១២. សព្ពនាមតំសទិសនាមនាមិកបទមាលា

ឥតោ បរំ បវក្ខាមិ, សព្ពនាមញ្ច តស្សមំ;

នាមញ្ច យោជិតំ នានា-នាមេហេវ វិសេសតោ.

យានិ ហោន្តិ តិលិង្គានិ, អនុកូលានិ យានិ ច;

តិលិង្គានំ វិសេសេន, បទានេតានិ នាមតោ.

‘‘សព្ពសាធារណកានិ, នាមានិ’’ច្ចេវ អត្ថតោ;

សព្ពនាមានិ វុច្ចន្តិ, សត្តវីសតិ សង្ខតោ.

តេសុ កានិចិ រូបេហិ, សេសាញ្ញេហិ ច យុជ្ជរេ;

កានិចិ បន សហេវ, ឯតេសំ លក្ខណំ ឥទំ.

ឯតស្មា លក្ខណា មុត្តំ, ន បទំ សព្ពនាមិកំ;

តស្មាតីតាទយោ សទ្ទា, គុណនាមានិ វុច្ចរេ.

សព្ពនាមានិ នាម – សព្ព កតរ កតម ឧភយ ឥតរអញ្ញ អញ្ញតរ អញ្ញតម បុព្ព បរ អបរ ទក្ខិណ ឧត្តរ អធរយត ឯត ឥម អមុកិំ ឯក ឧភ ទ្វិតិ ចតុ តុម្ហ អម្ហ ឥច្ចេតានិ សត្តវីស.

ឯតេសុ សព្ពសទ្ទោ សកលត្ថោ, សោ ច សព្ពសព្ពាទិវសេន ញេយ្យោ. កតរ កតមសទ្ទា បុច្ឆនត្ថា. ឧភយសទ្ទោ ទ្វិអវយវសមុទាយវចនោ. ឥតរសទ្ទោ វុត្តបដិយោគីវចនោ. អញ្ញសទ្ទោ អធិគតាបរវចនោ. អញ្ញតរ អញ្ញតមសទ្ទា អនិយមត្ថា. បុព្ពាទយោ ឧត្តរបរិយន្តា ទិសាកាលាទិវវត្ថាវចនា. តថា ហិ បុព្ព បរា បរ ទក្ខិណុត្តរសទ្ទា បុល្លិង្គត្តេ យថារហំ កាលទេសាទិវចនា, ឥត្ថិលិង្គត្តេ ទិសាទិវចនា, នបុំសកលិង្គត្តេ ឋានាទិវចនា. អធរសទ្ទោបិ ហេដ្ឋិមត្ថវាចកោ វវត្ថាវចនោយេវ, សោ ច តិលិង្គោ ‘‘អធរោ បត្តោ. អធរា អរណី, អធរំ ភាជន’’មិតិ, យំសទ្ទោ អនិយមត្ថោ. តំសទ្ទោ បរម្មុខាវចនោ. ឯតសទ្ទោ សមីបវចនោ. ឥមសទ្ទោ អច្ចន្តសមីបវចនោ. អមុសទ្ទោ ទូរវចនោ. កិំសទ្ទោ បុច្ឆនត្ថោ. ឯកសទ្ទោ សង្ខាទិវចនោ. វុត្តញ្ហិ –

ឯកសទ្ទោ អញ្ញត្ថសេដ្ឋអសហាយសង្ខាទីសុ ទិស្សតិ. តថា ហេស ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ, ឥត្ថេកេ អភិវទន្តី’’តិអាទីសុ អញ្ញត្ថេ ទិស្សតិ. ‘‘ចេតសោ ឯកោទិភាវ’’ន្តិអាទីសុ សេដ្ឋេ. ‘‘ឯកោ វូបកដ្ឋោ’’តិអាទីសុ អសហាយេ. ‘‘ឯកោវ ខោ ភិក្ខវេ ខណោ ច សមយោ ច ព្រហ្មចរិយវាសាយា’’តិអាទីសុ សង្ខាយន្តិ.

យត្ថេស សង្ខាវចនោ, តត្ថេកវចនន្តោវ. ឧភសទ្ទោ ទ្វិសទ្ទបរិយាយោ. ទ្វិតិចតុសទ្ទា សង្ខាវចនា, សព្ពកាលំ ពហុវចនន្តាវ. តុម្ហសទ្ទោ យេន កថេតិ, តស្មិំ វត្តព្ពវចនំ. អម្ហសទ្ទោ អត្តនិ វត្តព្ពវចនំ.

ឥទានិ តេសំ នាមិកបទមាលំ កថយាម –

សព្ពោ, សព្ពេ. សព្ពំ, សព្ពេ. សព្ពេន, សព្ពេហិ, សព្ពេភិ. សព្ពស្ស, សព្ពេសំ, សព្ពេសានំ. សព្ពស្មា, សព្ពម្ហា, សព្ពេហិ, សព្ពេភិ. សព្ពស្ស, សព្ពេសំ, សព្ពេសានំ. សព្ពស្មិំ, សព្ពម្ហិ, សព្ពេសុ. ភោ សព្ព, ភវន្តោ សព្ពេ.

តត្រ ‘‘សព្ពោ ភូតោ, សព្ពេ ភូតា’’តិអាទិនា, ‘‘សព្ពោ បុរិសោ, សព្ពេ បុរិសា’’តិអាទិនា ច នយេន សព្ពានិ បុល្លិង្គនាមេហិ សទ្ធិំ យោជេតព្ពានិ. យានិ បន យមកមហាថេរេន បុន្នបុំសកវិសយេ សព្ព កតរ កតមាទីនំ អញ្ញានិបិ រូបានិ វុត្តានិ. តំ យថា?

‘‘សព្ពា’’ ឥច្ចាទិកំ រូបំ, និស្សក្កេ ភុម្មកេ បន;

‘‘សព្ពេ’’ ឥច្ចាទិកំ រូបំ, យមកេន បកាសិតំ.

តញ្ចេ ឧបបរិក្ខិត្វា, យុត្តំ គណ្ហន្តុ យោគិនោ;

សព្ពនាមិករូបញ្ហិ, វិវិធំ ទុព្ពុធំ យតោ.

សព្ពា, សព្ពា, សព្ពាយោ. សព្ពំ, សព្ពា, សព្ពាយោ. សព្ពាយ, សព្ពស្សា, សព្ពាហិ, សព្ពាភិ. សព្ពាយ, សព្ពស្សា, សព្ពាសំ. សព្ពាយ, សព្ពស្សា, សព្ពាហិ, សព្ពាភិ. សព្ពាយ, សព្ពស្សា, សព្ពាសំ. សព្ពាយំ, សព្ពស្សា, សព្ពស្សំ, សព្ពាសុ. ភោតិ សព្ពេ, ភោតិយោ សព្ពា, សព្ពាយោ. ឥត្ថិលិង្គត្តេ នាមិកបទមាលា.

ឯត្ថ ‘‘សព្ពា ភាវិកា, សព្ពា ភាវិកាយោ’’តិ, ‘‘សព្ពា កញ្ញា, សព្ពា កញ្ញាយោ’’តិ ច អាទិនា ឥត្ថិលិង្គសព្ពនាមានិ សព្ពេហិ ឥត្ថិលិង្គេហិ សទ្ធិំ យោជេតព្ពានិ. ឯត្ថ ច ‘‘សព្ពស្សា’’តិ បទំ តតិយាចតុត្ថីបញ្ចមីឆដ្ឋីសត្តមីវសេន បញ្ចធា វិភត្តំ ‘‘តស្សា កុមារិកាយ សទ្ធិ’’ន្តិ ករណប្បយោគាទិទស្សនតោ. សព្ពស្សា កញ្ញាយ កតំ. សព្ពស្សា កញ្ញាយ ទេតិ. អយំ កញ្ញា សព្ពស្សា កញ្ញាយ ហីនា វិរូបា. អយំ កញ្ញា សព្ពស្សា កញ្ញាយ ឧត្តមា អភិរូបា. សព្ពស្សា កញ្ញាយ អបេតិ, សព្ពស្សា កញ្ញាយ ធនំ. សព្ពស្សា កញ្ញាយ បតិដ្ឋិតំ.

