វីថិមុត្ត សង្គហ បរមត្ថទីបនី

១៤៣. ឯវំ បវត្តិកាលេ បវត្តិសង្គហំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បដិសន្ធិយំ បវត្តិសង្គហំ ទស្សេតុំ អាទិគាថ មាហ. ឯវំ វុត្តនយេន បវត្តិយំ បវត្តិសង្គហោនាម វីថិចិត្តវសេន ឧទីរិតោកថិតោ. ឥទានិ សន្ធិយំ បវត្តិសង្គហោ នាម វីថិមុត្ត ចិត្តានំ វសេន វុច្ចតីតិ យោជនា. ឯត្ថច បដិសន្ធិយំ ចិត្តចេតសិកានំ បវត្តិយា កថិតាយ តតោ បរំ ភវង្គកាលេច ចុតិកាលេច តេសំ បវត្តិ កថិតាយេវ ហោតីតិ កត្វា សន្ធិយមិច្ចេវ វុត្តំ.

[១៤១] វិភាវនិយំ បន

បរតោ មរណុប្បត្តិយំ បថមំ ចុតិំ ទស្សេត្វា បច្ឆា អនន្តរេ បដិសន្ធិយា វក្ខមានត្តា ឥធ សន្ធិគ្គហណេន អតីតា នន្តរ ចុតិបិ គហេតព្ពាតិ អធិប្បាយេន យំ វុត្តំ ‘‘តទាសន្នតាយ តំគហណេនេវ គហិតចុតិកាលេចា’’តិ. តំ ន យុជ្ជតិយេវ.

វីថិមុត្តានញ្ហិ វិសយប្បវត្តិនាម អតីតានន្តរភវេ មរណុប្បត្តិយំឯវ សិទ្ធាតិ ឯកស្មិំ ភវេ វិសយប្បបត្តិយា សហ តេសំ បដិសន្ធិបមុខានំ វីថិមុត្តចិត្តានំ បវត្តិទស្សនត្ថំឯវ តាយ អតីតានន្តរចុតិយា សទ្ធិំ មរណុប្បត្តិវិធានំ ថេរេន ទស្សិតន្តិ. ភវន្តិ សត្តា សង្ខារាច ឯតាសូតិ ភូមិយោ. អយោតិ វឌ្ឍិ. អត្ថតោ បន សុខំច សុខហេតុ សុខបច្ចយាច វេទិតព្ពា. យេភុយ្យេន តតោ អយតោ អបគតា ឯត្ថ និព្ពត្តា សត្តាតិ អបាយោ. សោឯវ ភូមីតិ អបាយភូមិ. ឱឡារិកេន កាមរាគេន កាមីយតីតិ កាមោ. គន្តព្ពា ឧបគន្តព្ពាតិ គតិ. គច្ឆន្តិ សត្តា ឯត្ថាតិវា គតិ. អនេកវិធសម្បត្តីនំ អធិដ្ឋានតាយ សោភណាគតិ សុគតិ. កាមោច សោ សុគតិចាតិ សមាសោ. នត្ថិ យថាវុត្តោ អយោ ឯត្ថាតិ និរយោ. និច្ចំ វា រយន្តិ កម្បន្តិ ផន្ទន្តិ សត្តា ទុក្ខប្បត្តា ឯត្ថាតិ និរយោ. មនុស្សា វិយ ឧទ្ធំ ឧច្ចា អហុត្វា តិរោ អញ្ចិតា អាយតាតិ តិរច្ឆានា. យុវន្តិ នានា វណ្ណសណ្ឋានាបិ សត្តា សមានជាតិតាយ ឯកីភូតាវិយ ហោន្តិ ឯតាយាតិ យោនិ. ជាតិ.

វិភាវនិយំ បន

ខន្ធានំ បវត្តិវិសេសោតិ វុត្តំ.

តិរច្ឆានានំ យោនិ តិរច្ឆានយោនិ. បេច្ច ឥតា គតាតិ បេតា. ឥតោ អបក្កម្ម ចវិត្វា ភវន្តរេ គតាតិ អត្ថោ. យេកេចិ កាលង្កតា. ទិវង្គតាបិ ហិ លោកេ កាលង្កតា បេតាតិ វុច្ចន្តិ. ឥធ បន សុខសមុស្សយតោ បេច្ច បកដ្ឋំ បវាសំ ទូរំ គតាតិ អត្ថេន យាវ តតោ ន មុច្ចន្តិ. តាវ និច្ចំ ទុក្ខប្បត្តា លក្ខណសំយុត្តាទីសុ អាគតា តតីយា អបាយិកសត្តា អធិប្បេតា. បេតានំ សមូហោ បេត្តិ. បេត្តិយា វិសយោតិ បេត្តិ វិសយោ. វិសយោតិច បវត្តិទេសោ វុច្ចតិ. អសុរកាយោតិ ឯត្ថ សុរា វុច្ចន្តិ ឧបរិ ទេវា សុរន្តិ ឥទ្ធិវិសេសេហិ ទិព្ពន្តិ, សុដ្ឋុវា រមន្តិ កាមសុខរតិំ បច្ចនុភវន្តីតិ កត្វា. ន សុរាតិ អសុរា. វេបចិត្តិ បហារាទាទយោ សន្ធាយ សុរបដិបក្ខា សុរ សទិសាវាតិ អត្ថោ. វិយង្ករមាតា ឧត្តរមាតាទយោ វិនិ បាតិកេ សន្ធាយ ខុទ្ទកសុរា ចូឡកសុរាតិ អត្ថោ. យមរាជា ទយោ វេមានិកបេតេ សន្ធាយ ឯកទេសេន សុរសទិសាតិ អត្ថោ. វេមានិកបេតាបិ ហិ កត្ថចិ អសុរកាយាតិ អាគតា. លោកន្តរិក នេរយិកេ សន្ធាយ សព្ពសោ សុរគុណ រហិតាតិ អត្ថោ. តេបិ ហិ ពុទ្ធវំសនិទានដ្ឋកថាយំ ជាតិទុក្ខ និទ្ទេសេសុច អសុរកាយាតិ វុត្តា. តថា កាលកញ្ចិកបេតេ សន្ធាយ សព្ពសោ សុរភាវរហិតាតិ អត្ថោ. ឥតិ បញ្ចន្នំ អសុរានំ វសេន អត្ថវិភាគោ វេទិតព្ពោ. ទិព្ពា វត ភោកាយា បរិហាយិស្សន្តិ, បរិបូរិស្សន្តិ អសុរកាយាតិ ឥមស្មិំ សុត្តបទេ ចត្តារោបិ អបាយា អសុរកាយាតិ អដ្ឋកថាយំ វណ្ណិតា.

តត្ថ វេបចិត្តិ បហារាទាទយោ អសុរា តាវ តិំសេសុ ទេវេសុ សង្គហិតា. វិនិបាតិកាសុរា ចាតុមហារាជិកទេវេសុ. តថា វេមានិកបេតាសុរា. តេបិ ហិ វិនិបាតិកាសុរា វិយ តិហេតុកាបិ ទុហេតុកាបិ អហេតុកាបិ ហោន្តីតិ អដ្ឋកថាសុ វុត្តា. យមរាជានោ បន វេស្សភូ នោត្តិច បេត្តិ រាជា សោមោ យមោ វេស្សវណោច រាជាតិ ឯវំ កថា វត្ថុបាឡិយំ អាគតា វេស្សភូអាទយោ សយំ មហិទ្ធិកា មហានុភាវា វេមានិកបេតរាជានោ ហុត្វាបិ នេរយិកេសុ សត្តេសុ ការុញ្ញតំ បដិច្ច ហេដ្ឋា និរយលោកេសុបិ រជ្ជំ ការេន្តិយេវ. តេនេវ ហិ សព្ពេ បេតលោកាបិ និរយលោកាបិ យមលោ កាតិច យមវិសយាតិច វុច្ចន្តីតិ. យេច ចាតុមហារាជិកបរិ យាបន្នា បាបជ្ឈាសយា កុរុរកម្មការិនោ រេវតិវិមានេ យក្ខាតិ អាគតា សំកិច្ចជាតកេ រក្ខសាតិ អាគតា យក្ខរក្ខសានាម ឥតោ គន្ត្វា ឧស្សទនិរយេសុ នេរយិកានំ នានាកម្ម ការណាយោ ករោន្តោ វិចរន្តិ. តេសំបិ កាលោ ឧបកាលោតិ ឯវមាទីហិ នាមេហិ នារទជាតកេ អាគតានំ និរយ បាលានំ ឧបរិយមរាជានំ អាណាបវត្តតិយេវាតិ. លោកន្តរិកា សុរា និរយេ សង្គហិតា. ឥធ បន កាលកញ្ចិកាទយោ បេតាសុរាវ អធិប្បេតា. តេសំ អសុរានំ កាយោ សមូហោតិ អសុរកាយោ. ឯត្ថច និរយភូមិនាម បច្ចេកំ សោឡសុស្សទបរិ វារានំ អដ្ឋន្នំ មហានិរយានំ វសេន អន្តោ បថវិយំ ឋិតាតិ វេទិតព្ពា. អរញ្ញ បព្ពត សមុទ្ទ ទីបកាទីសុបិ នានានិរយ ភូមិយោ ហោន្តិយេវ. តស្មា តាទិសស្ស វិសុំ វវត្ថិតស្ស ឱកាសស្ស អត្ថិតាយ និរយោត្វេវ វុត្តា. សេសានំ បន តិស្សន្នំ អបាយភុម្មីនំ តាទិសស្ស ឱកាសស្ស នត្ថិតាយ យោនិ វិសយ កាយ សទ្ទេហិ យោជេត្វា ខន្ធាវា ខន្ធប្បវត្តិបទេសាវា គហិតាតិ. [អបាយភូមិ]

ឧស្សិតោ ឧគ្គតោ ឧស្សន្នោវា មនោ ឯតេសន្តិ មនុស្សា. តេហិ អនន្តេសុ ចក្កវាឡេសុបិ ឥតរភូមិកានំ សត្តានំ តិក្ខតរសូរ វិចិត្រចិត្តា ហោន្តិ. បរិបុណ្ណានំ កុសលាកុសលកម្ម បថានំ អានន្តរិយកម្មានញ្ច ឯត្ថេវ សម្ភវតោតិ. តេសុបិ បន ជម្ពុទីបវាសិនោឯវ អតិសយេន ឧស្សិតមនា ហោន្តិ. ឥតរេ បន តេហិ សមានវណ្ណាទិតាយ មនុស្សា ឥច្ចេវ វុច្ចន្តិ. ឥមស្មិំ ចក្កវាឡេ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, យថាហ-តីហិ ភិក្ខវេ ឋានេ ហិ ជម្ពុទីបកា មនុស្សា ឧត្តរកុរុកេ មនុស្សេ អធិគ្គណ្ហន្តិ. ទេវេច តាវតិំសេ. កតមេហិ តីហិ ឋានេហិ. សូរាច សតិ មន្តោច ឥធ ព្រហ្មចរិយវាសោចាតិ. អក្ខរចិន្តកា បន វទន្តិ មនូតិ មហាសម្មតរាជា វុច្ចតិ. ឥមេច ជនា តេន ថបិតេសុ មរិយាទធម្មេសុ ឋិតា តស្ស បុត្តដ្ឋានិយា ហោន្តិ. តស្មា មនុនោ អបច្ចា បុត្តាតិ មនុស្សាតិ. ឥធ បន ភូមិបរិយាយោតិ កត្វា មនុស្សាតិ ឥត្ថិលិង្គំ ឯកវចនញ្ច កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ សេសេ សុបិ. យេសុ បន ចត្តារោ មហារាជានោ រជ្ជំ ការេន្តិ. តេ ទេវា ចាតុមហារាជិកា. តត្ថ ធតរដ្ឋោ គន្ធប្បានំ រាជា ហោតិ. វិរុឡ្ហកោ កុម្ភណ្ឌានំ. វិរូបក្ខោ នាគានំ. កុវេរោ យក្ខានំ. តត្ថ បដិសន្ធិវសេន គន្ធរុក្ខេសុ អប្បេន្តិ ឧបគច្ឆន្តីតិ គន្ធប្បា. គន្ធរុក្ខាធិវត្ថា ទេវា. តេ មូលគន្ធាទិវសេន ទសធា បាឡិយំ អាគតា. កុម្ភណ្ឌាតិ ទានវរក្ខសា. នាគា យក្ខាច បាកដា. សព្ពេ តេ យេភុយ្យេន បាបជ្ឈាសយា កុរុរកម្មការិនោ ច ហោន្តិ. តស្មា ចត្តារោ មហារាជានោ អញ្ញមញ្ញំវា មនុស្សានំ វា អវិហេឋនត្ថាយ តេសុ នានារាជានំវា នានាសេនាបតិំវា ថបេសុំ.

អាដានាដិយសុត្តំចេត្ថវត្តព្ពំ. តត្ថ ហិ យក្ខោយក្ខិនីគន្ធប្បោ គន្ធប្បី កុម្ភណ្ឌោ កុម្ភណ្ឌី នាគោ នាគីតិចតស្សោ អវរុទ្ធកជាតិយោ អាគតា. តត្ថ សរីរោភាសសិរិសម្បត្តិយុត្តោ អមនុស្សោ យក្ខោតិច ទេវោតិច ទេវតាតិច វុច្ចតិ. សរីរោ ភាស សិរិសម្បត្តិរហិតោ វិគច្ឆរូបោ អមនុស្សោ យក្ខោត្វេវ វុច្ចតិ. រុក្ខដ្ឋកវិមានេ ជាតោ រុក្ខទេវតានាម. រុក្ខស្ស អព្ភន្តរេ ជាតោ គន្ធប្បោនាម. យោ លោកេ កដ្ឋយក្ខោតិ វុច្ចតិ. បុព្ពេ និហីនកម្មកតា កាចិ គន្ធប្បិយោ មនុស្សិត្ថីនំ សរីរព្ភន្តរេសុបិ ជាយន្តិ. យា វេទគន្ថេសុ យោគិនីតិច លោកេ ជោគិនីតិច វុច្ចន្តិ. អភិលក្ខិតរត្តីសុ គោចរបសុត កាលេ ជុតិអត្ថេន ជុណ្ហាតិច វុច្ចន្តិ, កុព្ភណ្ឌានាម មហោទរា វិសាលក្ខា រក្ខសាឯវ. យេ លោកេ ធន រក្ខកាតិ វុច្ចន្តិ. តេ ហិ វេបុល្លបព្ពតេ មណិរតនំ រក្ខន្តិ. អន្តោ ហិមវន្តេ អព្ភន្តរ អម្ពរុក្ខេ រក្ខន្តិ. ឯវំ រតនដ្ឋានានិវា វនប្បតិ រុក្ខេវា ទិព្ពោសធរុក្ខេវា ទិព្ពគន្ធរុក្ខេវា ឧទកសរេវា រក្ខិត្វា អសន្តិ ភក្ខន្តិ. តស្មា រក្ខសាតិ វុច្ចន្តិ. នាគោ នាគីតិ ឯត្ថ អន្តោ បព្ពតេវា អន្តោ បថវិយំវា និព្ពត្តា វសុន្ធរទេវយក្ខជាតិយោបិ ឥធ នាគាត្វេវ វុច្ចន្តិ. យា មហាបរិនិព្ពាន សុត្តេ ភូមិចាលសុត្តបទេ បថវី ទេវតាតិ វុត្តា. យាសំ កីឡាបសុត វសេន កទាចិ ភូមិចាលោ ហោតិ. យាសញ្ច មន្តបទានិ វត្ថុ វិជ្ជាតិច ភូមិវិជ្ជាតិច ព្រហ្មជាលសុត្តេ វុត្តានិ. តេសុច នានា ឥទ្ធិមន្តា អវរុទ្ធកា បាបាតិរតា កិព្ពិសកម្មការិនោ កីឡា សោណ្ឌវសេនវា ឃាសសោណ្ឌវសេនវា បេតេសុចនិរយេសុច បកតិ វណ្ណេនវា សោណគិជ្ឈកាកាទិវណ្ណេនវា សត្តេ វិហេឋយន្តា វិចរន្តិ. សព្ពញ្ចេ តំ សុត្តន្តេសុវា ជាតកេសុវា វេទគន្ថេសុវា កុសលេហិ វេទិតព្ពន្តិ.

សហ បុញ្ញការិនោ តេត្តិំស ជនា មាឃេននាម ជេដ្ឋបុរិសេន សហ ឯត្ថ និព្ពត្តាតិ តេត្តិំសា. សាឯវ តាវតិំសា និរុត្តិ នយេន. កាមញ្ចេត្ថ សព្ពចក្កវាឡេសុបិ អយំ ទុតីយទេវ លោកោ ជនវសតសុត្តេ អាគត នយេន សក្កដ្ឋានិយានំ បជាបតិ វរុណ ឦសានាទីនំ តេត្តិំស ទេវរាជូនំ និពន្ធនោ កាសោ ហោតិ. សហស្សំ ចាតុមហារាជិកានំ. សហស្សំ តាវតិំសានន្តិ ហិ អង្គុត្តរេ វុត្តំ. មាឃបុរិសា បន តេសុ សមុទាគតេសុ ទេវរាជដ្ឋានេសុ បច្ចាជាតា ហោន្តិ. ឯតរហិ ធរមានាច តស្មា តេសំ វសេន អយំ វចនត្ថោ កតោតិ វេទិតព្ពោ. អបរេ បន យថា ឥន្ទគោបកវណ្ណាភា. តាវ ទិស្សន្តិ តិំសតីតិ ឥមស្មិំ វិធុរជាតកេ តាវ សទ្ទោ តិំសសទ្ទបរិវារមត្តោ ហោតិ. តថា ឥធាបីតិ កត្វា តិំសមត្តានំ សក្កដ្ឋានិយានំ ទេវរាជកុលានំ និវាសដ្ឋា នត្តា តាវតិំសានាមាតិ យុត្តំ សិយា. អដ្ឋកថាសុ បន យថាវុត្តំ និរុត្តិនយំ កប្បេត្វា មាឃវត្ថូសុច តេសុ តេសុច ឋានេសុ សក្កានំ តេត្តិំស សង្ខាឯវ វុត្តាតិបិ វទន្តិ. តំ ន យុជ្ជតិ. បាឡិយំឯវ ព្រហ្មាសនង្កុមារោ តេត្តិំសេ អត្តភាវេ អភិនិម្មិនិត្វា ទេវានំ តាវតិំសានំ បល្លង្កេសុ និសីទិត្វាតិ វុត្តត្តា. យាមោតិ តស្មិំ ទេវលោកេ ឥស្សរទេវកុលស្ស នាមំ. តថា សុយាមោតិច. តំ សហចរិតត្តា បន សោ ទេវ លោកោបិ តត្ថ និព្ពត្តទេវាបិ យាមាត្វេវ វុច្ចន្តិ. វិបុលាយ សិរិសម្បត្តិយា សមន្នាគតត្តា និច្ចំ តុសន្តិ អតិវិយ ហដ្ឋតុដ្ឋមុខា ហោន្តិ ឯត្ថាតិ តុសិតា. យថារុចិតេ ភោគេ សយមេវ និម្មិនិត្វា និម្មិនិត្វា រមន្តិ ឯត្ថាតិ និម្មានរតី. អត្តនោ រុចិំ ញត្វា បរេហិ និម្មិតេសុ ភោគេសុ វសំ វត្តេន្តិ ឯត្ថាតិ បរនិម្មិតវសវត្តី. ព្រូហន្តិ វឌ្ឍន្តិ អតិបណីតេហិ ឈានាទិ គុណេហិ វុទ្ធិំ វិរុឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជន្តីតិ ព្រហ្មានោ. មហន្តា ព្រហ្មានោ មហាព្រហ្មានោតិ វត្តព្ពេ មហាសទ្ទស្ស លោបោ.

បរិសតិ ភវាតិ បារិសជ្ជា. បរិសាសុ ជាតាតិវា បារិសជ្ជា. បរិចារិកាតិ អត្ថោ. មហាព្រហ្មានំ បារិសជ្ជាតិ ព្រហ្ម បារិសជ្ជា. បុរេ ឧច្ចេ ឋានេ ឱទហន្តិ តិដ្ឋន្តីតិ បុរោហិតា. មហាព្រហ្មានំ បុរោហិតាតិ ព្រហ្មបុរោហិតា. មហន្តា ព្រហ្មានោ មហាព្រហ្មានោ. សហស្សោព្រហ្មា ទ្វិសហស្សោព្រហ្មា. តិសហស្សោព្រហ្មាតិអាទិនា សង្ខារុបបត្តិសុត្តេ អាគតា អធិបតិព្រហ្មានោតិ អត្ថោ. តត្ថ សហស្សោព្រហ្មាតិ ចក្កវាឡសហស្សម្ហិ ឥស្សរោ ព្រហ្មា. ទ្វិសហស្សោតិ ទ្វីសុ ចក្កវាឡ សហស្សេសុ ឥស្សរោតិ អត្ថោ. តយោបេតេ ឯកតល វាសិនោ ហោន្តិ. តត្ថ លោកេ មហាជនា វិសុំ វិសុំ កុលទេវតាយោនាម ឧបដ្ឋហន្តិ. កេចិ មហាទេវំនាម ឧបដ្ឋហន្តិ. កេចិ វាសុទេវំនាម. កេចិ មហេសរំនាម. កេចិ បរមេស្វារំ នាមាតិ. ឃរទេវតា គាមទេវតា រុក្ខទេវតាទយោបិ តេសំ មហាទេវរាជានំ ឧបដ្ឋកាឯវ សម្បជ្ជន្តិ. តត្ថ មហាទេវរា ជានោវិយ មហាព្រហ្មានោ ទដ្ឋព្ពា. ឃរទេវតាទយោវិយ ព្រហ្ម បុរោហិតាទដ្ឋព្ពា, មនុស្សាវិយ ព្រហ្មបារិសជ្ជាទដ្ឋព្ពា. តត្ថច ឃរ ទេវតាទយោ មហាទេវរា ជានោ អទិស្វាវ ឧបដ្ឋហន្តិ. មនុស្សា ច តេឧភោបិ អទិស្វាវ ឧបដ្ឋហន្តិ. ឯវមេវំ ព្រហ្មបុរោហិតា មហាព្រហ្មានោបិ នបស្សន្តិ. មហាព្រហ្មានំ និវាសដ្ឋានំបិ នជានន្តិ. ព្រហ្មបារិសជ្ជាឧភោបិ នបស្សន្តិ. ឧភិន្នំនិវាសដ្ឋានំបិ នជានន្តិ. យទា បន ឱឡារិកំ រូបំ មាបេត្វា អត្តានំ ទស្សេន្តិ. តទា ឯវ បស្សន្តិ. ឯសនយោ ឧបរិភូមីសុបិ. យំ បន ព្រហ្មនិមន្តន សុត្តដ្ឋកថាយំ វុត្តំ ព្រហ្មានំ បកតិរូបំ កស្សចិ អាបាតំ ន គច្ឆតីតិ. តំ ព្រហ្មបុរោ ហិតា ទីនំ ឧបរិមានំ ព្រហ្មានំ បកតិរូបំ កស្សចិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាទិនោវា ទេវស្សវា មនុស្សស្សវាអាបាតំ នគច្ឆតីតិ កត្វា វុត្តំ. ហេដ្ឋិមានំ បន បកតិរូបំ ឧបរិមស្ស អាបាតំ អាគច្ឆិស្សតិយេវ. តេនេវ ហិ ជនវសភសុត្តដ្ឋកថាយំ ហេដ្ឋិមហេដ្ឋិមាហិ ទេវា ឧបរិមទេវានំ ឱឡារិកំ កត្វា មាបិតមេវ អត្តភាវំ បស្សិតុំ សក្កោន្តីតិ វុត្តំ. តត្ថទុតីយតលេ បរិត្តាភាតិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាឯវ. អប្បមាណាភាតិ ព្រហ្មបុរោហិតា ឯវ. អាភស្សរាតិ មហាព្រហ្មានោឯវ. តស្មិំ តលេ អធិបតិ ព្រហ្មានោឯវាតិ អត្ថោ. ហេដ្ឋិមតលតោ បន វិសេស ករណត្ថំ អាភាវសេន នាមគហណំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

តត្ថ បរិត្តា អាភា ឯតេសន្តិ បរិត្តាភា. អប្បមាណា អាភា ឯតេសន្តិ អប្បមាណាភា. អាភាសរន្តិ និច្ឆរន្តិ ឯតេសូតិ អាភស្សរាតិ. តតីយតលេ បរិត្តសុភាតិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាឯវ. អប្បមាណសុតាតិ ព្រហ្មបុរោហិតាឯវ. សុតកិណ្ណាតិ មហាព្រហ្មនោឯវ. តស្មិំ តលេ អធិបតិព្រហ្មានោ ឯវាតិ អត្ថោ. តត្ថ សុភាតិ ឯកគ្ឃនា អចលសណ្ឋិតា អាភាឯវ វុច្ចន្តិ. បរិត្តា សុភា ឯតេសន្តិ បរិត្តសុភា. អប្បមាណា សុភា ឯតេសន្តិ អប្បមាណសុភា. សុតេហិ អាកិណ្ណាតិ សុភាកិណ្ណា. សុភកិណ្ហាតិបិ បឋន្តិ. តេសំ អាការស្ស រស្សោ អន្តិមណការស្ស ច ហការោ ទដ្ឋព្ពោ. ឥមេសុ បន ទ្វីសុ តលេសុ បកតិកាយប្បភា អធិមត្តា ហោន្តិ. តស្មា តាសំ វសេន បរិត្តាភាតិអាទិកំ នាមំ សិទ្ធំ. ន ព្រហ្មបារិ សជ្ជាតិអាទិកំ. ឯវញ្ច កត្វា វេរញ្ជសុត្តេ បថមតលវាសិនោ ព្រហ្មកាយិកា ទេវាតិ អាគតា. ទុតីយតលវាសិនោ អាភាទេវាតិ. តតីយតលវាសិនោ សុភាទេវាតិ ចតុត្ថតលេ វិបុលំ ផលំ ឯតេសន្តិ វេហប្ផលា. អថវា ឥញ្ជនជាតិកេហិ សោមនស្សជ្ឈានេហិ និព្ពត្តានំ តិណ្ណំ ហេដ្ឋិមតលានំ តេជោសំ វដ្ដាទិកេន អន្តរាយេន ភូមិតលេន សហ អាយុកប្បនិវត្តិវសេន ឥញ្ជិតំ បុញ្ញផលំ អត្ថិ. តេសុ ហិ យំ សុភាកិណ្ណានំ ទេវានំ ចតុសដ្ឋិកប្បានីតិ វុត្តំ. តំ តស្មិំ តលេ អាទិកប្បិកានំ វសេន វុត្តំ. បច្ឆិមិកានំ បន តេសដ្ឋិកប្ប ទ្វាសដ្ឋិកប្ប ឯកសដ្ឋិ កប្បាទិ វសេន ឥញ្ជិតំ បដិលីនំ បុញ្ញផលំ ហោតីតិ. អានេញ្ជជាតិកេន ឧបេក្ខាឈានេន និព្ពត្តានំ បន កេនចិ អន្តរាយេន តាទិសំ ឥញ្ជិតំ បុញ្ញផលំ នាម នត្ថិ. តស្មា ឈាន សាមត្ថិយានុរូបំ វិសេសេន ឦហិតំ អភិវឌ្ឍិតំ បុញ្ញផលំ ឯត្ថ អត្ថីតិ វេហប្ផលា.

