៩. នបុំសកលិង្គនាមិកបទមាលា

អថ បុព្ពាចរិយមតំ បុរេចរំ កត្វា និគ្គហីតន្តនបុំសកលិង្គានំ ‘‘ភូតំ’’ឥច្ចាទិកស្ស បកតិរូបស្ស នាមិកបទមាលំ វក្ខាម –

ចិត្តំ, ចិត្តានិ. ចិត្តំ, ចិត្តានិ. ចិត្តេន, ចិត្តេហិ, ចិត្តេភិ. ចិត្តស្ស, ចិត្តានំ. ចិត្តា, ចិត្តស្មា, ចិត្តម្ហា, ចិត្តេហិ, ចិត្តេភិ. ចិត្តស្ស, ចិត្តានំ. ចិត្តេ, ចិត្តស្មិំ, ចិត្តម្ហិ, ចិត្តេសុ. ភោ ចិត្ត, ភោ ចិត្តា, ភវន្តោ ចិត្តានិ. យមកមហាថេរមតំ.

ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ‘‘ចិត្តា’’តិ បច្ចត្តពហុវចនំ ‘‘ចិត្តេ’’តិ ឧបយោគពហុវចនញ្ច អនាគតំ, តថាបិ តត្ថ តត្ថ អញ្ញេសម្បិ តាទិសានំ និគ្គហីតន្តនបុំសករូបានំ ទស្សនតោ វិភង្គបាឡិយញ្ច ‘‘ឆ ចិត្តា អព្យាកតា’’តិអាទិទស្សនតោ គហេតព្ពមេវ, តស្មា ‘‘ចិត្តំ, ចិត្តានិ, ចិត្តា. ចិត្តំ, ចិត្តានិ, ចិត្តេ’’តិ កមោ វេទិតព្ពោ. និគ្គហីតន្តានញ្ហិ នបុំសកលិង្គានំ កត្ថចិ ឱការន្តបុល្លិង្គានំ វិយ បច្ចត្តោបយោគពហុវចនានិ ភវន្តិ. តានិ ច បុល្លិង្គេន វា សលិង្គេន វា អលិង្គេន វា សទ្ធិំ សមានាធិករណានិ ហុត្វា កេវលានិ វា បាវចនេ សញ្ចរន្តិ. អត្រ ‘‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា. ចត្តារោ សម្មប្បធានា. សព្ពេ មាលា ឧបេន្តិមំ. យស្ស ឯតេ ធនា អត្ថិ. ចត្តារោ មហាភូតា. តីណិន្ទ្រិយា. ទ្វេ ឥន្ទ្រិយា. ទសិន្ទ្រិយា. ទ្វេ មហាភូតេ និស្សាយ ទ្វេ មហាភូតា, បញ្ច វិញ្ញាណា, ចតុរោ អង្គេ អធិដ្ឋាយ, សេមិ វម្មិកមត្ថកេ, រូបា សទ្ទា រសា គន្ធា. រូបេ ច សទ្ទេ ច អថោ រសេ ច. ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ ឯវមាទយោ អនេកសតា បាឡិប្បទេសា ទដ្ឋព្ពា.

ឯត្ថ បន ‘‘សតិបដ្ឋានា’’តិអាទីនិ បទានិ លិង្គវិបល្លាសវសេន វុត្តានីតិ ន គហេតព្ពានិ សតិបដ្ឋានសទ្ទាទីនំ បឋមេកវចនដ្ឋានេ ឱការន្តបុល្លិង្គភាវេន ឋិតភាវស្ស អទស្សនតោ. ‘‘ចត្តារោ’’តិអាទីនិយេវ បន បទានិ លិង្គវិបល្លាសវសេន វុត្តានីតិ គហេតព្ពានិ និយោគា និគ្គហីតន្តេហិ នបុំសកលិង្គេហិ សតិបដ្ឋានសទ្ទាទីហិ សទ្ធិំ តេសំ សមានាធិករណភាវស្ស ទស្សនតោតិ.