សព្ពំ, សព្ពានិ. សព្ពំ, សព្ពានិ. សព្ពេន, សព្ពេហិ, សព្ពេភិ. សព្ពស្ស, សព្ពេសំ, សព្ពេសានំ. សព្ពស្មា, សព្ពម្ហា, សព្ពេហិ, សព្ពេភិ. សព្ពស្ស, សព្ពេសំ, សព្ពេសានំ. សព្ពស្មិំ, សព្ពម្ហិ, សព្ពេសុ. ភោ សព្ព, ភវន្តោ សព្ពានិ. នបុំសកលិង្គត្តេ នាមិកបទមាលា.

ឯត្ថ ‘‘សព្ពំ ភូតំ, សព្ពានិ ភូតានិ. សព្ពំ ចិត្តំ, សព្ពានិ ចិត្តានី’’តិ ច អាទិនា នបុំសកលិង្គសព្ពនាមានិ សព្ពេហិ នបុំសកលិង្គេហិ សទ្ធិំ យោជេតព្ពានិ. ឯវំ សព្ពសទ្ទស្ស លិង្គត្តយវសេន បទមាលា ភវតិ.

ឥទានិស្ស បរបទេន សទ្ធិំ សមាសោ វេទិតព្ពោ ‘‘សព្ពសាធារណោ សព្ពវេរី’’ឥតិ. តត្ថ សព្ពេសំ សាធារណោ សព្ពសាធារណោ. សព្ពេសំ វេរី, សព្ពេ វា វេរិនោ យស្ស សោយំ សព្ពវេរីតិ សមាសវិគ្គហោ. យថា បន សព្ពសទ្ទស្ស បទមាលា លិង្គត្តយវសេន យោជិតា, ឯវំ កតរសទ្ទាទីនម្បិ អធរសទ្ទបរិយន្តានំ យោជេតព្ពា.

តត្រាយំ ឧភយសទ្ទវជ្ជិតោ បុល្លិង្គបេយ្យាលោ –

កតរោ, កតរេ. កតរំ…បេ… ភោ កតរ, ភវន្តោ កតរេ. កតមោ, កតមេ. ឥតរោ, ឥតរេ. អញ្ញោ, អញ្ញេ. អញ្ញតរោ, អញ្ញតរេ. អញ្ញតមោ, អញ្ញតមេ. បុព្ពោ, បុព្ពេ. បរោ, បរេ. អបរោ, អបរេ. ទក្ខិណោ, ទក្ខិណេ. ឧត្តរោ, ឧត្តរេ. អធរោ, អធរេ…បេ… ភោ អធរ, ភវន្តោ អធរេតិ.

អយំ បន ឧភយសទ្ទសហិតោ នបុំសកលិង្គបេយ្យាលោ –

កតរំ, កតរានិ. កតរំ…បេ… ភោ កតរ, ភវន្តោ កតរានិ. កតមំ. ឧភយំ. ឥតរំ. អញ្ញំ. អញ្ញតរំ. អញ្ញតមំ. បុព្ពំ. បរំ. អបរំ. ទក្ខិណំ. ឧត្តរំ. អធរំ, អធរានិ. អធរំ…បេ… ភោ អធរ, ភវន្តោ អធរានីតិ.

ឥទានិ បុន្នបុំសកលិង្គានំ បរសទ្ទាទីនំ រូបន្តរនិទ្ទេសោ វុច្ចតិ. កច្ចាយនស្មិញ្ហិ ‘‘បុរិសា’’តិ វិយ ‘‘បរា’’តិ បឋមាពហុវចនំ ទិស្សតិ. ឯវរូបោ នយោ អបរសព្ពកតរាទីសុ អញ្ញតមបរិយោសានេសុ នវសុ អប្បសិទ្ធោ, លព្ភមានោ បុព្ពទក្ខិណុត្តរាធរេសុ ចតូសុ លព្ភេយ្យ. តថា ‘‘បុរិសេ’’តិ វិយ បាឡិអាទីសុ ‘‘បុព្ពេ’’តិ សច្ចសង្ខេបេ ‘‘ឥតរេ’’តិ, កច្ចាយនេ ច ‘‘បរេ’’តិ សត្តមីឯកវចនំ ទិស្សតិ. ឯវរូបោ នយោ សព្ព អញ្ញសទ្ទេសុ អប្បសិទ្ធោ, លព្ភមានោ កតរកតមាទីសុ សេសេសុ អធរបរិយោសានេសុ ទ្វាទសសុ លព្ភេយ្យ. តថា ‘‘បុរិសា’’តិ វិយ សព្ពា កតរា ឥច្ចាទិ បញ្ចមីឯកវចននយោ បាឡិអាទីសុ អប្បសិទ្ធោ. ឯវំ សន្តេបិ អយំ នយោ បុនប្បុនំ ឧបបរិក្ខិត្វា យុត្តោ ចេ, គហេតព្ពោ.

អយំ បន ឧភយសទ្ទសហិតោ ឥត្ថិលិង្គបេយ្យាលោ –

កតរា, កតរា, កតរាយោ. កតរំ…បេ… ភោតិ កតរេ, ភោតិយោ កតរា, កតរាយោ. កតមា. ឧភយា. ឥតរា. អញ្ញតរា. អញ្ញតមា. បុព្ពា. បរា. អបរា. ទក្ខិណា. ឧត្តរា. អធរា, អធរា, អធរាយោ. អធរំ…បេ… ភោតិ អធរេ, ភោតិយោ អធរា, អធរាយោតិ.

យស្មា បនេតេសុ ឥតរ អញ្ញ អញ្ញតរ អញ្ញតមានំ បាឡិយាទីសុ ‘‘ឥតរិស្សា’’តិអាទិទស្សនតោ កោចិ ភេទោ វត្តព្ពោ, តស្មា ចតុត្ថីឆដ្ឋីនំ ឯកវចនដ្ឋានេ ‘‘ឥតរិស្សា, ឥតរាយ, អញ្ញិស្សា, អញ្ញាយ. អញ្ញតរិស្សា, អញ្ញតរាយ, អញ្ញតមិស្សា, អញ្ញតមាយា’’តិ យោជេតព្ពំ. តថា តតិយាបញ្ចមីនមេកវចនដ្ឋានេ ‘‘តស្សា កុមារិកាយ សទ្ធិំ. កស្សាហំ កេន ហាយាមី’’តិ ករណនិស្សក្កប្បយោគទស្សនតោ សត្តមិយា បនេកវចនដ្ឋានេ ‘‘ឥតរិស្សា, ឥតរិស្សំ, ឥតរាយ, ឥតរាយំ, អញ្ញិស្សា, អញ្ញិស្សំ, អញ្ញាយ, អញ្ញាយំ, អញ្ញតរិស្សា, អញ្ញតរិស្សំ, អញ្ញតរាយ, អញ្ញតរាយំ, អញ្ញតមិស្សា, អញ្ញតមិស្សំ, អញ្ញតមាយ, អញ្ញតមាយ’’ន្តិ យោជេតព្ពំ ‘‘អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរិស្សា ឥត្ថិយា បដិពទ្ធចិត្តោ ហោតី’’តិ បាឡិទស្សនតោ.

តត្រ សព្ពសទ្ទោ សព្ពសព្ពំ, បទេសសព្ពំ, អាយតនសព្ពំ, សក្កាយសព្ពន្តិ ចតូសុ វិសយេសុ ទិដ្ឋប្បយោគោ. តថា ហេស ‘‘សព្ពេ ធម្មា សព្ពាការេន ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណមុខេ អាបាថមាគច្ឆន្តី’’តិអាទីសុ សព្ពសព្ពស្មិំ អាគតោ. ‘‘សព្ពេសំ វោ សារិបុត្តា សុភាសិតំ បរិយាយេនា’’តិអាទីសុ បទេសសព្ពស្មិំ. ‘‘សព្ពំ វោ ភិក្ខវេ ទេសេស្សាមិ, តំ សុណាថ សាធុកំ មនសិ ករោថ, ភាសិស្សាមិ…បេ… កតមញ្ច ភិក្ខវេ សព្ពំ ចក្ខុញ្ចេវ រូបា ច…បេ… មនោ ចេវ ធម្មា ចា’’តិ ឯត្ថ អាយតនសព្ពស្មិំ. ‘‘សព្ពំ សព្ពតោ សញ្ជានាតី’’តិអាទីសុ សក្កាយសព្ពស្មិំ. តត្ថ សព្ពសព្ពស្មិំ អាគតោ និប្បទេសោ, ឥតរេសុ តីសុ សប្បទេសោតិ វេទិតព្ពោ. ឥច្ចេវំ –

សព្ពសព្ពបទេសេសុ, អថោ អាយតនេបិ ច;

សក្កាយេ ចាតិ ចតូសុ, សព្ពសទ្ទោ បវត្តតិ.

កតរ កតមសទ្ទេសុ កតរសទ្ទោ អប្បេសុ ឯកំ វា ទ្វេ វា តីណិ វា ភិយ្យោ វា អប្បមុបាទាយ វត្តតិ. កតមសទ្ទោ ពហូសុ ឯកំ វា ទ្វេ វា តីណិ វា ពហុំ វា ឧបាទាយ វត្តតិ. កតរសទ្ទោ ហិ អប្បវិសយោ, កតមសទ្ទោ ពហុវិសយោ. តត្រិមេ បយោគា ‘‘កតរេន មគ្គេន គន្តព្ពំ. សមុទ្ទោ កតរោ អយំ. កតមោ តស្មិំ សមយេ ផស្សោ ហោតិ. កតមេ ធម្មា កុសលា. ទិសា ចតស្សោ វិទិសា ចតស្សោ, ឧទ្ធំ អធោ ទស ទិសតា, ឥមាយោ, កតមំ ទិសំ តិដ្ឋតិ នាគរាជា’’. ឥច្ចេវមាទយោ ភវន្តិ. ឧភយោ. ឧភយំ. ឧភយោ. ឧភយេន. សេសំ បុល្លិង្គេ សព្ពសទ្ទសមំ. ឧភយោ ជនា តិដ្ឋន្តិ. ឧភយោ ជនេ បស្សតិ. យថា ឧភោ បុត្តា. ឧភោ បុត្តេតិ. ‘‘ឧភយោ’’តិ ហិ បទំ ‘‘ឧភោ’’តិ បទមិវ ពហុវចនន្តភាវេន បសិទ្ធំ, ន ត្វេកវចនន្តភាវេន. ឯត្ថ ហិ –

‘‘ឯករត្តេន ឧភយោ, តុវញ្ច ធនុសេខ ច;

អន្នមេវាភិនន្ទន្តិ, ឧភយោ ទេវមានុសា’’

‘‘ឧភយោ តេ បិតាភាតរោ’’តិ តទត្ថសាធកានិ និទស្សនបទានិ វេទិតព្ពានិ. យទា បនាយស្មន្តោ ‘‘ឧភយោ’’តិ ឯកវចនន្តំ បស្សេយ្យាថ, តទា សាធុកំ មនសិ ករោថ. កោ ហិ សមត្ថោ អនន្តនយបដិមណ្ឌិតេ សាដ្ឋកថេ តេបិដកេ ជិនសាសនេ និរវសេសតោ នយំ ទដ្ឋុំ ទស្សេតុញ្ច អញ្ញត្រ អាគមាធិគមសម្បន្នេន បភិន្នបដិសម្ភិទេន. ឥទញ្ចេត្ថុបលក្ខិតព្ពំ –

អញ្ញសទ្ទោ បុព្ពសទ្ទោ, ទក្ខិណោ ចុត្តរោ បរោ;

សព្ពនាមេសុ គយ្ហន្តិ, អសព្ពនាមិកេសុបិ.

ឯតេសញ្ហិ សព្ពនាមេសុ សង្គហោ វិភាវិតោវ.

ឥទានិ អសព្ពនាមេសុ សង្គហោ វុច្ចតេ – តត្ថ អញ្ញសទ្ទោ តាវ យទា ពាលវាចកោ, តទា សព្ពនាមំ នាម ន ហោតិ. អសព្ពនាមត្តា ច សព្ពថាបិ បុរិស កញ្ញា ចិត្តនយេនេវ យោជេតព្ពោ. តថា ហិ ន ជានាតីតិ អញ្ញោ, ពាលោ បុរិសោ. ន ជានាតីតិ អញ្ញា, ពាលា ឥត្ថី. ន ជានាតីតិ អញ្ញំ, ពាលំ កុលន្តិ វចនត្ថោ. ឯវំ វិទិត្វា បុល្លិង្គដ្ឋានេ ‘‘អញ្ញោ, អញ្ញា. អញ្ញំ, អញ្ញេ’’តិអាទិនា បុរិសនយេនេវ នាមិកបទមាលា យោជេតព្ពា. ឥត្ថិលិង្គដ្ឋានេ ‘‘អញ្ញា, អញ្ញា, អញ្ញាយោ’’តិអាទិនា កញ្ញានយេនេវ, នបុំសកលិង្គដ្ឋានេ ‘‘អញ្ញំ, អញ្ញានី’’តិអាទិនា ចិត្តនយេនេវ យោជេតព្ពា.

ឥមស្មិញ្ហិ អត្ថវិសេសេ ពាលជនេ វត្តុកាមេន ‘‘អញ្ញា ជនា’’តិ អវត្វា ‘‘អញ្ញេ ជនា’’តិ វុត្តេ តស្ស តំ វចនំ អធិប្បេតត្ថំ ន សាធេតិ អញ្ញថា អត្ថស្ស គហេតព្ពត្តា. តថា ‘‘អញ្ញានំ ជនាន’’ន្តិ អវត្វា ‘‘អញ្ញេសំ ជនានំ, អញ្ញេសានំ ជនាន’’ន្តិ វា វុត្តេ តស្ស តំ វចនំ អធិប្បេតត្ថំ ន សាធេតិ. តថា ‘‘អញ្ញានំ ឥត្ថីន’’ន្តិ អវត្វា ‘‘អញ្ញាសំ ឥត្ថីន’’ន្តិ វុត្តេបិ, ‘‘អញ្ញានំ កុលាន’’ន្តិ អវត្វា ‘‘អញ្ញេសំ កុលានំ, អញ្ញេសានំ កុលាន’’ន្តិ វា វុត្តេបិ. សព្ពនាមិកវសេន បន អធិគតាបរវចនិច្ឆាយំ ‘‘អញ្ញេ ជនា’’តិអាទិនា វត្តព្ពំ, ន ‘‘អញ្ញា ជនា’’តិអាទិនា. តថា ហិ ‘‘អញ្ញា ជនា’’តិអាទិនា វុត្តវចនំ អធិប្បេតត្ថំ ន សាធេតិ អញ្ញថា អត្ថស្ស គហេតព្ពត្តា. ឥតិ យត្ថ ‘‘អញ្ញា ជនា’’តិអាទិវចនំ ឧបបជ្ជតិ, ‘‘អញ្ញេ ជនា’’តិអាទិវចនំ នុបបជ្ជតិ, យត្ថ បន ‘‘អញ្ញេ ជនា’’តិអាទិវចនំ ឧបបជ្ជតិ, ‘‘អញ្ញា ជនា’’តិអាទិវចនំ នុបបជ្ជតិ. យា ឯតស្មិំ អត្ថវិសេសេ សល្លក្ខណា បញ្ញា, អយំ នីតិយា មគ្គោ យុត្តាយុត្តិវិចារណេ ហេតុត្តា, លោកស្មិញ្ហិ យុត្តាយុត្តិវិចារណា នីតីតិ វុត្តា. សា ច វិនា បញ្ញាយ ន សិជ្ឈតិ. ឯវំ អញ្ញសទ្ទោ អសព្ពនាមិកោបិ ភវតិ.