នត្ថិ សញ្ញាមុខេន គហិតា ចត្តារោ អរូបក្ខន្ធា ឯតេសន្តិ អសញ្ញា. អសញ្ញាច តេ សត្តាចាតិ អសញ្ញសត្តា. ចិត្តចេ តសិកានំ បន នត្ថិតាយ តេសំ អសត្តបសង្គតា សម្ភវតីតិ សត្តគហណំ កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯតេ ទ្វេបិ ឯកតលវាសិនោ ឯវ ហោន្តិ. ឯត្ថបិ និព្ពត្តកជ្ឈានស្ស ហីនមជ្ឈិមបណីតតា វិសេសស្ស អត្ថិតាយ តទនុរូបំ ព្រហ្មានំបិ បារិសជ្ជ បុរោហិត មហាព្រហ្មត្ត វិសេសោ សម្ភវតិយេវ. អាយុវេមត្តតាយ បន អញ្ញមញ្ញ អទស្សនាទីនញ្ច នត្ថិតាយ បារិសជ្ជាទិវសេន ភូមិវិភាគោ នត្ថីតិ វេទិតព្ពោ. ឯវំ អវិហាទីសុបិ. ឱឡារិកានំ កាមរាគបដិឃានុសយានំ នត្ថិតាយ សុទ្ធានំ អនាគាមិអរហន្តានមេវ អាវាសាតិ សុទ្ធាវាសា. តត្ថ បថមភូមិវាសិនោ អប្បកេន កាលេន អត្តនោ ឋានំ នវិជហន្តីតិ អវិហា. អថវា, ឱឡារិកានំ បញ្ចន្នំ សំយោជនានំ បហីនត្តា នត្ថិ ចិត្តស្ស វិហញ្ញនំ សមថវិបស្ស នាធម្មេសុ អវិប្ផារិកតាបត្តិ ឯតេសន្តិ អវិហា. ទុតីយភូមិ វាសិនោ ន កេនចិ ចិត្តបរិឡាហេន តប្បន្តីតិ អតប្បា. តតីយ តលវាសិនោ បរិសុទ្ធេហិ បសាទចក្ខុ ទិព្ពចក្ខុ ធម្មចក្ខុ បញ្ញា ចក្ខូហិ សម្បន្នត្តា សុដ្ឋុ បស្សន្តីតិ សុទស្សា. ចតុត្ថភូមិវាសិនោ បន តតោ អតិសយេន សុដ្ឋុ ទស្សនភាវេន សមន្នាគតាតិ សុទស្សិនោ. អតិសយត្ថេ ហិ អយំ ឦការោតិ. បញ្ចមភូមិ វាសិនោ ឧបរិ អញ្ញស្ស ភូមន្តរគតស្ស រូបិព្រហ្មុនោ នត្ថិតាយ នត្ថិ រូបីនំ សត្តានំ មជ្ឈេ កេនចិ គុណេន កនិដ្ឋភាវោ ឯតេសន្តិ អកនិដ្ឋា.

អាកាសានញ្ចាយតនភូមីតិ ឯត្ថ យត្តកំ អាកាសបទេសំ ផរិត្វា អាកាសានញ្ចាយតន សញ្ញិតា ចតុក្ខន្ធា បវត្តន្តិ. សោ ខន្ធសហិតោ អាកាសបទេសោ អាកាសានញ្ចាយយនភូមិ. ឯវំ សេសាសុ. បុថុជ្ជនា សោតាបន្នា សកទាគាមិនោចាបិ បុគ្គលា សុទ្ធាវាសេសុ សព្ពថា សព្ពបការេនបិ នលព្ភន្តីតិ យោជនា. ឯត្ថច សកទាគាមីនំ បដិក្ខេបេន អនាគាមិ មគ្គដ្ឋស្សបិ តត្ថ បដិក្ខេបោ សិទ្ធោ ហោតីតិ ឧបរិមានំ តិណ្ណំ អរិយានមេវ តត្ថ បដិលាភោ ឥមាយ គាថាយ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ. សេសដ្ឋានេសូតិ បញ្ចសុទ្ធាវាសតោ អសញ្ញាបាយតោច អវសេសេសុ ឯកវីសតិយា ឋានេសុ, អនរិយាតិ បុថុជ្ជនា. [ភូមិចតុក្កំ]

១៤៤. ឱក្កន្តិក្ខណេតិ បដិសន្ធិក្ខណេ. បដិសន្ធិហិ ភវន្តរេ ឱក្កមនំ អនុបវិសនន្ថិ អត្ថេន ឱក្កន្តីតិ វុច្ចតិ. តតោ បរំ ភវង្គំ ហុត្វាតិ យោជនា. កេចិ បន ភវង្គបរិយោសានេតិ បឋន្តិ. តំ ន យុជ្ជតិ. ជាតិយា អន្ធោ ជច្ចន្ធោ. អាទិសទ្ទេន ជាតិ ពធិរ ជច្ចឃានក ជាតិមូគ ជច្ចេឡ ជច្ចុម្មត្តក បណ្ឌក ឧភតោ ព្យញ្ជនក នបុំសក មម្មាទយោ សង្គណ្ហាតិ. តត្ថ យស្ស ចក្ខុំ ឧប្បាទេតុំ អសមត្ថេន កម្មេន បដិសន្ធិ លទ្ធា. សោ ជច្ចន្ធោ នាម. ឯសនយោ សេសេសុបិ. តត្ថ បសាទសោត រហិតោ ជាតិពធិរោ នាម. បសាទ ឃានរហិតោ ជច្ច ឃានកោ នាម. បសាទជិវ្ហារហិតោ នាម នត្ថិ. វចនរហិតោ ជាតិមូគោនាម. ទិសាវិទិសាមត្តំបិ សញ្ញាបេតុំ អសក្កុណេយ្យោ ជាតិឯឡោ នាម. សព្ពកាលំបិ វិបល្លដ្ឋចិត្តោ ជច្ចុម្មត្តកោនាម. កាមហេតុ អាសិត្តកាទិភាវេន វិប្បការបត្តោ បណ្ឌកោនាម. ទ្វីហិ ព្យញ្ជនេហិ សមន្នាគតោ ឧភតោ ព្យញ្ជនកោនាម. ភាវទ្វយ រហិតោ នបុំសកោនាម. បកតិវចនេបិ ឯកមេកំ អក្ខរំ មហុស្សាហេន ឧប្បាទេន្តោ វិពច្ឆវចនោ មម្មោនាម. ឯត្ថច ចក្ខុំ ឧប្បាទេតុំ សមត្ថេន កម្មេន លទ្ធបដិសន្ធិកស្ស បវត្តិកាលេ តំវា អញ្ញំវា កម្មំ ចក្ខុំ ឧប្បាទេតិ. អសមត្ថេនកម្មេន លទ្ធបដិសន្ធិ កស្ស បន វត្ថុវិបន្នស្ស បវត្តិកាលេ អញ្ញំបិ កម្មំ ចក្ខុំ ឧប្បាទេតីតិ នត្ថិ. តស្មា គព្ភសេយ្យកានំបិ ជច្ចន្ធភាវោ បដិសន្ធិក្ខណេយេវ សិទ្ធោតិ វេទិតព្ពោ. ឯសនយោ សេសេសុ ជាតិ ពធិរាទីសុ. អាយតនានំ បដិលាភោ ជាតីតិ វុត្តត្តា ចក្ខុស្ស ឧប្បជ្ជនារហកាលោ ចក្ខុស្ស ជាតិកាលោនាម. តទា អនុប្បន្ន ចក្ខុកោ ជច្ចន្ធោនាមាតិ ឯវំ អត្តនោ អត្តនោ ឧប្បជ្ជនារហ កាលវសេន តស្ស តស្ស អាយតនស្ស ជាតិកាលោ វេទិតព្ពោ. ឯវញ្ហិសតិ ជាតិមូគាទយោបិ ឧបបន្នោ ហោន្តីតិច វទន្តិ. វិភាវនិ យំបិ អយមត្ថោ វិភាវិតោតិ.

[១៤២] យំ បន វិភាវនិយំ

‘‘អបរេ បន ជច្ចន្ធោតិ បសុតិយំយេវ អន្ធោ. មាតុ កុច្ឆិយំ អន្ធោ ហុត្វា និក្ខន្តោតិ អត្ថោ. តេន ទុហេតុកតិហេតុកានំ មាតុកុច្ឆិយំ ចក្ខុស្ស អវិបជ្ជនំ សិទ្ធន្តិ វទន្តីតិ’’ វុត្តំ. តំ ន យុត្តំ.

លោកេ មាតុកុច្ឆិយំយេវ អន្ធោ ហុត្វា និក្ខន្តស្សបិ ឯកច្ចស្ស តំ តំ សិប្បវិជ្ជាឋានេសុ បញ្ញាវេយ្យត្តិយភាវស្ស ទិដ្ឋត្តា. ថបេត្វា ហិ មហាពោធិសត្តេ អញ្ញេច បច្ឆិមភវិកេ សត្តេ អវសេសានំ ទ្វិហេតុក តិហេតុកានំបិ មាតុកុច្ឆិម្ហិ បរូបក្កមេនវា មាតុយា វិសមបយោគេនវា នានាពាធេនវា ឧប្បន្នានំបិ ចក្ខុសោតានំ វិបត្តិនាម នត្ថីតិ ន សក្កា និយមេតុន្តិ. ភុម្មស្សិតានញ្ច វិនិបាតិកាសុរានន្តិ ឯត្ថ ភូមិយំ ជាតាតិ ភុម្មា. ភូមិសម្ពន្ធេសុ រុក្ខដ្ឋក បព្ពតដ្ឋក វិមានេសុ និព្ពត្តា អាឡវក សាតាគិរ ហេមវតាទយោ មហិទ្ធិកា ភុម្មាទេវា. យេ លោកេ ពលិហរណ វសេន បូជនីយដ្ឋេន យក្ខាតិបិ វុច្ចន្តិ. យេ បន ភុម្មទេវជាតិកាបិ សមានា អត្តនោ បុញ្ញនិព្ពត្តស្ស កស្សចិ ភោគសុខស្ស អភាវា កិច្ឆជីវិ កប្បត្តា វិចរន្តិ. តេ តេសំ មហិទ្ធិកានំ ភុម្មទេវានំ បរំបរ បារិសជ្ជេសុ បរិយាបន្នត្តា ភុម្មេ ទេវេ សិតា និស្សិតាតិ អត្ថេន ភុម្មស្សិតានាម ហោន្តិ. ភុម្មិស្សិតាតិបិ បាឋោ. បុញ្ញនិព្ពត្តស្ស និវាសដ្ឋានស្ស អភាវា រុក្ខគុម្ពលេណគុហាសុសានា ទីសុ វិវិត្តេសុ ភូមិបទេសេសុ និស្សាយ វសន្តីតិ អត្ថោ. តេយេវ វិរូបា ហុត្វា ភវន្តរេ និបតន្តីតិ វិនិបាតិកា. វិនិបាតិកាច តេ ហេដ្ឋាវុត្តដ្ឋេន អសុរាចាតិ វិនិបាតិកា សុរា. តេ បន គាមសមីបេវា អន្តោគាមេវា វិវិត្តដ្ឋានេសុ វសិត្វា គាមវាសីហិ ឆឌ្ឌិតានិ ភត្តសិត្ថបូវខជ្ជមច្ឆមំសាទីនិ បរិយេសិត្វាវា តានិ អលភិត្វា ទារកេវា គិលានេវា បីឡេត្វាវា សក្កោន្តា បន អញ្ញេបិ មនុស្សេ តាសេត្វា បីឡេត្វាវា ជីវិតំ កប្បេន្តីតិ. តេសំ វិនិបាតិកាសុរានំ. ឯកច្ចានន្តិ អធិប្បាយោ. ន ហិ សព្ពេ វិនិបាតិកា សុរានាម អហេតុ កាឯវាតិ សក្កា វត្តុំ. ទ្វិហេតុកតិហេតុកានំបិ សព្ភាវតោ. ឯវញ្ច កត្វា តេសំ ឯកច្ចានំ បិយង្ករមាតា ឧត្តរមាតា ធម្មគុត្តា ផុស្សមិត្តាទីនំ ធម្មាភិសមយោបិ អដ្ឋកថាសុ វុត្តោតិ. ឯកច្ចេ យក្ខជាតិកាបិ រក្ខសជាតិកាបិ វេមានិកបេតាបិ បរទត្តុបជីវិ បេតាបិ ឯត្ថ សង្គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

តេសូតិ យថាវុត្តបដិសន្ធិ យុត្តេសុ បុគ្គលេសុ. យស្មា អាយុបរិច្ឆេទោនាម ឯកភូមិបរិយាបន្នានំ សព្ពសត្តានំ អសេសសា ធារណនិយមបរិមាណវសេន បវត្តោ. អបាយានំ មនុស្សានំ ភុម្ម ទេវានញ្ច តាទិសោ និយមបរិមាណោនាម នត្ថិ. ន ហិ សកលចក្ក វាឡបរិយាបន្នា ឯកភូមកា សព្ពនិរយា ឯកអាយុបរិច្ឆេទា ហោន្តិ. តិរច្ឆានាទីសុបិ ឯសេវនយោ. តស្មា វុត្តំ ចតុន្នំ អបាយានន្តិអាទិ. ចតុន្នំ អបាយានំ អាបាយិកបុគ្គលានំ អាយុប្បមាណ គណនាយ និយមោ នត្ថិ, តត្ថ យេភុយ្យេន កម្មបមាណត្តា. តត្ថ និរយេសុ អព្ពុទាទីនំ ទសន្នំ និរយានំ ភគវតា វុត្តោ អាយុបរិច្ឆេទោបិ តត្ថ តត្ថ និព្ពត្តកេន កម្មេនេវសិទ្ធោតិ វេទិតព្ពោ. មនុស្សានន្តិ ឥទំ ជម្ពុទីបគាសីនំ វសេន វុត្តន្តិ វទន្តិ. តេ សញ្ញេវ ហិ អាយុកប្បស្ស អារោហណំ ឱរោហណញ្ច អត្ថិ. ន ឥតរទីបវាសីនំ. តេសុ ហិ ឧត្តរកុរុវាសីនំ និយមតោ វស្ស សហស្សំ ហោតិ. ឥតរេសំ ទ្វិន្នំ បញ្ចវស្ស សតានីតិច វទន្តិ. ឯវំ សន្តេ តេសុ ទីបេសុ អាទិកប្បិកានំបិ សោឯវ បរិច្ឆេទោតិ អាបជ្ជតិ. ជម្ពុទីបវាសីនំ បន សមវិសមាចារនិសន្ទភូតា ចន្ទសូរិយនក្ខត្តាទីនំ វិសមសមគតិមូលិកាឧតុអាហារានំ សម្បត្តិ វិបត្តិយោ តេសំបិ សាធារណាឯវ ហោន្តិ. តស្មា តេសុបិ អាយុបរិច្ឆេទានំ អារោហណំ ឱរោហណញ្ច នត្ថីតិ នវត្តព្ពំ. និសន្ទមត្តត្តា ជម្ពុទីបគតិយា ឯកគតិកា នហោន្តីតិ បន វត្តព្ពំ. តថា ហិ បាឡិយំ ឧត្តរកុរុកា មនុស្សា អមមា អបរិគ្គហា. និយតាយុកា អវសេសាយុនាតិ វុត្តំ. តត្ថ អវសេសាយុនាតិ អសង្ខ្យេយ្យតោ ឱរោហិត្វា និច្ចលំ ឋិតេន វស្សសហស្សេនាតិ អត្ថោតិ.

វិនិបាតិកាសុរានន្តិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. សព្ពេសំបិ មហេសក្ខានំ អប្បេសក្ខានញ្ច ភុម្មទេវានំ វេមានិកបេតាទីនញ្ច ឥធ អធិប្បេតត្តា. តេសញ្ហិ សព្ពេសំបិ កម្មមេវ បមាណន្តិ. ចាតុមហារាជិកានំបនទេវានន្តិ ឥទំ ឧបរិមេ ចាតុមហារាជិកេ សន្ធាយ វុត្តំ. ទិព្ពានីតិ តស្មិំ ទេវលោកេ សិទ្ធានិ. បញ្ច វស្សសតានីតិ ឥទញ្ច យេភុយ្យវសេន វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. យស្មា បន កស្សបពុទ្ធស្ស សាវកភូតា សោតាបន្នទេវ បុត្តា អាកាសដ្ឋក វិមានេសុ និព្ពត្តា យាវ និមិរាជកាលាបិ តិដ្ឋន្តីតិ ជាតកដ្ឋកថាយំ វុត្តា. តស្មា កេសញ្ចិ អាកាសដ្ឋកទេវានំបិ កម្មបមាណតា សិទ្ធា ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. ន ចេត្ថ បុនប្បុនំ និព្ពត្តិ ចិន្តេតព្ពា. ន ហិ សោតា បន្នានំ សត្តក្ខត្តុតោ បរំ កាមភវេ បដិសន្ធិនាម អត្ថិ. ន ច តស្មិំ ទេវលោកេ សហស្សក្ខត្តុំ និព្ពត្តមានាបិ តត្តកំ កាលំ សំបាបុណិតុំ សក្កោន្តីតិ. មនុស្សគណនាយាតិ មនុស្សានំ វស្សគណនាយ. មនុស្សលោកេ ហិ បញ្ញាសវស្សានិ ចាតុមហារាជិកេ ឯកោ ទិព្ពរត្តិទិវោ ហោតិ. តិំសរត្តិទិវា ឯកោ ទិព្ពមាសោ. ទ្វាទសមាសា ឯកំ ទិព្ពវស្សំ. តេន ទិព្ពវស្សេន តេសំ បញ្ចវស្សសតានិ មនុស្សគណនាយ នវុតិវស្សសតសហស្សំ ហោតីតិ. តតោតិ ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ អាយុប្បមាណតោ. ចតុគុណន្តិ អាយុបមាណស្ស ទិគុណវុទ្ធិយាចេវ ទិព្ពស្ស រត្តិទិវស្ស ទិគុណវុទ្ធិយាច វសេន ចតូហិ ភាគេហិ គុណិតំ វឌ្ឍិតន្តិ អត្ថោ. ឯសនយោ សេសេសុបិ. តត្ថ អាយុបមាណស្ស ទិគុណវុទ្ធិនាម ហេដ្ឋិមានំ ទេវានំ អាយុបមាណតោ ឧបរិមានំ ទេវានំ អាយុបមាណស្ស ទិគុណវុទ្ធិ. ឯតេន តាវតិំសានំ ទិព្ពំ ឯកំ វស្សសហស្សំ. យាមានំ ទ្វេវស្សសហស្សានិ. តុសិតានំ ចត្តារិ, និម្មានរតីនំ អដ្ឋ. វសវត្តីនំ ទិព្ពានិ សោឡសវស្ស សហស្សានិ អាយុប្បមាណំ ហោតីតិ សិទ្ធំ ហោតិ.

ទិព្ពស្ស រត្តិទិវស្ស ទិគុណវុទ្ធិនាម ហេដ្ឋិមានំ ទេវានំ រត្តិទិវតោ ឧបរិមានំ រត្តិទិវស្ស ទិគុណវុទ្ធិ. ឯតេន មនុស្សលោកេ ឯកំ វស្សសតំ តាវតិំសេ ឯកោ ទិព្ពរត្តិទិវោ. ទ្វេវស្សសតានិ យាមេ. ចត្តារិ តុសិតេ. អដ្ឋ និម្មានរតិយំ. សហស្សំ ឆ ចវស្សសតានិ វសវត្តិយំ ឯកោ ទិព្ពរត្តិទិវោតិ សិទ្ធំ ហោតិ. រត្តិទិវានញ្ច ទិគុណវុទ្ធិយា សិទ្ធាយ មាសសំវច្ឆរានំបិ ទិគុណវុទ្ធិ សិទ្ធាវ ហោតីតិ. ឯវញ្ចសតិ យថាវុត្តានិ តាវតិំសាទីនំ ទិព្ពវស្សសហស្សាទិនិបិ អត្តនោ អត្តនោ រត្តិទិវមាសសំវច្ឆរេតិឯវ វេទិតព្ពានីតិ សិទ្ធំ ហោតិ. តថាច សតិ ឧបរិមានំ អាយុបរិមាណានិ ហេដ្ឋិមានំ អាយុបរិមាណតោ ចតុគុណានីតិ សិទ្ធំ ហោតិ. តេន វុត្តំ. តតោ ចតុគុណំ តាវតិំសានំ. តតោ ចតុគុណំ យាមានន្តិអាទិ. ទិព្ពគណនាយ ច តថា សិទ្ធាយ សតិ មនុស្សគណនាយបិ ចតុគុណភាវោ សិទ្ធោយេវ ហោតិ. តស្មា មនុស្សគណនាយបិ ហេដ្ឋិមានំ នវុតិវស្សសតសហស្សាទីនិ ចតូហិ ឧបរូបរិគុណិតានិ ឧបរិមានំ តិកោដិសដ្ឋិវស្សសត សហស្សាទិនិ ភវន្តីតិ កត្វា តានិ សព្ពានិបិ អាទិអន្តទស្សន វសេន និទ្ទិសន្តោ នវសតន្តិ គាថមាហ. វស្សានំ នវសតំ កោដិយោ ច ឯកវីស កោដិយោ ច តថាសដ្ឋិវស្ស សតសហស្សានិ ច វសវត្តីសុ ទេវេសុ អាយុប្បមាណំ ហោតីតិ យោជនា.

យស្មា អវិតក្កវិចារមត្តំ ឈានំ ឱឡារិកស្ស វិតក្កស្ស សមតិក្កមា បថមជ្ឈានតោ សុដ្ឋុពលវំ ហោតិ. តតោយេវ តតីយជ្ឈានតោបិ នាតិទុព្ពលញ្ច ហោតិ. តស្មា តំ តតីយជ្ឈានេន ឯកតោ ហុត្វា សមតលេ ភូមន្តរេ វិបាកំ ទេតីតិ វុត្តំ ទុតីយជ្ឈានវិបាកំ តតិយជ្ឈានវិបាកញ្ច ទុតីយជ្ឈានភូមិយន្តិ. តេនេវច ភូមីនំ ឋិតិក្កមោបិ ចតុត្ថជ្ឈាន វសេនេវ សិទ្ធោ. ថេរេន បន ហេដ្ឋា បញ្ចកនយវសេនេវ ឈានានិ វុត្តានិ. តស្មា ឥធបិ តេនេវ នយេន វិបាកានិ គហេត្វា ចតុត្ថជ្ឈានវិបាកំ តតីយជ្ឈានភូមិយន្តិអាទិ វុត្តំ. តេសូតិ តាហិ ឆហិ បដិសន្ធីតិ គហិតបដិសន្ធិកេសុ. កប្បស្សាតិ ឥទំ អសង្ខ្យេយ្យកប្បំ សន្ធាយ វុត្តំ. ចតុព្ពិធា ហិ កប្បាមហាកប្បោ អសង្ខ្យេយ្យកប្បោ អន្តរកប្បោ អាយុកប្បោតិ, តត្ថ អាយុកប្បោនាម តេសំ តេសំ សត្តានំ តំតំ អាយុបរិច្ឆេទោ វុច្ចតិ. អន្តរកប្បោនាម ឯកស្សវិវដ្ដដ្ឋាយិអសង្ខ្យេយ្យស្ស អព្ភន្តរេ មនុស្សានំ អាយុកប្បស្ស ហាយនវឌ្ឍនវសេន ទិស្សមានន្តរា ចតុសដ្ឋិបភេទា ចូឡកប្បា វុច្ចន្តិ. បីសតិភេទាតិ កេចិ. អសីតិភេទាតិ អបរេ. ចុទ្ទសប្ប ភេទាតិ វេទវិទុ. យេ លោកេ មន្វន្តរកប្បាតិ វុច្ចន្តិ. ឯកមេកេន មនុនាមកេន មហាសម្មតរាជេន ឧបលក្ខិតា អន្តរកប្បាតិ វុត្តំ ហោតិ. កេចិ បន ឯកស្មិំ វិវដ្ដដ្ឋាយិម្ហិ មហាសម្មតរា ជានំ ឯកមេវ ឥច្ឆន្តិ. ចតុសដ្ឋិអន្តរកប្បា បន ឯកោ អសង្ខ្យេ កប្បោនាម. សោ ចតុព្ពិធោ សំវដ្ដោ សំវដ្ដដ្ឋាយី វិវដ្ដោ វិវដ្ដដ្ឋាយីតិ. តត្ថ វិនស្សមានោ កប្បោ សំវដ្ដោ. យថា វិនដ្ឋំ តិដ្ឋមានោ កប្បោ សំវដ្ដដ្ឋាយី. វឌ្ឍមានោ កប្បោ វិវដ្ដោ. យថា វិវដ្ដំ តិដ្ឋមានោ កប្បោ វិវដ្ដដ្ឋាយីតិ វេទិតព្ពោ. តេ បន ចត្តារោ អសង្ខ្យេយ្យកប្បា ឯកោ មហាកប្បោនាម. ឯត្ថច យោ ជនាយាមវិត្ថារេ សេតសាសបរាសិម្ហិ វស្សសត វស្សសតច្ចយេន ឯកេកពីជហរណេន បរិក្ខីណេបិ ឯកោ មហាកប្បោ បរិក្ខយំ នគច្ឆតិ. ឯវំ ទិឃោ មហាកប្បោតិ វេទិតព្ពោ.

