កម្មដ្ឋាន សង្គហ បរមត្ថទីបនី

១៧០. ឯវំ អដ្ឋហិ បរិច្ឆេទេហិ សបច្ចយបភេទំ នាមរូប វិភាគំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិទិតនាមរូប វិភាគស្ស កម្មដ្ឋានវិធានំ ទស្សេន្តោ សមថវិបស្សនានន្តិអាទិ មាហ. ឥតោ បច្ចយ សង្គហតោ បរំ សមថវិបស្សនានំ ភាវនានំ ទុវិធំបិ កម្មដ្ឋានំ យថាក្កមំ បវក្ខាមីតិ យោជនា. តត្ថ កិលេសេ អញ្ញេបិវា វិតក្កាទយោ ឱឡារិកធម្មេ សមេតីតិ សមថោ. តថា បវត្តោ ឯកគ្គតាសង្ខាតោ សមាធិ. វិសេសេន បស្សន្តិ ឯតាយាតិ វិបស្សនា. អនិច្ចានុបស្សនាទិកា ភាវនាបញ្ញា. តាយ ហិ យោគិនោ ខន្ធេសុ លោកិយមហាជនេន បស្សិតំ ឥត្ថិបុរិសាទិកំ និច្ចសុខាទិកញ្ច អតិក្កមិត្វា វិសេសេន អនិច្ចាទិកមេវ បស្សន្តីតិ. ភាវេតព្ពាតិ ភាវនា. ភាវេន្តិវា ចិត្តសន្តានំ ឯតាហីតិ ភាវនា. កិរិយា កម្មំ. តិដ្ឋតិ ឯត្ថាតិ ឋានំ. កម្មស្ស ឋានន្តិ កម្មដ្ឋានំ. វីរិយារព្ភសង្ខាតស្ស យោគកម្មស្ស បវត្តិដ្ឋានន្តិ អត្ថោ. កសិណមណ្ឌលាទិកំ កសិណភាវនាទិកញ្ច. អាទិមជ្ឈ បរិយោសានានញ្ហិ សមុទាយភូកំ ឯកមេតំ បថវីកសិណ ភាវនាទិកំ ភាវនាកម្មំបិ អត្តនោ អវយវភូតស្ស យោគ កម្មស្ស បវត្តិដ្ឋានំ សម្ភវតីតិ.

វិភាវនិយំ បន

ឧត្តរុត្តរ យោគកម្មស្ស បទដ្ឋានតាយ កម្មដ្ឋានភូតំ ភាវនាវិធិញ្ចាតិបិ វុត្តំ. តម្បិ យុជ្ជតិយេវ.

យោគកម្មមេវវា សុខវិសេសានំ អធិដ្ឋានដ្ឋេនឋានន្តិ កម្មដ្ឋានំ. តត្ថាតិ តស្មិំ ទុវិធេបិ កម្មដ្ឋានេ. សមថសង្គហេតិ សមថ កម្មដ្ឋានសង្គហេ. ទសកសិណានីតិ ទសកសិណមណ្ឌលានិ កសិណជ្ឈានានិច. តទុភយានិបិ ហិ យោគានុយោគសង្ខាតស្ស សមថ កម្មស្ស បវត្តិដ្ឋានត្តា សមថកម្មដ្ឋានានិនាម ហោន្តីតិ. ទសអសុភាតិ ទសអសុភវត្ថូនិ អសុភជ្ឈានានិច. ទសអនុស្សតិ យោតិ ពុទ្ធគុណាទីនិ ទសអនុស្សតិដ្ឋានានិ អនុស្សរណសតិ យោច. សេសានិបិ យថានុរូបំ វត្តព្ពានីតិ. ចរណំ ចរិយា. សមុទាចរណន្តិ អត្ថោ. បវត្តិពហុលតាតិ វុត្តំ ហោតិ. រាគស្ស ចរិយា រាគចរិយា. រាគចរិតាតិ បាឋោ, សោ អដ្ឋកថាយំ នត្ថិ, បុគ្គលដ្ឋានេឯវ សោ យុត្តោតិ. ឯសនយោ សេសេសុបិ.

[២៤៣] យោ បន វិភាវនិយំ

ចរិយានំ សំសគ្គភេទោ វុត្តោ. សោ ឥធ នាធិប្បេតោ.