បុព្ព ទក្ខិណុត្តរ បរសទ្ទេសុ បុព្ពសទ្ទោ យត្ថ បធានវាចកោ, យត្ថ ច ‘‘សេម្ហំ បុព្ពោ’’តិអាទីសុ លោហិតកោបជវាចកោ, តត្ថ អសព្ពនាមិកោ. បឋមត្ថេ តិលិង្គោ, ទុតិយត្ថេ ឯកលិង្គោ. ឧត្តមត្ថវាចកោ បន ឧត្តរសទ្ទោ ច បរសទ្ទោ ច អសព្ពនាមិកោ តិលិង្គោយេវ. តថា ‘‘ទក្ខិណស្សា វហន្តិម’’ន្តិ ឯត្ថ វិយ សុសិក្ខិតត្ថចតុរត្ថវាចកោ ទក្ខិណសទ្ទោ. ‘‘បេតានំ ទក្ខិណំ ទជ្ជា’’តិអាទីសុ បន ទេយ្យធម្មវាចកោ ទក្ខិណាសទ្ទោ និយោគា ឥត្ថិលិង្គោ អសព្ពនាមិកោយេវ. ឯវំ អញ្ញ បុព្ព ទក្ខិណុត្តរ បរសទ្ទា អសព្ពនាមិកាបិ សន្តីតិ តេសំ សព្ពនាមេសុបិ អសព្ពនាមេសុបិ សង្គហោ វេទិតព្ពោ.

ឥទានិ កតរសទ្ទាទីនំ បរបទេន សទ្ធិំ សមាសោ នីយតេ ‘‘កតរគាមវាសី កតមគាមវាសី. ឧភយគាមវាសិនោ, ឥតរគាមវាសី អញ្ញតរគាមវាសី, បុព្ពទិសា, បរជនោ, ទក្ខិណទិសា, ឧត្តរទិសា, អធរបត្តោ’’តិ. តត្រ ‘‘កតរោ គាមោ កតរគាមោ, កតមោ គាមោ កតមគាមោ, ឧភយោ គាមា ឧភយគាមា’’តិអាទិនា យថារហំ សមាសវិគ្គហោ, កតរសទ្ទស្ស បន កតមសទ្ទេន សទ្ធិំ សមាសំ ឥច្ឆន្តិ ទ្វិធា ច រូបានិ គរូ ‘‘កតរោ ច កតមោ ច កតរកតមេ កតរកតមា វា’’តិ. តស្មា សព្ពនាមិកនយេន សុទ្ធនាមិកេសុ បុរិសនយេន ច កតរ កតមសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា យោជេតព្ពា, តេនស្ស សម្បទានសាមិវចនដ្ឋានេសុ ‘‘កតរកតមេសំ, កតរកតមេសានំ, កតរកតមាន’’ន្តិ តីណិ រូបានិ សិយុំ ‘‘កតរា ច កតមា ច កតរកតមា’’តិ ឯវំ ឥត្ថិលិង្គវសេន កតសមាសេ បន សព្ពនាមិកនយេន, សុទ្ធនាមិកេសុ កញ្ញានយេន ច យោជេតព្ពា. ‘‘កតរញ្ច កតមញ្ច កតរកតមានី’’តិ ឯវំ នបុំសកលិង្គវសេន កតសមាសេ សព្ពនាមិកនយេន, សុទ្ធនាមិកេសុ ចិត្តនយេន ច យោជេតព្ពា.

អយំ បនេត្ថ វិសេសោបិ វេទិតព្ពោ – បុព្ពាបរាទិសទ្ទា ទ្វន្ទសមាសាទិវិធិំ បត្វា សេហិ រូបេហិ រូបវន្តោ ន ហោន្តិ, តំ យថា? បុព្ពាបរា, អធរុត្តរា, មាសបុព្ពា បុរិសា, ទិដ្ឋបុព្ពា បុរិសា, តថាគតំ ទិដ្ឋបុព្ពា សាវកា, ឥទំ បុល្លិង្គត្តេ បឋមាពហុវចនរូបំ. ឯត្ថេការោ អាទេសភូតោ ន ទិស្សតិ. បុព្ពាបរានំ អធរុត្តរានំ, មាសបុព្ពានំ បុរិសានំ, ឥទំ បុល្លិង្គត្តេ ចតុត្ថីឆដ្ឋីនំ ពហុវចនរូបំ. ឯត្ថ សំ សានមិច្ចេតេ អាទេសភូតា ន ទិស្សន្តិ. តថាគតំ ទិដ្ឋបុព្ពានំ សាវកានំ, តថាគតំ ទិដ្ឋបុព្ពានំ សាវិកានំ, កុលានំ វា, ឥទំ តិលិង្គត្តេ ចតុត្ថីឆដ្ឋីនំ ពហុវចនរូបំ. ឯត្ថាបិ សំ សានមិច្ចេតេ អាទេសភូតា ន ទិស្សន្តិ. មាសបុព្ពាយំ មាសបុព្ពាយ, បិយបុព្ពាយំ បិយបុព្ពាយ, ឥទមិត្ថិលិង្គត្តេ សត្តមីចតុត្ថីឆដ្ឋីនំ ឯកវចនរូបំ. ឯត្ថាទេសភូតា សំ សា ន ទិស្សន្តិ. មាសបុព្ពានំ ឥត្ថីនំ, បិយបុព្ពានំ ឥត្ថីនំ, ឥទមិត្ថិលិង្គត្តេ ចតុត្ថីឆដ្ឋីពហុវចនរូបំ. ឯត្ថ បនាទេសភូតោ សមិច្ចេសោ ន ទិស្សតិ. អញ្ញានិបិ យថាសម្ភវំ យោជេតព្ពានិ, បុព្ពាបរាទីនំ សមាសវិគ្គហំ សមាសបរិច្ឆេទេ បកាសេស្សាម.

ឥទានិ យំសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

យោ, យេ. យំ, យេ. យេន, យេហិ, យេភិ. យស្ស, យេសំ, យេសានំ. យស្មា, យម្ហា, យេហិ, យេភិ. យស្ស, យេសំ, យេសានំ. យស្មិំ, យម្ហិ, យេសុ. ឥទំ បុល្លិង្គំ. យំ, យានិ. យំ, យានិ. យេន. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ. អថ វា យំ, យានិ, យា. យំ, យានិ, យេ. យេន. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ. កត្ថចិ ហិ និការលោបោ ភវតិ. អថ វា បន និការស្ស អាការេការាទេសាបិ គាថាវិសយេ.

‘‘យា បុព្ពេ ពោធិសត្តានំ, បល្លង្កវរមាភុជេ;

និមិត្តានិ បទិស្សន្តិ, តានិ អជ្ជ បទិស្សរេ’’តិ ច,

‘‘កិំ មាណវស្ស រតនានិ អត្ថិ, យេ តំ ជិនន្តោ ហរេ អក្ខធុត្តោ’’តិ ច ឥទមេត្ថ បាឡិនិទស្សនំ. ឥទំ នបុំសកលិង្គំ.