តត្ថ យទា កប្បោ តេជេន សំវដ្ដតិ. អាភស្សរតោ ហេដ្ឋា អគ្គិនា ទយ្ហតិ. យទា អាបេន សំវដ្ដតិ. សុភាកិណ្ណតោ ហេដ្ឋា ឧទកេន វិលីយតិ. យទា វាយុនា សំវដ្ដតិ. វេហប្ផលតោ ហេដ្ឋា វាតេន វិទ្ធំសតីតិ ឯវំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា អយំ លោកោ និរន្តរំ សត្តសុ វារេសុ អគ្គិនា វិនស្សតិ. អដ្ឋមេ វារេ ឧទកេន វិនស្សតិ. បុន សត្តសុ អគ្គិនា. អដ្ឋមេ ឧទកេនាតិ ឯវំ អដ្ឋន្នំ អដ្ឋកានំ វសេន ចតុសដ្ឋិវារេសុ អន្តិមេ ឧទកវារេ ឧទកំ បហាយ វាតវារោ ហោតីតិ អយមត្ថោ សិទ្ធោ ហោតិ. កថំ. យំ វុត្តំ អាភស្សរានំ អដ្ឋកប្បានីតិ. ឯតេន អដ្ឋមេ វារេ អាបោសំវដ្ដោ ហោតិ. អន្តរា សត្តសុ សត្តសុ វារេសុ តេជោសំវដ្ដា ហោន្តីតិ សិទ្ធំ. យញ្ច វុត្តំ សុភាកិណ្ណានំ ចតុសដ្ឋិកប្បានីតិ. ឯតេន ចតុសដ្ឋិមេ ចតុសដ្ឋិមេ វារេ វាតសំវដ្ដោហោតិ. អន្តរា តេសដ្ឋិយា វារេសុ តេជោសំវដ្ដា អាបោសំវដ្ដាច ហោន្តីតិ សិទ្ធំ ហោតីតិ. តេនាហុ បោរាណា –

អគ្គិនា ភស្សរា ហេដ្ឋា, អាបេន សុភាកិណ្ណតោ;

វេហប្ផលតោ វាតេន, ឯវំ លោកោ វិនស្សតិ.

សត្តសត្តគ្គិនា វារា, អដ្ឋមេ អដ្ឋមេ ទកា;

ចតុសដ្ឋិ យទា បុណ្ណា, ឯកោ វាយុវារោ សិយាតិ.

ឯវញ្ច វិនដ្ឋេ លោកេ ឯកស្មិំ កប្បេបិ បថមជ្ឈានភូមិ អវិនដ្ឋានាម នត្ថិ. តស្មា ព្រហ្មបារិសជ្ជានំទេវានំ កប្បស្សតតីយោ ភាគោ អាយុប្បមាណំ, ព្រហ្មបុរោហិតានំឧបឌ្ឍកប្បោ, មហា ព្រហ្មានំឯកោកប្បោតិ ឯត្ថ អសង្ខ្យេយ្យ កប្បោវ សម្ភវតិ. នមហាកប្បោ. តេន វុត្តំ កប្បស្សាតិ ឥទំ អសង្ខ្យេយ្យកប្បំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ. អាយុកប្បំ សន្ធាយ វុត្តន្តិបិ យុជ្ជតិយេវ. តេជោសំវដ្ដកប្បេសុ ហិ បថមជ្ឈានតលំ វិវដ្ដមានំ សព្ពបថមំ វិវដ្ដតិ. សំវដ្ដមានំ សព្ពបច្ឆា សំវដ្ដតិ. តស្មា វិវដ្ដស្ស បច្ឆិមឌ្ឍេន សំវដ្ដស្សច បុព្ពឌ្ឍេន សហ ឯកំ វិវដ្ដដ្ឋាយិកប្បំ គហេត្វា ទ្វេ អសង្ខ្យេយ្យានិ តស្មិំ តលេ ឯកោ អាយុកប្បោតិ សក្កា វត្តុន្តិ. ទុតីយ តលតោ បដ្ឋាយ បន មហាកប្បោវ គហេតព្ពោ. អប្បកំ ឩនកំវា អធិកំវា គណនូបគំ ន ហោតីតិ កត្វា ឧបឌ្ឍេហិ សហ សត្តកប្បានិ សន្ធាយ អាភស្សរានំ អដ្ឋកប្បានីតិ វុត្តំ. ឯវំ ចតុសដ្ឋិកប្បានីតិ ឯត្ថបីតិ. អាកាសានញ្ចាយតនភវំ ឧបគច្ឆន្តីតិ អាកាសានញ្ចាយតនុបគា, តេសំ. ឯកោវ វិសយោ អារម្មណំ យស្ស តំ ឯកវិសយំ. ឯកជាតិយន្តិ ឯកស្មិំ ភវេ. [បដិសន្ធិចតុក្កំ.]

១៤៥. ជនេតីតិ ជនកំ ឧបត្ថម្ភេតីតិ ឧបត្ថម្ភកំ. ឧបបីឡេតីតិ ឧបបីឡកំ. ឧបឃាតេតីតិ ឧបឃាតកំ. តត្ថ ជនកំ នាម បដិសន្ធិបវត្តីសុ វិបាកក្ខន្ធ កដត្តារូបានំ និព្ពត្តិកា កុសលាកុសលចេតនា. តត្ថ បដិសន្ធិនិព្ពត្តិកា កម្មបថបត្តាវ ទដ្ឋព្ពា. បវត្តិនិព្ពត្តិកា បន កម្មបថំ បត្តាបិ អបត្តាបិ អន្តមសោ បញ្ចទ្វារិកជវនចេតនាបិ សុបិនន្តេ កុសលាកុសលចេតនាបីតិ. ឧបត្ថម្ភកំនាម វិបច្ចិតុំ អលទ្ធោកាសាវា វិបក្កវិបាកា វា សព្ពាបិ កុសលាកុសលចេតនា. សា ហិ ជនកភូតាបិ សមានា អត្តនោវិបាកវារតោ បុរេវា បច្ឆាវា សភាង្គំ កម្មន្ត រំវាកម្មនិព្ពត្តក្ខន្ធសន្តានំវាឧបត្ថម្ភមានា បវត្តតិ. យថា គន្ថារព្ភេ រតនត្តយបណាមចេតនាតិ. យំ បន វិសុទ្ធិមគ្គេ ឧបត្ថម្ភកំ បន វិបាកំ ជនេតុំ នសក្កោតីតិ វុត្តំ. តំ អលទ្ធវិបាកវារំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. ន ហិ បច្ចយសាមគ្គិយំ សតិ កិញ្ចិកម្មំ បវត្តិវិបាកមត្តស្សបិ អជនកំនាម អត្ថីតិ. តត្ថ កម្មន្តរស្ស ឧបត្ថម្ភនំនាម អលទ្ធោកាសស្ស អញ្ញស្ស ជនកកម្មស្ស ឱកាសករណំ. តំ បន មរណាសន្នកាលេ បាកដំ. តទា ហិ កុសលេ ជវិតេ អញ្ញំ បដិសន្ធិជនកំ កុសលកម្មំ ឱកាសំ លភតិ. អកុសលេ ជវិតេ អញ្ញំ អកុសលកម្មន្តិ. វុត្តញ្ហេតំ ឥតិ វុត្តកេ –

ឥមស្មិំ ចាយំ សមយេ, កាលង្ករិយាថ បុគ្គលោ;

សគ្គម្ហិ ឧបបជ្ជេយ្យ, ចិត្តញ្ហិស្ស បសាទិតំ.

ឥមស្មិំ ចាយំ សមយេ, កាលង្ករិយាថ បុគ្គលោ;

និរយេ ឧបបជ្ជេយ្យ, ចិត្តញ្ហិស្ស បទូសិតន្តិ.

បវត្តិកាលេបិ ឯតំ ពហុលំ លព្ភតិយេវ. កម្មនិព្ពត្តខន្ធសន្តានស្ស ឧបត្ថម្ភនំនាម អញ្ញេន លទ្ធោកាសេន កុសលកម្មេនវា អកុសលកម្មេនវា និព្ពត្តស្ស ខន្ធសន្តានស្ស ជីវិតន្តរាយេ អបនេត្វា ជីវិតបរិក្ខារេ សមុទានេត្វា ចិរតរ បវត្តិករណំ. យថាហ –

អភិវាទនសីលិស្ស, និច្ចំ វុទ្ធាបចាយិនោ;

ចត្តារោ ធម្មា វឌ្ឍន្តិ, អាយុ វណ្ណោ សុខំ ពលន្តិ.

ឯត្ថ បន កុសលំបិ អកុសលកម្មនិព្ពត្តស្ស ខន្ធសន្តានស្ស អកុសលំបិ កុសលកម្មនិព្ពត្តស្ស ឧបត្ថម្ភកំនាម នត្ថីតិ នវត្តព្ពំ. អកុសល កម្ម និព្ពត្តស្សបិ ហិ មហិទ្ធិកានំ នាគសុបណ្ណាទីនំ ខន្ធសន្តានស្ស បវត្តិកាលេ បុព្ពកតំ កុសលំ វុត្តនយេន ឧបព្រូហនំ ករោតិយេវ. តថាកុសលកម្មនិព្ពត្តស្សបិ កេសញ្ចិ វិនិបាតិកាសុរាទីនំ ខន្ធសន្តានស្ស បវត្តិកាលេ បុព្ពកតំ អកុសលំ ចិរតរប្បវត្តិំ ករោតិយេវាតិ. ឧបបីឡកឧបឃាតកានិបិ វុត្តប្បការា កុសលាកុសល ចេតនាយោឯវ. តាបិ ហិ ជនកភូតាបិ សមានា អត្តនោ វិបាកវារតោ បុរេវា បច្ឆា វា វិបាកវារ គហណ កាលេបិ វា កម្មន្តរំវា កម្មនិព្ពត្ត ខន្ធសន្តានំវា ទុព្ពលតរំ កត្វាវា វិពាធយមានា សព្ពសោវា ឧបច្ឆិន្ទមានា បវត្តន្តីតិ. តត្ថ ឧបបីឡកេ តាវ កម្មន្តរស្ស វិពាធនំនាម អញ្ញស្ស ជនកកម្មស្ស ទុព្ពលភាវករណំ. កម្មញ្ហិ នាម អាយូហនកាលេ ពលវន្តំបិ បច្ឆា កតេន ឧជុបដិបក្ខេន កម្មន្តរេន វិពាធិយមានំ បុន វិហតសាមត្ថិយំ ហោតិ. ឧបរិភូមិ និព្ពត្តកំបិ សមានំ ហេដ្ឋាភូមិយំ និព្ពត្តេតិ. មហេសក្ខេសុ មហិទ្ធិកេសុ និព្ពត្តកំបិ សមានំ អប្បេសក្ខេសុ និព្ពត្តេតិ. តថា ឧច្ចកុលេសុ និព្ពត្តកំបិ នីចកុលេសុ. ទីឃាយុកេសុ និព្ពត្តកំបិ អប្បាយុកេសុ. មហាភោគេសុ និព្ពត្តកំបិ អប្បភោគេសុ. បុរិសត្ត ភាវនិព្ពត្តកំបិ សមានំ ឥត្ថត្តភាវំវា នបុំសកភាវំ វា និព្ពត្តេតិ. វណ្ណសម្បត្តិនិព្ពត្តកំបិ ទុព្ពណ្ណភាវំ. ឥន្ទ្រិយសម្បត្តិនិព្ពត្តកំបិ អន្ធំវា ពធិរំវា យំកិញ្ចិ ឥន្ទ្រិយវេកល្លំ. អង្គបច្ចង្គ សម្បត្តិជនកំបិ ហត្ថបាទាទិ អង្គវេកល្លំ ជនេតិ. តថា អាយូហនកាលេ មហានិរយេសុ និព្ពត្តកំបិ អកុសលំ បច្ឆាកតេន ពលវកុសលេន វិពាធិយមានំ ឧស្សទេសុវា បេតេសុវា និព្ពត្តេតិ. អជាតសត្តុ រាជា ចេត្ថ និទស្សនំ. ឧស្សទេសុ និព្ពត្តកំបិ បេតេសុវា តិរច្ឆា នេសុវាតិ អាទិសព្ពំ វត្តព្ពំ.

ឧបត្ថម្ភកំបិ តព្ពិបរិយាយេន វេទិតព្ពមេវ. តថា ហិ កម្មំ នាម កតកាលេទុព្ពលំបិសមានំ បច្ឆាសភាគេនពលវតាកុសលេនវា អកុសលេនវា ឧបត្ថម្ភីយមានំ សុដ្ឋុ ពលវំ ហោតីតិ. កម្មនិព្ពត្ត ខន្ធសន្តានស្ស វិពាធនំនាម អញ្ញេន កម្មេន និព្ពត្តស្ស សត្តស្ស គហិតបដិសន្ធិតោ បដ្ឋាយ យទាកទាចិ សរីរេ នានាអន្តរាយេ ឧប្បាទេត្វាវា ឋានន្តរខេត្តវត្ថុ គោមហិំស ធន ធញ្ញភោគ សម្បត្តីនំ បុត្តទារញាតិ មិត្តានញ្ច វិបត្តិំ កត្វាវា ទុក្ខុប្បត្តិ ករណំ. ទុវិធញ្ហិ កម្មផលំនាម វិបាកផលំ និសន្ទផលន្តិ. តត្ថ វិបាកផលំនាម កម្មការកស្សេវ ហោតិ. ន អញ្ញស្ស. និសន្ទ ផលំ បន អញ្ញេសំបិ សាធារណមេវ. ធម្មបទេ អានន្ទសេដ្ឋិវត្ថុ ឯត្ថ វត្តព្ពំ. ចក្ខាទីសុ បន កម្មជសន្តថិសីសេសុ យេន កម្មេន យំកិញ្ចិ ឯកំវា ទ្វេវា តីណិវា សព្ពសោ ភិជ្ជន្តិ. ចក្ខុបាលត្ថេ រាទីនំ វិយ. តំ កម្មំ ឧបឃាតកេ សង្គហិតន្តិ យុត្តំ. ឧបឃា តកន្តិ បន ឧបច្ឆេទកន្តិច អត្ថតោ ឯកំ. តថា ហិ មជ្ឈិមដ្ឋ កថាយំ បថមំ ឧបច្ឆេទកនាមេន វត្វា ឧបឃាតកន្តិបិ ឯតស្សេវ នាមន្តិ វុត្តំ. អង្គុត្តរដ្ឋកថាយំ បថមំ ឧបឃាតកនាមេន វត្វា ឧបច្ឆេទកន្តិបិ តស្សេវេតំ នាមន្តិ វុត្តំ. វិសុទ្ធិ មគ្គេបិ មរណស្សតិនិទ្ទេសេ តទេវ កម្មុបច្ឆេទកកម្មន្តិ វុត្តំ. ឥធច បរតោ ឧបច្ឆេទកកម្មុនាតិ វក្ខតិ.

ឥមស្សបិ កម្មន្តរុបច្ឆេទនំ មរណាសន្នកាលេ បាកដំ. តទាហិ បថមំ បាបកម្មពលេន ទុគ្គតិនិមិត្តេ ឧបដ្ឋហន្តេ បុន កល្យាណ កម្មំ តំ បដិពាហិត្វា សុគតិនិមិត្តំ ទស្សេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តេតិ. កល្យាណកម្មពលេន សុគតិនិមិត្តេ ឧបដ្ឋហន្តេ បុន បាបកម្មំ តំ បដិពាហិត្វា ទុគ្គតិនិមិត្តំ ទស្សេត្វា អបាយេ និព្ពត្តេតិ. ទុដ្ឋ គាមណិរញ្ញោ សោណត្ថេរបិតុច វត្ថូនិ កថេតព្ពានិ. អង្គុត្តរដ្ឋកថាយំ បន កុសលាកុសលកម្មក្ខយ ករស្ស មគ្គកម្មស្សបិ កម្មន្តរុបច្ឆេទកហា វុត្តា. អង្គុលិមាលត្ថេរាទីនំ វិយាតិ. ឥមស្មិំ ភវេ លទ្ធានិ មហគ្គតកម្មានិ យេន អកុសលេន បរិហាយន្តិ. តស្សបិ កម្មន្តរុបច្ឆេទកេ សង្គហោ យុត្តោ. ទេវទត្តស្ស វិយាតិ. កម្មនិព្ពត្តខន្ធសន្តានុបច្ឆេទនំ បន តស្មិំ តស្មិំ ភវេ អាយុ កម្មេសុ វិជ្ជមានេសុ លទ្ធោកាសស្ស កស្សចិ អបរាធកម្មស្ស ពលេន កលលកាលតោ បដ្ឋាយ អន្តរាវ កេនចិរោគេនវា ភយេនវា ឧបក្កមេនវា មរន្តានំ វសេន វេទិតព្ពំ.

ឯត្ថច កម្មន្តរស្សវា កម្មនិព្ពត្តខន្ធសន្តានស្សវា ឧបត្ថម្ភនា ទីនិ សន្ធាយ ឥមេសំ ចតុន្នំបិ កម្មានំ កុសលាកុសលភាវោ វិសុទ្ធិមគ្គេ អង្គុត្តរដ្ឋកថាយញ្ច វុត្តោ. មជ្ឈិមដ្ឋកថាយំ បន សំវណ្ណេតព្ពសុត្តានុរូបំ កម្មនិព្ពត្តខន្ធសន្តានស្សេវ ឧបត្ថម្ភនាទីនិ សន្ធាយ ឧបត្ថម្ភកស្ស កុសលភាវោ ឧបបីឡកឧបឃាតកានំ អកុសលភាវោ វុត្តោ. សោ បន មជ្ឈិមដីកាយំ អង្គុត្តរដីកាយញ្ច អរុច្ចមានោ វិយ វុត្តោ. មហាដីកាយំ បន សោ កេចិ វាទោបិ កតោ. តត្ថបន សំវណ្ណេតព្ពសុត្តានុរូបំ វុត្តត្តា វិសុំ បាឡិនយោតិ ទដ្ឋព្ពោ. ន ច កេចិវាទោ កត្តព្ពោ. សុត្តស្មិំហិ អប្បាយុកសំវត្តនិកាឯសា មាណវបដិបទា, យទិទំ បាណាតិបាតី ហោតីតិអាទិនា ឧបឃាតកំ បាណាតិបាតវសេនេវ វុត្តំ. ឧបបីឡកញ្ច ពត្វាពាធសំវត្តនិកា ឯសា មាណវ បដិបទា, យទិទំ សត្តានំ វិហេឋកជាតិកោ ហោតីតិអាទិនា វិហិំសាទីនំ វសេន វុត្តំ. ឧបត្ថម្ភកញ្ច ទីឃាយុកសំវត្តនិកា ឯសា មាណវ បដិបទា. យទិទំ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតីតិអាទិនា បាណាតិបាតវិរតិអាទីនំ វសេន វុត្តំ. សព្ពញ្ចេតំ មនុស្សត្តំ អាគតស្សេវ សត្តស្ស វសេនាតិ ឯវំ វិសុំ បាឡិនយោ វេទិតព្ពោតិ. មហាដីកាយំ បន អង្គុត្តរដីកាយញ្ច កម្មន្តរុបត្ថម្ភនាទីនិ អនិច្ឆន្តេហិ ជនកាទិភាវោនាម វិបាកំ បដិឥច្ឆិតព្ពោ. នកម្មន្តិ វិបាកស្សេវ ឧបឃាតកតា យុត្តា វិយ ទិស្សតីតិ វុត្តំ.

កិច្ចវសេនាតិ ជននំ ឧបត្ថម្ភនំ ឧបបីឡនំ ឧបច្ឆិន្ទនន្តិ ចតុន្នំ កិច្ចានំ វសេន. តត្ថ ឯកា បាណាតិបាតចេតនា ចត្តារិ កិច្ចានិ សាធេតិ. សា ហិ យាវ វិបច្ចិតុំ ឱកាសំ នលភតិ. តាវ ឧបត្ថម្ភនាទីសុ តីសុ កិច្ចេសុ យំកិញ្ចិ លទ្ធបច្ចយំ កិច្ចំ ករោតិ. យទា វិបច្ចិតុំ ឱកាសំ លភតិ. តទា ឯកាយ ចេតនាយ ឯកាឯវ បដិសន្ធិ ហោតីតិ ឯវំ សាកេតបញ្ហេ វុត្តនយេន ឯកំ អបាយភវំ ជនេតិ. តតោ បរំ បន បដិសន្ធិជននកិច្ចំ នត្ថិ. បវត្តិ វិបាកជននេន សហ ឥតរានិ តីណិ កិច្ចានិ ភវសតសហស្សេបិ កប្បសតសហស្សេបិ សាធេតិយេវ. ធម្មទិន្នាយនាម ឧគ្គសេន រញ្ញោ ទេវិយា វត្ថុ ឯត្ថ វត្តព្ពំ. សា បន យទា អត្តនោ វិបាកវារតោ បុរេ អរិយភូតស្សវា បុថុជ្ជនភូតស្សបិ កល្យាណ ចិត្តសមង្គិនោវា ឧបច្ឆេទនំ ករោតិ. តទា ឧបច្ឆិន្ទិត្វា កម្មន្ត រស្សេវ ឱកាសំ ករោតិ. សយំ វិបាកំ នជនេតិ. យទា បន បាបចិត្តសមង្គិនោ ខន្ធសន្តានំ ឧបច្ឆិន្ទតិ. តទាឯវ ឧបច្ឆិន្ទិត្វា អត្តនោ វិបាកំ ជនេតិ. សកិំ លទ្ធបដិសន្ធិវារតោ បន បដ្ឋាយ អនេកេសុ អត្តភាវ សតសហស្សេសុបិ ឧបច្ឆេទនាទីនិយេវ ករោតិ. ឯត្ថ មហាមោគ្គលាន ត្ថេរ វត្ថុ សាមាវតិ វត្ថុ វគ្គុមុទាតីរិយភិក្ខុ វត្ថុ ទុស្សិមារ កលាពុរាជវត្ថូនិ កថេតព្ពានិ. យស្មា បន ឥទំ ឧបច្ឆេទកកម្មំ នាម តិរច្ឆានគតានំ ពហុលំ លព្ភតិ. តស្មា សុដ្ឋុ ពលវំ អកុសលកម្មំ ទុព្ពលស្ស អកុសលកម្មស្សវា អកុសលកម្មនិព្ពត្តខន្ធសន្តានស្សវា ឧបច្ឆេទកំនាម ន ហោតីតិ ន វត្តព្ពំ. តេនេវ ហិ មជ្ឈិមដ្ឋកថាយំ ពហុកស្មិញ្ហិ អកុសលកម្មេ អាយូហិតេ ពលវកម្មំ ទុព្ពល កម្មស្ស វិបាកំ បដិពាហិត្វា អត្តនោ វិបាកស្ស ឱកាសំ ករោតីតិ វុត្តំ.

អបិច បវត្តិយំបិ កម្មន្តរជនិតំ ភវង្គសន្តានំ អនុបច្ឆិន្ទិត្វា បញ្ចសុ ចក្ខុ សោត ឃាន ជិវ្ហា ភាវ ទសក សង្ខាតេសុ សន្តតិ សីសេសុ អញ្ញតរស្ស សន្តតិសីសស្ស សព្ពសោ ឧបច្ឆិន្ទនំបិ ឥមស្សេវ កិច្ចន្តិ យុត្តំ. យំ បន មហាដីកាយំ អង្គុត្តរដីកាយញ្ច ឧបបីឡិកំ អញ្ញស្ស វិបាកំ ឆិន្ទតិ. ន សយំ អត្តនោ វិបាកំ ជនេតីតិ វុត្តំ. តំ អដ្ឋកថាយំ សុខទុក្ខំ បីឡេតិ, អទ្ធានំ បវត្តិតុំ ន ទេតីតិ ឥទំ ទិស្វា វុត្តំ សិយា. អទ្ធានំ បវត្តិតុំ នទេតីតិ ឯត្ថ បន សុខសន្តានំវា ទុក្ខសន្តានំវា ចិរកាលំ បវត្តិតុំ នទេតិ ឥច្ចេវត្ថោ. ន បន ឧបឃាតកំ វិយ ភវង្គសន្តានេន សហ អញ្ញស្ស កម្មស្ស វិបាកំ ឆិន្ទតីតិ.