កេចេត្ថ វទេយ្យុំ – ននុ ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទិប្បយោគទស្សនតោ សតិបដ្ឋានសទ្ទាទីនំ ឱការន្តបុល្លិង្គភាវោ លព្ភតិ. ឯវំ សន្តេ កស្មា តុម្ហេហិ ‘‘សតិបដ្ឋានសទ្ទាទីនំ បឋមេកវចនដ្ឋានេ ឱការន្តបុល្លិង្គភាវេន ឋិតភាវស្ស អទស្សនតោ’’តិ វុត្តំ, កស្មា ច ឯកន្តតោ សតិបដ្ឋានសទ្ទាទីនំ និគ្គហីតន្តនបុំសកលិង្គតា អនុមតា, ននុ ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទិទស្សនតោ ‘‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិអាទីសុបិ ‘‘សតិបដ្ឋានសទ្ទាទយោ លិង្គវិបល្លាសវសេន វុត្តា’’តិ វត្តព្ពាតិ? ន វត្តព្ពា, កស្មាតិ ចេ? ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទីសុបិ សតិបដ្ឋានចិត្តសទ្ទាទីនំ លិង្គវិបល្លាសវសេន អនិច្ឆិតព្ពតោ. តត្ថ ហិ បុល្លិង្គេន ធម្មសទ្ទេន យោជេតុំ ធម្មិស្សរោ ភគវា ធម្មាបេក្ខំ កត្វា ‘‘សតិបដ្ឋានោ, ចិត្តោ, ចិត្តា’’តិ ច អភាសិ. កេវលា ហិ សតិបដ្ឋាន ចិត្តសទ្ទាទយោ ឱការន្តបុល្លិង្គភាវេន កត្ថចិបិ យោជិតា ន សន្តិ, និគ្គហីតន្តនបុំសកភាវេន បន យោជិតា សន្តិ.

តថា ហិ ‘‘ចិត្តោ គហបតី’’តិ ឯត្ថាបិ បុល្លិង្គគហបតិសទ្ទំ អបេក្ខិត្វា វិញ្ញាណេ បវត្តំ ចិត្តនាមំ បណ្ណត្តិវសេន បុគ្គលេ អារោបេត្វា បុគ្គលវាចកំ កត្វា ‘‘ចិត្តោ’’តិ វុត្តំ. យទិ បន វិញ្ញាណសង្ខាតំ ចិត្តមធិប្បេតំ សិយា, ‘‘ចិត្ត’’មិច្ចេវ វុច្ចេយ្យ. តស្មា ‘‘ចិត្តោ គហបតិ, ចិត្តា ឥត្ថី’’តិអាទីសុ លិង្គវិបល្លាសោ ន ឥច្ឆិតព្ពោ សាបេក្ខត្តា ចិត្តសទ្ទាទីនំ. យថា ច ឯត្ថ, ឯវំ ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទីសុបិ លិង្គវិបល្លាសោ ន ឥច្ឆិតព្ពោ. ‘‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិអាទីសុ បន សតិបដ្ឋានសទ្ទាទីនំ អបេក្ខិតព្ពានិ បទានិ ន សន្តិ, យេហិ តេ បុល្លិង្គានិ សិយុំ, តស្មា ‘‘ចត្តារោ’’តិអាទីនិយេវ បទានិ បរិវត្តេត្វា ‘‘ចត្តារិ, សព្ពានិ, ឯតានី’’តិ នបុំសកលិង្គវសេន គហេត្វា ‘‘សតិបដ្ឋានា, សម្មប្បធានា’’តិអាទីហិ បទេហិ យោជេតព្ពានិ. ឦទិសេសុ ឋានេសុ កេចិ អដ្ឋកថាចរិយា និការលោបំ ឥច្ឆន្តិ ‘‘យា បុព្ពេ ពោធិសត្តានំ, បល្លង្កវរមាភុជេ, និមិត្តានិ បទិស្សន្តី’’តិ ឯត្ថ វិយ. អទស្សនញ្ហិ លោបោ, តស្មា ‘‘ចត្តារិ សតិបដ្ឋានានិ, ចត្តារិ សម្មប្បធានានិ, សព្ពានិ មាលានី’តិអាទិកា យោជនា កាតព្ពា.

កេចិ បន ‘‘សព្ពេ មាលា ឧបេន្តិ ម’’ន្តិ ឯត្ថ មាលាសទ្ទំ ឥត្ថិលិង្គន្តិ មញ្ញិត្វា បុល្លិង្គភូតំ សព្ពេសទ្ទំ ឥត្ថិលិង្គវសេន បរិវត្តេត្វា ‘‘សព្ពា មាលា’’តិ អត្ថំ កថេន្តិ. តំ កិញ្ចាបិ យុត្តតរំ វិយ ទិស្សតិ, តថាបិ ន គហេតព្ពំ. ន ហិ សោ ភគវា លិង្គំ នញ្ញាសិ, ន ច ‘‘សព្ពា មាលា ឧបេន្តិ ម’’ន្តិ ទ្វេ បទានិ ឥត្ថិលិង្គានិ កត្វា វត្តុំ ន សក្ខិ. យោ ឯវំ វិសទិសលិង្គានិ បទានិ ឧច្ចារេសិ. ជានន្តោយេវ បន ភគវា វត្តុំ សក្កោន្តោយេវ ច ‘‘សព្ពេ មាលា ឧបេន្តិ ម’’ន្តិ វិសទិសលិង្គានិ បទានិ ឧច្ចារេសិ, តស្មា បុល្លិង្គភូតំ សព្ពេសទ្ទំ ‘‘សព្ពានី’’តិ នបុំសកលិង្គវសេន បរិវត្តេត្វា វិភង្គបាឡិយំ ‘‘តីណិន្ទ្រិយា’’តិ បទំ វិយ លុត្តនិការេន នបុំសកលិង្គេន មាលាសទ្ទេន យោជេត្វា ‘‘សព្ពានិ មាលានី’’តិ អត្ថោ គហេតព្ពោ កត្ថចិ ‘‘យស្ស ឯតេ ធនា អត្ថី’’តិ ឯត្ថ វិយ. ឯត្ថ ហិ យស្ស ឯតានិ ធនានីតិ អត្ថោ. ឥទម្បេត្ថ សល្លក្ខិតព្ពំ. មាលាសទ្ទោ ទ្វិលិង្គោ ឥត្ថិនបុំសកវសេន. តិដ្ឋតុ តស្សិត្ថិលិង្គត្តំ សុវិញ្ញេយ្យត្តា, នបុំសកត្តេ បន តីណិ មាលានិ. ‘‘មាលេហិ ច គន្ធេហិ ច ភគវតោ សរីរំ បូជេន្តី’’តិអាទយោ នបុំសកប្បយោគានិបិ ពហូ សន្ទិស្សន្តីតិ.