នហិ កម្មដ្ឋានានំនាម សំសគ្គចរិតស្សបិ ឯកស្ស ទ្វេ តីណិ ទាតព្ពានិ ហោតីតិ. តេនេវ ហិ សោ ភេទោ អដ្ឋកថាយំ នគរុកតោតិ. សព្ពាបិ អប្បនាយ បុព្ពភាគបវត្តា កាមាវចរ ភាវនា បរិកម្មភាវនានាម. សា បន អប្បនាយ អាសន្នេ ទូរេតិ ទុវិធា ហោតិ. តត្ថ យា អាសន្នេ, សា អប្បនំ ឧបេច្ច សមីបេ ឋត្វា បវត្តត្តា ឧបចារភាវនាតិ វុច្ចតិ. ឥតរា បន បរិកម្ម ភាវនាឯវនាម. ឥតិ បរិកម្មភាវនាបិ សមានា បុព្ពាបរវិសេស បាកដភាវត្ថំ អដ្ឋកថាសុ ទ្វីហិ នាមេហិ គហិតាតិ វុត្តំ បរិកម្មភាវនា.ល. តិស្សោភាវនាតិ តាសំ បន វិសេសោ បរតោ អាគមិស្សតិ. បរិកម្មនិមិត្តន្តិ បរិកម្មភាវនាយ អារម្មណភូតំ កសិណមណ្ឌលាទិនិមិត្តំ. តញ្ច តស្សា អារម្មណ ភាវេន ឯកំបិ សមានំ បុព្ពាបរវិសេសបាកដភាវត្ថំ បរិកម្មនិមិត្តំ ឧគ្គហនិមិត្តន្តិ ទ្វិធា ភិន្ទិត្វា វុត្តំ. តេសំបិ វិសេសោ អាគមិស្សតិ. វិទត្ថិចតុរង្គុលសង្ខាតេន បរិត្តបមាណេនវា ខល មណ្ឌលាទិសង្ខាតេន មហន្តបមាណេនវា កតំ អកតំវា បថវី មណ្ឌលតលមេវ អសេសផរិតព្ពដ្ឋេន កសិណន្តិ បថវីកសិណំ. សកលសទ្ទបរិយាយោ ហិ កសិណសទ្ទោ. យថា កសិណេន ជម្ពុទីបស្សាតិ. តស្មា យត្តកេ បថវីតលេ និមិត្តំ គណ្ហាតិ, តត្តកំ ចិត្តេន អសេសំ ផរិត្វា ឯវ គហេតព្ពំ ហោតិ. ន បន តស្ស ឯកទេសេ ឋត្វាតិ, តេន វុត្តំ បថវីមណ្ឌលតលមេវ អសេសផរិតព្ពដ្ឋេន កសិណន្តិ បថវីកសិណន្តិ. ឯសនយោ សេសកសិណេសុបីតិ. ឯត្ថច, អវិភូតវណ្ណាយ បថវិយា ឯក តលភាវេនសន្និវិដ្ឋាសណ្ឋានបញ្ញត្តិឥធបថវីកសិណំនាម. តថា អាបោកសិណំ តេជោកសិណញ្ច. ផុដ្ឋដ្ឋានេ ចិត្តេន សណ្ឋានំ កត្វា គហិតា វាយុវដ្ដិ វាយោកសិណំនាម. នីលវណ្ណវិសិដ្ឋាឯកា សណ្ឋានបញ្ញត្តិ នីលកសិណំនាម. តថា បីតលោហិតោ ទាតកសិណានិបិ. ចន្ទសូរិយអគ្គោភាសវិសិដ្ឋា កត្ថចិ ទិស្សមានា សណ្ឋានបញ្ញត្តិ អាលោកកសិណំនាម. តិត្តិឆិទ្ទវាត បានឆិទ្ទាទីសុ ទិស្សមានា អាកាសវិសិដ្ឋា សណ្ឋានបញ្ញត្តិ អាកាសកសិណំនាមាតិ. អតិវិយ ធុមាតំ សុនភាវំ គតន្តិ ឧទ្ធុមាតំ. តទេវ កុច្ឆិតត្តា ឧទ្ធុមាតកំ. តថាភូតស្ស ឆវសរីរស្សេតំ នាមំ. តទេវ បូតិភាវំ គតកាលេ បុរិមវណ្ណំ វិជហិត្វា បុន នីលភាវំ បត្តំ វិនីលកំ. តទេវ បុន បច្ចិត្វា តតោ តតោ វិសន្ទមានបុព្ពយុត្តំ វិបុព្ពកំ. យុទ្ធភូមិយាទីសុ សត្ថេន មជ្ឈេ ឆិន្ទិត្វា ថបិតំ វិរូបឆិន្នសរីរំ វិច្ឆិន្នកំនាម. សោណ សិង្គាលាទីហិ វិវិធាការេន ខាយិតបទេសយុត្តំ សរីរំ វិក្ខាយិតកំនាម. សោណសិង្គាលាទីហិ ឯវ ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ កត្វា អបកឌ្ឍិត្វា តតោ តតោ ខិត្តអង្គបច្ចង្គយុត្តំ សរីរំ វិត្តក្ខិកំ នាម. អង្គបច្ចង្គេសុ សត្ថេន ហនិត្វា ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ កត្វា តតោ តតោ ខិត្តអង្គបច្ចង្គយុត្តំ សរីរំ ហតវិក្ខិត្តកំនាម. បគ្ឃរិត លោហិតសរីរំ លោហិតកំ នាម. បុឡុវបរិបូរំ សរីរំ បុឡុវកំ. សកលោ អដ្ឋិសង្ឃាដោវា ឯកមេកំវា អដ្ឋិ អដ្ឋិកំ នាម. បុនប្បុនំ និរន្តរំ សរណំ អនុស្សតិ. ពុទ្ធគុណស្ស អនុស្សតិ ពុទ្ធានុស្សតិ. ឯស នយោ សេសាសុបីតិ. តត្ថ អរហតាទិគុណោ ពុទ្ធគុណោនាម. ស្វក្ខាតតាទិគុណោ ធម្មគុណោនាម. សុប្បដិបន្នតាទិគុណោ សង្ឃគុណោ នាម. អត្តនោ សីលស្ស អខណ្ឌតាទិ គុណោ សីលគុណោនាម. អត្តនោ ទានស្ស វិគតមលមច្ឆេរតាទិ គុណោ ចាគគុណោនាម. អត្តានំ ទេវត្តំវា សក្កត្តំវា ព្រហ្មត្តំវា វហិតុំ សមត្ថា អត្តនោ សទ្ធាទិគុណា ទេវតាគុណានាម. វត្ត បដិបត្តិវសេនវា ធុតង្គសមាទានវសេនវា ឈានសមាបត្តិវសេនវា វិបស្សនាវសេនវា អត្តនោ សន្តានេ ចិរំវិកាលំ វិក្ខម្ភិតានំ កាមរាគាទីនំ វូបសមោ អត្តនាអធិគតនិព្ពានញ្ច ឧបសមោនាម. ឯកភវបរិយាបន្នស្ស អត្តនោ ខន្ធសន្តានស្ស ភេទោ មរណំ នាម. កេសកាយាទីនំ នានាកាយានំ សមូហភូតោ អយំ កាយោ កាយោនាម. អត្តនិ និរន្តរំ បវត្តមានា អស្សាស បស្សាសា អានាបាណំនាម. មិជ្ជតិ សិនិយ្ហតីតិ មេត្តា. យំ អារព្ភ ឧប្បជ្ជតិ. តស្ស ហិតសុខំ អវិប្បកិណ្ណំ កត្វា សង្គណ្ហតីតិ អត្ថោ. មិត្តស្សវា ឯសា មិត្តេសុវា ភវាតិ មេត្តា. អត្ថតោ បន បរសត្តានំ ហិតូបសំហារវសេន បវត្តោ អទោសោឯវ. បរសត្តានំ ហិតូបសំហារ ហិតមោទន អហិតាបនយនសង្ខាតំ ព្យាបារត្តយំ បហាយ តេសំ កម្មសកតានុព្រូហនវសេន ឧបបត្តិតោ យុត្តិតោ បេក្ខតីតិ ឧបេក្ខា. តថា បវត្តា តត្រមជ្ឈត្តតាឯវ. អប្បមាណេសុសត្តេសុ ភវាតិ អប្បមញ្ញា. ន ហិ ឯត្តកេសុ ឯវ សត្តេសុ ឯតា បវត្តេតព្ពា. ន តតោ អញ្ញេសូតិ ឯវំ ឯតាសំ វិសយបរិច្ឆេទោនាម អត្ថីតិ. ឯវំសន្តេបិ អាទិកម្មិ កេន អាទិតោ ឯកស្មិំ បុគ្គលេ អត្តនោ ភាវនាចិត្តំ លទ្ធាសេវនំ លទ្ធវិសេសញ្ច កត្វា បច្ឆា ទ្វីសុ តីសូតិអាទិនា វឌ្ឍិត្វា សីមសម្ភេទោច ឱធិសោផរណ អនោធិសោផរណ ទិសាផរណានិវ កត្តព្ពានីតិ. យំ បន វិភង្គេ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតីតិអាទិនា បដិសម្ភិទាមគ្គេច សព្ពេសត្តា អវេរា ហោន្តូតិអាទិនា មេត្តាវិធានំ នាម វុត្តំ. តំ មេត្តាឈានេ វសីភាវប្បត្តានំ វសេន វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯតា បន វិសេសេន ទោសបក្ខិកានំ កិលេសានំ ឧជុបដិបក្ខភូតា ហោន្តីតិ តំសមង្គិនោច និច្ចំ សោម្មហទយភាវេន ព្រហ្មសទិ សត្តា ព្រហ្មានោនាម. តេសំ វិហារោតិ ព្រហ្មវិហារោ. សេដ្ឋានំវា សេដ្ឋភូតោវា វិហារោតិ ព្រហ្មវិហារោតិ. អាហារេតិ អសិត បីត ខាយិត សាយិត វសេន ចតុប្បភេទេ អជ្ឈោហដាហារេ. បដិកូលសញ្ញាតិ អាហារហេតុ អនុភវិតព្ពានំ ទុក្ខធម្មានំ បច្ចវេក្ខនវសេន សរសបដិកូលតា បច្ចវេក្ខនវសេន អាសយនិធាន បក្កាបក្កផលនិស្សន្ទបច្ចវេក្ខន វសេន ច តត្ថ និកន្តិ បហានសញ្ញា. ចតុធាតុវវត្ថានន្តិ សរីរគតានំ បថវិអាទីនំ ចតុន្នំ មហាធាតូនំ សលក្ខណា ទិវសេន វិសុំ វិសុំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា សមនុបស្សនំ. តញ្ហិ ចតស្សោ ធាតុយោ វវត្ថបិយន្តិ វិនិច្ឆិយន្តិ សល្លក្ខិយន្តិ ឯតេនាតិ ចតុធាតុវវត្ថានន្តិ វុច្ចតីតិ. អសុភសញ្ញា ភាវេតព្ពា រាគស្សបហានាយាតិ វចនតោ ទសអសុភា.ល. រាគចរិតស្ស សប្បាយាតិ វុត្តំ. តត្ថ រាគេន ចរតីតិ រាគចរិតោ. សោ ហិ កាមំ កទាចិ ទោសេន ចរតិ. កទាចិ មោហេន. កទាចិ សទ្ធាទីសុបិ អញ្ញតរេន. រាគោ បនស្ស ឧស្សន្នោ. តស្មា ឧស្សន្នេន រាគេន សោ រាគចរិតោតិ សង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ. ឯសនយោ សេសេសុបិ. មេត្តា ភាវេតព្ពា ព្យាបាទស្ស បហានាយាតិ វចនតោ មេត្តាទីនំ តិណ្ណំ ព្រហ្មវិហារានំ យថាក្កមំ ព្យាបាទវិហិំសា អរតីនំ និស្សរណតាវចនតោ សុបរិសុទ្ធានញ្ច វណ្ណកសិណានំ ទោសវត្ថុត្តាភាវតោ ចតស្សោអប្បមញ្ញាយោ.ល. ទោសចរិតស្សាតិ វុត្តំ. ឯត្ថច អាទិកម្មិកស្សេវាយំ ចរិយវិភាគោ. ឧបេក្ខាច អាទិកម្មិកស្ស នសម្ភវតិ. វក្ខតិហិ ឧបេក្ខាបញ្ចមជ្ឈានិកាតិ. តស្មា យស្ស បុរិមា តិស្សោ សប្បាយា. តស្ស តទនុគតិកា ឧបេក្ខាបិ សប្បាយានាម ហោតីតិ កត្វា ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោតិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥតរថា និស្សរណញ្ហេតំ រាគស្ស. យទិទំ ឧបេក្ខា ចេតោ វិមុត្តីតិ វចនតោ ឧបេក្ខា រាគចរិតស្សាតិ វត្តព្ពំ សិយាតិ. នីលាទីនិច ចត្តារិ កសិណានីតិ ឥទញ្ច មនាបិយរូបានិ នីលាទីនិ សន្ធាយ វុត្តំ. អមនាបិយានិ បន តានិ រាគចរិតស្សេវ សប្បាយានីតិ. អានាបាណសតិ ភាវេតព្ពា វិតក្កុបច្ឆេទាយាតិ វចនតោ អានាបាណំវិតក្កចរិតស្សាតិ វុត្តំ. មោហចរិតោ បន បកតិយា បមាទពហុលោ ហោតិ វិក្ខិត្តចិត្តោច. អានាបាណញ្ចនាម និរន្តរំ បវត្តមានំ តស្ស សតិំ ឧប្បាទេន្តំ វិយ បវត្តតីតិ តំ មោហចរិតស្សសប្បាយន្តិ វុត្តំ សិយា.

[២៤៤] វិភាវនិយំ បន

ពុទ្ធិវិសយភាវេន មោហបដិបក្ខត្តាតិ ការណំ វុត្តំ. តំ យុត្តំ វិយ ន ទិស្សតិ.