យា, យា, យាយោ. យំ, យា, យាយោ. យាយ, យាហិ, យាភិ. យាយ, យស្សា, យាសំ. យាយ, យាហិ, យាភិ. យាយ, យស្សា, យាសំ. យស្សំ, យាយំ, យាសុ. ឥត្ថិលិង្គំ. ឯវំ យំសទ្ទស្ស លិង្គត្តយវសេន បទមាលា ភវតិ. ឯត្ថាលបនបទានិ ន លព្ភន្តិ. តថា តំសទ្ទាទីនំ បទមាលាទីសុបិ.

ឯត្ថ បន យន្តិ សទ្ទស្ស អត្ថុទ្ធារោ វុច្ចតេ – យន្តិ សទ្ទោ ‘‘យំ មេ ភន្តេ ទេវានំ តាវតិំសានំ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ, អារោចេមិ តំ ភន្តេ ភគវតោ’’តិអាទីសុ បច្ចត្តវចនេ ទិស្សតិ. ‘‘យន្តំ អបុច្ឆិម្ហ អកិត្តយី នោ, អញ្ញំ តំ បុច្ឆាម តទិង្ឃ ព្រូហី’’តិអាទីសុ ឧបយោគវចនេ. ‘‘អដ្ឋា នមេតំ ភិក្ខវេ អនវកាសោ, យំ ឯកិស្សា លោកធាតុយា’’តិអាទីសុ ករណវចនេ. ‘‘យំ វិបស្សី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧទបាទី’’តិអាទីសុ ភុម្មវចនេ ទិស្សតិ. ឯត្ថេទំ វុច្ចតិ –

‘‘បច្ចត្តេ ឧបយោគេ ច, ភុម្មេ ច ករណេបិ ច;

ចតូស្វេតេសុ ឋានេសុ, យន្តិ សទ្ទោ បវត្តតី’’តិ.

បរបទេន សទ្ធិំ យំសទ្ទស្ស សមាសោបិ វេទិតព្ពោ ‘‘យំខន្ធាទិ, យំគុណា, យគ្គុណា’’តិ. តត្ថ យោ ខន្ធាទិ យំខន្ធាទិ, យេ គុណា យំគុណាតិ សមាសវិគ្គហោ. តថា ហិ វិសុទ្ធិមគ្គេ ‘‘យំគុណនេមិត្តិកញ្ចេតំ នាមំ, តេសំ គុណានំ បកាសនត្ថំ ឥមំ គាថំ វទន្តី’’តិ ឯតស្មិំ បទេ ‘‘យេ គុណា យំគុណា, យំគុណា ឯវ និមិត្តំ យំគុណនិមិត្តំ, តតោ ជាតំ ‘ភគវា’តិ ឥទំ នាមន្តិ យំគុណនេមិត្តិក’’ន្តិ និព្ពចនមិច្ឆិតព្ពំ. យគ្គុណាតិ ឯត្ថ បន ‘‘យស្ស គុណា យគ្គុណា’’តិ និព្ពចនំ. តថា ហិ –

‘‘អបិ សព្ពញ្ញុតា បញ្ញា, យគ្គុណន្តំ ន ជានិយា;

អថ កា តស្ស វិជញ្ញា, តំ ពុទ្ធំ ភូគុណំ នមេ’’តិ

បោរាណកវិរចនាយំ ‘‘យស្ស គុណា យគ្គុណា’’តិ និព្ពចនមិច្ឆិតព្ពំ.

យសទ្ទស្ស សមាសម្ហិ, សទ្ធិំ បរបទេហិ វេ;

និគ្គហីតាគមោ វាថ, ទ្វិភាវោ វា សិយា ទ្វិធា.

ឯវំ យសទ្ទស្ស សមាសោ សល្លក្ខិតព្ពោ.

ឥទានិ តសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

សោ, តេ. នំ, តំ, នេ, តេ. នេន, តេន, នេហិ, តេហិ, នេភិ, តេភិ. អស្ស, នស្ស, តស្ស, ‘នេសំ, តេសំ (អាសំ). អស្មា, នស្មា, តស្មា, នម្ហា, តម្ហា, នេហិ, តេហិ, នេភិ, តេភិ. អស្ស, នស្ស, តស្ស, នេសំ, តេសំ (អាសំ). អស្មិំ, នស្មិំ, តស្មិំ, អម្ហិ, នម្ហិ, តម្ហិ, ត្យម្ហិ, នេសុ, តេសុ. ឥទំ បុល្លិង្គំ. ឯត្ថ ច អាសំសទ្ទស្ស អត្ថិភាវេ ‘‘នេវាសំ កេសា ទិស្សន្តិ, ហត្ថបាទា ច ជាលិនោ’’តិ គាថា និទស្សនំ, សោ ច តិលិង្គោ ទដ្ឋព្ពោ. ត្យម្ហីតិ បទស្ស អត្ថិភាវេ –

‘‘យទាស្ស សីលំ បញ្ញញ្ច, សោចេយ្យញ្ចាធិគច្ឆតិ;

អថ វិស្សាសតេ ត្យម្ហិ, គុយ្ហញ្ចស្ស ន រក្ខតី’’តិ

អយំ គាថា និទស្សនំ. អយមេត្ថ រូបវិសេសោ សល្លក្ខិតព្ពោ – អរិយវិនយេតិ វា សប្បុរិសវិនយេតិ វា. ឯសេ សេ ឯកេ ឯកដ្ឋេតិ បាឡិប្បទេសេ បច្ចត្តេកវចនកានមេត តសទ្ទានំ ឯការន្តនិទ្ទេសោបិ ទិស្សតីតិ.

ឯត្ថ បន តេសទ្ទស្ស អត្ថុទ្ធារោ វុច្ចតេ – តេសទ្ទោ ‘‘ន តេ សុខំ បជានន្តិ, យេ ន បស្សន្តិ នន្ទន’’ន្តិអាទីសុ តំសទ្ទស្ស វសេន បច្ចត្តពហុវចនេ អាគតោ, ‘‘តេ ន បស្សាមិ ទារកេ’’តិអាទីសុ ឧបយោគពហុវចនេ. ‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម. នមោ តេ ពុទ្ធ វីរត្ថូ’’តិ ច អាទីសុ តុម្ហសទ្ទស្ស វសេន សម្បទានេ, តុយ្ហន្តិ អត្ថោតិ វទន្តិ. ‘‘កិន្តេ ទិដ្ឋំ កិន្តិ តេ ទិដ្ឋំ, ឧបធី តេ សមតិក្កន្តា, អាសវា តេ បទាលិតា’’តិ ច អាទីសុ ករណេ. ‘‘កិន្តេ វតំ កិំ បន ព្រហ្មចរិយ’’ន្តិអាទីសុ សាមិអត្ថេ, តវាតិ អត្ថោតិ វទន្តិ. ឯត្ថេតំ វុច្ចតិ –

‘‘បច្ចត្តេ ឧបយោគេ ច, ករណេ សម្បទានិយេ;

សាមិម្ហិ ចាតិ តេសទ្ទោ, បញ្ចស្វត្ថេសុ ទិស្សតី’’តិ.

តំ, តានិ. តំ, តានិ. នេន, តេន ឥច្ចាទិ. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ. ឥទំ នបុំសកលិង្គំ.

សា, តា, តាយោ. នំ, តំ, នា, តា, នាយោ, តាយោ. នាយ, តាយ, នាហិ, តាហិ, នាភិ, តាភិ. អស្សា, នស្សា, (តិស្សា,) តស្សា, នាយ, តាយ, នាសំ, តាសំ, សានំ, អាសំ. អស្សា, នស្សា, តស្សា, នាយ, តាយ, នាហិ, តាហិ, នាភិ, តាភិ. អស្សា, នស្សា, (តិស្សា,) តស្សា, នាយ, តាយ, នាសំ, តាសំ, សានំ, អាសំ. នាយ, តាយ, អស្សំ, នស្សំ, តិស្សំ, តស្សំ, នាយំ, តាយំ, នាសុ, តាសុ, ត្យាសុ. ឥទំ ឥត្ថិលិង្គំ.