យទិ បន ភោ មាលសទ្ទោ ឥត្ថិនបុំសកវសេន ទ្វិលិង្គោ, ‘‘សព្ពេ មាលា ឧបេន្តិ ម’’ន្តិ ឯត្ថ មាលាសទ្ទស្ស ឥត្ថិលិង្គភាវបរិកប្បនេ កោ ទោសោ អត្ថីតិ? អត្ថេវ ឥត្ថិលិង្គសទ្ទស្ស បុល្លិង្គភូតេន សព្ពនាមិកបទេន សទ្ធិំ សមានាធិករណភាវស្សាភាវតោ, នបុំសកលិង្គស្ស បន បុល្លិង្គភូតេន សព្ពនាមិកបទេន សទ្ធិំ សមានាធិករណភាវស្ស ឧបលព្ភនតោ. តេនេវ ច ‘‘ឯតេ ធនា’’តិអាទយោ បយោគា បាវចនេ ពហុធា ទិដ្ឋា. ឯត្ថាបិ បន វទេយ្យុំ ‘‘ធនាតិអាទីនិ វិបល្លាសវសេន បុល្លិង្គានិយេវ ‘‘ឯតេ’’តិអាទីហិ សមានាធិករណបទេហិ យោជិតត្តា’’តិ. ន, នបុំសកានិយេវេតានិ. យទិ ហិ ‘‘ធនា’’តិអាទីនិ បុល្លិង្គានិ សិយុំ, កត្ថចិ បច្ចត្តេកវចនដ្ឋានេ ‘‘ឯសោ’’តិអាទីហិ ឱការន្តសមានាធិករណបទេហិ យោជិតា ឱការន្តធនសទ្ទាទយោ សិយុំ. តថារូបានំ អភាវតោ បន ‘‘ធនា ឥន្ទ្រិយា វិញ្ញាណា’’តិអាទយោ សទ្ទា នបុំសកលិង្គានិយេវ ហោន្តិ. អយំ នយោ បច្ចត្តពហុវចនដ្ឋានេយេវ លព្ភតិ. នបុំសកលិង្គានិ ហិ វិសទាការានិ បុល្លិង្គរូបានិ វិយ ហុត្វា បុល្លិង្គេហិបិ សទ្ធិំ ចរន្តិ, នបុំសកា វិយ បុរិសវេសធារិនោ បុរិសេហីតិ និដ្ឋមេត្ថាវគន្តព្ពំ.

អថាបិ តេ បុព្ពេ វុត្តវចនំ បុន បរិវត្តេត្វា ឯវំ វទេយ្យុំ ‘‘ចិត្តោ គហបតិ, ចិត្តា ឥត្ថី’’តិអាទីសុ ចិត្តំ ឯតស្ស អត្ថីតិ ចិត្តោ, ចិត្តំ ឯតិស្សា អត្ថីតិ ចិត្តា យថា ‘‘សទ្ធោ, សទ្ធា’’តិ ឯវំ អស្សត្ថីតិ អត្ថវសេន គហេតព្ពតោ លិង្គវិបល្លាសោ និច្ឆិតព្ពោ, ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទីនិ បន ឯវរូបស្ស អត្ថស្ស អគ្គហេតព្ពតោ ‘‘សតិបដ្ឋានំ ធម្មោ, ចិត្តំ ធម្មោ, ចិត្តានិ ធម្មា’’តិ វត្តព្ពេ លិង្គវិបល្លាសេន ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទិ វុត្តន្តិ លិង្គវិបល្លាសោ ឥច្ឆិតព្ពោ’’តិ? តន្ន, ‘‘ចិត្តោ គហបតី’’តិអាទីសុ បន ‘‘សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ’’តិអាទីសុ ច ចិត្តសតិបដ្ឋានសទ្ទាទីនំ គហបតិ ធម្មាទីនំ អបេក្ខនវសេន និច្ចំ បុល្លិង្គភាវស្ស ឥច្ឆិតត្តា.