ឯវញ្ហិ សតិ សោ ពុទ្ធិចរិតេន សហ វត្តព្ពោ សិយាតិ. កាមញ្ច ពុទ្ធគុណាទយោបិ ឯកន្តេន ពុទ្ធិវិសយាឯវ ហោន្តិ. តេ បន វិសេសតោ សទ្ធំ ឧបព្រូហយន្តីតិ វុត្តំ ពុទ្ធានុស្សតិ អាទយោ.ល. សទ្ធាចរិតស្សាតិ. បរមត្ថតោ សុខុមតរានិ មរណាទីនិ វិបុលពុទ្ធីនំ ឯវ វិសយានាម ហោន្តីតិ វុត្តំ មរណ. ល. ពុទ្ធិចរិតស្សាតិ. សេសានិបនសព្ពានិបីតិ ចត្តារិ ភូត កសិណានិ ទ្វេ អាលោកាកាសកសិណានិ ចត្តារោ អារុប្បាចាតិ ទសវិធានិ កម្មដ្ឋានានិ. តត្ថាបីតិ តេសុ ទសសុ សេស កម្មដ្ឋានេសុបិ. បុថុលំ ខលមណ្ឌលាទិបមាណំ មោហចរិតស្ស សប្បាយំ. សម្ពាធស្មិញ្ហិ ឱកាសេ ចិត្តំ ភិយ្យោ សំមោហំ អាបជ្ជតីតិ. ខុទ្ទកំ វិទត្ថិចតុរង្គុលបមាណំ វិតក្កចរិតស្សេវ សប្បាយំ. មហន្តញ្ហិ វិតក្កសន្ធាវនស្ស បច្ចយោ ហោតីតិ. តត្ថច វិតក្កចរិតស្សេវាតិ ឯត្ថ ឯវសទ្ទោ ខុទ្ទកន្តិបទេ យុជ្ជតិ. វិតក្កចរិតស្ស ខុទ្ទកមេវ សប្បាយំ. ន បុថុលន្តិ. សព្ពញ្ចេតំ ឧជុវិបច្ចនិកវសេនចេវ អតិសប្បាយតាយច វុត្តំ. រាគាទីនំ បន អវិក្ខម្ភិកា សទ្ធាទីនញ្ច អនុបការិកា កុសលភាវនានាម នត្ថីតិបិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. សព្ពត្ថាបីតិ សព្ពេសុបិ ចត្តាលីស កម្មដ្ឋានេសុ. បរិកម្មភាវនា លព្ភតេវ បរិកម្មេន វិនា ឯកស្សបិ កម្មដ្ឋានស្ស អសម្បជ្ជនតោ. ទសសុកម្មដ្ឋានេសុឧបចារភាវនាវ សម្បជ្ជតិ នត្ថិ អប្បនា. កស្មា ឥតិ ចេ. ពុទ្ធ ធម្ម សង្ឃ សីល ចាគ ទេវតា ឧបសម គុណានំ តាវ គម្ភីរតាយ នានាប្បការគុណា នុស្សរណាធិមុត្តតាយគាតិ ហិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តត្ថ គម្ភីរ តាយាតិ ឯតេន ឯកេកស្សបិ គុណបទស្ស គម្ភីរត្តា តព្ពិសយោ សមាធិ មហាសមុទ្ទេ សសកោ វិយ តត្ថ អប្បនំ បត្វា និច្ចលភាវេន បតិដ្ឋាតុំ នសក្កោតីតិ ទស្សេតិ. នានាប្បការ គុណានុស្សរណាធិមុត្តតាយវាតិ ឯតេន តេសំ គុណានំ អតប្ប និយសភាវត្តា ឯត្តកេឯវ គុណបទេ ឋត្វា អប្បនំ បាបេស្សាមីតិ អត្តនោ ចិត្តំ សន្ធារេតុំបិ នសក្កោតីតិ ទស្សេតីតិ. សេសេសុ បន មរណសញ្ញាវវត្ថានេសុ មរណំ តាវ សភាវ ធម្មត្តា សំវេជនីយធម្មត្តាច ឥតរានិច ទ្វេ សភាវធម្មតាយ គម្ភីរត្តា អប្បនាយ បតិដ្ឋា នហោន្តីតិ. យទិឯវំ កស្មា លោកុត្តរជ្ឈានានិ អតិគម្ភីរេ និព្ពានសង្ខាតេ សភាវធម្មេ អប្បនំ បាបុណន្តិ. ទុតីយចតុត្ថារុប្បជ្ឈានានិច បថមតតីយារុប្ប សង្ខាតេ សភាវធម្មេតិ. វុច្ចតេ, លោកុត្តរជ្ឈានានិ តាវ វិសុទ្ធិតោ សម្មសនញាណតោច បដ្ឋាយ អនុក្កមេន ឧបរុបរិបវត្តានំ វិសុទ្ធិភាវនានំ ពលេន អតិគម្ភីរេបិ និព្ពានសង្ខាតេ សភាវធម្មេ អប្បនាភាវេន បតិដ្ឋាតុំ សក្កោន្តិ. អារុប្បជ្ឈានានិច អប្បនាបត្តស្សេវ បញ្ចមជ្ឈានសមាធិស្ស ឧទយមត្តានិ ហោន្តីតិ អារម្មណសមតិក្កមនមត្តករណេន សភាវធម្មេបិ អារម្មណេ អប្បនាភាវេន បតិដ្ឋាតុំ សក្កោន្តីតិ. តត្ថាបីតិ តេសុ សមតិំសអប្បនាកម្មដ្ឋានេសុបិ. បញ្ចកជ្ឈានេ និយុត្តានិ បញ្ចកជ្ឈានិ កានិ. ឈានបញ្ចកស្ស អារម្មណភាវយោគ្យានីតិ វុត្តំហោតិ. បដិកូលារម្មណានិនាម អតិអនិដ្ឋានិ លូខានិ ចិត្តរភិជននេ បរិទុព្ពលានិ ហោន្តីតិ ន តានិ អត្តនិ ចិត្តំ រោចេត្វា ថបេតុំ សក្កោន្តិ. តស្មា វិតក្កេន វិនា ចិត្តំ តត្ថ ឯកគ្គំ ហុត្វា ន តិដ្ឋតិ. វិតក្កពលេនេវ តិដ្ឋតីតិ វុត្តំ ទសអសុភា.ល. បថមជ្ឈានិកាតិ. យទិឯវំ កថំ តេសុ សោមនស្សជ្ឈានំ ហោតីតិ នីវរណសន្តាបំ បហានពលេនចេវ តំ តំ អានិសំសទស្សន ញាណពលេនច. ព្យាធិទុក្ខបីឡិតស្ស រោគិនោ វមនវិរេចនបវត្តិយំ វិយ ពហុំ ទានិ វេត្តនំ លភិស្សាមីតិ អានិសំសទស្សាវិនោ បុប្ផច្ឆដ្ដកស្ស គូថរាសិទស្សនេ វិយ ចាតិ ទដ្ឋព្ពំ. មេត្តាទយោ តយោ ព្រហ្មវិហារា ទោមនស្សសមុដ្ឋិតានំ ព្យាបាទវិហិំ សាអរតីនំ និស្សរណភូតា ហោន្តីតិ ន តេ កទាចិ សោមនស្សេន វិនា អប្បនំ បាបុណន្តីតិ វុត្តំ មេត្តាទយោ តយោ ចតុក្កជ្ឈានិកាតិ. ឧបេក្ខា បន សត្តេសុ សព្ពសោ ឧទាសិនបក្ខេ ឋត្វា ភាវិតព្ពត្តា កទាចិបិ ឧបេក្ខាវេទនាយ វិនា អប្បនំ នបាបុណាតីតិ វុត្តំ ឧបេក្ខាបញ្ចមជ្ឈានិកាតិ. ចត្តារោបនអារុប្បាតិ កសិណុគ្ឃាដិមាកាសាទីនិ ចត្តារិ អារុប្បារម្មណានិ. សព្ពត្ថាបីតិ សព្ពេសុបិ ចត្តាលីសកម្មដ្ឋានេសុ. យថារហន្តិ តំតំអារម្មណានុរូបំ. អារម្មណេន វិនា បរិកម្មំនាម ន សិជ្ឈតិ. អារម្មណស្ស សុដ្ឋុ ទឡ្ហវិភូតគហណសង្ខាតេន ឧគ្គហេន វិនា អារម្មណសម្បត្តិ នាម នត្ថិ. អសតិច អារម្មណសម្បត្តិយា ឧបចារជ្ឈានំបិ តាវ ន សម្បជ្ជតិ. បគេវ អប្បនាឈានន្តិ វុត្តំ បរិកម្មនិមិត្តំ.ល. លព្ភន្តេវាតិ. តត្ថ សព្ពត្ថាបីតិ សព្ពេសុបិ ចត្តាលីសកម្មដ្ឋានេសុ. យថារហន្តិ តំតំកម្មដ្ឋានានុរូបំ. បរិយាយេនាតិ ឥទំ បន កស្សចិ អារម្មណស្ស ចក្ខុនា បស្សន្តស្សេវ អវិភូតតរត្តា វុត្តំ. យត្ថ បន បថមំ សភាវធម្មំ គណ្ហិត្វា បច្ឆា តាទិសេ តទាការេ តំសណ្ឋានេ បញ្ញត្តារម្មណេ ឧបចារោវា អប្បនាវា បវត្តតិ. តត្ថេវ បដិភាគនិមិត្តំនាម លព្ភតីតិ វុត្តំ បដិភាគ និមិត្តំបនាតិអាទិ. វុត្តមេវត្ថំ ទឡ្ហំ ករោន្តោ តត្ថហីតិអាទិមាហ. ឯវំ សមថកម្មេ បថមំ ឧគ្គហកោសល្លំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អាទិតោ បដ្ឋាយ ភាវនាវិធានំ ទស្សេន្តោ កថន្តិអាទិ មាហ. និមិត្តំ ឧគ្គណ្ហន្តស្សាតិ អារម្មណស្ស យថា សណ្ឋិតំ អាការំ ចិត្តេ ឧបរុបរិ វិភូតំ កត្វា គណ្ហន្តស្ស សមនុបស្សន្តស្ស. សាចភាវនាតិ ឧគ្គហណាការេន បវត្ត ជវនវីថិបរំបរសង្ខាតា សា ចិត្តភាវនា បរិកម្មភាវនា នាម. បុនប្បុនំ ករណវសេន វឌ្ឍនាការសណ្ឋិតត្តា. សមុគ្គហិតំ ហោតីតិ វត្វា យថា សុដ្ឋុ ឧគ្គហិតំ សមុគ្គហិតំនាម ហោតិ តំ ទស្សេតុំ ចក្ខុនាបស្សន្តស្សេវមនោទ្វារស្ស អាបាតមាគតន្តិ វុត្តំ. តត្ថ មនោទ្វារស្សអាបាតមាគតន្តិ ចក្ខូនិ និម្មិលិត្វាវា អញ្ញស្មិំ ឋានេ ឋត្វាវា អាវជ្ជន្តស្ស ចក្ខុនា ទិដ្ឋសទិសំ មនោទ្វារេ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ. ឧគ្គហនិមិត្តំនាម. សុដ្ឋុ អវិនស្សមានំ កត្វា គហិតត្តា. សាច ភាវនា សមាធិយតិ. ន តាវ ភាវនន្តរភាវំ បាបុណាតីតិ អធិប្បាយោ. តថា សមាហិតស្សាតិ តេន មត្ថកបត្តេន បរិកម្មសមាធិនា សមាហិតស្ស ឯតស្ស យោគិនោ. តតោបរន្តិ ឧគ្គហនិមិត្តុប្បត្តិ តោ បរំ. ភាវនមនុយុញ្ជន្តស្ស ចិត្តេ សន្និសិន្នន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ អនុយុញ្ជន្ថស្សាតិ និរន្តរំ បទហន្តស្ស. តប្បដិភាគន្តិ សភាវ ធម្មភូតេន តេន ឧគ្គហនិមិត្តេន សទិសំ. វត្ថុធម្មវិមុច្ចិតន្តិ មេឃវលាហកន្តរតោវា រាហុមុខតោវា និក្ខន្តចន្ទមណ្ឌលំ វិយ សភាវធម្មភូតា ឧគ្គហនិមិត្តតោ វិមុច្ចិត្វា វិសុំ ឧបដ្ឋិតំ. តតោយេវ បញ្ញត្តិសង្ខាតំ និមិត្តបញ្ញត្តិឥតិ កថិតំ. ភាវនា មយន្តិ កេវលំ ភាវនាចិត្តពលេន បសិទ្ធំ. អាលម្ពណន្តិ តទេវ សមុគ្គហិតំ និមិត្តាលម្ពណំ ចិត្តេសន្និសន្នំសមប្បិតំហោតីតិ មនោទ្វារិកចិត្តសន្តានេ សន្និសិន្នំ និច្ចលភាវេន សណ្ឋិតំ ហុត្វា សុដ្ឋុ អប្បិតំ បវេសិតំ ហោតិ. តន្តិ និមិត្តាលម្ពណំ បវុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. យស្មា ចន្ទមណ្ឌលាទិកស្ស វិយ តស្ស និមិត្តាលម្ពណស្ស បរិសុទ្ធបរិយោទាតភាវេន ឧបដ្ឋិតតានាម កិលេសមលវិក្ខម្ភនេន បរិសុទ្ធបរិយោទាតភាវំ បត្វា ឱភាសជាតស្ស ចិត្តស្ស វសេនេវ ហោតិ. ន តស្ស អាលម្ពណស្ស វសេន. នហិ បញ្ញត្តិ ធម្មេ តាទិសោ គុណោនាម ឧបលព្ភតីតិ. តស្មា បដិភាគ និមិត្តេ សមុប្បន្នេ នីវរណសង្ខាតានំ បដិពន្ធកធម្មានំ វិក្ខម្ភិតតា សិទ្ធា ហោតីតិ វុត្តំ តតោបដ្ឋាយាតិអាទិ. បដិពន្ធន្តិ នីវារេន្តិ និស្សរណបក្ខិកំ ចិត្តំ បាតេន្តីតិ បដិពន្ធា. នីវរណ ធម្មា. វិសេសេន បហីនា បដិពន្ធា ឯតាយាតិ បដិពន្ធវិប្បហីនា. សមាសេវន្តស្សាតិ សុដ្ឋុ អាសេវន្តស្ស. សត្តវិធំ និមិត្ត រក្ខណវិធានំ សម្បាទេត្វា ចក្កវត្តិគព្ភំ វិយ សុដ្ឋុ រក្ខិត្វា បុនប្បុនំ ភាវនាវសេន សេវន្តស្សាតិ អត្ថោ.