ឯត្ថ បន ‘‘អភិក្កមោ សានំ បញ្ញាយតិ, នាសំ កុជ្ឈន្តិ បណ្ឌិតា. ខិឌ្ឌា បណិហិតា ត្យាសុ, រតិ ត្យាសុ បតិដ្ឋិតា. ពីជានិ ត្យាសុ រុហន្តី’’តិ បយោគទស្សនតោ ‘‘សានំ អាសំ ត្យាសូ’’តិ ឥមានិ វុត្តានិ អក្ខរចិន្តកានំ ញាណចក្ខុសម្មុយ្ហនដ្ឋានភូតានិ. ឯវំ បរម្មុខវចនស្ស តំសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា ភវតិ.

ឯត្ថ ច ឥទំ វត្តព្ពំ –

‘‘តំ ត្វំ គន្ត្វាន យាចស្សុ’’, ឥច្ចាទីសុ បទិស្សរេ;

អាទោ តំ តេតិអាទីនិ, នន្តិអាទីនិ នោ តថា.

នំ នេ នេនាតិអាទីនិ, វោ នោឥច្ចាទយោ វិយ;

បទតោ បរភាវម្ហិ, ទិដ្ឋានិ ជិនសាសនេ.

‘‘អថ នំ អថ នេ អាហ, ន ច នំ បដិនន្ទតិ’’;

ឥច្ចាទីនិ បយោគានិ, ទស្សេតព្ពានិ វិញ្ញុនា.

កោ ចេត្ថ វទេយ្យ –

‘‘យថា នទី ច បន្ថោ ច, បានាគារំ សភា បបា;

ឯវំ លោកិត្ថិយោ នាម, នាសំ កុជ្ឈន្តិ បណ្ឌិតា’’តិ

ឯត្ថ –

បទតោ អបរត្តេបិ, នាសំសទ្ទស្ស ទស្សនា;

អាទោបិ ឥច្ឆិតព្ពាវ, នំ នេឥច្ចាទយោ ឥតិ.

សោ បនេវន្តុ វត្តព្ពោ, ‘‘តវ វាទេ ន លព្ភតិ;

នាសំសទ្ទោ នសទ្ទោ ច, អាសំសទ្ទោ ច លព្ភរេ.

តស្មា ‘អាសំ ន កុជ្ឈន្តិ, ឥត្ថីនំ បណ្ឌិតា’ឥតិ;

អត្ថោវ ភវតេ ឯវំ, សុដ្ឋុ ធារេហិ បណ្ឌិតា’’តិ.

អថ វា យស្មា និរុត្តិបិដកេ ‘‘នំ បុរិសំ បស្សតិ, នេ បុរិសេ បស្សតី’’តិអាទិនា បទតោ អបរត្តេបិ ‘‘នំ, នេ’’ ឥច្ចាទីនិ បទានិ វុត្តានិ, តស្មា តេនាបិ នយេន បទតោ អបរានិបិ តានិ កទាចិ សិយុំ. មយំ បន បាឡិនយានុសារេន តេសំ បវត្តិំ វទាម, ឥទំ ឋានំ សុដ្ឋុ វិចារេតព្ពំ.

ឯត្ថ បន តសទ្ទស្ស បរបទេហិ សទ្ធិំ សមាសោបិ វេទិតព្ពោ ‘‘តំបុត្តោ, តំសទិសោ, តន្និន្នោ, តប្បោណោ, តប្បព្ភារោ, តព្ភូតោ, តគ្គុណោ, តស្សទិសោ’’តិ.

តសទ្ទស្ស សមាសម្ហិ, សទ្ធិំ បរបទេហិ វេ;

និគ្គហីតាគមោ បុព្ព-បទេ ទ្វិត្តន្តុ បច្ឆិមេ.

ឯវំ តសទ្ទស្ស សមាសោ សល្លក្ខិតព្ពោ.

ឥទានិ ឯតសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

ឯសោ, ឯតេ. ឯតំ, ឯតេ. ឯតេន, ឯតេហិ, ឯតេភិ. ឯតស្ស, ឯតេសំ, ឯតេសានំ. ឯតស្មា, ឯតម្ហា, ឯតេហិ, ឯតេភិ. ឯតស្ស, ឯតេសំ, ឯតេសានំ. ឯតស្មិំ, ឯតម្ហិ, ឯតេសុ. ឥទំ បុល្លិង្គំ.

ឯតំ, ឯតានិ. ឯតំ, ឯតានិ. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ, ឥទំ នបុំសកលិង្គំ.

ឯសា, ឯតា, ឯតាយោ. ឯតំ, ឯតា, ឯតាយោ. ឯតាយ, ឯតាហិ, ឯតាភិ. ឯតាយ, ឯតិស្សា, ឯតិស្សាយ, ឯតាសំ. ឯតាយ, ឯតាហិ, ឯតាភិ. ឯតាយ, ឯតិស្សា, ឯតិស្សាយ, ឯតាសំ. ឯតាយ, ឯតិស្សំ, ឯតាសុ. ឥទំ ឥត្ថិលិង្គំ. ឯវំ ឯតសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា ភវតិ.

បរបទេនេត្ថ សទ្ធិំ សមាសោបិស្ស វេទិតព្ពោ ‘‘ឯតទត្ថាយ លោកស្មិំ, និធិ នាម និធិយ្យតិ. ឯតប្បរមាយេវ ទេវតា សន្និបតិតា អហេសុ’’ន្តិអាទីសុ.

សមាសេ ឯតសទ្ទស្ស, សទ្ធិំ បរបទេហិ វេ;

និគ្គហីតាគមោ បុព្ព-បទេ ហោតិ ន ហោតិ ច.

ឥទានិ ឥទំសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

អយំ, ឥមេ. ឥមំ, ឥមេ. អនេន, ឥមិនា, ឯហិ, ឯភិ, ឥមេហិ, ឥមេភិ. អស្ស, ឥមស្ស, ឯសំ, ឯសានំ, ឥមេសំ, ឥមេសានំ. អស្មា, ឥមស្មា, ឥមម្ហា, ឯហិ, ឯភិ, ឥមេហិ, ឥមេភិ. អស្ស, ឥមស្ស, ឯសំ, ឯសានំ, ឥមេសំ, ឥមេសានំ. អស្មិំ, ឥមស្មិំ, អម្ហិ, ឥមម្ហិ, ឯសុ, ឥមេសុ. ឥទំ បុល្លិង្គំ.

ឥទំ, ឥមានិ. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ. ឥទំ នបុំសកលិង្គំ.

អយំ, ឥមា, ឥមាយោ. ឥមំ, ឥមា, ឥមាយោ. ឥមាយ, ឥមាហិ, ឥមាភិ. អស្សា, អស្សាយ, ឥមិស្សា, ឥមិស្សាយ, ឥមាយ, ឥមាសំ. អស្សា, ឥមិស្សា, ឥមាយ, ឥមាហិ, ឥមាភិ. អស្សា, អស្សាយ, ឥមិស្សា, ឥមិស្សាយ, ឥមាយ, ឥមាសំ. អស្សំ, ឥមិស្សំ, ឥមាយ, ឥមាយំ, ឥមាសុ. ឥទំ ឥត្ថិលិង្គំ. ឯវំ ឥទំសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា ភវតិ.