តថា ហិ ឯកន្តនបុំសកលិង្គោបិ បុញ្ញសទ្ទោ អភិសង្ខារាបេក្ខនវសេន ‘‘បុញ្ញោ អភិសង្ខារោ’’តិ បុល្លិង្គោ ជាតោ, តថា ឯកន្តនបុំសកលិង្គាបិ បទុម មង្គលសទ្ទាទយោ អញ្ញស្សត្ថស្សាបេក្ខនវសេន ‘‘បទុមោ ភគវា, បទុមា ទេវី, មង្គលោ ភគវា, មង្គលា ឥត្ថី’’តិ ច បុមិត្ថិលិង្គា ជាតា. ឯកន្តបុល្លិង្គាបិ ហត្ថិវិសេសវាចកា កាលាវក គង្គេយ្យសទ្ទាទយោ កុលាបេក្ខនវសេន ‘‘កាលាវកញ្ច គង្គេយ្យ’’ន្តិអាទិនា នបុំសកលិង្គា ជាតា. តទបេក្ខនវសេន ហិ អដ្ឋកថាយំ ‘‘កាលាវកោ ច គង្គេយ្យោ’’តិអាទិ បុល្លិង្គនិទ្ទេសោ ទិស្សតិ. ឯវំ តំតទត្ថានមបេក្ខនវសេន តំតំបកតិលិង្គំ នាសេត្វា អបរំ លិង្គំ បតិដ្ឋាបេត្វា និទ្ទេសោ ទិស្សតិ, ន ច តានិ សព្ពានិបិ លិង្គានិ តទ្ធិតវសេន អញ្ញលិង្គានិ ជាតានិ, អថ ខោ គហបតិធម្មាទីនំ អបេក្ខនវសេនេវ អញ្ញលិង្គានិ ជាតានិ, តស្មា ‘‘បេតានិ ភោតិ បុត្តានិ, ខាទមានា តុវំ បុរេ. សិវិបុត្តានិ ចវ្ហយ. ឯវំ ធម្មានិ សុត្វាន, វិប្បសីទន្តិ បណ្ឌិតា’’តិអាទីសុយេវ លិង្គវិបល្លាសោ ឥច្ឆិតព្ពោ អនញ្ញាបេក្ខកត្តា វុត្តធម្មសទ្ទាទីនំ, ន បន ‘‘ចិត្តោ គហបតិ, ចិត្តា ឥត្ថី, សតិបដ្ឋានោ ធម្មោ, ចិត្តោ ធម្មោ, ចិត្តា ធម្មា’’តិអាទីសុ ចិត្តសទ្ទាទីនំ វិបល្លាសោ ឥច្ឆិតព្ពោ គហបតិ ធម្មាទីនំ អបេក្ខកត្តា តេសន្តិ និដ្ឋមេត្ថាវគន្តព្ពំ, ឥទញ្ច ឯកច្ចានំ សម្មោហដ្ឋានំ, តស្មា សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា អយំ នីតិ សទ្ធាសម្បន្នេហិ កុលបុត្តេហិ សាធុកំ មនសិ កាតព្ពា.

ពទរតិត្ថវិហារវាសី អាចរិយធម្មបាលោ បន ‘‘អបរិមាណា បទា អបរិមាណា អក្ខរា អបរិមាណា ព្យញ្ជនាតិ បាឡិប្បទេសេ ‘បទា អក្ខរា ព្យញ្ជនា’តិ លិង្គវិបល្លាសោ កតោតិ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ អាហ. ឯត្ថាបិ មយំ ‘‘បទា’’តិ ឥទំ ‘‘ឥន្ទ្រិយា រូបា’’តិអាទីនិ វិយ នបុំសកលិង្គមេវាតិ វទាម ឱការន្តវសេន បឋមេកវចនន្តភាវាភាវតោ, ឥតរទ្វយំ បន នបុំសកលិង្គន្តិបិ បុល្លិង្គន្តិបិ គហេតព្ពំ និគ្គហីតន្តោការន្តវសេន បឋមេកវចនន្តភាវស្សូបលព្ភនតោ. តថា ហិ ‘‘បុត្តានិ លតានិ បព្ពតានិ ធម្មានី’’តិអាទីនំយេវ លិង្គវិបល្លាសានិ ឥច្ឆិតព្ពានិ និគ្គហីតន្តវសេន បឋមេកវចនន្តតាយ អនុបលទ្ធិតោ, តេសញ្ចោការន្តាការន្តវសេន បឋមេកវចនន្តតាទស្សនតោ. ‘‘ជរាធម្មំ មា ជីរី’’តិ ឥទំ បន អញ្ញបទត្ថវសេន នបុំសកំ ជាតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