[១៤៣] យំបន វិភាវនិយំ

‘‘ជនកំ កម្មន្តរស្ស វិបាកំ អនុបច្ឆិន្ទិត្វាវ វិបាកំ ជនេតិ. ឧបឃាតកំ ឧបច្ឆេទនបុព្ពកន្តិ ឥទំ តាវ អដ្ឋកថាសុ សន្និដ្ឋានន្តិ វុត្តំ’’. តំ ន សុន្ទរំ.

ឥធ បុព្ពកតេន ឧបច្ឆេទនកកម្មេន មរិត្វា សគ្គេ និព្ពត្តានំ វត្ថូនំ អដ្ឋកថាសុយេវ អាគតត្តាតិ.

[១៤៤] យញ្ច តត្ថ

អបរេ បន អាចរិយា វទន្តីតិអាទិនា ឧបឃាតកស្ស សយំ វិបាកនិព្ពត្តកត្តា ភាវវចនំ វុត្តំ. តំបិ ន សុន្ទរំ.

តេនេវ កម្មេន អបាយេ និព្ពត្តានំ ទុស្សិមារ កលាពុរាជា ទីនំ តស្ស កម្មស្ស ឧបច្ឆេទកកម្មភាវេន អដ្ឋកថាសុ អាគតត្តាតិ. [ជនកចតុក្កំ]

១៤៦. គរុកន្តិ អញ្ញេន កម្មេន បដិពាហិតុំ អសក្កុណេយ្យំ កុសលបក្ខេ មហគ្គតកម្មំ អកុសលបក្ខេ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិយា សហ បញ្ចានន្តរិយកម្មំ. ឯត្ថ សិយា. មហគ្គតកម្មន្តិ កស្មា វុត្តំ. តញ្ហិ បមាទវសេនវា នីវរណធម្មបវត្តិយាវា បរិហាយិយមានំ និកន្តិពលេនវា បដិពាហិយមានំ វិបាកំ ន ទេតីតិ. តថា ឯកស្ស ពហូសុ អានន្តរិយកម្មេសុ កតេសុ ឯកស្មិំ វិបច្ចន្តេ សេសានិ ន វិបច្ចន្តីតិ. វុច្ចតេ, មហគ្គតកម្មំ តាវថបេត្វា បមាទធម្មនីវរណធម្មនិកន្តិធម្មេ អត្តនោ ពលវតរញ្ច មហគ្គតកម្មន្តរំ អញ្ញេន បុញ្ញកម្មេន អប្បដិពាហនិយដ្ឋេន គរុកំ នាម ហោតិ. អានន្តរិយកម្មានិ បន ថបេត្វា អត្តនោ ពលវតរំ អានន្តរិយកម្មំ អញ្ញេន កេនចិ ធម្មេន អប្បដិពាហនិយដ្ឋេនាតិ ឯវំ យថារហំ តេសំ គរុកតា វេទិតព្ពាតិ. អាសន្នន្តិ មរណកាលេ អនុស្សរិតំ តទា កតញ្ច. តត្ថ តទាកតន្តិ អន្តិម ជវនវីថិតោ បុព្ពភាគេ អាសន្នេ កតំ យំកិញ្ចិ កុសលាកុសលកម្មំ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មំ បន វិបស្សនាទិវសេន បវត្តំ សម្មាទិដ្ឋិកម្មញ្ច អន្តិមជវនវីសិយំបិ កតន្តិ គហេតព្ពំ. យថាហ-មរណកាលេ វាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ សម្មាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នាតិ. ឯតេន តតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មតោ អញ្ញំ អន្តិមជវនវីថិយំ បវត្តំ កម្មំ បដិសន្ធិំ ជនេតុំ ន សក្កោតីតិ សិទ្ធំ ហោតីតិ. អាចិណ្ណន្តិ ទីឃរត្តំ អភិណ្ហសោ កតំ. សកិំ ករិត្វាបិវា បច្ឆា បុនប្បុនំ សោមនស្សជនកំ សន្តាបជនកញ្ច. កដត្តាកម្មន្តិ ការិយិត្ថាតិ កម្មន្តិ ឯវំ កតការណាឯវ កម្មន្តិ វត្តព្ពំ កម្មំ. គរុកាទិភាវេន វត្តព្ពំ កម្មំ ន ហោតីតិ អត្ថោ. តត្ថ បុរិមានិ តីណិ ឥមស្មិំ ភវេ កតានិ ឧបបជ្ជវេទនីយកម្មានិឯវ. កដត្តាកម្មំ បន អតីតភវេសុ កតេហិ អបរបរិយាយវេទនីយេហិ សហ ឥមស្មិំ ភវេ កតំ គរុកា សន្នាចិណ្ណភាវរហិតំ កម្មបថបត្តំ យំកិញ្ចិ ឧបបជ្ជវេទនីយកម្មំ. មហាដីកាយំ បន កដត្តាកម្មំ បុរិម ជាតីសុ កតំឯវ គហិតំ. តំ អដ្ឋកថាយ ន សមេតិ. ឯតេហិ បន តីហិ មុត្តំ បុនប្បុនំ លទ្ធាសេវនំ កដត្តាវា បន កម្មំនាម ហោតីតិ ហិ វុត្តំ. ន ច អតីតភវេសុ កតានិ មាតុឃាតកាទីនិបិ អបរបរិយាយ កម្មានិ ឯតេហិ តីហិ មុត្តានីតិវា អមុត្តានីតិវា បុនប្បុនំ លទ្ធាសេវនានីតិវា អលទ្ធាសេវនានីតិវា សក្កា វិសេសេតុំ. តទា ហិ តានិ គរុក កម្មសន្តានេ បវត្តានិបិ ហោន្តិ. អាសន្នវចិណ្ណកម្មសន្តានេ បវត្តានិបីតិ.

អង្គុត្តរដ្ឋកថាយញ្ច ឯតេហិ បន តីហិ មុត្តំ អញ្ញាណវសេនកតំ កដត្តាវា បន កម្មំនាមាតិ វុត្តំ. ន តានិ អញ្ញាណវសេន កភានីតិ សក្កា វិសេសេតុំ. តានិ ហិ បុរិមភវេសុ អញ្ញាណ វសេន កតានិបិ ហោន្តិ. ញាណវសេន កតានិបីតិ. តានិ បន វិសេសនានិ ឥមស្មិំ ភវេ កតានំ គរុកាទីហិ តីហិ មុត្តានំ សត្តមជវន កម្មានំ វសេន វុត្តានីតិ តេហិ សហ បុរិមជាតីសុ កតានិ អបរបរិយាយ កម្មានិ កដត្តា កម្មំនាមាតិ វេទិតព្ពានិ. ឯវញ្ច កត្វា យត្ថ តំបុព្ពកតំ កម្មន្តិ អាគតំ. តត្ថបិ ឥមស្មិំ ភវេវា អតីតភវេសុវា បុព្ពកាលេ កតន្តិ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ. ឥមេសុ បន ចតូសុ កម្មេសុ វិជ្ជមានេសុ គរុកមេវ អនន្តរេ ភវេ បដិសន្ធិំ ទេតិ. គរុកេ អសតិ អាសន្នំ. អាសន្នេ អសតិ អាចិណ្ណំ. អាចិណ្ណេ អសតិ កដត្តាកម្មំ. តេនាហ បាកទានបរិយាយេនាតិ. បាកទានវារេនាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ សិយា. កស្មា ឥធ អាសន្នំ អាចិណ្ណតោ បថមំ វុត្តំ. ននុ បាឡិយំ អាសន្នតោ អាចិណ្ណមេវ បថមំ វុត្តំ. យថាហ-យំ គរុកំ យំ ពហុលំ. យទាសន្នំ. កដត្តាវា បន កម្មន្តិ. អដ្ឋកថាសុច តេនេវ កមេន បាកទានវារោ វិហិតោតិ. វុច្ចតេ, សភាវតោ ពលវទុព្ពលក្កមេន បាឡិយំ អាចិណ្ណំ បថមំ វុត្តំ. សោ បន កមោ កទាចិ បាកទានបរិយាយោបិ សម្ភវតីតិ កត្វា អដ្ឋកថាសុ តេនេវ កមេន បាកទានវារោ វិហិតោ. អាសន្នំបិ ហិសមានំ ចិត្តំ តោសេតុំវា សន្តាបេតុំវា អសក្កោន្តំ ហុត្វា ទុព្ពលំ ពលវតោ អាចិណ្ណស្ស និវត្តកំ ន ហោតីតិ. យស្មា បន មហាកម្មវិភង្គសុត្តេ បុព្ពេវាស្សតំ កតំ ហោតិ កល្យាណកម្មំ សុខវេទនីយំ. បច្ឆាវាស្សតំ កតំ ហោតិ កល្យាណកម្មំ សុខវេទនីយំ. មរណកាលេវាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នាតិ ឯវំ អាចិណ្ណទុច្ចរិតស្សបិ ឯកច្ចស្ស អាសន្នេន កល្យាណ កម្មេន សគ្គគមនំ វុត្តំ. តថា បុព្ពេវាស្សតំ កតំ ហោតិ បាបកម្មំ ទុក្ខវេទនិយំ.ល. មិច្ឆាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នាតិ ឯវំ អាចិណ្ណ សុចរិតស្សបិ ឯកច្ចស្ស អាសន្នេន បាបកម្មេន អបាយគមនំ វុត្តំ. យស្មាច ឧភិន្នំបិ ពលវភាវេ សតិ អាសន្នមេវ បរិយត្តំ ភវិតុំ អរហតិ. តស្មា ឥធ ថេរេន អាសន្នមេវ បថមំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថច បុព្ពេវាស្សកតំ ហោតីតិ ឥទំ អាសន្នានុស្សរិតកម្មវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. តម្ពទាឋិកនាមស្ស ចោរឃាតកស្ស មហាវាតកាលនាមស្សច ឧបាសកស្ស វត្ថុ ឯត្ថ កថេតព្ពន្តិ.

[១៤៥] វិភាវនិយំ បន

អដ្ឋកថាយំ អាគតំ ជរគ្គវោបមំ ទស្សេត្វា អាសន្នមេវ បថមំ វិបាកំ ទេតីតិ ឯកំសេន វុត្តំ. តំ ន សុន្ទរំ.

ន ហិ អដ្ឋកថាយំ ឯវំ ឯកំសេន វុត្តំ. នច ឧដ្ឋាតុំបិ អសក្កោន្តោ សោ ជរគ្គវោ បជទ្វារស្ស អាសន្នេ ឋិតោបិ បថមតរំ និក្ខមិស្សតីតិ. [គរុកចតុក្កំ]

១៤៧. ទិដ្ឋធម្មោ វុច្ចតិ បច្ចក្ខភូតោ បច្ចុប្បន្នោ អត្តភាវោ. វេទិតព្ពំ អនុ ភវិតព្ពន្តិ វេទនីយំ. ផលំ. ទិដ្ឋធម្មេ វេទនីយំ ផលំ ឯតស្សាតិ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ.

[១៤៦] វិភាវនិយំ បន

‘‘ទិដ្ឋធម្មេ វេទិតព្ពំ វិបាកានុភវន វសេនាតិ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយ’’ន្តិ វុត្តំ. តំ ន សុន្ទរំ.

ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិបាកំ បដិសំវេទេតីតិ ហិ បាឡិយំ វុត្តំ. ឯត្ថ ហិ វិបាកំ បដិសំវេទេតីតិ ឯតេន ឥធ វេទនីយសទ្ទោ កម្មសាធនោ វិបាកាតិធេយ្យោច ហោតីតិ ទស្សេតិ. ឯវញ្ច សតិ ឥធ អញ្ញបទត្ថសមាសោ ឯវ លព្ភតិ. ន ឧត្តរបទត្ថសមាសោតិ. ទិដ្ឋធម្មំ ឧបេច្ច តស្ស អនន្តរេ បជ្ជិត្វា បាបុណិត្វា វេទិតព្ពំ ផលំ ឯតស្សាតិ ឧបបជ្ជវេទនីយំ. តេនេវ ហិ អដ្ឋកថាយំ ឧបបជ្ជ សទ្ទស្ស អត្ថំ វទន្តេន ឧបបជ្ជិត្វាតិ វុត្តំ. សុត្តបទេសុ បន ឧបបជ្ជេវាតិ បាឋោ ទិដ្ឋោ. តស្មា ទិដ្ឋធម្មស្ស សមីបេ អនន្តរេ បជ្ជិតព្ពោ គន្តព្ពោតិ ឧបបជ្ជោ. ទុតីយោ អត្តភាវោ ឧបបជ្ជេវេទិតព្ពំ ផលំ ឯតស្សាតិ ឧបបជ្ជវេទនីយន្តិ ឯវមត្ថោ បាឋស្ស វសេន វេទិតព្ពោ. ឧបបជ្ជាតិវា អនន្តរេ ភវេ បវត្តោ ឯកោ និបាតោ. យថា បច្ចាតិ.

[១៤៧] វិភាវនិយំ បន

‘‘ទិដ្ឋធម្មតោ អនន្តរំ ឧបបជ្ជិត្វា វេទិតព្ពន្តិ ឧបវជ្ជវេទនីយ’’ន្តិ វុត្តំ. តំ ន សុន្ទរំ.

ឧបបជ្ជវា វិបាកំ បដិសំវេទេតីតិ ហិ បាឡិយំ វុត្តំ. បរិយាយតិ បុនប្បុនំ អាគច្ឆតីតិ បរិយាយោ. អបរោច សោ បរិយា យោចាតិ អបរបរិយាយោ. ទិដ្ឋធម្មា នាគតា នន្តរ ភវេហិ អញ្ញោ អត្ត ភាវ បរិវត្តោ. តេ នេវ ហិ មហាដីកាយំ អង្គុត្ត រដីកាយញ្ច អបរបរិយាយេតិ ទិដ្ឋធម្មានន្តរានាគតតោ អញ្ញស្មិំ អត្តភាវបរិយាយេ អត្តភាវបរិវត្តេតិ វុត្តំ. សុត្តបទេសុ បន អបរេវា បរិយាយេតិច អបរាបរេវា បរិយាយេតិច ទ្វិធា បាឋោ ទិដ្ឋោ. តត្ថ បច្ឆិមស្មិំ បាឋេសតិ ឥធ មជ្ឈេ ឯកស្ស អបរសទ្ទស្ស លោបោ ទដ្ឋព្ពោ. សង្គហបោដ្ឋកេសុ បន មជ្ឈេ ទីឃោ យាការនដ្ឋោច អបរាបរិយសទ្ទោ ទិស្សតិ. សោ ពហូសុ អដ្ឋកថាសុ នត្ថិ. បាឡិយាច ន សមេតិ.

[១៤៨] យញ្ច វិភាវនិយំ

‘‘អបរេ អបរេ ទិដ្ឋធម្មតោ អញ្ញស្មិំ យត្ថកត្ថចិ អត្តភាវេ វេទិតព្ពំ កម្មំ អបរាបរិយ វេទនីយ’’ន្តិ វុត្តំ. តត្ថ ទិដ្ឋធម្មតោតិ ឥទំ តាវ នយុជ្ជតិ.

ន ហិ មជ្ឈេ ឧបបជ្ជភវំ វជ្ជេត្វា បថមោ ទិដ្ឋធម្មោវ ឥធ តតីយេ បទេ អធិកតោតិ យុត្តោ.

[១៤៩] អត្ថតោ បន ព្យញ្ជនតោច សព្ពំ បាឡិយា ន សមេតិ.

អបរេវា បរិយាយេ វិបាកំ បដិសំវេទេតីតិ ហិ បាឡិយំ វុត្តំ. អបរាបរេវា បរិយាយេតិវា. អហោសិនាមកំ កម្មំ អហោសិកម្មំ. អហោសិកម្មំ. ភវិស្សតិកម្មំ. អត្ថិកម្មំ. នតស្ស វិបាកោតិ ឯវំ វុត្តបាឋវសេន អាចរិយេហិ តថាគហិតនាម ធេយ្យំ សព្ពសោ អលទ្ធវិបាកវារំ កម្មន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថ សត្តសុ កុសលាកុសលជវនេសុ បថមជវនចេតនា ទិដ្ឋធម្មវេ ទនីយំនាម. សា ហិ អលទ្ធាសេវនតាយ សព្ពទុព្ពលត្តា អចិរដ្ឋិ តិកាច ហោតិ អប្បតរវិបាកាចាតិ. បច្ចយំ លទ្ធា ទិដ្ឋធម្មេឯវ អហេតុកមត្តំ ផលំ ទត្វា វិគច្ឆតិ. ន ឯកំបិ មរណកាលំ អតិក្កម្ម សន្តានំ អនុពន្ធិតុំ សក្កោតិ. បច្ចយំ បន អលភមានា អហោសិកំនាម ហោតិ. បច្ចយោតិច អត្តនោ ផលុប្បត្តិយា ឱកាសទាយកោ នានា ឥរិយាបថេសុ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណសមា គមាទិកោ យោកោចិ បច្ចយោបិ យុជ្ជតិយេវ. ដីកាសុ បន បដិបក្ខេហិ អនភិភូតតាយាតិអាទិនា មហន្តំ កត្វា បច្ចយោ វុត្តោ. សោ កាកវលិយាទីនំ វិយ បាកដតរផលទានំ សន្ធាយ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ. ន ហិ កម្មបថជវនសន្តានេ បវត្តមានា ឥតរាបិវា បថមជវនចេតនា ឥដ្ឋានិដ្ឋសមាយោគវសេនបិ លទ្ធ បច្ចយា កាចិ អត្តនោ ពលានុរូបំ ផលំ ន ទេតីតិ អត្ថិ. នចតាយ ទិយ្យមានំ សព្ពំបិ ផលំ មហាជនស្សវា កម្មការកស្សេវ វាបាកដមេវ សិយាតិ សក្កា វត្តុន្តិ. យំ បន ញាណវិភង្គដ្ឋ កថាយំ ឯកំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ វិបាកំ ទេតិ. សេសានិ អវិបាកានីតិ វុត្តំ. តំ អលទ្ធបច្ចយានិ សេសានិ សន្ធាយ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. ន ហិ ឯកោ ទិដ្ឋធម្មោ ឯកស្សេវ ទិដ្ឋធម្មវេទនី យស្ស ឱកាសោតិ សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ. អត្ថសាធិកា បន សន្និដ្ឋាបកភូតា សត្ថមជវនចេតនា ឧបបជ្ជ វេទនីយំនាម. សា ហិ លទ្ធាសេវនតាយ ថោកំ សារភូតា ហោតីតិ បថមចេតនា វិយ សីឃតរំ វិបច្ចិតុំ នសក្កោតិ. ពលវតីច ហោតីតិ ឯកំ ភវំ ជនេតុំ សក្កោតិ. បតិត ជវ នេសុ បន អន្តិមជវនតាយ មជ្ឈិមចេតនាយោ វិយ ចិរដ្ឋិតិកា ន ហោតីតិ បច្ចយំ លទ្ធា អនន្តរេ ឯវ ភវេ បដិសន្ធិំវា បវត្តិ ផលមេវវា ទត្វា វិគច្ឆតិ. អលទ្ធា បន អហោសិកម្មមេវ ហោតិ. ន ទុតីយំ មរណកាលំ អតិក្កមិតុំ សក្កោតិ. យំបន ញាណវិភង្គដ្ឋកថាយំ ឯកំ ឧបបជ្ជវេទនីយំ បដិសន្ធិំ អាកឌ្ឍតិ. សេសានិ អវិបាកានីតិ វុត្តំ. តំបិ បដិសន្ធិវិបាកំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. សេសានិបិ ហិ យាវ ទុតីយចុតិ នាគច្ឆតិ. តាវ លទ្ធបច្ចយានិ បវត្តិ វិបាកំ ទេន្តិយេវ. ឥធ មិស្សក កម្មានិ កត្វា អនន្តរភវេ មិស្សកកម្មផលំ អនុភោន្តានិ វេមានិក បេតវត្ថូនិ អញ្ញានិច តំតំកម្មំ កត្វា អនន្តរភវេ ឯវ សុគតិ យំ កព្ពិបាកភូតំ វិបត្តិំ អនុភវន្តានិ ទុគ្គតិយំវា តព្ពិបាកភូតំ សម្បត្តិំ អនុភវន្តានិ អនេកានិ វត្ថុសតានិ ឯត្ថ កថេ តព្ពានីតិ.

[១៥០] យំ បន វិភាវនិយំ

‘‘សាច បដិសន្ធិំ ទត្វាវ បវត្តិវិបាកំ ទេតិ. បដិសន្ធិយា បន អទិន្នាយ បវត្តិវិបាកំ ទេតីតិ នត្ថី’’តិ វុត្តំ. តំ ន យុជ្ជតិ.

យថាវុត្តវត្ថូហិ សទ្ធិំ វិរុជ្ឈនតោ.

[១៥១] យញ្ច តត្ថ

‘‘ចុតិ អនន្តរញ្ហិ ឧបបជ្ជវេទនីយស្ស ឱកាសោ’’តិ ការណំ វុត្តំ. តំបិ អការណំ.

បុតិអនន្តរតោ បដ្ឋាយ យាវជីវំបិ ឱកាសសម្ភវតោ.

[១៥២] យញ្ច តត្ថ

‘‘បដិសន្ធិយា បន ទិន្នាយ ជាតិសតេបិ បវត្តិវិបាកំ ទេតីតិ វុត្តំ’’. តំបិ ន គហេតព្ពំ.

កម្មសង្ករាបត្តិតោ. អង្គុត្តរដ្ឋកថាយញ្ច ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ ឧបបជ្ជវេទនីយំ អបរបរិយាយ វេទនីយន្តិ តេសំ សង្កមនំ នត្ថិ. យថាឋានេយេវ បតិដ្ឋន្តីតិ វុត្តំ. ន ចេត្ថ បដិសន្ធិវសេន ឯវំ វុត្តន្តិ សក្កា វត្តុំ. តទត្ថសាធកស្ស អដ្ឋកថាបទេសស្សវា វត្ថុស្សវា យុត្តិយាវា អភាវតោតិ. មជ្ឈេ បន បញ្ចជវន ចេតនា អបរបរិយាយ វេទនីយំនាម. ឯតា ហិ សុដ្ឋុ ពលវន្តី សារភូតាច ហោន្តីតិ ន សីឃំ វិបច្ចិតុំ សក្កោន្តិ. ចិរដ្ឋិតិកា បន ហោន្តិ. តស្មា តតីយភវតោ បដ្ឋាយ យទា ឱកាសំ លភន្តិ. តទា បញ្ចវារេ បដិសន្ធិំ ទត្វា សំសារបវត្តិយា សតិ កប្បសតសហស្សេបិ បវត្តិវិបាកំ ទេន្តីតិ. ឥមានិយេវ បន តីណិ កម្មានិ អត្តនោ អត្តនោ ខេត្តេ សព្ពសោ វិបាកវារំ អលភមានានិ អហោសិកម្មំនាម. ខេត្តញ្ច នេសំ បថមស្ស ទិដ្ឋ ធម្មចុតិយា បរិច្ឆិន្នំ. ទុតីយស្ស អនាគតានន្តរភវចុតិយា. តតីយស្ស បរិនិព្ពានចុតិយាតិ ទដ្ឋព្ពំ. [ទិដ្ឋធម្មចតុក្កំ]

១៤៨. បាកដ្ឋានវសេនាតិ អបាយាទិកស្ស វិបច្ចនដ្ឋានស្ស វសេន តថា ចត្តារិ កម្មានិនាម ហោន្តីតិ យោជនា. តត្ថាតិ តេសុ អកុសលាទីសុ ចតូសុ កម្មេសុ. កម្មទ្វារវសេនាតិ កម្មសិទ្ធិយា អង្គភូតានំ កាយាទិ កម្មទ្វារានំ វសេន. បាណំ អតិបាតេន្តិ ឯតេនាតិ បាណាតិបាតោ. អតិបាតនញ្ចេត្ថ សរសតោ បតិតុំ អទត្វា អន្តរាឯវ បយោគពលេន បាតនំ ទដ្ឋព្ពំ. អទិន្នំ អាទិយន្តិ ឯតេនាតិ អទិន្នាទានំ. អគមនី យវត្ថុសង្ខាតេសុ វត្ថុកាមេសុ មិច្ឆា ចរន្តិ ឯតេនាតិ កាមេសុមិច្ឆាចារោ. តត្ថ បរបាណេ បាណសញ្ញិនោ តស្ស ជីវិតិន្ទ្រិយសន្តានុបច្ឆេទកស្ស កាយវចីបយោគស្ស សមុដ្ឋាបិកា វធកចេតនា បាណាតិបាតោនាម. សយមេវ អត្តនោ ជីវិតិន្ទ្រិយំ បាតេន្តស្ស បាណាតិបាតោនាម នត្ថិ. បរបរិគ្គហិតេ បរបរិគ្គហិតសញ្ញិនោ តតោ វិយោគការណស្ស កាយ វចីបយោគស្ស សមុដ្ឋាបិកា អច្ឆិន្ទកចេតនា អទិន្នាទានំនាម. អគមនីយវត្ថូសុ មគ្គេនមគ្គបដិបាទកស្ស កាយបយោគស្ស សមុដ្ឋាបិកា អស្សាទចេតនា កាមេសុមិច្ឆាចារោនាម. កេចិ បនឯត្ថបិ អគមនីយ វត្ថុសញ្ញិនោតិ បទំ ឥច្ឆន្តិ. តំ អដ្ឋកថាយ ន សមេតិ. អគមយនីវត្ថុ តស្មិំ សេវនចិត្តន្តិ ហិ តត្ថ វុត្តំ. ឯតេន អគមនីយវត្ថុម្ហិ សតិ គមនីយ សញ្ញាយវា អគមនីយ សញ្ញាយវា សេវន្តស្ស កម្មបថោ ហោតិ យេវាតិ សិទ្ធំ ហោតិ. ឥតរថា អគមនីយវត្ថុ តថា សញ្ញិតា តស្មិំ សេវនចិត្តន្តិ វុត្តំ សិយាតិ.