អាវាសោ គោចរោ ភស្សំ, បុគ្គលោ ភោជនំ ឧតុ;

ឥរិយាបថោតិ សត្តេ តេ, អសប្បាយេ វិវជ្ជយេ.

សប្បាយេ សត្ត សេវេថ, ឯវញ្ហិ បដិបជ្ជតោ;

នចិរេនេវ កាលេន, ហោតិ កស្សចិ អប្បនាតិ ហិ វុត្តំ.

រូបាវចរបថមជ្ឈានំអប្បេតីតិ កាមតណ្ហាយ វិសយភាវំ អតិក្កមិត្វា សាតិសយំ សណ្ហសុខុមភាវប្បត្តំ ឧបចារជ្ឈានតោ សតគុណេនវា សហស្សគុណេនវា ថិរតរជ្ឈានង្គយុត្តំ រូបាវចរ សង្ខាតំ បថមជ្ឈានំ តស្មិំ និមិត្តេ អនុបវិសិត្វា វិយ វត្តតីតិ អត្ថោ. តមេវ បថមជ្ឈានំ វសីភូតំ កត្វាតិ សម្ពន្ធោ. បញ្ចសុ វសីតាសុ បន បថមជ្ឈានតោ វុដ្ឋាយ បថមំ វិតក្កំ អាវជ្ជតិ. តតោ វិចារំ. តតោ បីតិំ. តតោ សុខំ. តតោ សមាធិំ. តតោ បុន វិតក្កំ. តតោ វិចារន្តិ ឯវំ បុនប្បុនំ ឈានង្គានិ អាវជ្ជន្តស្ស យទា តំតំឈានង្គាលម្ពណា ចិត្តវារា អន្តរន្តរា កតិបយភវង្គេហិ អន្តរិតា ហុត្វា និរន្តរភូតា វិយ បវត្តន្តិ. តទា អាវជ្ជន បច្ចវេក្ខន វសិតាយោ វសីភូតានាម ហោន្តិ. ឯតា បន សព្ពញ្ញុពុទ្ធានំ មត្ថកប្បត្តា ហោន្តិ. តេសញ្ហិ យមកបាដិ ហារិយាទិកាលេសុ លហុកបវត្តិំ ឥច្ឆន្តានំ តំតំឈានង្គា រម្មណាចិត្តវារាបិ ចតុបញ្ចជវនិកាឯវ បវត្តន្តិ. អន្តរភវង្គានិបិ បច្ឆិមវារស្ស ឧបចារ ភូតានិ ភវង្គ ចលន សង្ខាតានិ ទ្វេឯវ បវត្តន្តិ. យត្ថ អបរំ ឈានង្គំ អាបាត មាគច្ឆតិ. នហិ អារម្មណេ អាបាតំ អនាគតេ ភវង្គំ ចលតិ. នច វិនា ភវង្គចលនេន អាវជ្ជនុប្បត្តិនាម អត្ថីតិ. ថបេត្វា សព្ពញ្ញុពុទ្ធេ អញ្ញេសំ វសិភាវបត្តានំបិ អន្តរន្តរា ភវង្គចារេ គណនានាម នត្ថីតិ បដិសម្ភិទាមគ្គដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. វិសុទ្ធិមគ្គេ បន អយំ បន មត្ថកប្បត្តាវសី ភគវតោ យមកបាដិហារិយកាលេ លព្ភតិ. អញ្ញេសំវា ឯវរូបេ កាលេតិ វុត្តំ. ឈានស្ស សីឃតរំ សមាបជ្ជនសមត្ថតា សមាបជ្ជនវសីនាម. តេនេវ ហិ បាឡិយំ សមាបជ្ជនេ ទន្ធាយិតត្តំ នត្ថីតិ វុត្តំ. ឯសនយោ សេសាសុបីតិ. តថា សមាបជ្ជិតំ ឈានំ អច្ឆរាមត្តាទិវសេន អតិបរិត្តកំបិ ខណំ ថបេតុំ សមត្ថតា អធិដ្ឋានវសីនាម. សមាបជ្ជិតជ្ឈានតោ សីឃតរំ វុដ្ឋាតុំ សមត្ថតា វុដ្ឋានវសីនាម. បច្ចវេក្ខនវសី បន អាវជ្ជនវសិយា សិទ្ធាយ សិទ្ធាឯវ ហោតីតិ.

វិភាវនិយំ បន

យត្តកំ កាលំ ឥច្ឆតិ. តត្តកំ ចិរតរំ ឈានំ ថបេតុំ សមត្ថតា អធិដ្ឋានវសិតានាមាតិបិ វុត្តំ. តថា បរិច្ឆិន្ន កាលតោ អន្តោ អវុដ្ឋហិត្វា យថាបរិច្ឆិន្នកាលវសេនេវ វុដ្ឋានសមត្ថតា វុដ្ឋានវសិតានាមាតិ. តំបិ យុជ្ជតិយេវ.