ភូតំ, ភូតានិ, ភូតា. ភូតំ, ភូតានិ, ភូតេ. ភូតេន, ភូតេហិ, ភូតេភិ. ភូតស្ស, ភូតានំ. ភូតា, ភូតស្មា, ភូតម្ហា, ភូតេហិ, ភូតេភិ. ភូតស្ស, ភូតានំ. ភូតេ, ភូតស្មិំ, ភូតម្ហិ, ភូតេសុ. ភោ ភូត, ភវន្តោ ភូតានិ, ភវន្តោ ភូតា. ឯវំ ចិត្តនយេន នាមិកបទមាលា ភវតិ.

ឥមិនា នយេន ‘‘មហាភូតំ ភវិត្តំ ភូនំ ភវន’’មិច្ចាទីនំ ភូធាតុមយានំ និគ្គហីតន្តបទានំ អញ្ញេសញ្ច ‘‘វត្ត’’មិច្ចាទីនំ និគ្គហីតន្តបទានំ នាមិកបទមាលា វេទិតព្ពា.

វត្តំ រូបំ សោតំ ឃានំ, ទុក្ខំ បុប្ផំ ឈានំ ញាណំ;

ទានំ សីលំ បុញ្ញំ បាបំ, វជ្ជំ សច្ចំ យានំ ឆត្តំ.

សកដំ កនកំ តគរំ នគរំ, តរណំ ចរណំ ធរណំ មរណំ;

នយនំ វទនំ ករណំ លវនំ, វសនំ បវនំ ភវនំ គគនំ.

អមតំ បុឡិនំ មាលំ, អាសនំ សវនំ មុខំ;

បទុមំ ឧប្បលំ វស្សំ, លោចនំ សាធនំ សុខំ.

តាណំ មូលំ ធនំ កូលំ, មង្គលំ នឡិនំ ផលំ;

ហិរញ្ញំ អម្ពុជំ ធញ្ញំ, ជាលំ លិង្គំ បទំ ជលំ.

អង្គំ បណ្ណំ សុសានំ សំ, អាវុធំ ហទយំ វនំ;

សោបានំ ចីវរំ បាណំ, អលាតំ ឥន្ទ្រិយំ កុលំ.

លោហំ កណំ ពលំ បីឋំ, អណ្ឌំ អារម្មណំ បុរំ;

អរញ្ញំ តីរមស្សត្ថ-មិច្ចាទីនិ សមុទ្ធរេ.

ឥមានិ ចិត្តសទ្ទេន សព្ពថាបិ សទិសានិ, ឥមានិ បន វិសទិសានិ. សេយ្យថិទំ –

‘‘ចម្មំ វេស្ម’’ន្តិអាទីនិ, ឯកធាយេវ ភិជ្ជរេ;

‘‘កម្មំ ថាមំ គុណវ’’ន្តិ-អាទីនិ តុ អនេកធា.

កថំ?

ចម្មេ, ចម្មស្មិំ, ចម្មម្ហិ, ចម្មនិ, វេស្មេ, វេស្មស្មិំ, វេស្មម្ហិ, វេស្មនិ, ឃម្មេ, ឃម្មស្មិំ, ឃម្មម្ហិ, ឃម្មនិ. ឯវំ អញ្ញានិបិ យោជេតព្ពានិ.

កម្មំ, កម្មានិ, កម្មា. កម្មំ, កម្មានិ, កម្មេ. កម្មេន, កម្មុនា, កម្មនា, កម្មេហិ, កម្មេភិ. កម្មស្ស, កម្មុនោ, កម្មានំ. កម្មស្មា, កម្មម្ហា, កម្មុនា, កម្មេហិ, កម្មេភិ. កម្មស្ស, កម្មុនោ, កម្មានំ. កម្មេ, កម្មស្មិំ, កម្មម្ហិ, កម្មនិ, កម្មេសុ. ភោ កម្ម, ភវន្តោ កម្មានិ, ភវន្តោ កម្មា.

ថាមសទ្ទស្ស បន តតិយេកវចនដ្ឋានាទីសុ ‘‘ថាមេន, ថាមុនា, ថាមស្ស, ថាមុនោ’’តិ ច, ‘‘ថាមា, ថាមស្មា, ថាមម្ហា, ថាមុនា’’តិ ច យោជេតព្ពំ.