អបរេ បន សយំ បយោគំ កត្វា អត្តនិ បរេន ករីយមានំ មគ្គេន មគ្គបដិបាទនំ អស្សាទេន្តស្ស សេវនចិត្តេ សតិបិ នត្ថិ កម្មប្បថភេទោ. បយោគស្ស អភាវាតិ វទន្តិ. សេវនចិត្តេ បន សតិ បយោគោ អប្បមាណន្តិ ឯកេ. ឯវញ្ច សតិ តិយង្គិកោវ មិច្ឆាចារោ, ន ចតុរង្គិកោតិ អាបជ្ជតិ. អដ្ឋកថាយំ បន សេវន បយោគេន សហ ចតុរង្គិកោវ វុត្តោតិ អញ្ញេ. សេវនបយោគោ បន យេភុយ្យេន លព្ភមានត្តាយេវ វុត្តោ. ន បន ឯកន្តអង្គភាវតោ. ឥតរថា ឥត្ថីនំ យេភុយ្យេន បយោគកិច្ចំ នត្ថីតិ តាសំ មិច្ឆាចារោ ទុល្លភោ សិយាតិ ច វទន្តិ. ភិក្ខុនិទូសនំបិ ឯត្ថេវ សង្គយ្ហតិ. សា ហិ រក្ខិតាសុ សង្គហិតាតិ. ដីកាសុ បន សា ធម្មរក្ខិតាបិ ន ហោតិ. កុតោ មាតាទិរក្ខិតា. ធម្មោតិ ហិ ឥធ បាសណ្ឌិយធម្មោវ អដ្ឋកថាយំ វុត្តោតិ វទន្តិ. សាសនធម្មោបិ នន យុត្តោ. សព្រហ្មចារិ និយោបិ ឧបជ្ឈាយិនី អាទិកា តស្សា មាតាទិដ្ឋានិយាឯវ ហោន្តិ. តថា ហិ សិក្ខាបទវិភង្គដ្ឋកថាយំ មិច្ឆាចារោបិ ទុស្សីលាយ.ល. សាមណេរិយា, បុថុជ្ជនភិក្ខុនិយា, សោតាបន្នាយ, សកទាគាមិនិយា, តតោ អនាគាមិនិយា វីតិក្កមោ មហាសាវជ្ជោ. ខីណាសវាយ បន ឯកន្តមហាសាវជ្ជោវាតិ វុត្តំ.

កស្មាបនេត្ថ សុរាបានំ នគហិ តំ. តំបិហិ អបាយសំវត្តនិ កភាវេន វុត្តំ. យថាហ-សុរាមេរយបានំ ភិក្ខវេ អាសេវិតំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ និរយសំវត្តនិកំ តិរច្ឆានយោនិសំវត្តនិកំ បេត្តិវិសយសំវត្តនិកំ. យោច សព្ពលហុកោ សុរាមេរយ បានស្ស វិបាកោ. សោ មនុស្សភូតស្ស ឧម្មត្តកសំវត្តនិកោ ហោតីតិ. អដ្ឋកថាសុបិ កោដ្ឋាសតោ បញ្ចបិ បាណាតិបាតា ទយោ កម្មបថាឯវាតិ វុត្តន្តិ. វុច្ចតេ, មូលដីកាយំ តាវ តស្ស សភាគត្តេន មិច្ឆាចារេ ឧបការកត្តេន ទសសុបិ កម្មបថេសុ អនុបវេសោតិ វុត្តំ. តត្ថ សភាគត្តំ គហេត្វា វិភាវនិយំ សុរាបានំបិ ឯត្ថេវ សង្គយ្ហតីតិ វទន្តិ រសសង្ខាតេសុ កាមេសុ មិច្ឆាចារភាវតោតិ វុត្តំ. ឧបការកត្តំ គហេត្វា បដិសម្ភិទាមគ្គដីកាយំ កុសលាកុសលាបិច បដិសន្ធិជនកាយេវ កម្មបថាតិ វុត្តា. វុត្តាវសេសា បដិសន្ធិជននេ អនេកន្តិ កត្តា កម្ម បថាតិ ន វុត្តាតិ ឥមស្ស វាក្យស្ស សំវណ្ណនាយំ វុត្តាវសេ សាតិ សុរាបានាទយោ តព្ពិរមណាទយោច. សុរាបានញ្ហិ មទស្ស បច្ចយោ. មទោ អបុញ្ញបថស្ស. តព្ពិរតិបិ និម្មទតាយ. សាច បុញ្ញបថស្សាតិ កម្មបថូបនិស្សយានិ តានិ តទាសន្នកម្មវសេន សន្ធិជនកានិបិ ហោន្តីតិ វុត្តំ. តត្ថ តទាសន្នកម្មវសេនាតិ តស្ស សុរាបានស្សវា សុរាបានវិរតិយាវា អាសន្នេ បវត្តានំ តម្មូលកានំ អបុញ្ញកម្មានំវា បុញ្ញកម្មានំវា វសេនាតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ-យោ សុរំ បិវិត្វា សុរាមទហេតុ បាណា បាតាទីសុ យំកិញ្ចិ កម្មំ ករោតិ, តស្ស សុរាបានំ តស្សតិ កម្មស្ស ពលវូបនិស្សយោ ហោតិ បុព្ពចេតនាឋានិយញ្ច. តទេវ វិសុំ បដិសន្ធិំ ជនេតិ, ន ឥតរន្តិ. យថា ហិ បុព្ពាបរចេតនា យោបិ កម្មបថបត្តស្ស កម្មស្ស បរិវារភូតាឯវ បដិសន្ធិំ ជនេន្តិ, ន ឥតរា. ឯវមិទំបីតិ. ន ហិ កម្មបថសុត្តេសុ សរូបតោ អាគតានិឯវ បដិសន្ធិំ ជនេន្តិ. ន ឥតរានីតិ សក្កា និយមេតុំ. យានិ បន ឯកន្តេន បដិសន្ធិជននសាមត្ថិយ យុត្តានិ, តានេវ តត្ថ សរូបតោ វុត្តានិ. យានិបន បដិសន្ធិជននេ អនេកន្តិកានិ ហោន្តិ. តានិ តត្ថសរូបតោ ន វុត្តានីតិ សក្កា វិញ្ញាតុំ. តថា ហិ បដិសម្ភិទា មគ្គដ្ឋកថាយំ កុសលាកុសលាបិច បដិសន្ធិជនកាយេវ កម្មបថាតិ វុត្តា. វុត្តាវសេសា បដិសន្ធិជននេ អនេកន្តិ កត្តា កម្មបថាតិ ន វុត្តាតិ វុត្តំ. តស្មា ឥទំបិ បដិសន្ធិជននេ អនេកន្តិកត្តា តត្ថ សរូបតោ ន វុត្តន្តិច. យំ តទា សន្នកម្មវសេន បដិសន្ធិជនកន្តិ បុព្ពេ វុត្តំ. តំ តត្ថ សរូបតោ វុត្តេសុ តទា សន្នកម្មេសុ អនុបវិដ្ឋន្តិច សក្កា វត្តុន្តិ. តស្ស បន ទុវិធំ កិច្ចំ បដិសន្ធិជននំ កម្មជននញ្ចាតិ. តត្ថ បដិជននតោ កម្មជននមេវស្ស មហន្តំ មហាវិប្ផារញ្ច ហោតីតិ កត្វា សក្កេន ទេវានមិន្ទេន កុម្ភជាតកេ –

យំ វេ វិវិត្វា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ,

កាយេន វាចាយ ចេតសាច;

និរយំ វជន្តិ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា,

តស្សា បុណ្ណំ កុម្ភមិមំ កិណាថាតិ.

ឯវំ តទាសន្នកម្មវសេនេវ តស្ស អបាយគាមិតា វុត្តា. តទុភយំ បនស្ស កិច្ចំ គហេត្វា សុរាមេរយបានំ ភិក្ខវេ អាសេវិតំ.ល. សំវត្តនិកន្តិ អង្គុត្តរេ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អយញ្ហិសុត្តបទេសុ ធម្មតា. យទិទំ សំវត្តនិកន្តិ វុត្តដ្ឋានេ យថាលាភយោជនាតិ. តថាហិ មូលដីកាយំបុនព្ភវំទេតិបុនព្ភវាយ សំវត្តេតីតិ បាឋេ កម្មសហជាតា បុនព្ភវំទេតិ. កម្មសហាយភូតា អកម្មសហជា តាបុនព្ភវំ សំវត្តេតីតិ វុត្តំ. កេចិ បន ឥមមត្ថំ អនុបធារេត្វា ឥមាយ បាឡិយា តស្ស វិសុំ ឯកន្តកម្មបថភាវំ មញ្ញន្តិ. យំ បន កោដ្ឋាសតោ បញ្ចបិ កម្មបថាឯវាតិ អដ្ឋកថាវាក្យំ. តត្ថ ឯវសទ្ទេន តេសំ ចេតនាធម្មត្តា ឈានាទិកោដ្ឋាសិកត្តំ និវត្តេតិ. ចេតនា ហិ កម្មបថំ បត្តាបិ អបត្តាបិ កោដ្ឋាសតោ កម្ម បថកោដ្ឋាសិកាឯវ ហោតីតិ. តេនេវ មូលដីកាយំ កម្មបថា ឯវាតិ កម្មបថកោដ្ឋាសិកាឯវាតិ វុត្តំ. អនុដីកាយញ្ច កម្ម បថកោដ្ឋាសិកាឯវ. ន ឈានាទិកោដ្ឋាសិកាតិ វុត្តំ. កេចិបន ឥមមត្ថំ អសល្លក្ខេត្វា ឥមិនា វាក្យេន តស្ស វិសុំ កម្មបថភាវំ វទន្តិ.

ខុទ្ទកបាឋដ្ឋកថាយំ បន សព្ពេនសព្ពំ តស្ស កម្មបថភាវោ បដិក្ខិត្តោយេវ, តត្ថ ហិ បុរិមានំ ចតុន្នំ កាយកម្មាទិភាវញ្ច កម្មបថភាវញ្ច វិសុំ វត្វា សុរាបានំបត្វា កាយកម្មមេវាតិ វុត្តំ. ឯតេន វចីកម្មភាវញ្ច កម្មបថភាវញ្ច បដិក្ខិបតីតិ. ធាតុសំយុត្តដ្ឋកថា យញ្ច បដិក្ខិត្តោ. យថាហ-តតីយំបញ្ចកម្មវសេន ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយវសេន វុត្តំ. ចតុត្ថំ សត្តកម្មបថវសេន បញ្ចមំ ទស កម្មបថវសេនាតិ. តត្ថ ហិ តតីយេ សុរាបានមិស្សកត្តា បញ្ចកម្មវសេន ឥច្ចេវ វុត្តំ. ន បញ្ចកម្មបថវសេនាតិ. ឯតាសុបិច បដិសន្ធិជននេ អនេកន្តិ កត្តាឯវ បដិក្ខិត្តោតិ ន នសក្កា វត្តុំ ឯវញ្ហិ សតិ សព្ពា បាឡិដ្ឋកថាដីកាយោ សំសន្ទិតា ហោន្តីតិ. កាយកម្មន្តិ ឯត្ថ កាយោ តិវិធោ សសម្ភារកាយោ បសាទកាយោ ចោបនកាយោតិ. ឥធ កាយវិញ្ញត្តិសង្ខាតោ ចោបនកាយោ អធិប្បេតោតិ វុត្តំ កាយវិញ្ញត្តិសង្ខាតេតិ. ចោបនកាយោ ហិ កទាចិ កាយង្គេន អត្តនោអធិប្បាយំ បរស្ស វិញ្ញា បនត្ថាយបិ ករីយតីតិ កាយវិញ្ញត្តីតិ វុច្ចតីតិ. សោ យេវច កម្មានំ បវត្តិមុខត្តា ទ្វារន្តិ កាយទ្វារំ. តស្មិញ្ហិ តេន តេន ឧបក្កម កិច្ចេន បវត្តមានេឯវ ជីវិតិន្ទ្រិយុបច្ឆេទាទិកិច្ចសិទ្ធិតោ តំជន កស្ស ចេតនាធម្មស្ស អាយូហន កិច្ចនិព្ពត្តិច កាយកម្មនាម លាភោច ហោតីតិ. តស្មិំ កាយទ្វារេ. ឯត្ថច យស្មាសព្ពានិបិ កម្មានិ បុព្ពង្គមភូតេន សម្បយុត្តមនេន វិនា នសិជ្ឈន្តិ. មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា. មនោសេដ្ឋា មនោមយាតិ ហិ វុត្តំ. ធម្មាតិ ចេត្ថ សុចរិតទុច្ចរិតធម្មា វុច្ចន្តិ. តស្មា មនោទ្វារំ សព្ពកម្មសាធារណត្តា កម្មានិ វិសេសេតុំ នសក្កោតិ. អសាធារណភូតា បន កាយវចីយោ ឯវ សកោន្តិ. យស្មាច បុរិមានិ សត្តវិធានិ កម្មានិ កេវលំ មនោមត្តេន នសិជ្ឈន្តិ. តំសមុដ្ឋិតេហិ បន កាយ វចីបយោគេហិ ឯវ សិជ្ឈន្តិ. តស្មា តេឯវ តេសំ កម្មានំ បវត្តិមុខសង្ខ្យំ គច្ឆន្តីតិ វុត្តំ កាយទ្វារេតិ. បរតោ វចីទ្វារេតិ ច.

យស្មា បន កាយទ្វារេ វុត្តិតោ កាយកម្មំ នាម. វចីទ្វារេ វុត្តិតោ វចីកម្មំនាមាតិ ឯត្តកមត្តេ វុត្តេ បាណាតិបាតាទីនិ តីណិ កាយកម្មំនាម. មុសាវាទាទីនិ ចត្តារិ វចីកម្មំនាមាតិ ឯវំ ទ្វារេន កម្មានំ នាមវវត្ថានំ អសិទ្ធំ សិយា. កថំ. យទា ហិ បុរិមានិ ទ្វេ អាណត្តិវសេន អប្បកេន វចីទ្វារេ ភិជ្ឈន្តិ. តទា តានិ កាយកម្មន្តិ នាមំ ជហេយ្យុំ. វចីកម្មន្តិ សង្ខ្យំ គច្ឆេយ្យុំ កស្មា វចីទ្វារេ វុត្តិតោ វចីកម្មំនាមាតិ វុត្តត្តា. ទ្វេវា នេសំ នាមានិ ភវេយ្យុំ. ឧភយទ្វារេសុបិ សន្ទិស្សនតោ. យទាបន មជ្ឈិមានិ ចត្តារិ ហត្ថមុដ្ឋាទិវសេន អប្បកេន កាយទ្វារេ សិជ្ឈន្តិ. តទា តានិបិ វចីកម្មន្តិ នាមំ ជហេយ្យុំ. កាយកម្មន្តិ សង្ខ្យំ គច្ឆេយ្យុំ. កស្មា កាយទ្វារេ វុត្តិតោ កាយកម្មំនាមាតិ វុត្តត្តា. ទ្វេវា នេសំ នាមានិ ភវេយ្យុំ. ឧភយទ្វារេសុបិ សន្ទិស្សនតោ. ឯវញ្ចសតិ បាណាតិបាតោ.ល. មិច្ឆាចារោចេតិ កាយកម្មំនាមាតិ ឥទំ វវត្ថានមេវ និរត្ថកំ សិយា. តថា បរតោ មុសាវាទោ.ល. ប្បលាបោចេតិ វចីកម្មំនាមាតិ. ពាហុល្លវុត្តិតោតិ វុត្តេបន ឯកមេកេន ពាហុល្លសទ្ទេន ឆព្ពិធានិ តានិ វជ្ជានិ វជ្ជេត្វា វុត្តប្បការំ ទ្វារេន កម្មវវត្ថានំ សិទ្ធំ ភវតិ. យថា វនចរកោ សង្គាមាវចរោតិ.

មនោកម្មានិ បន ទ្វារន្តរេសុ ចរន្តានិបិ ចរណមត្តានិ ឯវ ហោន្តិ. ន ទ្វារន្តរានិ តេសំ កម្មសិទ្ធិយា អង្គំ ហោន្តិ. តស្មា តានិ វិសុំ កតានីតិ វេទិតព្ពំ. យស្មា បន កាយទ្វារស្ស កាយោតិ នាមំ អនេកេសុ សុត្តសហស្សេសុ សយមេវ សិទ្ធំ បាកដញ្ច. តថា វចីទ្វារស្ស វាចាតិ នាមំ. កុសលាកុសល ជវនចិត្តសង្ខាកស្ស មនោទ្វារស្សច មនោតិ នាមំ. តស្មា សព្ពត្ថ កាយទ្វារំ វចីទ្វារំ មនោទ្វារន្តិ វុត្តេ កម្មេន ទ្វារស្ស វវត្ថាន កិច្ចំនាម នត្ថិ. យត្ថ បន កាយកម្មទ្វារំ វចីកម្មទ្វារំ មនោកម្មទ្វារន្តិ អាគតំ. តត្ថេវ ទ្វារកថាទីសុ កម្មេន ទ្វារវវត្ថានំបិ វិសុំ វត្តព្ពំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

[១៥៣] ឯតេន យំ វុត្តំ វិភាវនិយំ

‘‘កាយកម្មស្សច បវត្តិមុខភូតំ កាយទ្វារន្តិ វុច្ចតីតិ’’. តំ បដិក្ខិត្តំ ហោតិ.

[១៥៤] យញ្ច តត្ថ

‘‘តថា មុសាវាទាទិំ កាយវិការេន ករោន្តស្ស វចីកម្មំ កាយទ្វារេបិ បវត្តតីតិ កម្មេន ទ្វារវវត្ថានំបិ នសិយាតិ’’ វុត្តំ. តំបិ ន យុជ្ជតិ.

ន ហិ កាយវិការេន ករីយមានំ វចីកម្មំ កាយទ្វារេ បវត្តមានំបិ តស្ស ទ្វារស្ស នាមំ ភិន្ទិតុំវា អត្តនោ នាមំ ទាតុំវា សក្កោតិ. សភាវ សិទ្ធត្តា តស្ស នាមស្សាតិ.

[១៥៥] ឯតេនេវ យញ្ច តត្ថ

វុត្តំ ‘‘តថា កាយកម្មមេវ យេភុយ្យេន កាយទ្វារេ បវត្តតិ. ន ឥតរានិ. តស្មា កាយកម្មស្ស យេភុយ្យេន ឯត្ថេវ បវត្តនតោ កាយកម្មទ្វារភាវោ សិទ្ធោ. ព្រាហ្មណគាមាទីនំ ព្រាហ្មណគាមាទិ ភាវោវិយាតិ’’. តំបិ បដិក្ខិត្តំ ហោតិ.

ន ហិ កាយកម្មទ្វារន្តិ នាមំ ឥធ វុត្តំ អត្ថីតិ. [កាយកម្មំ]

១៤៩. មុសាតិ អភូតត្ថេ និបាតោ. មុសា វទន្តិ ឯតេនាតិ មុសាវាទោ. វិសតិ បរេសំ អញ្ញមញ្ញសម្មោទភាវសង្ខាតំ សាមគ្គិរសំ សំចុណ្ណេតិ បរិភិន្ទតិ មិថុ ភេទំ ករោតិ ឯតាយាតិ បិសុណា. អត្តនោ បិយភាវំ បរេសញ្ច មិត្តសុញ្ញភាវំ ករោតិ ឯតាយាតិវា បិសុណា. និរុត្តិនយេន. វទន្តិ ឯតាយាតិ វាចា. បិសុណាច សា វាចាចាតិ បិសុណវាចា. យេន សុយ្យតិ, តស្ស ហទយំ ផរមានា ឧសតិ ទហតីតិ ផរុសា. ផរុសាច សា វាចាចាតិ ផរុសវាចា. សាធុជនេហិ អធិគន្តព្ពំ សំសុខំ ហិតញ្ច ផលតិ វិសរតិ វិនាសេតិ ហិតសុខមគ្គំ ភិន្ទតីតិ សម្ផំ. តំវា ផលតិ ភិជ្ជតិ ឯតេនាតិ សម្ផំ. អត្ថធម្មាបគតស្ស បដិភាណចិត្តស្ស ភារតយុទ្ធសីតាហរណា ទិកស្ស វាចា វត្ថុមត្តស្សេតំ នាមំ. យត្ថ ទិដ្ឋធម្មហិតពុទ្ធិយាវា សម្បរាយិក ហិតពុទ្ធិយាវា ឧបាយទីបកំ កិញ្ចិ អត្ថធម្មវិនយបទំ នត្ថិ. សម្ផំ បលបន្តិបការេន កថយន្តិ ឯតេនាតិ សប្ផប្បលាបោ. តត្ថ បរស្សវិសំ វាទនបុរេក្ខារេន វិសំ វាទក កាយវចីបយោគសមុដ្ឋាបិកា អកុសលចេតនា មុសាវាទោ. សោ បរស្ស អត្ថភញ្ជនកោវ កម្មបថភេទោ. ឥតរោ កម្មមេវ. ឯត្ថ ច កម្ម បថោតិ បដិសន្ធិជនកានំ កម្មានំ ឧដ្ឋានមុខមគ្គោ វុច្ចតិ. យថា ហិ រជានំ ឧដ្ឋានបទេសោ រជបថោតិ វុច្ចតិ. តថា លោកេ សន្ទិស្សមានេសុ សត្តានំ កាយវចីចិត្តាភិសង្ខរណកិច្ចេសុយេហិ កិច្ចេហិ បដិសន្ធិជនកានិ កម្មានិ ឧដ្ឋហន្តិ. យេសុវា កិច្ចេសុ តានិ ឧដ្ឋហន្តិ បវត្តន្តិ. តានិ កាយវចីចិត្តា ភិសង្ខរណកិច្ចានិ បដិសន្ធិជនកានំ កម្មានំ ឧដ្ឋានមុខមគ្គត្តា កម្មបថោតិ វុច្ចន្តិ. កតមានិ បន តានីតិ. អង្គសម្បន្នានិ អកុសលេសុ បាណឃាត កិច្ចាទីនិ កុសលេសុ តព្ពិរមណកិច្ចាទីនិ ទសវិធានិ កិច្ចានីតិ. កម្មានិយេវ សុគតិទុគ្គតីនំ តទុប្បជ្ជនកសុខទុក្ខានញ្ច បថភូតត្តា កម្មបថោនាមាតិបិ វទន្តិ.

បរស្ស ភេទបុរេក្ខារេន ភេទកកាយគចីបយោគសមុដ្ឋា បិកា សំកិលិដ្ឋចេតនា បិសុណាវាចា. សាបិ បរេ ភិន្នេយេវ កម្មបថភេទោ. អភិន្នេ កម្មមេវ. បរស្ស មម្មច្ឆេទកកាយ វចីបយោគសមុដ្ឋាបិកា ទុដ្ឋចេតនា ផរុសវាចា. ឯត្ថច មរន្តិ សត្តា, មរណមត្តំវា ទុក្ខំ និគច្ឆន្តិ ឯតស្មិំ ឃដ្ដិយមានេតិ មម្មំ. ទុដ្ឋវណោ. មម្មំ ឆិន្ទតិ ភិន្ទតិ ឃដ្ដេតីតិ មម្មច្ឆេទកោ. វណឃដ្ដនបយោគោ. ឥធ បន មម្មំវិយាតិ មម្មំ. ជាតិអាទីសុ ទសសុ អក្កោសវត្ថូសុ យំកិញ្ចិ. មម្មច្ឆេទកោតិ ជាតិអាទីសុ ឃដ្ដន វសេន បវត្តោ ផរុស កាយវចី បយោគោ. អយ មត្ថោ សីលក្ខន្ធ ដីកា វសេន វេទិតព្ពោ. អថវា. មមាយតីតិ មមោ. មិត្តោ. មមស្ស ភាវោ មម្មំ. មេត្តាចិត្តំ. មម្មំ ឆិន្ទតីតិ មម្មច្ឆេទកោ. អយំបិ អក្កោសិតព្ពស្ស សម្មុខាឯវ កម្មបថភេទោតិ កេចិ. បរម្មុខាបីតិ អបរេ. យថា បន បរំ អក្កោសិត្វា ខមាបេន្តស្ស ខមាបនកម្មំ បរស្ស ទូរេ ឋិតស្សបិ មតស្សបិ សម្បជ្ជតិ. ឯវំ អក្កោសនកម្មំបីតិ ទីឃមជ្ឈិមដីកាការា ឥច្ឆន្តិ. អក្កោសាធិប្បាយេន ចណ្ឌា មហិំសី តំ អនុពន្ធតូតិវា ចោរា តំ ខណ្ឌា ខណ្ឌិកំ ករោន្តូតិវា មុទ្ធា តេ ផលតុ សត្តធាតិវា ឯវមាទិនា នយេន បរំ អភិសបន្តស្សបិ កម្មបថភេទោ ហោតិយេវាតិច វទន្តិ.