បាឡិយញ្ហិ បថមជ្ឈានំ យត្ថិច្ឆកំ យទិច្ឆកំ យាវតិច្ឆកំ អធិដ្ឋាតិ. អធិដ្ឋានាយ ទន្ធាយិតត្តំ នត្ថីតិអាទិនា សីឃតរំវា ហោតុ. ចិរតរំវា. យត្តកំ កាលំ ឈានំ ថបេតុំវា យត្តកេ កាលេ តតោ ឧដ្ឋាតុំវា ឥច្ឆតិ. តត្តកំ កាលំ អនូនំវា អនធិកំវា កត្វា អធិដ្ឋាតុំវា វុដ្ឋាតុំវា សមត្ថតាបិ ទស្សិតាយេវ ហោតីតិ. ឯវញ្ចសតិ វុដ្ឋានវសិតាបិ អធិដ្ឋានវសិតាយ សិទ្ធាយ សិទ្ធាឯវាតិ តាសំ ទ្វិន្នំ វិសេសកប្បនាបិ និប្បយោជនា ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពា. វសនំ វសី. សមត្ថតាតិ អត្ថោ. ឥស្សរ ភាវោតិ វុត្តំ ហោតិ. វសីឯវ វសិតា. យថា ទេវោឯវ ទេវតាតិ. កត្វា បទហតោតិ សម្ពន្ធោ. វិតក្កាទិកំ ឱឡារិកង្គំ បហានាយាតិ ឯត្ថ បថមជ្ឈានំ តាវ វសីភូតំ កត្វា ឋិតស្ស វិតក្កោ ឱឡារិកតោ ឧបដ្ឋាតិ. តទា អហោវតមេ អវិតក្កំ ឈានំ អស្សាតិ ឯវមស្ស អជ្ឈាសយោ សណ្ឋាតិ. តទា អវិតក្កំ ឈានំ សមាបជ្ជិស្សាមីតិ បុន តស្មិំ បដិភាគនិមិត្តេ បរិកម្មំ ករោន្តស្ស សា ភាវនា វិតក្កវិរាគភាវនានាម ហោតិ. សាបិ យាវ វិតក្កេ និកន្តិ ន បរិយាទិយតិ, តាវ បរិកម្មភាវនានាម. បរិយាទិន្នាយ បន វិតក្កនិកន្តិយា ឧបចារ ភាវនានាម ហោតិ. ឯសនយោ សេសជ្ឈានុបចារេសុបិ. ឯវំ តំតំឈានង្គវិរាគភាវនាពលេន វិតក្កាទិកស្ស ឱឡារិកស្ស តស្ស តស្ស ឈានង្គស្ស បជហនត្ថាយ. វិចារាទិសុខុមង្គុប្បត្តិយាតិ វិចារាទីនំ សុខុមានំ ចតុន្នំ តិណ្ណំ ទ្វិន្នំ បុន ទ្វិន្នំវា ឈានង្គានំ តេន តេន វិតក្កាទិនា ឱឡារិកេន អង្គេន វិនា បុន ឧប្បត្តិយា. បាហតោតិ បទហន្តស្ស. បធាននាមកំ អាតាបវីរិយំ ករោន្តស្សាតិ អត្ថោ. ទុតីយជ្ឈានាទយោតិ ទុតីយជ្ឈានាទីនិ សេសរូបាវចរជ្ឈានានិ. យថារហន្តិ ឥទំ ទ្វាវីសកម្មដ្ឋានេសុ ទុតីយជ្ឈានាទីនំ អនុរូបានិ កសិណអានាបាណានិ សន្ធាយ វុត្តំ. អវសេសេសុ បន អដ្ឋារសកម្មដ្ឋានេសុ យស្មា អរូបជ្ឈានានិ នាម អារម្មណាតិក្កមនវសេនេវ បវត្តន្តិ. តទតិក្កមនត្ថញ្ច កសិណុគ្ឃាដនំនាម ហោតិ. តស្មា យេសុ តទុគ្ឃាដនំ សម្ភវតិ. តានិយេវ កសិណានិ ទស្សេតុំ អាកាសវជ្ជិតកសិណេសូតិ វុត្តំ. អាកាសកសិណញ្ហិ ឧគ្ឃាដីយមានំបិ អាកាស មេវ ហោតីតិ នត្ថិ តត្ថ តទតិក្កមនសម្ភវោតិ. ឧគ្ឃាដេត្វាតិ យថាទិដ្ឋេ កសិណនិមិត្តេ កសិណនិមិត្តសញ្ញំ អកត្វា តត្ថ អាកាសំ អនន្តំ អាកាសំ អនន្តន្តិ អាកាសសញ្ញំ បវត្តេន្តស្ស ចិត្តេ តំកសិណនិមិត្តំ អន្តរធាយតិ. តប្បមាណំ អាកាសមេវ ឧបដ្ឋាតិ. ឯវំ កសិណសញ្ញាវិធមនេន អាកាសសញ្ញាបវត្តនេនច យំកិញ្ចិ កសិណំ ឧគ្ឃាដេត្វា វិយោជេត្វាតិ អត្ថោ. លទ្ធំ អាកាសំ អារព្ភាតិ បាដ្ឋសេសេន សម្ពន្ធោ. ឯសនយោ បថមា រុប្បវិញ្ញាណន្តិអាទីសុបិ. អនន្តវសេនាតិ អនន្តំ អាកាសន្តិ ឯវំ បវត្តមនសិការវសេន. សន្តមេតំ បណីតមេតន្តិ បរិកម្មំ ករោន្តស្សាតិ ឯត្ថ តថា សម្ភាវេត្វា បរិកម្មំ ករោន្តស្សបិ អារម្មណស្ស សមតិក្កន្តត្តា ឧបរិ ឈានំ ហោតិយេវាតិ វុត្តំ ចតុត្ថារុប្បមប្បេតីតិ. បរិកម្មំកត្វាតិ សោ ភគវា ឥតិបិ អរហន្តិអាទិនា សមនុស្សរណបរិកម្មំ កត្វា. តស្មិន្តិ តស្មិំ ពុទ្ធគុណាទិកេ អាលម្ពណេ. ភូមត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. និមិត្តេតិ តស្ស អារម្មណស្ស អាការសង្ខាតេ និមិត្តេ. ភាវលក្ខណេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. សាធុកមុគ្គហិតេតិ អារម្មណស្ស វិភូតតរ វសេនវា ចិត្តស្ស តស្មិំ និន្នបោណបព្ភារវសេនវា សុដ្ឋុ ឧគ្គហិតេ. ឧបចារោច សម្បជ្ជតិ អរិយសាវកានំ ទិដ្ឋសច្ចានន្តិ អធិប្បាយោ. ឥតរេសំបិ វា មរណសញ្ញាវវត្ថានេសូតិ. ឯត្ថច នីវរណវិក្ខម្ភនេន ឈានង្គបាតុភាវេនចឧបចារសម្បទា វេទិតព្ពា. ឯវំ ចត្តាលីសកម្មដ្ឋានេសុយថារហំសមថជ្ឈានានំ បវត្តិំ ទស្សេត្វាឥទានិតេសុសមថជ្ឈានេសុកសិណជ្ឈានានំ និសន្ទភូតំអភិញ្ញា បវត្តិំ ទស្សេតុំ អភិញ្ញាវសេនបវត្តមានន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យោ កតាធិការោ ហោតិ. អាសន្នភវេ សមថជ្ឈានេសុ កតាភិយោគោវា ហោតិ, បូរិតពោធិសម្ភារោ មហាបុរិស ជាតិកោវា. តស្ស អដ្ឋវិធេសុ នវវិធេសុវា សមថជ្ឈានេសុសិជ្ឈ មានេសុ អភិញ្ញាបិ សិជ្ឈតិយេវ. រូបជ្ឈានមត្តេសុបិ សិជ្ឈន្តេសុ សិជ្ឈតិ យេវាតិបិ វទន្តិ. តេនេវ ហិ អដ្ឋសាលិនិយំ វិសុទ្ធិមគ្គេច អារុប្បជ្ឈានានំបច្ចយភាវំអនុបគតស្សបិអាកាសកសិណជ្ឈានស្ស អភិញ្ញាបាទកតាសម្ភវោ វុត្តោតិ. ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ បន នហិ អដ្ឋសុ សមាបត្តីសុ ចុទ្ទសហាការេហិ ចិណ្ណវសីភាវំ វិនា ឧបរិ អភិញ្ញាធិគមោ ហោតីតិ វុត្តំ. តំ បន ថបេត្វា បុរិស វិសេសេ អវសេសានំ ពហូនំ អាទិកម្មិកកុលបុត្តានំ សាធារណវសេន វុត្តន្តិ យុត្តំ. តេនេវ ហិ វិសុទ្ធិមគ្គេ ឥមេហិ បន ចុទ្ទសហិ អាការេហិ ចិត្តំ អបរិទមេត្វា បុព្ពេ អភាវិតភាវនោ អាទិកម្មិកោ យោគាវចរោ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ សម្បាទេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតីតិ វុត្តំ. តស្មា តាទិសានំ អដ្ឋសុ សមាបត្តីសុ ចិណ្ណវសីភាវានំ អភិញ្ញាកម្មេ អាទិកម្មិកកុលបុត្តានំ កសិណា នុលោមតោ កសិណបដិលោមតោតិអាទិនា នយេន វុត្តេហិ ចុទ្ទសហិ អាការេហិ អត្តនោ រូបបញ្ចមជ្ឈានចិត្តំ បរិទមេត្វា តិក្ខំ សូរំ អភិនីហារក្ខមំ កត្វា ឥទានិ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ ករិស្សា មីតិ អារភន្តានំ អភិញ្ញាវសេន បវត្តមានំ បន រូបាវចរបញ្ច មជ្ឈានំ រូបាទីសុ ឆសុ អាលម្ពណេសុ យថារហំ អប្បេតីតិ យោជនា វេទិតព្ពា. អភិញ្ញាបាទកបញ្ចមជ្ឈានា វុដ្ឋហិត្វាតិ អភិញ្ញាយ បាទកត្ថាយ យំអភិញ្ញាជាតិកំ រូបាវចរបញ្ចមជ្ឈានំ សព្ពបថមំ សមាបជ្ជិយតិ. តតោ ភវង្គបវត្តិវសេន វុដ្ឋហិត្វា. អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ អធិដ្ឋេយ្យំ. សវត្ថុកំ សតរូបសហស្សរូបាទិកំ និម្មិតរូបំ. តំ អធិដ្ឋេយ្យំ អាទិ យស្ស អវត្ថុកស្ស អាវិភាវតិរោភាវាទិកស្ស កម្មស្សាតិ អធិដ្ឋេយ្យាទិកំ. អាវជ្ជិត្វា បរិកម្មំករោន្តស្សាតិ ឯត្ថ ឥទ្ធិវិធេ តាវ យំយំសតាទិកំ និម្មិតរូបំវា អាវិភាវាទិកំ និម្មិតកម្មំវា និប្ផាទេតុំ ឥច្ឆតិ. តំ តំ អវជ្ជិត្វា សល្លក្ខេត្វា សតំ ហោមិ សហស្សំ ហោមីតិវា សតំ ហោតុ សហស្សំ ហោតូតិវា ឥទញ្ចិទញ្ច ហោតុ ឯវញ្ចេវញ្ច ហោតូតិវា បរិកម្មំ ករោន្តស្ស. ទិព្ពសោតាទីសុ បន យំ យំ អារម្មណំ សោតុំវា បស្សិតុំវា ជានិតុំវា អនុស្សរិតុំវា ឥច្ឆតិ. តំ តំ សល្លក្ខេត្វា អសុកស្ស អសុកានំវា សទ្ទំ សុណោមីតិអាទិនា បរិកម្មំ ករោន្តស្ស. អដ្ឋកថាយំ បន បរិកម្មំ កត្វា បុន បាទកជ្ឈានសមាបជ្ជនំ អាគតមេវ. យថាហ អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ សចេ សតំ ឥច្ឆតិ. សតំ ហោមីតិ បរិកម្មំ កត្វា បុន អភិញ្ញាបាទកំ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ អធិដ្ឋាតិ. អធិដ្ឋានចិត្តេន សហេវ សតំ ហោតីតិ. តត្ថច អាទិតោ បាទកជ្ឈានសមាបជ្ជនំ បរិកម្ម ចិត្តស្ស សមាទានត្ថាយ ហោតិ. បច្ឆិមំ បន អភិញ្ញាយ អនុ ពលប្បទានត្ថាយាតិ. តថា ហិ បាទកជ្ឈានពលេន សុដ្ឋុ សមាហិតំ បរិកម្មចិត្តំនាម អត្តនោ វិសយេ អភិញ្ញាចិត្តគតិកំ ហោតិ. បុព្ពេនិវាសានុស្សរណកាលេ តេនេវ ចិត្តេន តស្មិំ ភវេ អតីតំ ធម្មជាតំ យាវ បដិសន្ធិយា ជានាតិ. តេនេវ ហិ អដ្ឋកថាយំ តំសម្បយុត្តំ ញាណំ បរិកម្មសមាធិញាណន្តិ វុត្តំ. អតីតំសញាណន្តិបិ វុច្ចតីតិ. សេសាភិញ្ញាសុបិ តស្ស ញាណស្ស វិសយវិសេសោ យថារហំ វត្តព្ពោតិ. ថេរេន បន បច្ឆិមំ បាទកជ្ឈានសមាបជ្ជនំនាម ន សព្ពេសំ ហោតិ. ន ហិ អភិញ្ញាសុ វសីភាវបត្តានំ បុន បាទកជ្ឈានេន កិច្ចំ អត្ថីតិ កត្វា តំ ឥធ នគហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. រូបាទីសុអាលម្ពណេសុយថារហមប្បេតីតិ ឯត្ថ ឥទ្ធិវិធញាណំ តាវ តេកាលិកភូតេសុ ឆសុ អារម្មណេសុ បវត្តតិ. តញ្ហិ រូបាទីសុ ឆសុ អារម្មណធម្មេសុ យំ យំ និប្ផាទេតិ. តំ តំ អារម្មណំ កត្វា បវត្តតិ. បាទកជ្ឈានចិត្តំ បន កាយគតិកំ អធិដ្ឋហិត្វា ទិស្សមានេនកាយេន អាកាសេគមនកាលេ អតីតំ បាទកជ្ឈានចិត្តំ អារព្ភ បវត្តតិ. កាយំ ចិត្តគតិកំ អធិដ្ឋហិត្វា អទិស្សមានេន កាយេន គមនកាលេ បច្ចុប្បន្នំ រូបកាយំ អារព្ភ បវត្តតិ. តថាបវត្តមានស្ស បន តស្ស ញាណស្ស កិញ្ចិរូបំ អារម្មណ មត្តំ ហោតិ. កិញ្ចិ អារម្មណបុរេជាតំ. កិញ្ចិ វត្ថារម្មណ បុរេជាតំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អនាគតេ ឥទំនាម ហោតូតិ អធិដ្ឋាន កាលេ អនាគតំ តំតំរូបធម្មំ អារព្ភ បវត្តតីតិ. បច្ចុប្បន្នោ សទ្ទោ ទិព្ពសោតស្ស អារម្មណំ ហោតិ. អតីតេ សត្តទិវសានិ អនាគតេ សត្តទិវសានីតិ ឯត្ថន្តរេ កាលេ អតីតា នាគតបច្ចុប្បន្នភូតំ បរស្សចិត្តំ ចត្តារោវា ខន្ធា ចេតោបរិយ ញាណស្ស. ចិត្តញ្ហិ ជានន្តោ តំ សម្បយុត្តធម្មំបិ ឥច្ឆន្តោ ជានិស្សតិយេវ. ឯវញ្ច កត្វា បដ្ឋានេ កុសលា ខន្ធា ចេតោ បរិយញាណស្ស យថាកម្មុបគញាណស្ស អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោតិ ញាណទ្វយំ ឯកតោ កត្វា វុត្តំ. ឯត្ថច អដ្ឋកថាយំ តាវ បរចិត្តស្ស បច្ចុប្បន្នាលម្ពណតានាម សន្តតិវសេនវា អទ្ធា វសេនវា យោជិតា. យទិ ហិ ខណិកវសេន យោជេយ្យ. អាវជ្ជនេ បច្ចុប្បន្នំ យំកិញ្ចិ ឯកំ ចិត្តំ អាវជ្ជេត្វា និរុទ្ធេ ជវនានិបិ តទេវ អាវជ្ជនេន សទ្ធិំ និរុទ្ធំ អតីតំ គណ្ហន្តីតិ តានិ កាលតោ អាវជ្ជនេន សហ ភិន្នាលម្ពណានិ នាម ហោន្តិ. នច អនិដ្ឋេ មគ្គផលវីថិតោ អញ្ញស្មិំ ឋានេ កាលមត្តេនាបិ តេសំ តេន សហ ភិន្នាលម្ពណតា អដ្ឋកថាចរិយេហិ អនុ មតាតិ. តស្មា ឦទិសេសុ ឋានេសុ បច្ចុប្បន្នំនាម សន្តតិវសេន អទ្ធាវសេនច គហេតុំ យុត្តន្តិ. មូលដីកាយំ បន ខណិកបច្ចុប្បន្ន វសេនេវ យោជិតំ. នហិ អភិធម្មេ អតីតារម្មណត្តិកំ សន្តតិ អទ្ធានវសេនេវ វុត្តន្តិ សក្កា វត្តុំ. ឥតរថា បច្ចុប្បន្នោ ធម្មោ បច្ចុប្បន្នស្ស ធម្មស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ អាសេវនបច្ចយេន បច្ចយោតិ វត្តព្ពោ សិយា. ន តុ វុត្តោ. អតីតោ ធម្មោ បច្ចុប្បន្នស្ស ធម្មស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ អាសេវនបច្ចយេន បច្ចយោតិច្ចេវ បន វុត្តោ, តស្មា អាវជ្ជនាទីនិ សព្ពានិ ចិត្តានិ បច្ចេកំ អត្តនា ខណវសេន សហុប្បន្នានិ បរស្ស ចិត្តានិគណ្ហន្តីតិ យុត្តំ, នច តានិ ធម្មតោ ភិន្នា លម្ពណានិនាម ហោន្តិ. គហណា ការស្ស អភិន្នត្តា. អាវជ្ជនំបិ ហិ ចិត្តន្តេវ អាវជ្ជតិ. ជវនានិច ចិត្តំ ចិត្តន្តេវ ជវន្តិ. តានិច សព្ពានិ ចិត្តានិឯវ ហោន្តីតិ. អតីតានន្តរ ចុតិតោ បន បដ្ឋាយ អតីតា ខន្ធា ខន្ធុបនិ ពន្ធា នាម គោត្តកសិណ និមិត្តាទិកា បញ្ញត្តិយោ និព្ពានញ្ច បុព្ពេនិវាសញាណស្ស អារម្មណំ ហោតិ. បច្ចុប្បន្នំ រូបារម្មណំ ទិព្ពចក្ខុស្សាតិ ឯវំ រូបាទីសុ ឆសុ អាលម្ពណេសុ យថារហ មប្បេតីតិ. ឥទានិ អភិញ្ញាវសេន បវក្ខស្ស តស្ស បញ្ចមជ្ឈានស្ស កិច្ចភេទេន បភេទំ ទស្សេតុំ ឥទ្ធិវិធន្តិអាទិគាថ មាហ. តត្ថ យំ យំ អធិដ្ឋាតិ. យថា យថាច អធិដ្ឋាតិ. តស្ស តស្ស តថា តថាវា ឥជ្ឈន សង្ខាតោ វិធោ កោដ្ឋាសោ បការោវា ឯតស្សាតិ ឥទ្ធិវិធំ. តំ បន តិវិធំ អធិដ្ឋា និទ្ធិ វិកុព្ពនិទ្ធិ មនោមយិទ្ធិ វសេន. តត្ថ អត្តនោ បកតិវណ្ណំ អវិជហិត្វា តស្សេវ សត សហស្សាទិ ពហុភាវ ករណ វសេនវា អាកាសគមនាទិវសេន វា ពហិទ្ធា នានាវណ្ណ បាដិហារិយ ទស្សន វសេនវា បវត្តិតា ឥទ្ធិ អធិដ្ឋានិទ្ធិនាម. បកតិវណ្ណំ បន វិជហិត្វា អត្តានមេវ កុមារវណ្ណនាគវណ្ណាទិកំ កត្វា ទស្សនវសេន បវត្តិតា ឥទ្ធិ វិកុព្ពនិទ្ធិនាម. អត្តនោ សរីរព្ភន្តរេ អញ្ញំ សព្ពសោ អត្តនា សទិសំ សរីរំ និម្មិនិត្វា នីហរិត្វា ទស្សនវសេន បវត្តិតា ឥទ្ធិ មនោមយិទ្ធិនាម. ទិវេ ភវំ ទិព្ពំ. ទេវលោកេ ជាតន្តិ អត្ថោ. ទិព្ពញ្ច តំ សោតញ្ចាតិ ទិព្ពសោតំ. ទេវានំ ឧឡារកម្មនិព្ពត្តា ទូរេបិ បដិច្ឆន្នេបិ អារម្មណសម្បដិច្ឆនសមត្ថំ បសាទសោតំ. ទិព្ពសោតសទិសត្តា បន ឥទំ អភិញ្ញាញាណំបិ ទិព្ពសោតន្តិ វុច្ចតិ. កសិណជ្ឈាន សង្ខាតេនវា ទិព្ពវិហារេន បដិលទ្ធត្តា សយញ្ច តស្មិំ ទិព្ពវិហារេ បរិយាបន្នត្តា ទិព្ពញ្ច តំ សោតញ្ចាតិ ទិព្ពសោតំ. បរស្ស ចិត្តំ វិជានន្តិ ឯតេនាតិ បរចិត្តវិជាននំ. តទេវ ចេតោបរិយាយន្តិ បរិច្ឆិជ្ជ ជានន្តិ ឯតេនាតិ កត្វា ចេតោបរិយញាណន្តិបិ វុច្ចតិ. បុព្ពេ និវាសោ វុច្ចតិ អតីតភវេសុ អត្តនោ ឆសុ ទ្វារេសុ អាបាតំ អាគតា សុដ្ឋុ វិទិតា ធម្មា. បុព្ពេ អតីតជាតីសុ គោចរ និវាសវសេន និវសិំសុ អត្តនោ ឆទ្វារិកានិ ចិត្តានិ ឯត្ថាតិ កត្វា. សព្ពញ្ញុពុទ្ធានំ បន បរេសំ ឆទ្វារគហិតាបិ ធម្មា បុព្ពេ និវាសោ ហោតិយេវ, បុព្ពេ និវាសស្ស អនុស្សរណំ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិ. ឥធ បន តំ សម្បយុត្តញាណំ អធិប្បេតំ. បុព្ពេ វុត្តនយេន ទិព្ពញ្ច តំ ចក្ខុចាតិ ទិព្ពចក្ខុ. តំ សទិសត្តា ឥទំ អភិញ្ញាញាណំបិ ទិព្ពចក្ខូតិ វុច្ចតិ. ទិព្ពវិហារ វសេន បដិលទ្ធត្តា សយញ្ច ទិព្ពវិហារសន្និស្សិតត្តា ទិព្ពញ្ច តំ ចក្ខុចាតិ ទិព្ពចក្ខុ. យថាកម្មុបគញាណំ អនាគតំសញាណន្តិ ឥមានិ ទ្វេ ញាណានិ ឥមស្សេវ បរិភណ្ឌញាណានិនាម. នហិ តេសំ បដិលាភត្ថាយ វិសុំ ចិត្តបរិទមនបរិកម្មំនាម អត្ថិ. ទិព្ពចក្ខុញាណេ បដិលទ្ធេ តេសំបិ បដិលទ្ធត្តាតិ. តត្ថ ទិព្ពចក្ខុនា និរយេសុ ទុក្ខំ ទេវេសុវា សុខំ អនុភវន្តេ សត្តេ ទិស្វា តេសំ អតីតំ កម្មំ ជានិស្សាមីតិ បរិកម្មំ ករោន្តស្ស តំ កម្មារម្មណំ យថាកម្មុបគញាណំ បវត្តតិ. តតោ ចវិត្វា កត្ថ ភវិស្សន្តីតិ តេសំ អនាគតេ បវត្តិំ បស្សិស្សាមីតិ បរិកម្មំ ករោន្តស្ស តេសំ អនាគតខន្ធារម្មណំ អនាគតំសញាណំ បវត្តតិ. បុព្ពេ និវាសានុស្សតិ ញាណំ វិយច សព្ពំបិ អនាគតធម្មជាតំ ឯតស្ស អារម្មណំ ហោតិយេវ. ឯតញ្ហិ អត្តនោ វិសយេ សព្ពញ្ញុតញាណគតិកន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ.