វន្តុ មន្តុ ឥមន្តុបច្ចយវតំ បន និគ្គហីតន្តសទ្ទានំ ‘‘គុណវំ ចិត្តំ, រុចិមំ បុប្ផំ, បាបិមំ កុលំ’’ ឥច្ចាទិបយោគវសេន –

គុណវំ, គុណវន្តានិ, គុណវន្តា, គុណវន្តិ. គុណវន្តំ, គុណវន្តានិ, គុណវន្តេ គុណវន្តិ. គុណវតា, គុណវន្តេន, គុណវន្តេហិ, គុណវន្តេភិ. គុណវតោ, គុណវន្តស្ស, គុណវតំ, គុណវន្តានំ. គុណវតា, គុណវន្តា, គុណវន្តស្មា, គុណវន្តម្ហា, គុណវន្តេហិ, គុណវន្តេភិ. គុណវតោ, គុណវន្តស្ស, គុណវតំ, គុណវន្តានំ. គុណវតិ, គុណវន្តេ, គុណវន្តស្មិំ, គុណវន្តម្ហិ, គុណវន្តេសុ. ភោ គុណវ, ភវន្តោ គុណវន្តានិ, គុណវន្តិ.

ឯវំ ‘‘រុចិមំ, រុចិមន្តានិ, រុចិម’’ន្តិឥច្ចាទិនា, ‘‘បាបិមំ, បាបិមន្តានិ, បាបិម’’ន្តិ ឥច្ចាទិនា ច យោជេតព្ពំ. អបិចេត្ថ ‘‘គុណវំ ពលវំ យសវំ សតិមំ គតិមំ’’ឥច្ចាទិនា បយោគា វិត្ថារេតព្ពា.

ករោន្តសទ្ទស្ស ‘‘ករោន្តំ ចិត្តំ, ករោន្តំ កុល’’ន្តិ បយោគវសេន –

ករោន្តំ, ករោន្តានិ, ករោន្តា, ករោន្តិ. ករោន្តំ, ករោន្តានិ, ករោន្តេ, ករោន្តិ. ករោតា, ករោន្តេន, ករោន្តេហិ, ករោន្តេភិ. ករោតោ, ករតោ, ករោន្តស្ស, ករោន្តានំ, ករោតំ. ករោតា, ករោន្តា, ករោន្តស្មា, ករោន្តម្ហា, ករោន្តេហិ, ករោន្តេភិ. ករោតោ, ករតោ, ករោន្តស្ស, ករោន្តានំ, ករោតំ. ករោតិ, ករោន្តេ, ករោន្តស្មិំ, ករោន្តម្ហិ, ករោន្តេសុ. ភោ ករោន្ត, ភវន្តោ, ករោន្តានិ, ករោន្តា, ករោន្តីតិ យោជេតព្ពំ.

គច្ឆន្តសទ្ទស្ស តុ ‘‘គច្ឆន្តំ ចិត្តំ, គច្ឆន្តំ កុល’’ន្តិ បយោគវសេន –

គច្ឆន្តំ, គច្ឆន្តានិ, គច្ឆន្តា. គច្ឆន្តំ, គច្ឆន្តានិ, គច្ឆន្តេ. គច្ឆតា, គច្ឆន្តេន, គច្ឆន្តេហិ, គច្ឆន្តេភិ. គច្ឆតោ, គច្ឆន្តស្ស, គច្ឆន្តានំ, គច្ឆតំ. គច្ឆតា, គច្ឆន្តា, គច្ឆន្តស្មា, គច្ឆន្តម្ហា, គច្ឆន្តេហិ, គច្ឆន្តេភិ. គច្ឆតោ, គច្ឆន្តស្ស, គច្ឆន្តានំ, គច្ឆតំ. គច្ឆតិ, គច្ឆន្តេ, គច្ឆន្តស្មិំ, គច្ឆន្តម្ហិ, គច្ឆន្តេសុ. ភោ គច្ឆំ, ភោ គច្ឆន្តា, ភវន្តោ គច្ឆន្តានិ, គច្ឆន្តាតិ យោជេតព្ពំ.

ឯវំ ‘‘ចរន្តំ ទទន្តំ តិដ្ឋន្តំ ចិន្តយន្ត’’ន្តិអាទីសុបិ នាមិកបទមាលា យោជេតព្ពា.

មហន្តសទ្ទស្ស បន កោចិ ភេទោ, តថា ហិ ‘‘ពារាណសិរជ្ជំ នាម មហា’’តិ ឯវំ ‘‘មហា’’ឥតិ នបុំសកបយោគទស្សនតោ ‘‘មហន្តំ, មហា, មហន្តានិ, មហន្តា. មហន្តំ, មហន្តានិ, មហន្តេ. មហតា’’តិ កមោ វេទិតព្ពោ. សព្ពានេតានិ ចិត្តសទ្ទេន វិសទិសានិ.

សវិនិច្ឆយោយំ និគ្គហីតន្តនបុំសកលិង្គានំ បកតិរូបស្ស នាមិកបទមាលាវិភាគោ.

អវណ្ណុការន្តតាបកតិកំ និគ្គហីតន្តំ

នបុំសកលិង្គំ និដ្ឋិតំ.

