១. បំសុកូលិកង្គកថា

២៤. ឥទានិ ឯកេកស្ស សមាទានវិធានប្បភេទភេទានិសំសេ វណ្ណយិស្សាម. បំសុកូលិកង្គំ តាវ ‘‘គហបតិទានចីវរំ បដិក្ខិបាមិ, បំសុកូលិកង្គំ សមាទិយាមី’’តិ ឥមេសុ ទ្វីសុ វចនេសុ អញ្ញតរេន សមាទិន្នំ ហោតិ. ឥទំ តាវេត្ថ សមាទានំ.

ឯវំ សមាទិន្នធុតង្គេន បន តេន សោសានិកំ, បាបណិកំ, រថិយចោឡំ, សង្ការចោឡំ, សោត្ថិយំ, ន្ហានចោឡំ, តិត្ថចោឡំ, គតបច្ចាគតំ, អគ្គិឌឌ្ឍំ, គោខាយិតំ, ឧបចិកាខាយិតំ, ឧន្ទូរខាយិតំ, អន្តច្ឆិន្នំ, ទសាច្ឆិន្នំ, ធជាហដំ, ថូបចីវរំ, សមណចីវរំ, អាភិសេកិកំ, ឥទ្ធិមយំ, បន្ថិកំ, វាតាហដំ, ទេវទត្តិយំ, សាមុទ្ទិយន្តិឯតេសុ អញ្ញតរំ ចីវរំ គហេត្វា ផាលេត្វា ទុព្ពលដ្ឋានំ បហាយ ថិរដ្ឋានានិ ធោវិត្វា ចីវរំ កត្វា បោរាណំ គហបតិចីវរំ អបនេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ.

តត្ថ សោសានិកន្តិ សុសានេ បតិតកំ. បាបណិកន្តិ អាបណទ្វារេ បតិតកំ. រថិយចោឡន្តិ បុញ្ញត្ថិកេហិ វាតបានន្តរេន រថិកាយ ឆឌ្ឌិតចោឡកំ. សង្ការចោឡន្តិ សង្ការដ្ឋានេ ឆឌ្ឌិតចោឡកំ. សោត្ថិយន្តិ គព្ភមលំ បុញ្ឆិត្វា ឆឌ្ឌិតវត្ថំ. តិស្សាមច្ចមាតា កិរ សតគ្ឃនកេន វត្ថេន គព្ភមលំ បុញ្ឆាបេត្វា បំសុកូលិកា គណ្ហិស្សន្តីតិ តាលវេឡិមគ្គេ ឆឌ្ឌាបេសិ. ភិក្ខូ ជិណ្ណកដ្ឋានត្ថមេវ គណ្ហន្តិ. ន្ហានចោឡន្តិ យំ ភូតវេជ្ជេហិ សសីសំ ន្ហាបិតា កាឡកណ្ណិចោឡន្តិ ឆឌ្ឌេត្វា គច្ឆន្តិ.

តិត្ថចោឡន្តិ ន្ហានតិត្ថេ ឆឌ្ឌិតបិលោតិកា. គតបច្ចាគតន្តិ យំ មនុស្សា សុសានំ គន្ត្វា បច្ចាគតា ន្ហត្វា ឆឌ្ឌេន្តិ. អគ្គិឌឌ្ឍន្តិ អគ្គិនា ឌឌ្ឍប្បទេសំ. តញ្ហិ មនុស្សា ឆឌ្ឌេន្តិ. គោខាយិតាទីនិ បាកដានេវ. តាទិសានិបិ ហិ មនុស្សា ឆឌ្ឌេន្តិ. ធជាហដន្តិ នាវំ អារោហន្តា ធជំ ពន្ធិត្វា អារូហន្តិ. តំ តេសំ ទស្សនាតិក្កមេ គហេតុំ វដ្ដតិ. យម្បិ យុទ្ធភូមិយំ ធជំ ពន្ធិត្វា ឋបិតំ, តំ ទ្វិន្នម្បិ សេនានំ គតកាលេ គហេតុំ វដ្ដតិ.

ថូបចីវរន្តិ វម្មិកំ បរិក្ខិបិត្វា ពលិកម្មំ កតំ. សមណចីវរន្តិ ភិក្ខុសន្តកំ. អាភិសេកិកន្តិ រញ្ញោ អភិសេកដ្ឋានេ ឆឌ្ឌិតចីវរំ. ឥទ្ធិមយន្តិ ឯហិភិក្ខុចីវរំ. បន្ថិកន្តិ អន្តរាមគ្គេ បតិតកំ. យំ បន សាមិកានំ សតិសម្មោសេន បតិតំ, តំ ថោកំ រក្ខិត្វា គហេតព្ពំ. វាតាហដន្តិ វាតេន បហរិត្វា ទូរេ បាតិតំ, តំ បន សាមិកេ អបស្សន្តេន គហេតុំ វដ្ដតិ. ទេវទត្តិយន្តិ អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស វិយ ទេវតាហិ ទិន្នកំ. សាមុទ្ទិយន្តិ សមុទ្ទវីចីហិ ថលេ ឧស្សារិតំ.