អនត្ថវិញ្ញាបន កាយវចីបយោគ សមុដ្ឋាបិកា បាបចេតនា សម្ផប្បលាបោ. សោបិ ភារតយុទ្ធ សីតាហរណាទិកេសុ បដិភាណចិត្តេសុ វាចាវត្ថុមត្តេសុឯវ កម្មបថភេទោ. សោចខោ បរេ តំ អនត្ថំ សច្ចតោ គណ្ហន្តេយេវ. អគណ្ហន្តេ បន កម្មមេវ. តថា រាជកថាទីសុ ទ្វត្តិំស តិរច្ឆាន កថាបភេទេសុបិ កម្មមេវ. តញ្ច ខោ តទស្សាទវសេន កថេន្តស្សេវ. អត្ថធម្មវិនយនិស្សិតំ កត្វា កថេន្តស្ស បន សព្ពំបិ សត្ថកមេវ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. វចីកម្មន្តិ ឯត្ថ វចីតិ វាចាយេវ. សា ចតុព្ពិធា សទ្ទវាចា វិរតិវាចា ចេតនាវាចា ចោបនវាចាតិ. ឥធ បន សទ្ទសហិតា វចីវិញ្ញត្តិសង្ខាតា ចោបន វាចា អធិប្បេតាតិ វុត្តំ វចីវិញ្ញត្តិសង្ខាតេតិ. ចោបនវាចា ហិ កទាចិ វាចង្គេន អត្តនោ អធិប្បាយំ បរស្ស វិញ្ញាបនត្ថាយបិ ករីយតីតិ វចីវិញ្ញត្តីតិ វុច្ចតីតិ. សាយេវច កម្មានំ បវត្តិ មុខត្តា ទ្វារន្តិ វចីទ្វារំ. តាយ ហិ តំតំវចីបយោគកិច្ចេន បវត្តមានាយ ឯវ វិសំវាទនាទិកិច្ចសិទ្ធិតោ តំសមុដ្ឋាបកស្ស ចេតនាធម្មស្ស អាយូហនក្រិយានិព្ពត្តិច វចីកម្មនាមលាភោច ហោតីតិ. តស្មិំ វចីទ្វារេ. យមេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ កាយកម្មេ វុត្តមេវាតិ. [វចីកម្មំ]

១៥០. អភិជ្ឈាយន្តិ អស្សាទមត្តេ អដ្ឋត្វា បរភណ្ឌស្ស អត្តនោ បរិណាមនវសេន អតិរេកតរំ ឈាយន្តិ និជ្ឈាយន្តិ ឯតាយាតិ អភិជ្ឈា. ព្យាបាទេន្តិ បរសត្តេ វិនាសំ អាបន្នេ កត្វា ចិន្តេន្តិ ឯតេនាតិ ព្យាបាទោ. មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ ឯត្ថ មិច្ឆាតិ វិបរីតត្ថេ និបាតោ. អត្ថិទិន្នន្តិអាទិនយបវត្តំ សព្ពំ សប្បុរិស មគ្គំ សប្បុរិសបញ្ញត្តំ ភិន្ទិត្វា នត្ថិ ទិន្នន្តិអាទិនយេន តព្ពិបរី តតោ បស្សន្តិ ឯតាយាតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. តត្ថ បរសន្តកំ ទិស្វា កេវលំ អស្សាទនាភិនន្ទនរជ្ជនមត្តេសុ អដ្ឋត្វា អហោវត ឥទំ មមស្សាតិ ឯវំ អត្តនោ កត្វា ចិត្តេន បរិណាមេន្តស្សេវ អភិជ្ឈាកម្មបថភេទោ ហោតិ. បរសន្តកភាវេយេវ ថបេត្វា លាភាវតិមេ. យេ ឦទិសំ បរិភុញ្ជន្តិ. អហោវតាហំបិ តាវកាលិកំ បរិភុញ្ជេយ្យំ. យាចិត្វាវា កិណិត្វាវា អត្តនោ ករេយ្យំ. អញ្ញំវា ឦទិសំ លភេយ្យន្តិ ឯវំ អស្សាទេន្តស្ស កម្មមេវ. វុត្តញ្ហេតំ អដ្ឋកថាសុ បរភណ្ឌវត្ថុកេ ហិ លោភេ ឧប្បន្នេបិ ន តាវ កម្មបថភេទោ ហោតិ. យាវ ន អហោវត ឥទំ មមស្សាតិ អត្តនោ បរិណាមេតីតិ. អន្តមសោ ឌំសមកសាទិកេបិ អារព្ភ ឥមេ នស្សន្តុ វិនស្សន្តុ. អហោវតិមេ នស្សេយ្យុំ វិនស្សេយ្យុំ. អវឌ្ឍិតាវា ភវេយ្យុំ ចិរំវា នតិដ្ឋេយ្យុំ. កទាវា នស្សន្តិ វិនស្សន្តីតិ ឯវំ បរ សត្តស្ស ខន្ធជីវវិនាសំ ចិន្តេន្តស្សេវ ព្យាបាទោ. ឥតរោ កម្មមេវ. វុត្តញ្ហេតំ បរសត្តវត្ថុកេ ហិ កោធេ ឧប្បន្នេបិ ន តាវ កម្មបថភេទោ ហោតិ. យាវ ន អហោវតាយំ ឧច្ឆិជ្ជេយ្យ វិនាសេយ្យាតិ តស្ស វិនាសំ ចិន្តេតីតិ. កម្មស្សវា កម្មវិបាកស្សវា សព្ពសោ បដិពាហិកា នត្ថិកាហេ តុកាក្រិយវសេន តិវិធា និយត មិច្ឆាទិដ្ឋិឯវ កម្មបថភេទោ. ទសវត្ថុកមិច្ឆាទិដ្ឋិ បន នត្ថិកទិដ្ឋិបភេទាឯវ. សព្ពញ្ញុទេសនំ បដិពាហិត្វា បវត្តា អរិដ្ឋកណ្ដកាទីនំ ទិដ្ឋិយោបិ កម្មបថាឯវាតិ វទន្តិ. វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិវា ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតានិវាកម្មមេវាតិ.

និយតាតិ ចេត្ថ យថា តីណិ លក្ខណានិ យត្តកំ បស្សិត្វា សទ្ធាធិមោក្ខេន សន្និដ្ឋានំ គច្ឆន្តស្ស ចិត្តុប្បាទោ អត្តនោ អនន្តរំ ផលទាននិយមេន និយតោ ហោតិ. តត្តកំ បស្សន្តោ កុសលេសុ ធម្មេសុ និយាមំ ឱក្កមតីតិ វុត្តោ. តថាទិដ្ឋិដ្ឋា នានិ ការណ បដិរូបកានិ យត្តកំ បស្សិត្វា មិច្ឆាធិមោក្ខេន សន្និដ្ឋានំ គច្ឆន្តស្ស ចិត្តុប្បាទោចុតិអនន្តរេផលទាននិយមេន និយតោ ហោតិ. តត្តកំ បស្សិត្វា សន្និដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ អកុសលេសុ ធម្មេសុ និយាមំ ឱក្កមតិ, អតេកិច្ឆោនាម ហោតិ. តថា បន អបស្សិត្វា កេវលំ មិច្ឆាធិមោក្ខមត្តេន ឯវមេវ ភវិស្សតីតិ សន្និដ្ឋានំ គន្ត្វា សកំ អាចរិយកំ សមយំ បគ្គណ្ហិត្វា ឋិតោ អតេកិច្ឆោនាម នហោតិ. កស្មា, ផលទាន និយមាភាវាតិ. អយញ្ច អត្ថោ មិច្ឆត្តត្តិកេន ទីបេតព្ពោ. តត្ថ ហិ ផលទាន និយមវសេនេវ ឧភិន្នំបិ សម្មត្តមិច្ឆត្តធម្មានំ និយតសញ្ញាបដិលាភោ អដ្ឋកថាយំ វុត្តោតិ. សុត្តន្តសំវណ្ណនាសុ បន គហណនិយមវសេនាបិ តស្សា និយតភាវោ វុត្តោតិ.

អញ្ញត្រាបិវិញ្ញត្តិយាតិ វិញ្ញត្តិទ្វយេន វិនាបិ. វិញ្ញត្តិទ្វយំ អសមុដ្ឋាបេត្វាបីតិ អត្ថោ. អបិសទ្ទេន បន វិញ្ញត្តិទ្វយេន សហាបីតិ ទស្សេតិ. ឥមានិ ហិ តីណិ កម្មានិ យទា កាយង្គវា ចង្គានិ អចោបេត្វា មនស្មិំឯវ សិជ្ឈន្តិ. តទាវិញ្ញត្តិយា វិនាវ បវត្តន្តិ. យទា បន តានិ ចោបេត្វា កាយវចីទ្វារេសុ សិជ្ឈន្តិ, តទា វិញ្ញត្តិយា សហេវ បវត្តន្តីតិ. ឯតេន ឥមេសំ តីសុបិ ទ្វារេសុ បវត្តិំ ទីបេតិ. ឯវំសន្តេបិ ឥមានិ មនោទ្វារេឯវ ពហុលំ បវត្តន្តិ. កាយវចីទ្វារេសុ បន អប្បកមេវ បវត្តន្តីតិ វុត្តំ មនស្មិំយេវពាហុល្លវុត្តិតោតិ. តត្ថ មនស្មិំ យេវាតិ កុសលា កុសលជវនចិត្តសង្ខាតេ មនោទ្វារេឯវ. ឯតេន បុរិមេសុបិ កាយទ្វារេ វចីទ្វារេតិ បទេសុ ឯវសទ្ទសម្ភវោ ទីបិតោ ហោតិ. ឯវញ្ហិ សតិ តត្ថបិ ទ្វារេន កម្មវវត្ថានំ សុដ្ឋុតរំ ឧបបន្នំ ហោតីតិ. ឥតរថា ឧបលក្ខណាទិវសេន អត្ថន្តរបសង្គោបិ សិយាតិ. អបិច, ឥធ ឯវសទ្ទេន អយំបិ វិសេសត្ថោ ទីបិតោ ហោតិ. បាណវធាទីសុ ហិ វធាមិ នំ អវហរាមិ ន ន្តិអាទិនា សំវិធានាការេន បវត្តា ចេតយិតក្រិយាឯវ បធានំ ហោតិ. សាច កាយវចីបយោគេហិ វិនា នសិជ្ឈតិ. តស្មា តេសុ កាយ វចី បយោគា កម្មសិទ្ធិយា ឯកំ អង្គំ ហោន្តិ. តំ សហជាតាច អភិជ្ឈាទយោ ចេតនាបក្ខិកាឯវ ហុត្វា អព្ពោហារិកត្តំ គច្ឆន្តិ. បរភណ្ឌា ភិជ្ឈាយនាទីសុ បន អភិជ្ឈាទីនំ អត្តបធានានំ កាយវចីទ្វារេសុ បវត្តានំបិ កាយ វចីបយោគាកម្មសិទ្ធិយា អង្គមេវ នហោន្តិ. តថា ចិន្តាបវត្តិ មត្តេនេវ តត្ថ កម្មសិទ្ធិតោ. ឥតិ ឥមេសុ កម្មេសុ កាយ វចីទ្វារានំ សព្ពេនសព្ពំ អង្គភាវបដិក្ខិបនត្ថំ មនស្មិំ យេវាតិ ឯវ គហណំ ឥធេវ កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. តេសុ បន ទ្វារេសុ បវត្តិមត្ត សព្ភាវំ សន្ធាយ ពាហុល្លសទ្ទោបិ ឥធ គហិតោតិ.

[១៥៦] យំ បន វិភាវនិយំ

‘‘វិញ្ញត្តិសមុដ្ឋាបក ចិត្តសម្បយុត្តាចេត្ថ អភិជ្ឈាទយោ ចេតនាបក្ខិកាវ ហោន្តីតិ’’ វុត្តំ. តំ ឥធ ន យុជ្ជតិ.

ន ហិ វិញ្ញត្តិសមុដ្ឋាបកចិត្តសម្បយុត្តាបិ កេវលំ មនោកម្ម កិច្ចវិសេសេន បវត្តមានា អភិជ្ឈាទយោ ចេតនាបក្ខិកា ហោន្តិ. ចេតនាឯវ បន អភិជ្ឈាទិបក្ខិកា ហោតីតិ. [មនោកម្មំ]

១៥១. ឯត្ថ ច ទសន្នំបិ ឥមេសំ កម្មបថានំ បុព្ពាបរចេតនាយោ បដិសន្ធិអាកឌ្ឍនេ អនេកន្តិកបក្ខំ គតាតិ បដិសម្ភិទា មគ្គដីកាយំ វុត្តា. តស្មា តាបិ ឥមំ សត្តំ មារេស្សាមិ ឥមំ ភណ្ឌំ អទិន្នំ អាទិយិស្សាមីតិអាទិនា នយេន អាទិតោ បដ្ឋាយ បវត្តា ពលវបច្ចយេ លទ្ធា បដិសន្ធិំ អាកឌ្ឍន្តិ. អលទ្ធា នាកឌ្ឍន្តីតិ យុត្តា. យានិ បន កុសលាកុសលានិ កម្មបថភេទំ អប្បត្តានិ ហោន្តិ. តានិ កាយទ្វារេ ទិស្សមានានិ កាយកម្មានិនាម ហោន្តិ. វចីទ្វារេ ទិស្សមានានិ វចីកម្មានិនាម. សុទ្ធេ មនោទ្វារេ ទិស្សមានានិ មនោកម្មានិនាមាតិ វេទិតព្ពានីតិ. ទោសមូលេនាតិ ទោសសង្ខាតមូលេន ទោសមូលកចិត្តេនាតិ ទ្វិធា អត្ថោ. តត្ថ បុរិមោ ព្យាបាទវជ្ជេហិ ទ្វីហិ យុជ្ជតិ, បច្ឆិមោ តីហិបិ. លោភមូលេនាតិ ឯត្ថ ឯសនយោ. តត្ថាបិតិ បុរិមោ អភិជ្ឈាវជ្ជេហិ ទ្វីហិ យុជ្ជតិ. បច្ឆិមោ តីហីតិ. ទ្វីហិ មូលេហីតិ កទាចិ ទោសមូលេន កទាចិ លោភមូលេនាតិ ឯវំ ទ្វីហិ មូលេហិ សម្ភវន្តិ. មោហោ បន សព្ពសាធារណត្តា វិសេសករោ ន ហោតីតិ ឥធ ន គហិតោ.

[១៥៧] យំ បន វិភាវនិយំ

‘‘និធិបាឋកបមាណតោ ទុដ្ឋនិគ្គហត្ថំ បរសន្តកំ ហរន្តានំ រាជូនំ ព្រាហ្មណានញ្ច សព្ពមិទំ ព្រាហ្មណានំ រាជូហិ ទិន្នំ. តេសំ បន សព្ពទុព្ពលភាវេន អញ្ញេ ភុញ្ជន្តិ. អត្តសន្តកមេវ ព្រាហ្មណា បរិភុញ្ជន្តីតិ ឯវមាទីនិ វត្វា សកសញ្ញាយ ឯវ យំកិញ្ចិ ហរន្តានំ កម្មផលសម្ពន្ធាបវាទីនញ្ច មោហមូលេនា’’តិ វុត្តំ. តំ ឥធ ន យុជ្ជតិ.

សហជាតមូលញ្ហិ ឥធ អធិប្បេតំ អសាធារណភូតញ្ច. តេសញ្ច តថាហរន្តានំ ហរណំ ហរណកាលេ កទាចិទោសមូលេន កទាចិ លោភមូលេនាតិ ឯវំ ទ្វីហិ មូលេហិ ឯវ សម្ភវតីតិ. យោ បន មោហោ មហាសម្មតាទីនំធម្មិករាជូនំ កាលេ បវត្តំ បោរាណក និធិសត្ថំ ថបេត្វា បច្ឆា អធម្មិកានំរាជូនំ កាលេ បវត្តេសុ យេភុយ្យេន អធម្មិកេសុ ធម្មសត្ថ រាជសត្ថ សង្ខាតេសុ និធិបាឋេសុ ធម្មិកសញ្ញីនំ រាជូនំ ឧប្បន្នោ. យោច រាជូនំ អភិសេកកាលេ ទិន្នញ្ញេវសមណព្រាហ្មណានំតិណកដ្ឋោទកន្តិ វចនំ ឧបាទាយ សព្ពមិទំ ព្រាហ្មណានំ រាជូហិ ទិន្នន្តិ ឯវំ សញ្ញីនំ ព្រាហ្មណានំ ឧប្បន្នោ. យោច នត្ថិ សុកត ទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោតិ ឯវំ ទិដ្ឋិកានំ កម្មផលសម្ពន្ធា បវាទីនំ ឧប្បន្នោ. សោសព្ពោបិ ឧបនិស្សយមោហោ នាម ហោតិ. សោ ឥធ នាធិប្បេតោ. ឥតរថា លោភោ និទានំ កម្មានំ សមុទយាយ. ទោសោ និទានំ កម្មានំ សមុទយាយ. មោហោ និទានំ កម្មានំ សមុទយាយាតិ វចនតោ សព្ពេបិ អកុសលកម្ម បថាតិ មូលកាឯវ ឥធ វត្តព្ពា សិយុន្តិ. ឯវំបនេត្ថ វត្តព្ពំ សិយា, កម្មេសុច កម្មផលេសុច សញ្ជាតកង្ខានំ ជនានំ កង្ខា បរិយុដ្ឋាន ចិត្តេនសហេវតទនុរូបានិអទិន្នាទានាទីនិ ចត្តារិកម្មានិ ករោន្តានំ តានិ កម្មានិ សុទ្ធេន មោហមូលេន ជាយន្តីតិ. ឯវញ្ហិ សតិ បរតោ វិចិកិច្ឆា ចេតនាយ បដិសន្ធិជនកេសុ គហណំបិ ឧបបន្នំ ហោតីតិ. [អកុសលកម្មំ].

១៥២. កាមាវចរកុសលំបិ កាយទ្វារេ បវត្តំ កាយ កម្មន្តិ ឯត្ថ ទ្វេ បរិយាយា វេទិតព្ពា. កថំ, វក្ខមានេសុ ហិ បុញ្ញក្រិយវត្ថូសុ យំកិញ្ចិ បុញ្ញក្រិយវត្ថុំ កាយង្គំ ចោបេត្វា បវត្តិតំ កាយកម្មំ នាម. វាចង្គំ ចោបេត្វា បវត្តិតំ វចីកម្មំ នាម. កាយង្គ វាចង្គានិ អចោបេត្វា មនោទ្វារេឯវ បវត្តិតំ មនោកម្មំ នាមាតិ អយមេកោ បរិយាយោ. អយំ បន មេត្តំ កាយកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិចេវ រហោ ច. មេត្តំ វចីកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិចេវ រហោច. មេត្តំ មនោកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិចេវ រហោចាតិច. សព្ពំ កាយកម្មំ ញាណបុព្ពង្គមំ ញាណានុបរិវត្តំ. សព្ពំ វចីកម្មំ ញាណបុព្ពង្គមំ ញាណានុបរិវត្តំ. សព្ពំ មនោកម្មំ ញាណបុព្ពង្គមំ ញាណានុបរិវត្តន្តិ ច.

បទក្ខិណំ កាយកម្មំ, វាចាកម្មំ បទក្ខិណំ;

បទក្ខិណំ មនោកម្មំ, បណីហិតេ បទក្ខិណេ តិច.

ឯវមាទីសុ សុត្តបទេសុ អាគតោ. អបិច, អដ្ឋសាលិនិយំ សកលាយ នវកម្មទ្វារកថាយ អយមត្ថោ ទីបេតព្ពោ. តត្ថ ហិ ទានមយំបិ កាយវចី មនោកម្មវសេន តិធា វិភត្តំ. តថា សីលមយំ ភាវនាមយញ្ចាតិ. យស្មិំ បន ទុស្សិល្យេ បវត្តមានេ កាយោ អបរិសុទ្ធោ ហោតិ. កាយសំវរោ ភិជ្ជតិ. យំ បន កុសលំ បវត្តមានំ តទង្គបហានាទិវសេន តំ ទុស្សិល្យំ បជហិត្វា កាយទ្វារំ សោធយមានំ កាយសំវរំ បូរយមានំ បវត្តតិ. តំ កាយចោបន រហិតំបិ កាយង្គ សំវរណ កិច្ចត្តា កិច្ចសីសេន កាយទ្វារេ បវត្តំ កាយកម្មំនាម. កាយសុចរិតន្តិបិ វុច្ចតិ. ឯត្ថច តំ ទុស្សិល្យំ បជហិត្វាតិ យស្មិំ ចិត្តេ ឧប្បជ្ជមានេ បាណឃាតាទិកំ កាយទុស្សិល្យំ ឧប្បជ្ជេយ្យ. តស្ស ចិត្តស្ស ឧប្បជ្ជិតុំ អប្បទានវសេន តំ កាយទុស្សិល្យំ បជហិត្វា. កាយទ្វារំ សោធ យមានន្តិ យស្មិំ ទុស្សិល្យេ ឧប្បជ្ជមានេ កាយង្គំ អសុទ្ធំ ហោតិ. តស្ស ឧប្បជ្ជិតុំ អប្បទានវសេន កាយទ្វារំ សោធយមានំ. កាយសំវរំ បូរយមានន្តិ សយំ កាយង្គសំវរណកិច្ចសម្បាទនេន កាយសំវរំ បូរេន្តន្តិ អត្ថោ. វចីកម្មេបិ ឯសេវ នយោ. អវយេសំ បន សព្ពំបិ កល្យាណកម្មំ តីសុ ទ្វារេសុ បវត្តំបិ មនោទ្វារំឯវ សោធយមានំ មនោសំវរំឯវ បូរយមានំ បវត្តតីតិ មនោទ្វារេ បវត្តំ មនោកម្មំនាម. មនោសុចរិតន្តិបិ វុច្ចតិ. អយមេកោ បរិយាយោ. អយំ បន អនេកសតេសុ កម្មបថសុត្តេសុ អាគតោ. អបិច, អដ្ឋសាលិនិយំ សកលាយ ទ្វារកថាក អយមត្ថោ ទីបេតព្ពោតិ. ឥមេសុ បន ទ្វីសុ បរិយាយេសុ សត្តុសាសនេ កល្យាណធម្មបូរណំនាម យាវទេវ បាបធម្មបហានត្ថាយ ឯវ ហោតីតិ បច្ឆិមោយេវ បធានន្តិ វេទិតព្ពោតិ. ទិយ្យតិ ឯតេនាតិ ទានំ. វត្ថុបរិច្ចាគចេតនា. សីលយតីតិ សីលំ. កាយ វចីកម្មានិ សាវជ្ជានិ នីវារេត្វា អនវជ្ជានិ សុសមាហិតានិ កត្វា សម្មាទហតិ ថបេតិ, ឧបរិមេ កុសលធម្មេច ឧបធារេតិ. តេសំ បតិដ្ឋា ហុត្វា ធារេតីតិ អត្ថោ. ភាវេន្តិ ឯតាយាតិ ភាវនា. អធិកុសលធម្មេ អនុប្បន្នេវា ឧប្បាទេន្តិ ឧប្បន្នេវា វឌ្ឍេន្តីតិ អត្ថោ. អបចាយន្តិ ឯតេនាតិ អបចាយនំ. បូជេន្តិ កាយវាចាហិ អត្តានំ នីចវុត្តិំ ទស្សេន្តីតិ អត្ថោ.

វិសេសេន អាវរន្តិ ឧស្សុក្កំ អាបជ្ជន្តីតិ ព្យាវដានំ ភាវោ កម្មំវា វេយ្យាវច្ចំ. បជ្ជិត្ថាតិ បត្តិ. អត្តនិ លទ្ធបុញ្ញកោដ្ឋាសស្ស នាមំ. បាបីយតីតិវា បត្តិ. បរេហិ អនុមោទន្តេហិ លទ្ធព្ពស្ស បុញ្ញានិសន្ទស្សេតំ នាមំ. បត្តិំ ទទន្តិ ឯតេនាតិ បត្តិទានំ. តទេវ បរេហិ ទិន្នំ អនុមោទន្តិ. សាធុការំ ទទន្តិ ឯតេនាតិ បត្តានុមោទនំ. ធម្មំ សុណន្តិ ឯតេនាតិ ធម្មសវនំ. ធម្មំ ទេសេន្តិ ឯតាយាតិ ធម្មទេសនា. អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ, អត្ថិ ហុតំ, អត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោតិអាទិនា ទសវត្ថុកំ សម្មាទិដ្ឋិំ ឧជុំ ករោន្តិ ឯតេនាតិ ទិដ្ឋិជុកម្មំ. សព្ពានិ បន តានិ បុនេន្តិ ចិត្តសន្តានំ សោធេន្តិ ឯតេហីតិ បុញ្ញានិ. បូជនីយភាវំ និព្ពត្តេន្តីតិ បុញ្ញានីតិបិ វទន្តិ. តានិឯវ អវស្សំ កត្តព្ពដ្ឋេន ក្រិយានិចាតិ បុញ្ញក្រិយានិ. តានិយេវ សុខវិសេសានំ អធិដ្ឋានដ្ឋេន វត្ថូនិចាតិ បុញ្ញក្រិយវត្ថូនីតិ. ឯត្ថ ឯកមេកំ តិវិធំ ហោតិ បុរិមំ មជ្ឈិមំ បច្ឆិមន្តិ. តត្ថ ទានេ តាវ បដិគ្គាហកស្ស បរិច្ចាគករណំ មជ្ឈិមំនាម. តតោ បុព្ពេ ឥមិនា បច្ចយេន ទានមយំ បុញ្ញំ បវត្តយិស្សាមីតិ ឯវំ បច្ចយុប្បាទនតោ បដ្ឋាយ ទានំ អារព្ភ ទានំ ឧទ្ទិស្ស តីសុ ទ្វារេសុ បវត្តា កុសលចេតនា បុរិមំនាម. បច្ឆា ភាគេ បន អត្តនា ទិន្នទានំ អារព្ភ បុនប្បុនំ អត្តមនចិត្តំ ឧប្បាទេន្តស្ស បវត្តា កុសលចេតនា បច្ឆិមំនាមំ. សព្ពំបិ ចេតំ អកុសលេ វុត្តនយេន ពលវបច្ចយេ លទ្ធា បដិសន្ធិំ ទេតិ. អលទ្ធា ន ទេតីតិ វេទិតព្ពំ.

