៩. តំ នបុំសកន្តិ

នបុំសកលិង្គេ ច ‘‘បុព្ពស្មា+មាទិតោ’’តិ សព្ពវិភត្តីនំ លោបេ ច កតេ អធិត្ថិ តិដ្ឋតិ, ភោ អធិត្ថិ, អធិត្ថិ បស្ស, អធិត្ថិ កតំ, អធិត្តិ ចរតិ, អធិត្ថិ ទេហិ, អធិត្ថិ អបេហិ, អធិត្ថិ អាយត្តំ, អធិត្ថិ បតិដ្ឋិតំ. ឯវំ អធិកុមារិ, អន្តភូតស្ស អប្បធានស្ស ឃបស្ស ‘‘ឃបស្ស+ន្តស្សា+ប្បធានស្សា’’តិ បស្ស រស្សោ.

សហ=សម្បន្នំ ព្រហ្មំ សព្រហ្មំ. វុត្តនយេន ឯត្ថ ច ឧបរិ ច សមាសាទយោ ហោន្តិ, ឯត្ថ ‘‘អកាលេ សតត្ថេ’’តិ សហស្ស សាទេសោ. ស្យាទិម្ហិ កតេ ‘‘បុព្ពស្មា+មាទិតោ’’តិ ស្យាទីនំ លោបេ ច សម្បត្តេ ‘‘នា+តោ+មបញ្ចមិយា’’តិ អបញ្ចមិយា បដិសេធោ ច អការន្តអសំខ្យសមាសតោ បរាសំ សព្ពវិភត្តីនំ អំអាទេសោ ច ហោតិ. ឯវ+មុបរិបិ.

ភិក្ខានំ សមិទ្ធិ សុភិក្ខំ, ឯត្ថ ឃស្ស រស្សោ. សុភិក្ខំ តិដ្ឋតិ ភោ សុភិក្ខំ, សុភិក្ខំ បស្ស. នា+ស្មិំសុ ‘‘វា តតិយា សត្តមីនំ’’តិ វិកប្បេន អំ, សុភិក្ខំ សុភិក្ខេន វា កតំ, សុភិក្ខំ សុភិក្ខេន វា ចរតិ, សុភិក្ខំ ទេហិ. បញ្ចមិយំ អ+មព្ភាវា សុភិក្ខា អបគច្ឆ, សុភិក្ខ+មាយត្តំ, សុភិក្ខំ សុភិក្ខេ វា បតិដ្ឋិតំ.

សមីបត្ថេ-កុម្ភស្ស សមីបំ ឧបកុម្ភំ, ឯវំ ឧបនគរំ, ភោ ឧបកុម្ភំ ឥច្ចាទិ.

សាកល្យេ-តិណម្បិ អសេសេត្វាតិ សតិណំ, តិណម្បិ អសេសេត្វា អជ្ឈោហរណីយ+មជ្ឈោហរតីត្យត្ថោ. សេសំ សព្រហ្មសមំ. អគ្គិម្បិ អសេសេត្វាតិ សាគ្គិ, អគ្គិគន្ថំបិ អសេសេត្វា អធីតេត្យត្ថោ. វារគ្គហណំ អធិត្ថិសមំ.

អភាវោ សម្ពន្ធីភេទា ពហុវិធោ, តត្រ ឥទ្ធាភាវេវិគតា ឥទ្ធិ=វិភូតិ សទ្ទិកានន្តិ ទុស្សទ្ទិកំ. អត្ថាភាវេមក្ខិកានំ អភាវោ និម្មក្ខិកំ, និទ្ទរថំ, និម្មសកំ. អតិក្កមាភាវេ-អតិគតានិ តិណានិ និត្តិណំ. ឧបភោគសម្ពន្ធីវត្តមានកាលស្ស អភាវេ-អតិគតំ លហុបាវុរណំ អតិលហុបាវុរណំ, លហុបាវុរណស្ស នា+យំ ឧបភោគតា លោតិ អត្ថោ.

យថាត្ថោ+នេកវិធោ, តត្រ យោគ្គតាយំ-យោគ្គំ រូប+មនុរូបំ. វិច្ឆាយំ-អទ្ធមាសំ អទ្ធមាសំ អនុ អន្វទ្ធមាសំ, ឯវំ បច្ចត្តំ. អត្ថានតិវត្តិយំ-សត្តិំ អនតិក្កម្ម យថាសត្តិ. ឯវំ យថាក្កមំ, យថាពលំ. ពហុលាធិការា យា យា បរិសា យថាបរិសា. សទិសត្ថេ-កិខិយា កណ្ហវិច្ឆិតធេនុយា សទិសោ សកិខិ, សហស្ស សាទេសោ. អានុបុព្ពិយំ-ជេដ្ឋានុក្កមេន អនុជេដ្ឋំ.

បច្ឆាអត្ថេ-រថស្ស បច្ឆា អនុរថំ.

យុគបទត្ថេ-ចក្កេន សហ=ឯកកាលំ សចក្កំ, ចក្កេន ឯកក្ខណេ និធេតីតិ អត្ថោ.