វិភាវនិយំ បន

អនាគតេ សត្តទិវសតោ បដ្ឋាយ ចិត្តចេតសិកធម្មា ទុតីយទិវសតោ បដ្ឋាយ យំកិញ្ចិ អារម្មណំ ឯតស្ស វិសយោតិ អធិប្បេតំ. តម្បិ យុត្តំវិយ ទិស្សតិ.

នហិ ភវន្តរេបិ អនាវតធម្មេ ជានិតុំ សមត្ថំ ឯតំ ឥមស្មិំ ភវេ អនាគតធម្មេ នជានាតីតិ សក្កា ភវិតុំ. យថា ចេតំ, តថា បុព្ពេនិវាសញាណំបិ ឥមស្មិំ ភវេ បរសន្តានគតេ អតីតធម្មេតិ. បាឡិយំ បន អដ្ឋកថាសុច ភវន្តរគតធម្មេហិ ឯវ ញាណទ្វយំ យោជិតំ. តំ បន អសាធារណកាលវសេន អានុភាវវិសេសបាកដត្ថំ យោជិតន្តិ យុត្តំ សិយាតិ. គោចរភេទោតិ ទសកសិណាទីសុ គោចរេសុ សមថជ្ឈានានំ បវត្តិភេទោ.

សមថកម្មដ្ឋាននយោ.