ឥទានិ តស្សីលត្ថស្ស កតរស្សស្ស អត្ថវិភាវិ ឥច្ចេតស្ស សទ្ទស្ស នាមិកបទមាលំ វក្ខាម បុព្ពាចរិយមតំ បុរេចរំ កត្វា –

អដ្ឋិ, អដ្ឋី, អដ្ឋីនិ. អដ្ឋិំ, អដ្ឋី, អដ្ឋីនិ. អដ្ឋិនា, អដ្ឋីហិ, អដ្ឋីភិ. អដ្ឋិស្ស, អដ្ឋិនោ, អដ្ឋីនំ. អដ្ឋិនា, អដ្ឋីហិ, អដ្ឋីភិ. អដ្ឋិស្ស, អដ្ឋិនោ, អដ្ឋីនំ. អដ្ឋិស្មិំ, អដ្ឋិម្ហិ, អដ្ឋីសុ. ភោ អដ្ឋិ, ភវន្តោ អដ្ឋី, ភវន្តោ អដ្ឋីនិ. យមកមហាថេរមតំ.

កិញ្ចាបេត្ថ និស្សក្កវចនដ្ឋានេ ‘‘អដ្ឋិស្មា, អដ្ឋិម្ហា’’តិ បទានិ អនាគតានិ, តថាបិ តត្ថ តត្ថ តំសទិសប្បយោគទស្សនា គហេតព្ពានិ. យថា បន អដ្ឋិសទ្ទស្ស, ឯវំ ‘‘សត្ថិ ទធិ វារិ អក្ខិ អច្ឆិ’’ឥច្ចាទីនម្បិ រូបានិ ភវន្តិ.

អត្ថវិភាវិ, អត្ថវិភាវី, អត្ថវិភាវីនិ. អត្ថវិភាវិំ, អត្ថវិភាវី, អត្ថវិភាវីនិ. អត្ថវិភាវិនា, អត្ថវិភាវីហិ, អត្ថវិភាវីភិ. អត្ថវិភាវិស្ស, អត្ថវិភាវិនោ, អត្ថវិភាវីនំ. អត្ថវិភាវិនា, អត្ថវិភាវិស្មា អត្ថវិភាវិម្ហា, អត្ថវិភាវីហិ, អត្ថវិភាវីភិ. អត្ថវិភាវិស្ស, អត្ថវិភាវិនោ, អត្ថវិភាវីនំ. អត្ថវិភាវិស្មិំ, អត្ថវិភាវិម្ហិ, អត្ថវិភាវីសុ. ភោ អត្ថវិភាវិ, ភវន្តោ អត្ថវិភាវី, ភវន្តោ អត្ថវិភាវីនិ.

ឯវំ ‘‘ធម្មវិភាវិ, ចិត្តានុបរិវត្តិ, សុខការិ’’ឥច្ចាទីនិបិ. តត្ថ អដ្ឋិ សត្ថិអាទីនិ បធានលិង្គានិ អនញ្ញាបេក្ខកត្តា, អត្ថវិភាវិ ធម្មវិភាវិអាទីនិ អប្បធានលិង្គានិ អញ្ញាបេក្ខកត្តា.

សវិនិច្ឆយោយំ ឥការន្តនបុំសកលិង្គានំ បកតិរូបស្ស នាមិកបទមាលាវិភាគោ.

ឥវណ្ណន្តតាបកតិកំ ឥការន្តនបុំសកលិង្គំ និដ្ឋិតំ.

ឥទានិ កតរស្សស្ស គោត្រភុ ឥច្ចេតស្ស សទ្ទស្ស នាមិកបទមាលំ វក្ខាម បុព្ពាចរិយមតំ បុរេចរំ កត្វា –

អាយុ, អាយូ, អាយូនិ. អាយុំ, អាយូ, អាយូនិ. អាយុនា, អាយូហិ, អាយូភិ. អាយុស្ស, អាយុនោ, អាយូនំ. អាយុនា, អាយូហិ, អាយូភិ. អាយុស្ស, អាយុនោ, អាយូនំ. អាយុស្មិំ, អាយុម្ហិ, អាយូសុ. ភោ អាយុ, ភវន្តោ អាយូ, ភវន្តោ អាយូនិ. យមកមហាថេរមតំ.

