ចត្តារីសាការអនុបស្សនាកថា

៦៩៧. សោ តស្សេវ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ អនិច្ចទុក្ខានត្តសម្មសនស្ស ថិរភាវត្ថាយ, យំ តំ ភគវតា ‘‘កតមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ អនុលោមិកំ ខន្តិំ បដិលភតិ, កតមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមតី’’តិ ឯតស្ស វិភង្គេ –

‘‘បញ្ចក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ, ទុក្ខតោ, រោគតោ, គណ្ឌតោ, សល្លតោ, អឃតោ, អាពាធតោ, បរតោ, បលោកតោ, ឦតិតោ, ឧបទ្ទវតោ, ភយតោ, ឧបសគ្គតោ, ចលតោ, បភង្គុតោ, អទ្ធុវតោ, អតាណតោ, អលេណតោ, អសរណតោ, រិត្តតោ, តុច្ឆតោ, សុញ្ញតោ, អនត្តតោ, អាទីនវតោ, វិបរិណាមធម្មតោ, អសារកតោ, អឃមូលតោ, វធកតោ, វិភវតោ, សាសវតោ, សង្ខតតោ, មារាមិសតោ, ជាតិធម្មតោ, ជរាធម្មតោ, ព្យាធិធម្មតោ, មរណធម្មតោ, សោកធម្មតោ, បរិទេវធម្មតោ, ឧបាយាសធម្មតោ, សំកិលេសិកធម្មតោ’’តិ (បដិ. ម. ៣.៣៧) –

ចត្តារីសាយ អាការេហិ,

‘‘បញ្ចក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ បស្សន្តោ អនុលោមិកំ ខន្តិំ បដិលភតិ. បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ និរោធោ និច្ចំ និព្ពានន្តិ បស្សន្តោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមតី’’តិអាទិនា (បដិ. ម. ៣.៣៨) នយេន,

អនុលោមញាណំ វិភជន្តេន បភេទតោ អនិច្ចាទិសម្មសនំ វុត្តំ. តស្សាបិ វសេន ឥមេ បញ្ចក្ខន្ធេ សម្មសតិ.

