមច្ឆេរតាទិគុណវសេន អត្តនោ ចាគោ អនុស្សរិតព្ពោ.

តត្ថ លាភា វត មេតិ មយ្ហំ វត លាភា, យេ ឥមេ ‘‘អាយុំ ខោ បន ទត្វា អាយុស្ស ភាគី ហោតិ ទិព្ពស្ស វា មានុសស្ស វា’’ ឥតិ (អ. និ. ៥.៣៧) ច, ‘‘ទទំ បិយោ ហោតិ ភជន្តិ នំ ពហូ’’ ឥតិ (អ. និ. ៥.៣៤) ច, ‘‘ទទមានោ បិយោ ហោតិ, សតំ ធម្មំ អនុក្កមំ’’ ឥតិ (អ. និ. ៥.៣៥) ច ឯវមាទីហិ នយេហិ ភគវតា ទាយកស្ស លាភា សំវណ្ណិតា, តេ មយ្ហំ អវស្សំ ភាគិនោតិ អធិប្បាយោ. សុលទ្ធំ វត មេតិ យំ មយា ឥទំ សាសនំ មនុស្សត្តំ វា លទ្ធំ, តំ សុលទ្ធំ វត មេ. កស្មា? យោហំ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតាយ បជាយ…បេ… ទានសំវិភាគរតោតិ.

តត្ថ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតាយាតិ មច្ឆេរមលេន អភិភូតាយ. បជាយាតិ បជាយនវសេន សត្តា វុច្ចន្តិ. តស្មា អត្តនោ សម្បត្តីនំ បរសាធារណភាវមសហនលក្ខណេន ចិត្តស្ស បភស្សរភាវទូសកានំ កណ្ហធម្មានំ អញ្ញតរេន មច្ឆេរមលេន អភិភូតេសុ សត្តេសូតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. វិគតមលមច្ឆេរេនាតិ អញ្ញេសម្បិ រាគទោសាទិមលានញ្ចេវ មច្ឆេរស្ស ច វិគតត្តា វិគតមលមច្ឆេរេន. ចេតសា វិហរាមីតិ យថាវុត្តប្បការចិត្តោ ហុត្វា វសាមីតិ អត្ថោ. សុត្តេសុ បន មហានាមសក្កស្ស សោតាបន្នស្ស សតោ និស្សយវិហារំ បុច្ឆតោ និស្សយវិហារវសេន ទេសិតត្តា អគារំ អជ្ឈាវសាមីតិ វុត្តំ. តត្ថ អភិភវិត្វា វសាមីតិ អត្ថោ.

មុត្តចាគោតិ វិស្សដ្ឋចាគោ. បយតបាណីតិ បរិសុទ្ធហត្ថោ. សក្កច្ចំ សហត្ថា ទេយ្យធម្មំ ទាតុំ សទា ធោតហត្ថោយេវាតិ វុត្តំ ហោតិ. វោស្សគ្គរតោតិ វោស្សជ្ជនំ វោស្សគ្គោ, បរិច្ចាគោតិ អត្ថោ. តស្មិំ វោស្សគ្គេ សតតាភិយោគវសេន រតោតិ វោស្សគ្គរតោ. យាចយោគោតិ យំ យំ បរេ យាចន្តិ, តស្ស តស្ស ទានតោ យាចនយោគោតិ អត្ថោ. យាជយោគោតិបិ បាឋោ. យជនសង្ខាតេន យាជេន យុត្តោតិ អត្ថោ. ទានសំវិភាគរតោតិ ទានេ ច សំវិភាគេ ច រតោ. អហញ្ហិ ទានញ្ច ទេមិ, អត្តនា បរិភុញ្ជិតព្ពតោបិ ច សំវិភាគំ ករោមិ, ឯត្ថេវ ចស្មិ ឧភយេ រតោតិ ឯវំ អនុស្សរតីតិ អត្ថោ.

១៦១. តស្សេវំ វិគតមលមច្ឆេរតាទិគុណវសេន អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរតោ នេវ តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ. ន ទោស…បេ… ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ. ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ ចាគំ អារព្ភាតិ (អ. និ. ៥.១០) បុរិមនយេនេវ វិក្ខម្ភិតនីវរណស្ស ឯកក្ខណេ ឈានង្គានិ ឧប្បជ្ជន្តិ. ចាគគុណានំ បន គម្ភីរតាយ នានប្បការចាគគុណានុស្សរណាធិមុត្តតាយ វា អប្បនំ អប្បត្វា ឧបចារប្បត្តមេវ ឈានំ ហោតិ. តទេតំ ចាគគុណានុស្សរណវសេន ឧប្បន្នត្តា ចាគានុស្សតិច្ចេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

ឥមញ្ច បន ចាគានុស្សតិំ អនុយុត្តោ ភិក្ខុ ភិយ្យោសោ មត្តាយ ចាគាធិមុត្តោ ហោតិ, អលោភជ្ឈាសយោ, មេត្តាយ អនុលោមការី, វិសារទោ, បីតិបាមោជ្ជពហុលោ, ឧត្តរិ អប្បដិវិជ្ឈន្តោ បន សុគតិបរាយនោ ហោតិ.

តស្មា ហវេ អប្បមាទំ, កយិរាថ សុមេធសោ;

ឯវំ មហានុភាវាយ, ចាគានុស្សតិយា សទាតិ.

ឥទំ ចាគានុស្សតិយំ វិត្ថារកថាមុខំ.