កច្ចាយនេ តុ ‘‘ឥមស្សិទមំសិសុ នបុំសកេ’’តិ ឥមសទ្ទោយេវ បកតិភាវេន វុត្តោ, ឥធ បន ឥទំសទ្ទោយេវ ‘‘ឥទប្បច្ចយតា’’តិ ឯត្ថ ‘‘ឥទ’’ន្តិ បកតិយា ទស្សនតោ. តថា ហិ ‘‘ឥមេសំ បច្ចយា ឥទប្បច្ចយា, ឥទប្បច្ចយា ឯវ ឥទប្បច្ចយតា, ឥទប្បច្ចយានំ វា សមូហោ ឥទប្បច្ចយតា’’តិ វុត្តំ. ឯត្ថ ច ឥទប្បច្ចយា ឯវ ឥទប្បច្ចយតាតិ តាសទ្ទេន បទំ វឌ្ឍិតំ ន កិញ្ចិ អត្ថន្តរំ យថា ទេវោ ឯវ ទេវតាតិ. ឥទប្បច្ចយានំ សមូហោ ឥទប្បច្ចយតាតិ សមូហត្ថំ តាសទ្ទមាហ យថា ជនានំ សមូហោ ជនតាតិ. ចូឡនិរុត្តិយំ និរុត្តិបិដកេ ច ឥទំសទ្ទោយេវ បកតិភាវេន វុត្តោ.

សមាសេ ឥទំសទ្ទស្ស, សទ្ធិំ បរបទេន វេ;

ឥទប្បច្ចយតាត្វេវ, រូបំ ទ្វិត្តំ សិយុត្តរេ.

ឥទានិ អមុសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

អសុ, អមុ, អមូ. អមុំ, អមូ. អមុនា, អមូហិ, អមូភិ. អមុស្ស, ទុស្ស, អមូសំ, អមូសានំ. អមុស្មា, អមុម្ហា, អមូហិ, អមូភិ. អមុស្ស, ទុស្ស, អមូសំ, អមូសានំ. អមុស្មិំ, អមុម្ហិ, អមូសុ. ឥទំ បុល្លិង្គំ.

អទុំ, អមូនិ. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ. ឥទំ នបុំសកលិង្គំ.

អសុ, អមុ, អមូ, អមុយោ. អមូំ, អមូ, អមុយោ. អមុយា, អមូហិ, អមូភិ. អមុស្សា, អមុយា, អមូសំ, អមូសានំ. អមុយា, អមូហិ, អមូភិ. អមុស្សា, អមុយា, អមូសំ, អមូសានំ. អមុយា, អមុយំ, អមុស្សំ, អមូសុ. ឥទំ ឥត្ថិលិង្គំ. ឯវំ អមុសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា ភវតិ, សមាសោ បន អប្បសិទ្ធោ.

តត្រ ‘‘ទុស្ស មេ ខេត្តបាលស្ស, រត្តិភត្តំ អបាភត’’ន្តិ បយោគទស្សនតោ ‘‘ទុស្សា’’តិ បទមម្ហេហិ ឋបិតំ. កការាគមវសេន អញ្ញានិបិ អសព្ពនាមិករូបានិ ភវន្តិ. តេសំ វសេន អយំ លិង្គត្តយស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

‘‘អសុកោ, អសុកា. អសុកំ, អសុកេ’’តិអាទិនា, ‘‘អមុកោ, អមុកា. អមុកំ, អមុកេ’’តិអាទិនា ច បុរិសនយោបិ លព្ភតិ. ‘‘អសុកា, អសុកាយោ’’តិអាទិនា, ‘‘អមុកា, អមុកាយោ’’តិអាទិនា ច កញ្ញានយោបិ លព្ភតិ. ‘‘អសុកំ, អសុកានី’’តិអាទិនា, ‘‘អមុកំ, អមុកានី’’តិអាទិនា ច ចិត្តនយោបិ លព្ភតិ. ឥមានេត្ថ បទានិ អសព្ពនាមិកានិបិ កការាគមវសេន នានត្តទស្សនត្ថំ វុត្តានិ.

ឥទានិ កិំសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា វុច្ចតេ –

កោ, កេ. កំ, កេ. កេន, កេហិ, កេភិ. កស្ស, កិស្ស, កេសំ. កស្មា, កម្ហា, កេហិ, កេភិ. កស្ស, កិស្ស, កេសំ. កស្មិំ, កិស្មិំ, កម្ហិ, កិម្ហិ, កេសុ. ឥទំ បុល្លិង្គំ.

រូបវិសេសោបេត្ថ វេទិតព្ពោ ‘‘កេ គន្ធព្ពេ ច រក្ខសេ នាគេ, កេ កិម្បុរិសេ ច មានុសេ, កេ បណ្ឌិតេ សព្ពកាមទទេ, ទីឃំ រត្តំ ភត្តា មេ ភវិស្សតិ, កេ ច ឆវេ បាថិកបុត្តេ, កា ច តថាគតានំ អរហន្តានំ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ អាសាទនា’’តិ បាឡិទស្សនតោ. យស្មា បន កេ គន្ធព្ពេ ច រក្ខសេ នាគេ ឥតិអាទីសុ បាឡីសុ ‘‘កេ’’តិ បច្ចត្តវចនំ ឯការន្តម្បិ ទិស្សតិ, តស្មា ‘‘កេ’’តិ រូបភេទោ ចេត្ថ ញេយ្យោ. តថា ‘‘កិស្សស្ស ឯកធម្មស្ស, វធំ រោចេសិ គោតម. កិស្មិំ មេ សិវយោ កុទ្ធា. កម្ហិ កាលេ តយា វីរ, បត្ថិតា ពោធិមុត្តមា’’តិអាទីនិ ច និទស្សនបទានិ ញេយ្យានិ. អបិច –

‘‘កោ តេ ពលំ មហារាជ’’, ឥតិអាទីសុ បាឡិសុ;

ក្វសទ្ទត្ថេ វត្តតីតិ, ញេយ្យា កោ ឥច្ចយំ សុតិ.

បេតំ តំ សាមមទ្ទក្ខិំ, កោ នុ ត្វំ សាម ជីវសិ;

ឥតិ បាឋេ កថំសទ្ទា-ភិធេយ្យេ វត្តតីតិ ច.

ឯតេសុ ទ្វីសុ អត្ថេសុ, ទិដ្ឋោ កោ ឥច្ចយំ រវោ;

និបាតោតិ គហេតព្ពោ, សុតិសាមញ្ញតោ រុតោ.

នបុំសកលិង្គេ កំ, កានិ. កំ, កានិ. សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ យោជេតព្ពំ. អថ វា ‘‘កិំ ចិត្តំ. កិំ រូបំ. កិំ បរាភវតោ មុខំ. កិំ ឥច្ឆសី’’តិអាទិបយោគទស្សនតោ បន ‘‘កិំ, កានិ. កិំ, កានី’’តិ វត្វា សេសំ បុល្លិង្គសទិសំ យោជេតព្ពំ. អយំ នយោ យុត្តតរោ, ឥទំ នបុំសកលិង្គំ.

កា, កា, កាយោ. កំ, កា, កាយោ. កាយ, កាហិ, កាភិ. កាយ, កស្សា, កាសំ, កាសានំ. កាយ, កស្សា, កាហិ, កាភិ. កាយ, កស្សា, កាសំ កាសានំ. កាយ, កស្សា, កាយំ, កស្សំ, កាសុ.