យំ បន សង្ឃស្ស ទេមាតិ ទិន្នំ, ចោឡកភិក្ខាយ វា ចរមានេហិ លទ្ធំ, ន តំ បំសុកូលំ. ភិក្ខុទត្តិយេបិ យំ វស្សគ្គេន គាហេត្វា វា ទីយតិ, សេនាសនចីវរំ វា ហោតិ, ន តំ បំសុកូលំ. នោ គាហាបេត្វា ទិន្នមេវ បំសុកូលំ. តត្របិ យំ ទាយកេហិ ភិក្ខុស្ស បាទមូលេ និក្ខិត្តំ, តេន បន ភិក្ខុនា បំសុកូលិកស្ស ហត្ថេ ឋបេត្វា ទិន្នំ, តំ ឯកតោសុទ្ធិកំ នាម. យំ ភិក្ខុនោ ហត្ថេ ឋបេត្វា ទិន្នំ, តេន បន បាទមូលេ ឋបិតំ, តម្បិ ឯកតោសុទ្ធិកំ. យំ ភិក្ខុនោបិ បាទមូលេ ឋបិតំ, តេនាបិ តថេវ ទិន្នំ, តំ ឧភតោសុទ្ធិកំ. យំ ហត្ថេ ឋបេត្វា លទ្ធំ, ហត្ថេយេវ ឋបិតំ, តំ អនុក្កដ្ឋចីវរំ នាម. ឥតិ ឥមំ បំសុកូលភេទំ ញត្វា បំសុកូលិកេន ចីវរំ បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ ឥទមេត្ថ វិធានំ.

អយំ បន បភេទោ, តយោ បំសុកូលិកា ឧក្កដ្ឋោ មជ្ឈិមោ មុទូតិ. តត្ថ សោសានិកំយេវ គណ្ហន្តោ ឧក្កដ្ឋោ ហោតិ. បព្ពជិតា គណ្ហិស្សន្តីតិ ឋបិតកំ គណ្ហន្តោ មជ្ឈិមោ. បាទមូលេ ឋបេត្វា ទិន្នកំ គណ្ហន្តោ មុទូតិ.

តេសុ យស្ស កស្សចិ អត្តនោ រុចិយា គិហិទិន្នកំ សាទិតក្ខណេ ធុតង្គំ ភិជ្ជតិ. អយមេត្ថ ភេទោ.

អយំ បនានិសំសោ, ‘‘បំសុកូលចីវរំ និស្សាយ បព្ពជ្ជា’’តិ (មហាវ. ១២៨) វចនតោ និស្សយានុរូបបដិបត្តិសព្ភាវោ, បឋមេ អរិយវំសេ បតិដ្ឋានំ, អារក្ខទុក្ខាភាវោ, អបរាយត្តវុត្តិតា, ចោរភយេន អភយតា, បរិភោគតណ្ហាយ អភាវោ, សមណសារុប្បបរិក្ខារតា, ‘‘អប្បានិ ចេវ សុលភានិ ច តានិ ច អនវជ្ជានី’’តិ (អ. និ. ៤.២៧; ឥតិវុ. ១០១) ភគវតា សំវណ្ណិតបច្ចយតា, បាសាទិកតា, អប្បិច្ឆតាទីនំ ផលនិប្ផត្តិ, សម្មាបដិបត្តិយា អនុព្រូហនំ, បច្ឆិមាយ ជនតាយ ទិដ្ឋានុគតិអាបាទនន្តិ.

មារសេនវិឃាតាយ, បំសុកូលធរោ យតិ;

សន្នទ្ធកវចោ យុទ្ធេ, ខត្តិយោ វិយ សោភតិ.

បហាយ កាសិកាទីនិ, វរវត្ថានិ ធារិតំ;

យំ លោកគរុនា កោ តំ, បំសុកូលំ ន ធារយេ.

តស្មា ហិ អត្តនោ ភិក្ខុ, បដិញ្ញំ សមនុស្សរំ;

យោគាចារានុកូលម្ហិ, បំសុកូលេ រតោ សិយាតិ.

អយំ តាវ បំសុកូលិកង្គេ សមាទានវិធានប្បភេទភេទានិសំសវណ្ណនា.