បុន ហីន មជ្ឈិមបណីតវសេន តិវិធំ ហោតិ. តត្ថ ហីនេន ឆន្ទេន ចិត្តេន វីរិយេន វីមំសាយវា បវត្តិតំ ហីនំ, មជ្ឈិមេន ឆន្ទាទិនា បវត្តិតំ មជ្ឈិមំ, បណីតេន បណីតំ. យសកាមតាយវា បវត្តិតំ ហីនំ. បុញ្ញផលកាមតាយវា បវត្តិតំ មជ្ឈិមំ. កត្តព្ពមេ វិទន្តិ អរិយភាវំ និស្សាយ បវត្តិតំ បណីតំ. អត្តុក្កំសន បរវម្ភនាទីហិ ឧបក្កិលិដ្ឋំវា ហីនំ. អនុបក្កិលិដ្ឋំ លោកិយសុខភាគិតាយ បវត្តិតំ មជ្ឈិមំ. មគ្គផលសុខភាគិតាយ បវត្តិតំ បណីតំ. តណ្ហាវសេនវា ភវភោគត្ថាយ បវត្តិតំ ហីនំ. អត្តនោ វិមោក្ខត្ថាយ បវត្តិតំ មជ្ឈិមំ. សព្ពសត្តវិមោក្ខត្ថាយ បវត្តិតំ បារមិតាទានំ បណីតន្តិ អយមត្ថោ វិសុទ្ធិមគ្គេ សីលនិទ្ទេសំ និស្សាយ វេទិតព្ពោតិ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ សេសេសុបិយថា សម្ភវំ តិកទ្វយំ វិភជិត្វា វត្តព្ពន្តិ. តត្ថ សីលំ នាមភិក្ខុសីលំ, ភិក្ខុនិសីលំ, សាមណេរសីលំ, គហដ្ឋសីលន្តិ ចតុព្ពិធំ ហោតិ. តត្ថ បុរិមានំ ទ្វិន្នំ សមាទានកិច្ចំ កម្មវាចាយ សិទ្ធំហោតិ. អន្តិមវត្ថុអជ្ឈាបន្នេនវា សិក្ខាបច្ចក្ខានេនវា កម្មវាចាយ ភិន្នាយ សព្ពំ សមាទានំ ភិន្នំ ហោតិ. សព្ពានិ ឧបសម្បន្ន សីលានិ ភិន្នានិ ហោន្តិ. តទា ភិក្ខុបដិញ្ញំ អវិជហិត្វា ឋិតោ ទុស្សីលោនាម ហោតិ. ថបេត្វាបន អន្តិមវត្ថុំ អញ្ញសិក្ខា បទានិ វីតិក្កមន្តស្ស យំ វីតិក្កមតិ. តស្មិំយេវ សំវរភេទោ ហោតិ. ន សមាទាន ភេទោ. ន ហិ តំ បុន កម្មវាចាយ សមាទាតព្ពន្តិ អត្ថីតិ. បដិកម្មំ ករោន្តស្ស បន សំវរោ បាកតិកោ ហោតិ. សញ្ចិច្ច វីតិក្កមន្តោវា បដិកម្មំ អករោន្តោវា អលជ្ជីនាម ហោតិ. ន ទុស្សីលោតិ. ឯសនយោ សាមណេរសីលេបិ. តត្ថ បន សរណគមនេនេវ សមាទានំសិទ្ធំ ហោតិ. លិង្គនាសនង្គំ កត្វា សរណគមនេ ភិន្នេ សព្ពំ សមាទានំ ភិជ្ជតិ. ឥតរេសុ បន យំ វីតិក្កមតិ, តស្មិំយេវ សំវរភេទោ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ.

គហដ្ឋសីលេ បន បកតិ គហដ្ឋានំ គហណវសេនេវ សមាទានំ សិទ្ធំ ហោតិ. តស្មា ឯកតោគណ្ហន្តេ សព្ពានិ សមាទិន្នានិ ហោន្តិ. ឯកស្មិំច ភិន្នេ សព្ពានិ ភិន្នានិ ហោន្តិ. សព្ពានិ បុន សមាទាតព្ពានិ. វិសុំ វិសុំ គណ្ហន្តេ បន យំ វីតិក្កមតិ, ឯតទេវភិជ្ជតិ. តទេវ បុន សមាទាតព្ពំ ហោតីតិ. បរិច្ឆិន្នកាលា តិក្កមនេ បន សព្ពំ សមាទានំ វូបសម្មតិយេវ. ទុស្សីលភាវោ បនេត្ថ បញ្ចន្នំ និច្ចសីលានំ ភេទេន វេទិតព្ពោ. និច្ចានិច្ចេសុ បន យំ និច្ចមេវ វដ្ដតិ. អនិច្ចំ នវដ្ដតិ សាវជ្ជំ ហោតិ. តំ និច្ចសីលំ នាម. យំ បន និច្ចំបិ វដ្ដតិ. មហន្តំ បុញ្ញាភិសន្ទំ ហោតិ. អនិច្ចំបិ វដ្ដតិ សាវជ្ជំ ន ហោតិ. តំ អនិច្ចសីលំនាម. តត្ថ ភិក្ខុ ភាវេ ឋិតស្ស ភិក្ខុសីលំ សាមណេរភាវេ ឋិតស្ស សាមណេរសីលំ បកតិគហដ្ឋានំបញ្ចសីលំ បព្ពជិតសង្ខេបគតានំ ឧបាសកានំ តាបសបរិព្ពាជកានញ្ច ទសសីលំ និច្ចសីលំនាម. តេសញ្ហិ តំ តំ យថាសកំ សីលំ និច្ចំ សុទ្ធំ កត្វា រក្ខិតុមេវ វដ្ដតិ. អរក្ខន្តានំ ភិក្ខុភាវាទិកោ សាវជ្ជោ ហោតិ អសុទ្ធោ. កស្មា, អត្តនោ អនុរូបស្ស អាចារស្ស វិបត្តិតោ. បកតិគហដ្ឋានំ បន អដ្ឋង្គុបោសថសីលំ អនិច្ចសីលំនាម. តញ្ហិ តេសំ វុត្តនយេន និច្ចំបិ វដ្ដតិ. អនិច្ចំបិ វដ្ដតិ. តថា ទសសីលញ្ច. តញ្ហិ បកតិ គហដ្ឋានំ អនិច្ចសីលមេវ ហោតិ. គិហិនិវត្ថំ បហាយ កាសាយវត្ថធារណេន បព្ពជិតសង្ខេបគតានំ ឯវ និច្ចសីលំ. យថា ហិ បកតិមនុស្សានំ បញ្ចសីលំ សមាទិន្នំបិ អសមាទិន្នំបិ និច្ចំ រក្ខិតុមេវ វដ្ដតិ. វីតិក្កមិតុំ នវដ្ដតិ. តថា បព្ពជិតវេសធារីនំ ទសសីលំ សមាទិន្នំបិ អសមាទិន្នំបិ និច្ចំ រក្ខិតុមេវ វដ្ដតិ. វីតិក្កមិតុំ នវដ្ដតិ. វេសធារណេន សហ សិទ្ធត្តាតិ.

ឧបរិ វុច្ចមានា សមថវិបស្សនាវសេន ទុវិធា ភាវនា ភាវនានាម. សា ឥធ អប្បនំ អបត្តាវ អធិប្បេតា. ធម្មវិនយបរិ យត្តិយា សហ អនវជ្ជកម្មសិប្បវិជ្ជាឋានេសុ បរិចយករណ ចេតនាបិ ឯត្ថេវ សង្គយ្ហតិ. រតនត្តយេ បន មាតាបិតូសុ កុលេជេដ្ឋេសុ អាចរិយេសុ ធម្មិកសមណព្រាហ្មណេសុ អញ្ញេសុច គុណវយវុទ្ធេសុ យថារហំ បច្ចុដ្ឋានំ វន្ទនំ អញ្ជលិករណំ សាមិចិករណំ វត្តបដិវត្តករណន្តិ ឯវមាទិសព្ពំ អបចាយនំនាម. តេសញ្ញេវ អញ្ញេសញ្ច អាគន្តុកគមិកអទ្ធិកានំ គិលានានំ ជិណ្ណានំ កិច្ច ករណីយេសុ សព្រហ្មចារីនំ ចីវរកម្មាទីសុ បរេសំ តំតំបុញ្ញ កម្មេសុច បរិសុទ្ធេន ហិតផរណចិត្តេន អត្តនោកិច្ចេសុ វិយ កាយវាចាហិ វាយាមករណំ វេយ្យាវច្ចំនាម. អត្តនា កតស្ស យស្សកស្សចិ បុញ្ញស្ស បរេហិ សាធារណករណំ បត្តិទានំនាម. បរេហិ ទិន្នាយ បត្តិយា អនុមោទនំ អត្តមនតាបវេទនំ បត្តា នុមោទនំនាម. អទិន្នស្ស បុញ្ញស្ស អនុមោទនំ បន អនុមោទនមេវ ហោតិ. ន បត្តានុមោទនំ. បត្តិយាឯវ អភាវតោ. បត្តិច ទុវិធា ឧទ្ទិសិកា អនុទ្ទិសិកាតិ. តត្ថ អត្តានំ ឧទ្ទិសិកំ អនុមោទន្តស្សេវ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ ជាតន្តិ វេទិតព្ពំ. ឥទំ បន ទ្វយំ ទានបុញ្ញេសុឯវ វិសេសតោ បាកដំ. តញ្ហិ ឧទ្ទិសកំ កត្វា ទេវតានំវា បរទត្តុបជីវិបេតានំវា វេមានិកបេតានំវា វិនិបាតិកាសុរានំវា ទិន្នំ អនុមោទិតញ្ច តេសំ តង្ខណេឯវ ទិដ្ឋធម្ម វេទនីយំ ជាតន្តិ. អត្ថហិត បដិសំយុត្តាយ ធម្មកថាយ យោនិសោ មនសិការេ ឋត្វា សវនញ្ច កថនញ្ច ធម្មសវនំ ធម្ម ទេសនាចនាម. និរវជ្ជកម្មសិប្បវិជ្ជាឋានានំ សវនកថនចេតនាច ឯត្ថេវសង្គយ្ហន្តិ.

នត្ថិ ទិន្នំ នត្ថិយិដ្ឋន្តិអាទិនយបវត្តាយ ទសវត្ថុកាយ មិច្ឆា ទិដ្ឋិយាវា ឥស្សរនិម្មានាទិទិដ្ឋិយាវា ទិដ្ឋមង្គលាទិទិដ្ឋិយាវា វិសុទ្ធំ កត្វា តេហិ តេហិ វត្ថូហិវា យុត្តីហិវា ការណេហិវា កម្មសកតា ញាណសង្ខាតាយ សម្មាទិដ្ឋិយា វោទានករណំ ទិដ្ឋុជុកម្មំនាមាតិ. យត្ថ បន តិវិធមេវ បុញ្ញក្រិយវត្ថុ អាគតំ. តត្ថ បត្តិទានានុមោទនានិ ទានេ សង្គយ្ហន្តិ. ឥស្សាមច្ឆេរានំ បដិបក្ខភាវេន តំ សភាវត្តា. អបចាយនវេយ្យាវច្ចានិ សីលេ សង្គយ្ហន្តិ. តេសំ ចារិត្ត សីលត្តា. សេសានិ តីណិ ភាវនាមយេ សង្គយ្ហន្តិ. តំ សភាវត្តា. កម្មដ្ឋានវិនិមុត្តោ ធម្មោនាម នត្ថីតិ ហិ វុត្តំ. ទិដ្ឋុជុកម្មញ្ច ញាណ វឌ្ឍនមេវាតិ. តីស្វេវវា ឯតំ សង្គយ្ហតិ. ទិដ្ឋុជុកម្មំ សព្ពេសំ និយម លក្ខណន្តិតិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. សតិយេវ ហិ កម្មសកតាញាណេ ទានាទីនិ តីណិ សម្បជ្ជន្តីតិ. មនោកម្មមេវាតិ មនស្មិំឯវ កម្មបថ កិច្ចសិទ្ធិតោ មនោកម្មំឯវ.

[១៥៨] វិភាវនិយំ បន

‘‘វិញ្ញត្តិសមុដ្ឋាបកត្តា ភាវេន កាយ ទ្វារាទីសុ អប្បវត្តនតោតិ’’ វុត្តំ. តំ ន សុន្ទរំ.

ន ហិ វិញ្ញត្តិសមុដ្ឋាបកំ អភិញ្ញាកុសលំ កាយទ្វារាទីសុ បវត្តមានំបិ កាយវចីកម្មសង្ខ្យំ គច្ឆតិ, កាយវាចានំ កម្មបថ អង្គភាវាសម្ភវតោតិ. តញ្ច ភាវនាមយន្តិ ទានសីលវសេន អប្បវត្តនតោ. កេវលំ ភាវនាកម្មវិសេសត្តា តញ្ច មហគ្គត កុសលំ ភាវនាកម្ម មេវ ហោតិ. យំ បន បដិសម្ភិទា មគ្គេ បថមជ្ឈានេន នីវរណានំ. ទុតីយេន វិតក្កវិចារានំ. តតីយេន បីតិយា. ចតុត្ថេន សុខទុក្ខានំ បហានំ សីលំ. វេរមណិ សីលំ. ចេតនា សីលំ. សំវរោ សីលំ. អវីតិក្កមោ សីលន្តិ វុត្តំ. តំ បរិយាយេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អប្បនាបត្តន្តិ ភាវនា ពលេន អារម្មណេ អនុបវិសិត្វា អចលដ្ឋិតិភាវេន បវត្តនតោ អប្បនាបត្តំ កម្មំ ហោតិ.

[១៥៩] វិភាវនិយំ បន

‘‘បុព្ពភាគបវត្តានំ កាមាវចរភាវតោតិ’’ ការណំ វុត្តំ. តំ ន សុន្ទរំ.

ន ហិ តេសំ កាមាវចរតាមត្តំ អប្បនាបត្តិយា ការណំ ហោតីតិ. ឈានង្គភេទេនាតិ វុត្តំ. ឈានភេទេនាតិ បន វត្តព្ពំ. ឈានង្គភេទេនាតិវា ឈានង្គសមុទាយភេទេនាតិ អត្ថោ, ឈានភេទេន ឥច្ចេវ វុត្តំ ហោតិ. កុសលកម្មំ

១៥៣. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ បាកដ្ឋានចតុក្កេ. ឧទ្ធច្ចរហិតន្តិ ឧទ្ធច្ចសហគតចេតនាវជ្ជិតំ. កស្មា បន ឧទ្ធច្ចចេតនា ឥធ បជ្ជិតាតិ. បដិសន្ធិអនាកឌ្ឍនតោ. កថំ វិញ្ញាយតីតិ ចេ. ធម្មសង្គហេ ទស្សនេន បហាតព្ពេសុ តំ អវត្វា ភាវនាយ បហាតព្ពេសុ ឯវ វុត្តត្តា. យថាហ-ចត្តារោ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តចិត្តុប្បាទា វិចិកិច្ឆាសហគតោ ចិត្តុប្បាទោ, ឥមេ ធម្មា ទស្សនេន បហាតព្ពាតិច, ឧទ្ធច្ចសហគតោ ចិត្តុប្បាទោ, ឥមេធម្មា ភាវនាយបហា តព្ពាតិច, សេសា បន ចត្តារោ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តចិត្តុប្បាទា ទ្វេ បដិឃសម្បយុត្តចិត្តុប្បាទាច សិយា ទស្សនេនបហាតព្ពា សិយា ភាវនាយ បហាតព្ពាតិ តត្ថ វុត្តា. កថញ្ច វិញ្ញាយតិ. យោ ទស្សនេនបហាតព្ពេសុ ន វុត្តោ, សោ អកុសលធម្មោ បដិសន្ធិំ នាកឌ្ឍតីតិ. បដ្ឋានេ ទស្សនេនបហាតព្ពធម្មេសុឯវ នានាក្ខណិក កម្មបច្ចយស្ស ឧទ្ធដត្តា ឥតរត្ថ តស្ស អនុទ្ធដត្តាតិ. យថាហ-សហជាតា ទស្សនេនបហាតព្ពា ចេតនា សម្បយុត្តកានំ ធម្មានំ ចិត្តសមុដ្ឋានានញ្ច រូបានំ កម្មបច្ចយេនបច្ចយោ. នានាក្ខណិកា ទស្សនេន បហាតព្ពា ចេតនា វិបាកានំ ខន្ធានំ កដត្តាច រូបានំ កម្មបច្ចយេន បច្ចយោតិច សហជាតា ភាវនាយ បហាតព្ពា ចេតនាសម្បយុត្តកានំធម្មានំ ចិត្តាសមុដ្ឋានានញ្ចរូបានំ កម្មបច្ចយេន បច្ចយោតិច. នច នានាក្ខណិក កម្មបច្ចយសត្តិយា វិនា វិបាកុប្បាទនំនាម អត្ថីតិ. យទិឯវំ សា បវត្តិវិបាកំបិ នជនេតីតិ សក្កា វត្តុន្តិចេ.ន. បដិសម្ភិទាវិភង្គេ តស្សា វិបាកស្ស ឧទ្ធដត្តា. យថាហ-កតមេ ធម្មា អកុសលា. យស្មិំ សមយេ អកុសលំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ ហោតិ ឧបេក្ខាសហគតំ ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តំ រូបារម្មណំវា.ល. ឥមេ ធម្មា អកុសលា. ឥមេសុ ធម្មេសុ ញាណំ ធម្មបដិសម្ភិទា. តេសំ វិបាកេ ញាណំ អត្ថបដិសម្ភិទាតិ. តេនាហ បវត្តិយំ បន សព្ពំបិ ទ្វាទសវិធន្តិអាទិ.

[១៦០] យំ បន វិភាវនិយំ

‘‘អធិមោក្ខវិរហេន សព្ពទុព្ពលំបិ វិចិកិច្ឆាសហគតំ បដិសន្ធិំ អាកឌ្ឍតិ. អធិមោក្ខសម្បយោគេន តតោ ពលវន្តំបិ ឧទ្ធច្ចសហគតំ នាកឌ្ឍតីតិ’’ វុត្តំ. តំ ន សុន្ទរំ.

ន ហិ អធិមោក្ខវិរហមត្តេន វិចិកិច្ឆាសហគតំ សព្ពទុព្ពលន្តិច អធិមោក្ខសម្បយោគមត្តេន ឧទ្ធច្ចសហគតំ តតោ ពលវន្តន្តិច សក្កា វត្តុំ. សត្ថរិ កង្ខតិ ធម្មេ កង្ខតីតិ ឯវមាទិនា នយេន វុត្តាយ វិចិកិច្ឆាយ អត្តនោ វិសយេ មហាហត្ថិនាគស្ស វិយ ពលវតរត្តា អតិវិយ កាឡកធម្មត្តាចាតិ. តថា ហិសា ឯកន្តេន ទស្សនេនបហាតព្ពេសុ បធានភាវេន វុត្តា. តតោយេវច បដិសន្ធិអាកឌ្ឍនំបិ តស្សា វិញ្ញាតព្ពំ ហោតីតិ. សភាវវិរុទ្ធត្តាយេវ បន វិចិកិច្ឆាសហគតំ អធិមោក្ខរហិតំ ហោតីតិ យុត្តំ. តស្មា ឧទ្ធច្ចសហគតមេវ សព្ពទុព្ពលន្តិ វេទិតព្ពំ. សព្ពត្ថាបីតិ សុគតិទុគ្គតិវសេន សព្ពស្មិំបិ. យថារហន្តិ តេសុ លោកេសុ លទ្ធវត្ថុទ្វារានុរូបំ. វិបច្ចតីតិ វិបាចេតិ វិបក្កភាវំ អាបាទេតិ. សព្ពំបិវាទ្វាទសវិធំ អកុសលកម្មំ សត្តា កុសលបាកានិ ហុត្វា វិបច្ចតិ, វិបក្កភាវំ គច្ឆតីតិ អត្ថោ.

យស្មា កុសលកម្មានិ អបាយភូមិយំបិ បវត្តិយំ មហាសម្បត្តិយោ សមុដ្ឋាបេត្វា មហិទ្ធិកានំ នាគសុបណ្ណាទីនំ សន្តានេ សយមេវ អត្តនោវិបាកស្ស ឱកាសំ កត្វា សុខវិបាកំ ជនយន្តិ. អញ្ញេសំបិ អាបាយិកានំ តេន តេន ការណេន ឥដ្ឋារម្មណ សមាយោគេ សតិ អត្តនោ វិបាកស្ស ឱកាសំ លភិត្វា សុខវិបាកំ ជនយន្តិ. តស្មា តថាបវត្តិយញ្ចាតិអាទិ មាហ. ន ហិ តានិ សុខវិបាកានិ អកុសកម្មស្ស វិបាកានិ ភវិតុំ អរហន្តិ. វុត្តេញ្ហេតំ វិភង្គេ អដ្ឋានមេតំ អនវកាសោ, យំ កាយទុច្ចរិតស្ស ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ វិបាកោ និព្ពត្តេយ្យាតិអាទិ. តត្ថ មហាវិបាកានិ សុគតិ កាមលោកេ អហេតុកានិ អដ្ឋបិ សព្ពស្មិំ កាមលោកេ តេសុច បញ្ចចក្ខុវិញ្ញាណ សោតវិញ្ញាណ សម្បដិច្ឆន សន្តីរណ យុគឡានិ រូបលោកេ វិបច្ចតីតិ វុត្តំ យថារហំ វិបច្ចតីតិ. រូបាវចរ កុសលញ្ហិ កម្មសមុដ្ឋានរូបានិ ជនយន្តំបិ សយំ វិបច្ចមានំ អារម្មណន្តរេ អញ្ញភូមិក វិបាកភាវេន នវិបច្ចតិ. កាមវិរាគភាវនាភាវេន បន អប្បនាបត្ត កម្ម វិសេសត្តា កាមតណ្ហាយ អវិសយភូតេ និមិត្តា រម្មណេ អត្តនា សព្ពសោ សទិសេន មហគ្គតភាវបត្តេន រូប វិបាកភាវេនេវ វិបច្ចតិ. តស្មា រូបលោកេបិ តានិ បញ្ចវិបាកានិ កាមាវចរកុសលស្សេវាតិ វេទិតព្ពានីតិ. ទ្វីសុ កម្មស្ស វិបច្ចនដ្ឋានេសុ បដិសន្ធិនាម មហន្តំឋានំ ហោតិ. តស្មា តទា វិបច្ចន្តំ កម្មំ អត្តនោ សាមត្ថិយានុរូបំ នាតិហីនំ វិបាកំ ជនេតុំ សក្កោតិ. បវត្តិយំ បន នានាឋានេសុ នានាកិច្ចេហិ វិបច្ចតិ. តស្មា តទា វិបច្ចន្តំ កម្មំ អត្តនោ សាមត្ថិយានុរូបំ វិបច្ចេតុំ នសក្កោតិ. បញ្ចវិញ្ញាណដ្ឋានាទីសុ បរិត្តកេសុ វិបច្ចមានំ ឋានា នុរូបំ វិបច្ចតិ. តទារម្មណដ្ឋានេ វិបច្ចមានំ យេភុយ្យេន ជវនា នុរូបំ វិបច្ចតិ. តស្មា សោឡសកមគ្គោ ទ្វាទសកមគ្គោ អហេតុ កដ្ឋកន្តិ ឯវំឯកេកស្ស កម្មស្ស វិបាកប្បភេទោ បវត្តោតិតំ បភេទំទស្សេតុំ តត្ថាបីតិអាទិមាហ.