កិញ្ចាបេត្ថ និស្សក្កវចនដ្ឋានេ ‘‘អាយុស្មា, អាយុម្ហា’’តិ បទានិ អនាគតានិ, តថាបិ តត្ថ តត្ថ តំសទិសប្បយោគទស្សនតោ គហេតព្ពានិ. ឯត្ថ ច អាយុសទ្ទោ បុំនបុំសកលិង្គោ ទដ្ឋព្ពោ. តថា ហិ បាឡិយំ អដ្ឋកថាសុ ច តស្ស ទ្វិលិង្គតា ទិស្សតិ. ‘‘បុនរាយុ ច មេ លទ្ធោ, ឯវំ ជានាហិ មារិស. អាយុ ចស្សា បរិក្ខីណោ អហោសី’’តិអាទីសុ ហិ អាយុសទ្ទោ បុល្លិង្គោ, តព្ពសេន ‘‘អាយុ, អាយូ, អាយវោ’’តិអាទិនា ភិក្ខុនយេន យថាសម្ភវំ នាមិកបទមាលា យោជេតព្ពា. ‘‘អគ្គំ អាយុ ច វណ្ណោ ច. កិត្តកំ បនស្ស អាយូ’’តិអាទីសុ បន នបុំសកលិង្គោ, តព្ពសេន ‘‘អាយុ, អាយូ, អាយូនី’’តិ យោជិតា.

គោត្រភុ, គោត្រភូ, គោត្រភូនិ. គោត្រភុំ, គោត្រភូ, គោត្រភូនិ. គោត្រភុនា, គោត្រភូហិ, គោត្រភូភិ. គោត្រភុស្ស, គោត្រភុនោ, គោត្រភូនំ. គោត្រភុនា, គោត្រភុស្មា, គោត្រភុម្ហា, គោត្រភូហិ, គោត្រភូភិ. គោត្រភុស្ស, គោត្រភុនោ, គោត្រភូនំ. គោត្រភុស្មិំ, គោត្រភុម្ហិ, គោត្រភូសុ. ភោ គោត្រភុ, ភវន្តោ គោត្រភូ, ភវន្តោ គោត្រភូនិ. ភោ គោត្រភូ, ភោ គោត្រភូនិ, ឯវំ ពហុវចនំ វា. អយមម្ហាកំ មតំ, ឯវំ ‘‘ចិត្តសហភុ’’ឥច្ចាទីនំ ភូធាតុមយានំ ឧការន្តសទ្ទានំ អញ្ញេសម្បិ តំសទិសានំ នាមិកបទមាលា យោជេតព្ពា. បុគ្គលវាចកោ បន ឩការន្តោ គោត្រភូសទ្ទោ បុល្លិង្គបរិយាបន្នត្តា សព្ពញ្ញូនយេ បវិដ្ឋោ. តត្រញ្ញេ សទ្ទា នាម ‘‘ចក្ខុ វសុ ធនុ ទារុ តិបុ មធុ សិង្គុ ហិង្គុ ចិត្តគុ’’ឥច្ចាទយោ.

សវិនិច្ឆយោយំ ឧការន្តនបុំសកលិង្គានំ បកតិរូបស្ស នាមិកបទមាលាវិភាគោ.

ឧវណ្ណោការន្តតាបកតិកំ

ឧការន្តនបុំសកលិង្គំ និដ្ឋិតំ.

ឯវំ និគ្គហីតន្ត ឥការន្ត ឧការន្តវសេន តិវិធានិ នបុំសកលិង្គានិ និរវសេសតោ គហិតានេវ ហោន្តិ. តេសុ កេសញ្ចិ និគ្គហីតន្តានំ ក្វចិ បច្ចត្តេកវចនស្ស ពហុវចនស្ស ឯការាទេសវសេន ភេទោ ទិស្សតិ. សេយ្យថិទំ? ‘‘សុខេ ទុក្ខេ. ឯកូនបញ្ញាស អាជីវកសតេ ឯកូនបញ្ញាស បរិព្ពាជកសតេ’’ឥច្ចេវមាទិ. ននុ ភោ ឯវំវិធានំ រូបានំ បាឡិយំ ទស្សនតោ ‘‘ឯការន្តម្បិ នបុំសកលិង្គំ អត្ថី’’តិ វត្តព្ពន្តិ? ន វត្តព្ពំ និគ្គហីតន្តោគធរូបវិសេសត្តា តេសំ រូបានំ. អាទេសវសេន ហិ សិទ្ធត្តា វិសុំ ឯការន្តំ នបុំសកលិង្គំ នាម នត្ថិ. តស្មា នបុំសកលិង្គានំ យថាវុត្តា តិវិធតាយេវ គហេតព្ពាតិ.

នបុំសកានមិច្ចេវំ, លិង្គានំ នយសាលិនី;

បទមាលា វិភត្តា មេ, សាសនត្ថំ មហេសិនោ.

យស្សេសា បគុណា សទ្ទ-នីតិរេសា សុភាវិតា;

សាសនេ កុលបុត្តានំ, សរណំ សោ បរាយណំ.

ឥតិ នវង្គេ សាដ្ឋកថេ បិដកត្តយេ ព្យប្បថគតីសុ វិញ្ញូនំ

កោសល្លត្ថាយ កតេ សទ្ទនីតិប្បករណេ

នបុំសកលិង្គានំ បកតិរូបស្ស នាមិកបទមាលាវិភាគោ

នវមោ បរិច្ឆេទោ.