ឯត្ថ បន កាយោតិ បទស្ស អត្ថិភាវេ ‘‘កាយោ អមោឃា គច្ឆន្តី’’តិ និទស្សនំ ទដ្ឋព្ពំ. ឥទំ ឥត្ថិលិង្គំ. ឯវំ កិំសទ្ទស្ស នាមិកបទមាលា ភវតិ. ឯត្ថេតស្ស អត្ថុទ្ធារោ វុច្ចតេ – កិំ សទ្ទោ ‘‘កិំ រាជា យោ លោកំ ន រក្ខតិ. កិំ នុ ខោ នាម តុម្ហេ មំ វត្តព្ពំ មញ្ញថា’’តិអាទីសុ គរហនេ អាគតោ. ‘‘យំ កិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្ន’’ន្តិអាទីសុ អនិយមេ. ‘‘កិន្តេ វក្កលិ ឥមិនា បូតិកាយេន ទិដ្ឋេន, យោ ខោ វក្កលិ ធម្មំ បស្សតិ, សោ មំ បស្សតី’’តិអាទីសុ និប្បយោជនតាយំ. ‘‘កិំ ន កាហាមិ តេ វចោ’’តិអាទីសុ សម្បដិច្ឆនេ. ‘‘កិំសូធ វិត្តំ បុរិសស្ស សេដ្ឋ’’ន្តិអាទីសុ បុច្ឆាយំ, បុច្ឆា ច នាម ការណបុច្ឆាទិវសេន អនេកវិធា, អតោ ការណបុច្ឆាទិវសេនបិ កិំសទ្ទស្ស បវត្តិ វិត្ថារតោ ញេយ្យា. តថា ហិ អយំ ‘‘កិំ នុ សន្តរមានោវ, កាសុំ ខណសិ សារថិ. កិំ នុ ជាតិំ ន រោចេសិ. កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ’’តិអាទីសុ ការណបុច្ឆាយំ វត្តតិ. ‘‘កិំ កាសុយា ករិស្សតី’’តិអាទីសុ កិច្ចបុច្ឆាយំ. ‘‘កិំ សីលំ. កោ សមាធី’’តិអាទីសុ សរូបបុច្ឆាយំ. ‘‘កិំ ខាទសិ. កិំ បិវសី’’តិអាទីសុ វត្ថុបុច្ឆាយំ. ‘‘ខាទសិ កិំ បិវសិ កិ’’ន្តិអាទីសុ ក្រិយាបុច្ឆាយំ វត្តតិ. អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆាតិ ឯវមាទិកា បន បញ្ចវិធា បុច្ឆា កិំសទ្ទស្ស អត្ថុទ្ធារេ អនាហរិតព្ពត្តា អនាគតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថេតំ វុច្ចតិ –

គរហាយំ អនិយមេ, និប្បយោជនតាយ ច;

សម្បដិច្ឆនបុច្ឆាសុ, កិំសទ្ទោ សម្បវត្តតិ.

បរបទេន សទ្ធិំ សមាសោបិស្ស វេទិតព្ពោ ‘‘កិំសមុទយោ, កិំវេទនោ, កិំសញ្ញោជនោ’’តិ. ឯត្ថ ‘‘កោ, កេ. កា, កា, កាយោ. កិំ, កានី’’តិ ឯវំ លិង្គត្តយវសេន វិភត្តានិ កិំសទ្ទមយានិ បទានិ សមាសបទត្តេ បុន កិមិតិ បកតិភាវេនេវ តិដ្ឋន្តិ. នាមសទ្ទេន បន សមាសេ តេសំ ទ្វិធា គតិ ទិស្សតិ ‘‘កិន្នាមោ, កោនាមោ’’តិ. សព្ពានិ បនេតានិ ឥត្ថិនបុំសកលិង្គវសេន ពហុវចនវសេន ច យោជេតព្ពានិ.

កិំសទ្ទស្ស សមាសម្ហិ, សទ្ធិំ នាមរវេន វេ;

‘‘កិន្នាមោ’’ ឥតិ ‘‘កោនាមោ’’, ឥតិ ចេវំ គតិ ទ្វិធា.

‘‘កោនាមោ តេ ឧបជ្ឈាយោ’’, ឥច្ចាទេត្ថ និទស្សនំ;

សហញ្ញេន សមាសម្ហិ, ‘‘កិំ កិំ’’ឥច្ចេវ សុយ្យតេ.

តថា ហិ ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ ភិក្ខុ. កិំការបដិស្សាវិនី’’តិអាទីសុ កិំសទ្ទោ សរូបមវិជហន្តោ តិដ្ឋតិ. តត្ថ ហិ កិំចិត្តំ យស្ស សោ កិំចិត្តោ. ‘‘កិំ ករោមិ សាមី’’តិ ឯវំ កិន្តិ ការោ ករណំ សទ្ទនិច្ឆារណំ កិំការោ, តំ បដិស្សាវេតីតិ កិំការបដិស្សាវិនីតិអាទិ និព្ពចនមិច្ឆិតព្ពំ. ‘‘កិន្នរោ. កិំបក្កមិវ ភក្ខិត’’ន្តិអាទីសុ បន និព្ពចនមប្បសិទ្ធំ, កិំសទ្ទោយេវ បទាវយវភាវេន សុតោ. តថា ហិ សោ កត្ថចិ បទាវយវភាវេន កត្ថចិ នុ សុ នុខោ ការណាទិសទ្ទេហិ សហចារិភាវេន ច សុយ្យតិ. អត្រិមេ បយោគា – ឯសា តេ ឥត្ថី កិំ ហោតិ. ឯតេ មនុស្សា តុម្ហាកំ កិំ ហោន្តិ. កិម្បុរិសានុចិណ្ណោ. កិំ នុ ភីតោវ តិដ្ឋសិ. កិំសុឆេត្វា សុខំ សេតិ. កិំ នុខោ ការណំ. កិំ ការណា អម្ម តុវំ បមជ្ជសិ, កិញ្ហិ នាម ចជន្តស្ស, វាចាយ អទទមប្បកន្តិ ឯវមាទយោ. អត្រិទំ វុច្ចតិ –

‘‘វិសុំ បទាវយវោ វា, ហុត្វា ន្វាទីហិ វា បន;

យុត្តោ សទ្ទេហិ កិំសទ្ទោ, ទិដ្ឋោ សុគតសាសនេ.

បាឡិនយានុសារេន, សេសានំ សម្ភវោបិ ច;

ញេយ្យោ វិញ្ញូហិ សទ្ធម្ម-នយញ្ញូហិ បភេទតោ’’តិ.

ឥទានិ សព្ពនាមិកភាវេ ឋិតេហិ កោ កំសទ្ទេហិ សមានសុតិកានំ អញ្ញេសំ កោ កំសទ្ទានំ នាមិកបទមាលាវិសេសោ វត្តព្ពោ សិយា, សោ ហេដ្ឋា លិង្គត្តយមិស្សកបរិច្ឆេទេ វុត្តោ. អសព្ពនាមិកត្តា បន បុរិស ចិត្តនយេនេវ វិភត្តោ. តថា ហិ យទា កោសទ្ទោ ព្រហ្មវាតកាយត្ថវាចកោ, កំសទ្ទោ បន សិរោជលសុខត្ថវាចកោ, តទា តានិ បទានិ អសព្ពនាមិកានិ, កស្មា? អកិំសទ្ទមយត្តា សព្ពនាមិករូបសង្ខាតេហិ អសាធារណរូបេហិ វិរហិតត្តា បុច្ឆត្ថតោ អត្ថន្តរវាចកត្តា ច. ឯត្ថ បន សមានសុតិវសេន អត្ថន្តរវិញ្ញាបនត្ថំ កោសទ្ទោ កំសទ្ទោតិ ច វុត្តំ, ឯកន្តតោ បន សព្ពនាមិកត្តេ កិំសទ្ទោយេវ, សុទ្ធនាមត្តេ កសទ្ទោយេវាតិ គហេតព្ពំ. ឥច្ចេវំ –

កាយេ ព្រហ្មនិ វាតេ ច, សីសេ ជលសុខេសុ ច;

កសទ្ទោ វត្តតី តីសុ, បុមា តីសុ នបុំសកោ.

ឯវំ សព្ពនាមភូតានំ កិំកសទ្ទានំ បវត្តិ វេទិតព្ពា.

ឥធ វុត្តប្បការានំ, អត្ថានំ ទានិ សង្គហោ;

បញ្ញាវេបុល្លករណោ, ឯកទេសេន វុច្ចតេ.

កិំ កិំបក្កេន សទិសំ, កាយោ កិំបភវោ វទ;