កុសលំ ទុវិធំ សម្បជានកតំ អសម្បជានកតន្តិ. តត្ថ កម្មា យូហនកាលេ អន្តមសោ ហេដ្ឋា វុត្តំ ទិដ្ឋុជុកម្មញាណំបិ សុដ្ឋុ យោជេត្វា កតំ សម្បជានកតំនាម. យថាហ-កម្មញ្ច កម្មផលញ្ច សទ្ទហិត្វា កតំ សម្បជានកតំ នាមាតិ. ទិដ្ឋុជុកម្មញាណ មត្តំបិ អយោជេត្វា តំ អសម្បជានកតំ នាម. យថាហ-កម្មំបិ កម្មផលម្បិ អជានិត្វា កតំ អសម្បជានកតំ នាមាតិ. តត្ថ សម្បជានកតំ តិហេតុកំ ហោតិ. អសម្បជានកតំ ទុហេតុកំ. យថាហ-សម្បជានករណំ បន ចតុញាណសម្បយុត្តេហិ ហោតិ. អសម្បជាន ករណំ ចតូហិ ញាណវិប្បយុត្តេហីតិ. តត្ថ ឯកមេកំ ឧក្កដ្ឋំ ឱមកន្តិ ទុវិធំ ហោតិ. តត្ថ កុសលសមយេ បរិយុដ្ឋិតេ នីវរណធម្មេវា អត្តុក្កំសន បរវម្ភនាទិកេ បាបធម្មេវា សុដ្ឋុ សោធេត្វា កតំ ឧក្កដ្ឋំ នាម. អសោធេត្វា កតំ តេហិវោកិណ្ណំ ឱមកំនាម. អបិច, យំ កត្វា បច្ឆា លាភា វត មេ. នច វត មេ អលាភា. សុលទ្ធំ វត មេ. នច វត មេ ទុល្លទ្ធំ. យស្ស មេ ឦទិសំ បុញ្ញំ បសុតន្តិ ឯវំ បុនប្បុនំ អនុមោទិតំ. តំ ឧក្កដ្ឋំ. យំ កត្វា បច្ឆា យេនកេនចិ ការណេន ទុដ្ឋុកតំ មយាតិ វិប្បដិសារោ ឧប្បជ្ជតិ. តំឱមកំ. ឯវំ ចតុព្ពិធស្ស កម្មស្ស វសេន ចតុព្ពិធំ វិបាក កោដ្ឋាសំ វិភជិត្វា ទស្សេតុំ តថាបីតិអាទិ មាហ. តត្ថាបីតិ តស្មិំ កាមាវចរកុសលេបិ. តិហេតុកមុក្កដ្ឋន្តិ ឧក្កដ្ឋភូតំ បណីតភូតំ ចតុព្ពិធំ តិហេតុកំ. តិហេតុកបដិសន្ធិន្តិ ចតុព្ពិធំ តិហេតុក បដិសន្ធិវិបាកំ. ឯត្ថច ឯកចេតនា ឯកមេវ បដិសន្ធិំ ទេតិ. បវត្តិវិបាកំ បន អសង្ខ្យេយ្យេសុបិ ភវេសុ ទេតិយេវ. ឯត្ថ សិយា –

ឯកបុប្ផំ យជិត្វាន, សហស្សកប្បកោដិយោ;

ទេវេសុច មនុស្សេសុ, សេសេន បរិនិព្ពុតោតិ ហិ វុត្តំ.

តស្មា ឯកា ចេតនា ឯកមេវ បដិសន្ធិំ ទេតីតិ ឥទំ ន យុជ្ជតីតិ. ន ន យុជ្ជតិ. បុព្ពាបរចេតនាហិ សទ្ធិំ សហស្សកប្ប កោដិ បរិមាណស្ស វត្តព្ពត្តា. ចិត្តញ្ហិនាម ឯកច្ឆរក្ខណេបិ អនេកសត សហស្ស កោដិសង្ខំ ឧប្បជ្ជតិ. តតោចិរតរេកាលេវត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ. សហស្ស កប្បកោដិយោតិ ច សហស្សអាយុកប្បកោដិយោ សហស្ស អត្តភាវកោដិយោតិ នេត្តិអដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. បុព្ពាបរចេតនានញ្ច បដិសន្ធិទានភាវោ កោសលសំយុត្តកេន ទីបេតព្ពោ. ឯកបិណ្ឌបាតទានស្មិំហិ ឯកាចេតនាទ្វេ បដិសន្ធិយោ ន ទេតិ. បុព្ពបច្ឆិមចេតនាវសេន សត្តក្ខត្តុំ សគ្គេ សត្តក្ខត្តុំ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តោតិ ហិ សំយុត្តដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តិហេតុ កំបិ កម្មំ បដិបក្ខេហិ អភិភុយ្យមានំ វិហតសាមត្ថិយំ ហុត្វា តិហេតុកវិបាកំ ជនេតុំ ន សក្កោតិ. នច តំ អតិទុព្ពលំបិ សមានំ កោសល្លសង្ខាតេន ញាណេន យុត្តត្តា អតិព្យាមុឡ្ហបច្ចយ ភូហំ ជច្ចន្ធាទិវិបត្តិសហិតំ អហេតុកវិបាកំ ជនេតីតិ វុត្តំ តិហេតុកមោមកន្តិអាទិ. ទ្វាទសវិបាកានិវិបច្ចតិ. អយំ ទ្វាទ សកមគ្គោនាម អហេតុកវិបាកានេវ វិបច្ចតិ. ឥទំ អហេតុ កដ្ឋកំនាម. ឯវំ តិបិដកចូឡនាគត្ថេរវាទវសេន វិបាកប្បវត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ មោរវាបិវាសិ មហាទត្តត្ថេរវាទំ ទស្សេតុំ គាថមាហ. សោ ហិ ថេរោវិបាកានំ អសង្ខារិកតា សសង្ខារិកតាច កម្មវសេនេវ សិទ្ធាបិ កត្វា អសង្ខារំ កម្មំ សសង្ខារវិបាកានិ ន បច្ចតិ. សសង្ខារំកម្មំ អសង្ខារវិបាកានិ នវច្ចតីតិ វទតិ.

យថា មុខនិមិត្តំ នាម មុខេ សន្និសិន្នេ សន្និសីទតិ. ចលន្តេ ចលតិ. ឯវំ បយោគេន អសាធនីយានំ វិបាកានំ តិក្ខមន្ទតា វិសេសភូតោ សង្ខារភេទោ កម្មវសេនេវ វត្តព្ពោ. ន បយោគវសេន. ឥតរថា កម្មវិសេសេន តិក្ខមន្ទជាតានំ តេសំ សន្និហិតបច្ចយមត្តេន មន្ទតិក្ខតាបត្តិនាម សិយាតិ. អហេតុ កវិបាកានំ បន បរិទុព្ពលត្តា អបរិព្យត្តោវ តិក្ខមន្ទតា វិសេសោតិ ឧភយកម្មនិព្ពត្តន្តិ អធិប្បាយោ. យស្មា បន តេសំ សសង្ខារាសង្ខារភាវោ បដិសន្ធិវសេនវា តទារម្មណវសេនវា ឧប្បត្តិកាលេ បុព្ពបយោគសង្ខាតស្ស បច្ចយវិសេសស្ស ភាវាភាវេន វត្តុំ យុត្តោ. ន កម្មាគមនវសេន, ន ហិ កម្មភវេ សង្ខារោ ភវន្តរេ វិបាកានិ វិសេសេតុំ យុត្តោ. តស្មា ឥមំ វាទំ កេចិវាទំនាម ករោន្តោ កេចនាតិ អាហ.

ឥមស្មិំ កេចិវាទេ អសង្ខារិកកម្មេ សសង្ខារិក វិបាកានិ សសង្ខារិកកម្មេច អសង្ខារិកវិបាកានិ វជ្ជេត្វា ចតូសុ តិហេ តុកុក្កដ្ឋេសុ កម្មេសុ អសង្ខារិកទ្វយេ វិបាកានិ បដិសន្ធិយំ ទ្វេ, បវត្តិយំ ទ្វាទស. សសង្ខារិកទ្វយេ បដិសន្ធិយំ ទ្វេ, បវត្តិយំ ទ្វាទស. ចតូសុ ទ្វិហេតុកោមកកម្មេសុ អសង្ខារិកទ្វយេ បដិសន្ធិយំ ទ្វេ, បវត្តិយំ ទស. សសង្ខារិកទ្វយេ បដិសន្ធិយំ ទ្វេ, បវត្តិយំ ទស. តថា ចតូសុ ទ្វិហេតុកុក្កដ្ឋេសុ. ចតូសុ ទ្វិហេតុកោមកេសុ បន បដិសន្ធិយំ ឯកំ អហេតុកំ បវត្តិយំ អដ្ឋអហេតុកានីតិ ឯវំ វិបាកានំ ទ្វេ ទ្វាទសកមគ្គា ចត្តារោ ទសកមគ្គា ឯកំ អហេតុកដ្ឋកញ្ច ហោន្តិ, តំសព្ពំ សង្គហេត្វា ទស្សេតុំ តេសន្តិ គាថមាហ.

តេសន្តិ តេសំ កេសញ្ចិ ថេរានំ វាទេ. អដ្ឋសាលិនិយំ បន តិហេតុកេន កម្មេន បដិសន្ធិតិហេតុកាវ ហោតិ. ន ទុហេតុកា នចអហេតុកា. ទុហេតុកេន កម្មេន បដិសន្ធិ ទុហេតុកាបិ ហោតិ អហេតុកាបិ. តិហេតុកា បន នហោតីតិ ឯវំ បវត្តោ មហាធម្មរក្ខិតត្ថេរវាទោបិ អាគតោ. តត្ថ យថា ទុហេតុកេន ហីនេន កម្មេន អហេតុកា បដិសន្ធិ អវស្សំ ឥច្ឆិតព្ពា ហោតិ. តថា តិហេតុកេនបិ ហីនេន កម្មេន ទុហេតុកាបិ បដិសន្ធិ អវស្សំ ឥច្ឆិតព្ពាយេវាតិ កត្វា ឥធ អយំវាទោ ថេរេន ន គហិតោតិ វេទិតព្ពោ. បដិសម្ភិទាមគ្គេ បន-គតិសម្បត្តិយា ញាណសម្បយុត្តេ អដ្ឋន្នំ ហេតូនំ បច្ចយា ឧបបត្តិ ហោតិ. កុសលស្ស កម្មស្ស ជវនក្ខណេ តយោ ហេតូ កុសលា. និកន្តិក្ខណេ ទ្វេ ហេតូ កុសលា. បដិសន្ធិក្ខណេ តយោ ហេតូ អព្យាកតាតិច គតិ សម្បត្តិយា ញាណ វិប្បយុត្តេ ឆន្នំ ហេតូនំ បច្ចយា ឧបបត្តិ ហោហិ. កុសលស្ស កម្មស្ស ជវនក្ខណេ ទ្វេ ហេតូ កុសលា. និកន្តិក្ខណេ ទ្វេ ហេតូ អកុសលា. បដិសន្ធិក្ខណេ ទ្វេ ហេតូ អព្យាកតាតិច ឯវំ តិហេតុកេន កម្មេន បដិសន្ធិ តិហេតុកាវ វុត្តា. ទ្វិហេតុកេន កម្មេន ទ្វិហេតុកាវ. ន បន គតិសម្បត្តិយា ញាណវិប្បយុត្តេ សត្តន្នំ ហេតូនំ បច្ចយាតិអាទិនា តិហេតុកេន កម្មេន ទ្វិហេតុកា បដិសន្ធិ វុត្តា. នច ចតុន្នំ ហេតូនំ បច្ចយាតិអាទិនា ទ្វិហេតុកេន កម្មេន អហេតុកា បដិសន្ធីតិ.

តត្ថ បន តីសុ ខណេសុ សហជាត ហេតូនំ វសេន ហេតុ មូលកោវ អយំ ទេសនាវារោតិ កត្វា អនោកាសតាយ អហេតុកបដិសន្ធិ តត្ថ នវុត្តា. ន បន អលព្ភមានតាយ. ទ្វិហេតុក បដិសន្ធិ បន អនោកាសាយេវ នហោតិ. អលព្ភ មានត្តាយេវ សា នវុត្តាតិ សក្កា វិញ្ញាតុំ. តស្មា យុត្តិតោ បាឡិយេវ ពលវតរាតិ កត្វា មហាធម្មរក្ខិតត្ថេរវាទោវ បាឡិយា សមេតីតិ បដិសម្ភិទាមគ្គដ្ឋកថាយំ វុត្តោ. ដីកាការា បន កម្មសរិក្ខក វិបាកទស្សនត្ថំ សាវសេស បាឋោវ មហាថេរេន វុត្តោតិ ឥច្ឆន្តិ. ឯវញ្ច កត្វា អដ្ឋសាលិនិយំបិ តិបិដកចូឡនាគត្ថេរវាទោវ បមាណំ កត្វា វុត្តោតិ.

វិភាវនិយំ ឥទានិ ឯកាយ ចេតនាយ ទ្វាទសវិបាកានិ ឯត្ថេវ ទសកមគ្គោបិ អហេតុកដ្ឋកម្បិតិ អាគតស្ស មោរវាបិវាសិ មហាធម្មរក្ខិតត្ថេរស្សាតិ បាឋោ.

មោរវាបិវាសិមហាទត្តត្ថេរស្សាតិ បន វត្តព្ពោ. មហាធម្ម រក្ខិតត្ថេរវាទោបិ បន ឯត្ថ ឯកទេសេន សង្គហិតោយេវ. តស្មិំបិ ហិ អសង្ខារិកំ កម្មំ អសង្ខារិកវិបាកមេវ ទេតិ. នោ សសង្ខារិកំ. សសង្ខារិកំ កម្មំ សសង្ខារិកវិបាកមេវ ទេតិ. នោ អសង្ខារិកន្តិ អាគតមេវាតិ. [កាមាវចរកម្មំ]

១៥៤. រូបាវចរកម្មេ បរិត្តន្តិ ទុវិធំ បរិត្តំ អបគុណតា យវា ហីនតាយវា. តត្ថ យំ បណីតេហិ ឆន្ទាទីហិ យុត្តំបិ អភាវិតំ ហោតិ បដិលទ្ធមត្តំ, តំ អបគុណតាយ បរិត្តំនាម. យំ សន្ធាយ យំ អបគុណំ ហោតិ, ឧបរិ ឈានស្ស បច្ចយោ ភវិតុំ ន សក្កោតិ, ឥទំ បរិត្តំនាមាតិ អដ្ឋសាលិនិយំ វុត្តំ. យំ បន សុភាវិតំបិ សមានំ ហីនេហិ ឆន្ទាទីហិ យុត្តំ ហោតិ. តំ ហីនតាយ បរិត្តំនាម. យំ សន្ធាយ យស្ស អាយូហនក្ខណេ ឆន្ទោវា ហីនោ ហោតិ. វីរិយំវា, ចិត្តំវា, វីមំសាវា, តំ ហីនំនាមាតិ តត្ថេវ វុត្តំ. មជ្ឈិមំបិ ទុវិធំ. តត្ថ នាតិបគុណ តាយ មជ្ឈិមំ សន្ធាយ នាតិសុភាវិតោ មជ្ឈិមោតិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តំ. មជ្ឈិមេហិ ឆន្ទាទីហិ យុត្តតាយ មជ្ឈិមំ សន្ធាយ យស្ស អាយូហនក្ខណេ តេ ធម្មា មជ្ឈិមា ហោន្តិ. តំ មជ្ឈិមន្តិ អដ្ឋ សាលិនិយំ វុត្តំ. បណីតំបិ ទុវិធំ. តត្ថ អតិបគុណតាយ បណីតំ សន្ធាយ សុភាវិតោ វសិប្បត្តោ បណីតោតិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តំ. បណីតេហិ បន ឆន្ទាទីហិ យុត្តតាយ បណីតំ សន្ធាយ យស្ស អាយូហនក្ខណេ តេ ធម្មា បណីតា ហោន្តិ. តំ បណីតន្តិ អដ្ឋសាលិនិយំ វុត្តំ. តត្ថ យានិ អបគុណតាទិ វសេន បរិត្តាទីនិ វុត្តានិ, តានិ ឥធ នាធិប្បេតានិ. យានិ បន ហីនាទីហិ ឆន្ទាទីហិ យុត្តតាយ បរិត្តាទីនិ វុត្តានិ, តានេវ ឥធាធិប្បេតានិ. ឥមានេវ ហិ តិវិធាសុ ភូមីសុ តិវិធំ ព្រហ្មុបបត្តិភេទំ សាធេន្តីតិ. ឥត្ថីនំ ឈានេសុ វសីបត្តានំបិ ឆន្ទាទីនំ អបណីតតាយ មហាព្រហ្មេសុ អនុប្បជ្ជនញ្ចេត្ថ សាធកំ. តេនេវច អដ្ឋកថាយំ ឆន្ទាទិវសេន សិទ្ធានិ ហីន មជ្ឈិម បណីតានិ អដ្ឋារសបភេទេន វិភជិត្វា ឥមានិ អដ្ឋារស កម្មទ្វារានិ នាម ឥមេហិ បភាវិតត្តា ឥមេសំ វសេន អដ្ឋារសខត្តិយា អដ្ឋារស ព្រាហ្មណា អដ្ឋារស វេស្សា អដ្ឋារស សុទ្ទា អដ្ឋចត្តា លីស គោត្ត ចរណានិ វេទិតព្ពានីតិ វុត្តំ. ឯតេន ហិ ទេវានំបិ ព្រហ្មូនំបិ លព្ភមានំ ឧបបត្តិភេទំ ឧបលក្ខេតីតិ.

[១៦១] វិភាវនិយំ បន

‘‘បដិលទ្ធមត្តំ អនាសេវិតំ បរិត្តន្តិ អវិសេសតោវ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តថា នាតិ សុភាវិតំ អមរិបុណ្ណវសីភាវំ មជ្ឈិមំ. អតិវិយសុភាវិតំ បន សព្ពសោ បរិបុណ្ណ វសីភាវំ បណីត’’ន្តិ វុត្តំ. តំ សព្ពំ ឥធ នយុជ្ជតិយេវ.

តញ្ហិ ឧបរិ ឈានស្ស បច្ចយោ ភវិតុំ សមត្ថាសមត្ថំវា ហាន ភាគិយតាទិ វិសេសំ វា សន្ធាយ វុត្តំ. ន បន ឧបបត្តិ ភេទជនក វិសេសន្តិ.

[១៦២] យញ្ច តត្ថ

‘‘អាចរិយេន បនេត្ថ បរិត្តំបិ ឦសកំ លទ្ធាសេវនមេវ អធិប្បេតន្តិ ទិស្សតិ. តថា ហានេន នាមរូបបរិច្ឆេទេ-

សមានាសេវនេ លទ្ធេ, វិជ្ជមានេ មហព្ពលេ;

អលទ្ធា តាទិសំ ហេតុ, មភិញ្ញា ន វិបច្ចតីតិ.

សមានភូមិកតោវ អាសេវន លាភេន ពលវ ភាវតោ មហគ្គតធម្មានំ វិបាកទានំ វត្វា តទភាវតោ អភិញ្ញាយ អវិបច្ចនំ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. តំបិ វិចារេតព្ពមេវ.

យថា ហិ អរិយមគ្គចេតនា អត្តនា សមានភូមកជវនតោ អលទ្ធាសេវនាបិ សមានា វិបាកំ ន ទេតីតិ នត្ថិ. តថា អាទិ កម្មិកវីថិយំ ឯកវារមត្តភូតា សព្ពសមាបត្តិ វីថីសុច សព្ពបថ មភូតា មហគ្គតចេតនាបិ សមានភូមកធម្មតោ អលទ្ធាសេវន តាយ ទុព្ពលត្តា វិបាកំ នទេតីតិ នត្ថីតិ ន ន សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ. ឯត្ថ សិយា- តស្សេវ រូបាវចរស្ស កុសលស្ស កម្មស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តា វិបាកំ.ល. បថមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតីតិ វុត្តំ. ន ច សា ចេតនា ឧបចិតានាម ហោតិ. សមានភូមក ធម្មតោ អលទ្ធាសេវនត្តាតិ.ន. មគ្គចេតនាយបិ អវិបាកតាបត្តិតោ. សាបិហិ តស្សេវ លោកុត្តរស្ស កុសលស្ស ឈានស្ស កតត្តា ភាវិតត្តា វិបាកំ. ល. បថមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតីតិ វុត្តា. នច សាបិ សមានភូមកធម្មតោ លទ្ធាសេវនា ហោតីតិ. ឧភយត្ថ បន បថមសមន្នាហារតោ បដ្ឋាយ ឧបចិនិត្វា ភាវេត្វា អាគតត្តា អសមានភូមិក ជវនេហិបិ លទ្ធាសេវន ភាវំ បដិច្ច ឧបចិតតា ភាវិតតាច វុត្តាតិ សក្កា វត្តុន្តិ. តស្មា អាទិ កម្មិកភូតាបិ មហគ្គតចេតនា មរណា សន្នេ លទ្ធា អព្ភុណ្ហា អាសន្នកម្មភូតា វិបាកំ នទេតីតិ ន វត្តព្ពា. អភិញ្ញាចេតនា ច សមានភូមកេហិបិ នានាវជ្ជនវីថិជវនេហិ សុដ្ឋុតរំ លទ្ធាសេវនត្តា តិក្ខតរភូតា កថំ ទុព្ពលានាម សិយា. តេនេវ អយំ វាទោ អនុដីកាយំ បដិក្ខិត្តោ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ កេចិ បន សមាន ភូមកតោ អាសេវនលាភេន ពលវន្តានិ ឈានានីតិ តានិ វិបាកំ ទេន្តិ. អភិញ្ញា បន សតិបិ ឈានភាវេ តទភាវតោ តស្មិំ តស្មិំ អារម្មណេ អាគន្តុកត្តាវា ទុព្ពលា. តស្មា វិបាកំ ន ទេន្តីតិ វទន្តិ. តំ អការណំ. បុនប្បុនំ បរិកម្មវសេន អភិញ្ញា យបិ វសីភាវសម្ភវតោតិ. ចតុត្ថជ្ឈានសមាធិស្ស បន អានិសំសភូតា អភិញ្ញាចេតនា តស្ស ផលសទិសា ផលដ្ឋានេ ឋិតា, តស្មា សា វិបាកំ នទេតីតិ ឥច្ឆន្តិ ដីកាការា. តស្ស បន ឥទ្ធិ វិកុព្ពនាទិកិច្ចំ វិបច្ចនកិច្ចតោបិ មហន្តតរំ ហោតិ. សព្ពថា មេនច វិកុព្ពនាទិកិច្ចំ សាធេន្តិយា វិបច្ចនថាមេបិ តេន ថាមេន សហ បរិក្ខយំ គច្ឆតិ. តស្មា សា បុន វិបាកំ នទេតីតិបិ យុជ្ជតិយេវ. បញ្ចមជ្ឈានន្តិ អភិញ្ញាភាវំ អបត្តំ បរិត្តាទិភេទេន តិវិធំ បញ្ចមជ្ឈានំ. តទេវាតិ បញ្ចមឈានមេវ. សញ្ញាវិរាគំ ភាវេត្វាតិ ចិត្តេ សតិ រជ្ជន ទុស្សន មុយ្ហនានិ ហោន្តិ. តស្មិំ អសតិ ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោនាម ហោតីតិ ឯវំ ចិត្តេ ឯវ អាទីនវំ ទិស្វា អចិត្តកភវបត្ថនា សហិតំ វាយោកសិណេវា កេសញ្ចិ មតេន បរិច្ឆិន្នាកាស កសិណេវា សញ្ញាវិរាគំ ភាវេត្វា. អសញ្ញសត្តេសុ ឧប្បជ្ជន្តីតិ យេន យេន ឥរិយាបថេន ឥធ មរន្តិ, តេនេវ តត្ថ ឧប្បជ្ជន្តិ. កម្មកិរិយវាទិតិត្ថិយា ឯវាតិ អធិប្បាយោ. ន ហិ អកម្មកិរិយវាទីនំ ឈានភាវនា នាម អត្ថីតិ. អនាគាមិនោ បន សុទ្ធាវាសេសុ ឧប្បជ្ជន្តីតិ សុទ្ធាវាសេសុ បន អនាគាមិនោ ឯវ ឧប្បជ្ជន្តិ. ន អញ្ញេ សកទាគាមិអាទយោតិ អត្ថោ. ឯតេន អនាគាមីនំ អញ្ញស្មិំបិ ព្រហ្មលោកេ ឧប្បត្តិ អប្បដិសិទ្ធា ហោតិ. អនាគាមីសុច សទ្ធាធិកោ អវិហេសុ ឧប្បជ្ជតិ, វីរិយាធិកោ អតប្បេសុ. សតាធិកោ សុទស្សេសុ. សមាធាធិកោ សុទស្សីសុ. បញ្ញាធិកោ អកនិដ្ឋេសូតិ. យថាក្កមំ ភាវេត្វា យថាក្កមំ អរូបេសុ ឧប្បជ្ជន្តីតិ យោជនា. ឯត្ថច បថមជ្ឈានំ បរិត្តំ ភាវេត្វាតិអាទិ សព្ពំ បថមជ្ឈានាទីនំ យថា សកំ វិបច្ចនភូមិ វវត្ថានវសេន វុត្តំ. សមាបត្តិលាភិនោ បន បុថុជ្ជន សោតាបន្ន សកទាគាមិនោ អត្តនា លទ្ធសមាបត្តីនំ វិបច្ចនភូមីសុ ឥច្ឆិតភូមិយំ និព្ពត្តន្តិ. តេសុ បុថុជ្ជនោ និកន្តិយា សតិ កាមលោកេបិ និព្ពត្តតិយេវ. ឥតរេ បន ឈានេ អបរិ ហីនេ សតិ កាមលោកេបិ និព្ពត្តតិយេវ. ឥតរេ បន ឈានេ អបរិហីនេ សតិ កាមភវេ និកន្តិនាម តេសំ ន សម្ភវតីតិ បរិហីនជ្ឈានាឯវ តត្ថ និព្ពត្តន្តិ.

[១៦៣] វិភាវនិយំ បន

តេសំបិ សោតាបន្នសកទាគាមីនំ និកន្តិវសេន កាមភវេនិព្ពត្តិំ ឥច្ឆន្តេន ‘‘តថា កាមភវេបិ កាមាវចរ កម្មពលេន. ឥជ្ឈតិ ភិក្ខវេ សីលវតោ ចេតោបណិធិ វិសុទ្ធត្តាតិ ហិ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. តំ ន យុជ្ជតិ.