សមាធិអានិសំសកថា

៣៦២. យំ បន វុត្តំ ‘‘សមាធិភាវនាយ កោ អានិសំសោ’’តិ, តត្ថ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាទិបញ្ចវិធោ សមាធិភាវនាយ អានិសំសោ. តថា ហិ យេ អរហន្តោ ខីណាសវា សមាបជ្ជិត្វា ឯកគ្គចិត្តា សុខំ ទិវសំ វិហរិស្សាមាតិ សមាធិំ ភាវេន្តិ, តេសំ អប្បនាសមាធិភាវនា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានិសំសា ហោតិ. តេនាហ ភគវា ‘‘ន ខោ បនេតេ, ចុន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ សល្លេខា វុច្ចន្តិ. ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារា ឯតេ អរិយស្ស វិនយេ វុច្ចន្តី’’តិ (ម. និ. ១.៨២).

សេក្ខបុថុជ្ជនានំ សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ សមាហិតេន ចិត្តេន វិបស្សិស្សាមាតិ ភាវយតំ វិបស្សនាយ បទដ្ឋានត្តា អប្បនាសមាធិភាវនាបិ សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមនយេន ឧបចារសមាធិភាវនាបិ វិបស្សនានិសំសា ហោតិ. តេនាហ ភគវា ‘‘សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតី’’តិ (សំ. និ. ៣.៥).

យេ បន អដ្ឋ សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា អភិញ្ញាបាទកំ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតីតិ វុត្តនយា អភិញ្ញាយោ បត្ថេន្តោ និព្ពត្តេន្តិ, តេសំ សតិ សតិ អាយតនេ អភិញ្ញាបទដ្ឋានត្តា អប្បនាសមាធិភាវនា អភិញ្ញានិសំសា ហោតិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘សោ យស្ស យស្ស អភិញ្ញាសច្ឆិករណីយស្ស ធម្មស្ស ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ អភិញ្ញាសច្ឆិកិរិយាយ, តត្រ តត្រេវ សក្ខិភព្ពតំ បាបុណាតិ សតិ សតិ អាយតនេ’’តិ (ម. និ. ៣.១៥៨; អ. និ. ៣.១០២).

យេ អបរិហីនជ្ឈានា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិស្សាមាតិ ព្រហ្មលោកូបបត្តិំ បត្ថេន្តា អបត្ថយមានា វាបិ បុថុជ្ជនា សមាធិតោ ន បរិហាយន្តិ, តេសំ ភវវិសេសាវហត្តា អប្បនាសមាធិភាវនា ភវវិសេសានិសំសា ហោតិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘បឋមំ ឈានំ បរិត្តំ ភាវេត្វា កត្ថ ឧបបជ្ជន្តិ. ព្រហ្មបារិសជ្ជានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិអាទិ (វិភ. ១០២៤).

ឧបចារសមាធិភាវនាបិ បន កាមាវចរសុគតិភវវិសេសំ អាវហតិយេវ.

យេ បន អរិយា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា និរោធសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា សត្ត ទិវសានិ អចិត្តា ហុត្វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និរោធំ និព្ពានំ បត្វា សុខំ វិហរិស្សាមាតិ សមាធិំ ភាវេន្តិ, តេសំ អប្បនាសមាធិភាវនា និរោធានិសំសា ហោតិ. តេនាហ – ‘‘សោឡសហិ ញាណចរិយាហិ នវហិ សមាធិចរិយាហិ វសីភាវតា បញ្ញា និរោធសមាបត្តិយា ញាណ’’ន្តិ (បដិ. ម. ១.៣៤).

ឯវមយំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាទិ បញ្ចវិធោ សមាធិភាវនាយ អានិសំសោ –

‘‘តស្មា នេកានិសំសម្ហិ, កិលេសមលសោធនេ;

សមាធិភាវនាយោគេ, នប្បមជ្ជេយ្យ បណ្ឌិតោ’’តិ.

៣៦៣. ឯត្តាវតា ច ‘‘សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ’’តិ ឥមិស្សា គាថាយ សីលសមាធិបញ្ញាមុខេន ទេសិតេ វិសុទ្ធិមគ្គេ សមាធិបិ បរិទីបិតោ ហោតិ.

ឥតិ សាធុជនបាមោជ្ជត្ថាយ កតេ វិសុទ្ធិមគ្គេ

សមាធិនិទ្ទេសោ នាម

ឯកាទសមោ បរិច្ឆេទោ.

៣៦៤. បឋមោ សីលនិទ្ទេសោ. ទុតិយោ ធុតង្គនិទ្ទេសោ;. តតិយោ កម្មដ្ឋានគ្គហណនិទ្ទេសោ. ចតុត្ថោ បថវីកសិណនិទ្ទេសោ. បញ្ចមោ សេសកសិណនិទ្ទេសោ. ឆដ្ឋោ អសុភនិទ្ទេសោ. សត្តមោ ឆអនុស្សតិនិទ្ទេសោ. អដ្ឋមោ សេសានុស្សតិនិទ្ទេសោ. នវមោ ព្រហ្មវិហារនិទ្ទេសោ. ទសមោ អារុប្បនិទ្ទេសោ. បដិក្កូលសញ្ញាធាតុវវត្ថានទ្វយនិទ្ទេសោ ឯកាទសមោតិ.

វិសុទ្ធិមគ្គស្ស បឋមោ ភាគោ និដ្ឋិតោ.