៦៩៨. កថំ? សោ ហិ ឯកេកំ ខន្ធំ អនច្ចន្តិកតាយ, អាទិអន្តវន្តតាយ ច អនិច្ចតោ. ឧប្បាទវយបដិបីឡនតាយ, ទុក្ខវត្ថុតាយ ច ទុក្ខតោ. បច្ចយយាបនីយតាយ, រោគមូលតាយ ច រោគតោ. ទុក្ខតាសូលយោគិតាយ, កិលេសាសុចិបគ្ឃរណតាយ, ឧប្បាទជរាភង្គេហិ ឧទ្ធុមាតបរិបក្កបភិន្នតាយ ច គណ្ឌតោ. បីឡាជនកតាយ, អន្តោតុទនតាយ, ទុន្នីហរណីយតាយ ច សល្លតោ. វិគរហណីយតាយ, អវឌ្ឍិអាវហនតាយ, អឃវត្ថុតាយ ច អឃតោ. អសេរិភាវជនកតាយ, អាពាធបទដ្ឋានតាយ ច អាពាធតោ. អវសតាយ, អវិធេយ្យតាយ ច បរតោ. ព្យាធិជរាមរណេហិ បលុជ្ជនតាយ បលោកតោ. អនេកព្យសនាវហនតាយ ឦតិតោ. អវិទិតានំយេវ វិបុលានំ អនត្ថានំ អាវហនតោ, សព្ពុបទ្ទវវត្ថុតាយ ច ឧបទ្ទវតោ. សព្ពភយានំ អាករតាយ, ទុក្ខវូបសមសង្ខាតស្ស បរមស្សាសស្ស បដិបក្ខភូតតាយ ច ភយតោ. អនេកេហិ អនត្ថេហិ អនុពទ្ធតាយ, ទោសូបសដ្ឋតាយ, ឧបសគ្គោ វិយ អនធិវាសនារហតាយ ច ឧបសគ្គតោ. ព្យាធិជរាមរណេហិ ចេវ លាភាលាភាទីហិ ច លោកធម្មេហិ បចលិតតាយ ចលតោ. ឧបក្កមេន ចេវ សរសេន ច បភង្គុបគមនសីលតាយ បភង្គុតោ. សព្ពាវត្ថនិបាតិតាយ, ថិរភាវស្ស ច អភាវតាយ អទ្ធុវតោ. អតាយនតាយ ចេវ, អលព្ភនេយ្យខេមតាយ ច អតាណតោ. អល្លីយិតុំ អនរហតាយ, អល្លីនានម្បិ ច លេណកិច្ចាការិតាយ អលេណតោ. និស្សិតានំ ភយសារកត្តាភាវេន អសរណតោ. យថាបរិកប្បិតេហិ ធុវសុភសុខត្តភាវេហិ រិត្តតាយ រិត្តតោ. រិត្តតាយេវ តុច្ឆតោ អប្បកត្តា វា, អប្បកម្បិ ហិ លោកេ តុច្ឆន្តិ វុច្ចតិ. សាមិ-និវាសិ-ការក-វេទកាធិដ្ឋាយកវិរហិតតាយ សុញ្ញតោ. សយញ្ច អស្សាមិកភាវាទិតាយ អនត្តតោ. បវត្តិទុក្ខតាយ, ទុក្ខស្ស ច អាទីនវតាយ អាទីនវតោ, អថ វា អាទីនំ វាតិ គច្ឆតិ បវត្តតីតិ អាទីនវោ, កបណមនុស្សស្សេតំ អធិវចនំ, ខន្ធាបិ ច កបណាយេវាតិ អាទីនវសទិសតាយ អាទីនវតោ. ជរាយ ចេវ មរណេន ចាតិ ទ្វេធា បរិណាមបកតិតាយ វិបរិណាមធម្មតោ. ទុព្ពលតាយ, ផេគ្គុ វិយ សុខភញ្ជនីយតាយ ច អសារកតោ. អឃហេតុតាយ អឃមូលតោ. មិត្តមុខសបត្តោ វិយ វិស្សាសឃាតិតាយ វធកតោ. វិគតភវតាយ, វិភវសម្ភូតតាយ ច វិភវតោ. អាសវបទដ្ឋានតាយ សាសវតោ. ហេតុបច្ចយេហិ អភិសង្ខតតាយ សង្ខតតោ. មច្ចុមារកិលេសមារានំ អាមិសភូតតាយ មារាមិសតោ. ជាតិ-ជរា-ព្យាធិមរណបកតិតាយ ជាតិ-ជរា-ព្យាធិ-មរណធម្មតោ. សោក-បរិទេវ-ឧបាយាសហេតុតាយ សោក-បរិទេវឧបាយាសធម្មតោ. តណ្ហាទិដ្ឋិទុច្ចរិតសំកិលេសានំ វិសយធម្មតាយ សំកិលេសិកធម្មតោតិ ឯវំ បភេទតោ វុត្តស្ស អនិច្ចាទិសម្មសនស្ស វសេន សម្មសតិ.

ឯត្ថ ហិ អនិច្ចតោ, បលោកតោ, ចលតោ, បភង្គុតោ, អទ្ធុវតោ, វិបរិណាមធម្មតោ, អសារកតោ, វិភវតោ, សង្ខតតោ, មរណធម្មតោតិ ឯកេកស្មិំ ខន្ធេ ទស ទស កត្វា បញ្ញាស អនិច្ចានុបស្សនានិ. បរតោ, រិត្តតោ, តុច្ឆតោ, សុញ្ញតោ, អនត្តតោតិ ឯកេកស្មិំ ខន្ធេ បញ្ច បញ្ច កត្វា បញ្ចវីសតិ អនត្តានុបស្សនានិ. សេសានិ ទុក្ខតោ, រោគតោតិអាទីនិ ឯកេកស្មិំ ខន្ធេ បញ្ចវីសតិ បញ្ចវីសតិ កត្វា បញ្ចវីសតិសតំ ទុក្ខានុបស្សនានីតិ.

ឥច្ចស្ស ឥមិនា ទ្វិសតភេទេន អនិច្ចាទិសម្មសនេន បញ្ចក្ខន្ធេ សម្មសតោ តំ នយវិបស្សនាសង្ខាតំ អនិច្ចទុក្ខានត្តសម្មសនំ ថិរំ ហោតិ. ឥទំ តាវេត្ថ បាឡិនយានុសារេន សម្មសនារម្ភវិធានំ.