១៧១. សព្ពលោកិយមហាជនេហិ យថាទិដ្ឋំ បុគ្គលសត្តឥត្ថិ បុរិសាទិកំ និច្ច ធុវ សុខ អត្ត និមិត្តញ្ច អតិក្កមិត្វា វិសេសេន បស្សន្តិ ឯតាយាតិ វិបស្សនា. កិរិយា កម្មំ. ភាវនាបយោគោ. វិបស្សនាយ កម្មំ វិបស្សនាកម្មំ. វិបស្សនា ឯវ វា កម្មន្តិ វិបស្សនា កម្មំ. វិបស្សនាកម្មស្ស ឋានំ អធិដ្ឋានំ ភុមីតិ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ. ខន្ធាទិធម្មជាតំ. វិបស្សនា កម្មមេវ វា ឧត្តរុត្តរស្ស ភាវនា វិសេសស្ស អានិសំសវិសេសស្សវា ឋានំ អាសន្នការណន្តិ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ. តស្មិំ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានេ សត្តវិធេន វិសុទ្ធិ សង្គហោ តីណិ លក្ខណានីតិអាទិនា សម្ពន្ធោ. និច្ចសីលមេវ សយញ្ច ទុស្សិល្យមលតោ វិសុទ្ធត្តា កាយំ វាចញ្ច តតោ វិសោធនតោ វិសុទ្ធីតិ សីលវិសុទ្ធិ. សុភាវិត ចិត្តសន្តានមេវ សយញ្ច នីវរណមលតោ វិសុទ្ធត្តា តំសមង្គិបុគ្គលញ្ច តតោ វិសោធនតោ វិសុទ្ធីតិ ចិត្តវិសុទ្ធិ. ចិត្តសីសេន ចេត្ថ សមាធិ អធិប្បេតោ. ធម្មវវត្ថានញាណសង្ខាតា ទិដ្ឋិឯវ តំ សមង្គិបុគ្គលំ សក្កាយទិដ្ឋិមលតោ វិសោធនតោ វិសុទ្ធីតិ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ. សោឡសវិធំ អដ្ឋវិធំ កង្ខំ វិតរន្តិ អតិក្កមន្តិ ឯតាយាតិ កង្ខាវិតរណា. បច្ចយបរិគ្គហញាណំ. សា ឯវ តំសមង្គិបុគ្គលំ អហេតុ ទិដ្ឋិ វិសមហេតុទិដ្ឋីហិ សទ្ធិំ យថាវុត្តាហិ ទុវិធាហិ កង្ខាហិ វិសោធនតោ វិសុទ្ធីតិ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ. មគ្គោច អមគ្គោច មគ្គាមគ្គា. តត្ថ ញាណទស្សនវិសុទ្ធាធិគមនស្ស ឧបាយភូតោ មនសិការវិធិវា អរិយមគ្គោវា មគ្គោនាម. តស្ស អនុបាយភូតោ មនសិការោវា អធិមានវត្ថូនិវា អមគ្គោនាម. មគ្គស្ស មគ្គតោ អមគ្គស្សច អមគ្គតោ ជាននំ ទស្សនញ្ច មគ្គាមគ្គញាណទស្សនំ. តមេវ តំសមង្គីបុគ្គលំ អមគ្គេ មគ្គសញ្ញាយ វិសោធនតោ វិសុទ្ធីតិ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ នាម. ឧបរិ វិសេសំ បដិបជ្ជន្តិ ឯតាយាតិ បដិបទា. វិបស្សនាបរំបរសង្ខាតោ បុព្ពភាគមគ្គោ. បដិបទាភូតំ ញាណទស្សនន្តិ បដិបទាញាណទស្សនំ. តមេវ និច្ចសញ្ញាទិតោ វិសុទ្ធត្តា វិសុទ្ធីតិ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិនាម, អរិយមគ្គញាណសង្ខាត ញាណទស្សនមេវ សម្មោហមលតោ វិសុទ្ធត្តា វិសុទ្ធីតិ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិនាម. ឯត្ថច សុតមយាទិវសេន សិទ្ធំ អនុមាន ញាណំបិ ញាណមេវាតិ តំ បដិក្ខិបិត្វា អត្ថបច្ចក្ខញាណមេវ គហេតុំ សព្ពត្ថ ទស្សនគហណំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ. លក្ខីយន្តិ សល្លក្ខីយន្តិ ឥមេ អនិច្ចាឯវាតិ ឯកន្តេន វិនិច្ឆីយន្តិ ធម្មា ឯតេនាតិ លក្ខណំ អនិច្ចតា ឯវ លក្ខណន្តិ អនិច្ចលក្ខណំ. បុព្ពបទេ ភាវបច្ចយលោបោ. អញ្ញោហិ អនិច្ចោ, អញ្ញា អនិច្ចតាតិ. តត្ថ យថាគមនក្រិយាយោគេន បុរិសោ គតោតិ វុច្ចតិ. ន បន គមន ក្រិយា បុរិសោ. នច បុរិសោ គមនក្រិយា. អញ្ញា ហិ ក្រិយា, អញ្ញោ បុរិសោ. តថា អនិច្ចតាយោគេន សព្ពោ សង្ខតធម្មោ អនិច្ចោតិ វុច្ចតិ. ន បន អនិច្ចតា សោ ធម្មោ, នច សោ ធម្មោ អនិច្ចតា. អញ្ញា ហិ អនិច្ចតា, អញ្ញោ សោ ធម្មោតិ. កតមា បន សា អនិច្ចតាតិ. វិបរិណាមា ការោ. ជីរណាការោ ភិជ្ជនាការោតិ វុត្តំ ហោតិ. តំ បន អាការំ ទិស្វា តទាការវន្តេ ធម្មេ ញាណំ បវត្តតិ អយំ ធម្មោ អនិច្ចោតិ. តស្មា សា អនិច្ចតាយេវ ឥធ លក្ខណន្តិបិ វុច្ចតីតិ. ឯសនយោ សេសេសុបិ ទ្វីសុ. តត្ថ បន អភិណ្ហសំបដិបីឡនាការោ ទុក្ខតានាម. អវសវត្តនាការោ អនត្តតានាមាតិ. យថាវុត្តាយ បន អនិច្ចតាយ សហ អនិច្ចស្ស ធម្មស្ស អនិច្ចេន វា ធម្មេន សហ អនិច្ចតាយ អនុអនុបស្សនា អនិច្ចានុបស្សនា. ឯស នយោ សេសាសុបិ ទ្វីសុ. យាវ សរីរេ ធម្មានំ តិវិធលក្ខណយុត្តតា អត្តនោ ញាណេន បញ្ញាយតិ. តាវ តេសុ តិវិធលក្ខណវិភាវនវសេន បុនប្បុនំ មសនំ អាមសនំ សម្មសនំ. សម្មសនាការេន បវត្តំ ញាណំ សម្មសនញាណំ. ឧទយោ វុច្ចតិ តំតំ ខណានុរូបំ តំតំ បច្ចយានុរូបញ្ច នវនវានំ ធម្មានំ បាតុ ភាវោ ចេវ ឧបរុបរិ វឌ្ឍនញ្ច. វយោ វុច្ចតិ យត្ថ យត្ថ លទ្ធបច្ចយា នវនវា ធម្មា បាតុភវន្តិ ចេវ វឌ្ឍន្តិច. តត្ថ តត្ថ អលទ្ធបច្ចយានំ បុរាណធម្មានំ អន្តរធានំ. សមូហ សន្តតិវសេន បន ឧទយបក្ខស្សវា វយបក្ខស្សវា សមនុបស្សនញាណំ ឧទយព្ពយញាណំ. តេសុ បន ទ្វីសុ បក្ខេសុ ឧទយកោដ្ឋាសោនាម ឧបរុបរិ បាកដោ ហុត្វា អាគច្ឆតិ. វយកោដ្ឋាសោ បន អបាកដោ. សោ ឯវ ច អនិច្ចតាយ បរមា កោដីតិ តស្សេវ សុដ្ឋុតរំ សមនុបស្សនញាណំ ភង្គញាណំ. ភង្គេ ទិដ្ឋេ ឯវំ ភិជ្ជនសភាវានំ ធម្មានំ អនេកសហស្សសោក ទុក្ខវត្ថុភាវេន តថា តថា ភាយិតព្ពបការសមនុបស្សនញាណំ ភយញាណំ នាម. លោកេ បន កិញ្ចិ ភយវត្ថុំ បស្សន្តាបិ អាសន្នេ អញ្ញស្មិំ បដិសរណេ សតិ ន ភាយន្តិ. អសតិ ឯវ ភាយន្តិ. ឯវំ ភាយិតព្ពានំ តេសំ សព្ពសោ អញ្ញបដិសរណាភាវទស្សនំ អាទីនវញាណំ នាម. កុតោចិ បដិសរណាភាវេន តេហិ ឧក្កណ្ឋតាការ សហិតំ វិបស្សនាញាណំ និព្ពិទាញាណំនាម. និព្ពិន្ទីយមានេហិ តេហិ អត្តានំ វិមុច្ចិតុំ អជ្ឈាសយសហិតំ វិបស្សនាញាណំ មុច្ចិតុកម្យតាញាណំ នាម. សុដ្ឋុ មុច្ចិតុំ ឥច្ឆន្តស្ស សីឃំ មុច្ចនត្ថំ តេសំ ធម្មានំ ចត្តាលីសាយ អាការេហិ អនេកាទីនវរាសិ ភាវ បដិសង្ខានវសេន សុដ្ឋុវិប្ផារតរំ បវត្តមានំ វិបស្សនា ញាណំ បដិសង្ខាញាណំ នាម. តេសំ បន អនេកាទីនវរាសិភាវេ សុដ្ឋុ ទិដ្ឋេ សង្ខារេសុ និកន្តិយា បរិយាទិន្នាយ ឥទានិ មុច្ចនុបាយោ លទ្ធោតិ អធិមត្តព្យាបារំ អកត្វា សមេន វាយាមេន សង្ខារេ បរិគ្គណ្ហន្តស្ស សង្ខារបរិគ្គហេ មជ្ឈត្តាការសហិតំ សង្ខារេសុវា ភយញ្ច នន្ទិញ្ច បហាយ ឧទាសិនភាវសហិតំ វិបស្សនាញាណំ សង្ខារុបេក្ខាញាណំនាម. ឧបរិ មគ្គប្បវត្តិំ វហិតុំ សមត្ថភាវេន មគ្គុប្បត្តិយា អនុលោមេហិ ថាមពលេហិ សម្បន្នំ វិបស្សនាញាណំ អនុលោមញាណំ នាម. ហេដ្ឋិមានំវា ញាណានំតំ អនុលោមំ ហោតិ លក្ខណត្តយស្ស សុដ្ឋុតរំ វិភាវនតោ. ឧបរិមគ្គស្សវា អនុលោមំ ហោតិ តស្ស បរិកម្មភាវតោ, បទដ្ឋានត្តាចាតិបិ អនុលោមញាណំ នាមាតិ. អត្ត ជីវសុញ្ញតាទស្សន ពលេន ខន្ធេសុ កិលេសពន្ធនតោ វិមុច្ចមានោ មគ្គោ សុញ្ញតាវិមោក្ខោ នាម. សង្ខារានំ យានិ និមិត្តានិ កិលេសានំ អវស្សយោ ហោតិ. តានិ វិធមិត្វា សព្ពសោ ធម្មានំ អនាថ ភាវ ទស្សន ពលេន វិមុច្ចមានោ មគ្គោ អនិមិត្តោវិមោក្ខោ នាម. សង្ខារេសុ សព្ពសោ អស្សាសាភាវ ទស្សនពលេន វិមុច្ចមានោ មគ្គោ អប្បណិហិតោវិមោក្ខោនាម. សុញ្ញតានុបស្សនាតិ អនត្តានុបស្សនា. សា ហិ ធម្មានំ សមូហឃន សន្តតិឃន កិច្ចឃន អារម្មណឃនេសុ តំតំឃន វិនិព្ភុជ្ជន វសេន បវត្តត្តា អត្តា ឥតិ គហេតព្ពស្ស កស្សចិ សារស្ស អភាវានុបស្សនតោ សុញ្ញតានុបស្សនាតិ វុច្ចតិ. អនិមិត្តា នុបស្សនាតិ អនិច្ចានុបស្សនា. សាបិ ហិ សន្តតិ វិច្ឆេទន វសេន បវត្តត្តា អហន្តិ គហិតស្ស និមិត្តស្ស វិធមនតោ អនិមិត្តានុបស្សនាតិ វុច្ចតិ. អបណិហិតានុបស្សនាតិ ទុក្ខា នុបស្សនា. សាបិ ហិ មហាអាទីនវរាសិ ភាវ វិភាវនវសេន បវត្តត្តា ឥទំ មម ឯតំ មមាតិ គហេតព្ពស្ស កស្សចិ បណិហិត គុណស្ស អភាវានុបស្សនតោ អប្បណិហិតានុបស្សនាតិ វុច្ចតីតិ. បាតិមោក្ខសំវរសីលន្តិ វិនយបញ្ញត្តិសីលំ. តញ្ហិ សព្ពលោ កិយសីលានំ ជេដ្ឋកត្តា បតិច ហោតិ. ចតុភូមកកុសលានំ អាទិបភវភូតត្តា មុខញ្ច. ឥតិ បតិមុខដ្ឋេន បាតិមោក្ខន្តិ វុច្ចតិ. តមេវច ទុស្សិល្យមគ្គស្ស សំវរណតោ បិទហនតោ សំវរោតិ វុច្ចតីតិ. យេសំ ធម្មានំ ឧប្បត្តិយា ចក្ខាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ វិផន្ទិតានិ ហោន្តិ. លោលានិ ហោន្តិ. តទនុពន្ធាច អកុសលធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ. តេសំ ឧប្បត្តិ មគ្គស្ស សំវរណវសេន បវត្តមានា សតិ ឥន្ទ្រិយ សំវរោនាម. សោ ឯវ សីលន្តិ ឥន្ទ្រិយសំវរសីលំ. អាជីវន្តិ ជីវិតំ កប្បេន្តិ ឯតេនាតិ អាជីវោ. បច្ចយបរិយេសនវាយាមោ. សោយេវ ពុទ្ធបដិកុដ្ឋេហិ បុប្ផទានាទីហិ មិច្ឆាបយោគេហិ តិវិធកុហនវត្ថុហិច បរិសុទ្ធត្តា អាជីវបារិសុទ្ធិនាម. សា ឯវ សីលន្តិ សមាសោ. តថារូបេន បរិសុទ្ធេន ភិក្ខាចារាទិនា បយោគេន បដិលទ្ធានំ បច្ចយានំ បដិគ្គហណ បរិភុញ្ជនកាលេសុ សម្មោហស្ស គេធស្ស មទស្ស បមាទស្សច បហានត្ថំ តំតំបយោជនមរិយាទំវា បដិកូលលក្ខណំវា ធាតុមត្តលក្ខណំវា បរិគ្គហណ បច្ចវេក្ខនវសេន បវត្តំ បច្ចយសេវនេ បដិសង្ខាញាណំ បច្ចយ សន្និស្សិតសីលំនាម. បរិសុជ្ឈតីតិ បរិសុទ្ធិ. បរិសុទ្ធិឯវ បារិសុទ្ធិ. សា ឯវ សីលន្តិ សមាសោ. ចត្តារិ បារិសុទ្ធិសីលានីតិ ចតុបារិ សុទ្ធិសីលំ. ចិត្តវិសុទ្ធីតិ ឯត្ថ ចិត្តសទ្ទេន សមាធិ និទ្ទិដ្ឋោតិ វុត្តំ ទុវិធោបិសមាធិ ចិត្តវិសុទ្ធិនាមាតិ. លក្ខណរសបច្ចុបដ្ឋានបទដ្ឋាន វសេនាតិ ឯត្ថ ធម្មានំ បច្ចត្តសភាវោ លក្ខណំនាម. អគ្គិស្ស ឧណ្ហត្តំ វិយ. តេន សភាវេន សាធេតព្ពំ កិច្ចំវា សាធនបច្ចយា បដិលទ្ធគុណសង្ខាតា សម្បត្តិវា រសោនាម. អគ្គិស្ស បរិវាចន ជោតនានិ វិយ. សា ឯវ សម្បត្តិវា ការិយសង្ខាតំ ផលំវា បច្ចុបដ្ឋានំនាម. អគ្គិស្ស ធូមោ វិយ. អត្តនោ ឧប្បត្តិយា អសាធារណបច្ចយសង្ខាតំ អាសន្នការណំ បទដ្ឋានំនាម. តេសំ វសេន នាមស្សច រូបស្សច បរិគ្គហោ ញាណេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា គហណំ នាមរូបវវត្ថានំ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិនាម. ឯត្ថច បរិគ្គហោ ទុវិធោ សង្ខេប បរិគ្គហោ វិត្ថារបរិគ្គហោតិ. តត្ថ អជ្ឈត្តធម្មេ ទ្វិធា កត្វា ឥទំ នាមមេវ, ន រូបំ. ឥទំ រូបមេវ, ន នាមំ. អញ្ញំ នាមំ អញ្ញំ រូបំ. តទុភយតោច អញ្ញោ អត្តាវា ជីវោវា សត្តោវា បុគ្គលោវា មនុស្សោវា ទេវោវា ព្រហ្មាវា នត្ថីតិ ឯវំ បច្ចក្ខតោ សុទិដ្ឋំ កត្វា បរិគ្គណ្ហនំ សង្ខេបបរិគ្គហោនាម. ញាណុត្តរិកោហិ បុគ្គលោ ឯត្តកមត្តេនបិ សក្កាយទិដ្ឋិំ វិក្ខម្ភេតុំ សក្កោតិ សទ្ធិំ សញ្ញា ចិត្តវិបល្លាសេហីតិ. តយោ ហិ វិបល្លាសា. យថាហ-អនត្តនិ អត្តាតិ សញ្ញាវិបល្លាសោ ចិត្តវិបល្លាសោ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោតិ. តត្ថ សត្ថុសាសនធម្មេ សុដ្ឋុ បតិដ្ឋិតេន សទ្ធាមត្តេនបិ ទិដ្ឋិ វិបល្លាសោ វិក្ខម្ភិតោ ហោតិ. ឥតរេ បន នាមរូបបរិគ្គហេ កតេយេវ វិក្ខម្ភិតា ហោន្តិ. យាវច ឯតេ ទ្វេ អវិក្ខម្ភិតា ហោន្តិ. តាវ នាមរូបបរិគ្គហោច អបរិសុទ្ធោយេវ ហោតិ. តំមូលិកាច កិលេសធម្មា អវិក្ខម្ភិតា ឯវ ហោន្តីតិ អបិច. ចតុន្នំ អាហារានំ វសេន ចតុធា, បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ វសេន បញ្ចធា, ឆន្នំ ធាតូនំ វសេន ឆធាតិអាទិនា នយេន នាមរូបំ បរិគ្គហេ តព្ពមេវ. តត្ថ ឆ ធាតុយោនាម បថវិធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ អាកាសធាតុ វិញ្ញាណធាតុយោ. បក្កុសាតិ កុលបុត្តោ ហិ ឥមា ឆ ធាតុយោ បរិគ្គណ្ហិត្វា អនាគាមិផលំ បត្វា ចបិត្វា សុទ្ធាវាសេសុ និព្ពត្តោតិ. យត្តកេ វា បន ធម្មេ បរិគ្គណ្ហន្តោ អត្តា មេតិ បវត្តមានេ សញ្ញាចិត្តទិដ្ឋិ វិបល្លាសេ វិក្ខម្ភេតុំ សក្កោតិ. តត្តកាបិ បរិគ្គហេតព្ពា យេវាតិ. ឥមស្មិំ បន សង្គហបករណេ យោ យោ ចិត្តចេតសិក វិភាគោ រូបវិភាគោច ហេដ្ឋា វុត្តោ. តស្ស សព្ពស្ស វសេន នាមរូបស្ស បរិគ្គណ្ហនំ វិត្ថារបរិគ្គហោនាម. អយំបន អាទិកម្មិកានំ អវិសយោ. បដិវិទ្ធចតុសច្ចានំ បន អាភិធម្មិកត្ថេរានំ ឯវ វិសយោតិ វេទិតព្ពោ. នាមរូបំ បរិគ្គណ្ហន្តស្ស បន នាមរូប មត្តតោ ឧទ្ធំ អញ្ញស្ស កស្សចិ អភាវទស្សនតោច សរីរព្ភន្តរេ ជីវសញ្ញិតោ អត្តា អត្ថិ. សោ ករោតិ, សោ បដិសំវេទេតិ, សំសរតិ, សន្ធាវតីតិ ឯវំ បវត្តា ទិដ្ឋិ បហីយតិ. សុទ្ធេ នាមេ ឯវវារូបេ ឯវវា បុគ្គលសត្តក្រិយសញ្ញិតានំ ឦហាព្យាបារានំ សព្ពសោ អភាវទស្សនតោ តទុភយសំយោគេឯវ តេសំ លព្ភមានតា ទស្សនតោច តទុភយំវា ឯកមេកំវា ឧទ្ទិស្ស អត្តាតិ បវត្តា ទិដ្ឋិ បហីយតិ. អត្តា ជីវោ សត្តោ បុគ្គលោ មនុស្សោ ទេវោ ព្រហ្មាតិ ឯវមាទីសុ វោហារេសុច វោហារ មត្តេ អដ្ឋត្វា អត្តានាម ឯកន្តតោ អត្ថិ ជីវោនាម ឯកន្តតោ អត្ថីតិអាទិនា តទត្ថាភិនិវេសវសេន អតិធាវនញ្ច បហីយតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តទត្ថាភិនិវេសោតិច អត្តានាម អត្ថិ ជីវោនាម អត្ថីតិអាទិនា ទឡ្ហតរំ អភិនិវេសោ. អតិធាវនន្តិ នាមរូបំ អត្តាតិអាទិនា គហណំ. បច្ចយបរិគ្គហោតិ ឯត្ថបិ ទុវិធោ បច្ចយបរិគ្គហោ សង្ខេបតោ វិត្ថារតោ ចាតិ. តត្ថ វត្ថារម្មណវសេន នាមស្ស ចិត្តោតុកាហារវសេន រូបស្ស អវិជ្ជាតណ្ហុបាទានកម្មវសេន តទុភយស្សច បច្ចយំ បរិគ្គណ្ហន្តោ សង្ខេបតោ បរិគ្គណ្ហាតិនាម. ហេដ្ឋា បច្ចយសង្គហេ វិភត្តេហិ បដិច្ចសមុប្បាទនយ បដ្ឋាននយេហិ បរិគ្គណ្ហន្តោ វិត្ថារតោ បរិគ្គណ្ហាតិនាម. ឯត្ថបិ បដ្ឋាននយេន បរិគ្គហោ អាទិកម្មិកានំ អវិសយោឯវ. បច្ចយំ បរិគ្គណ្ហន្តស្សបន យថាវវត្ថិតស្ស សព្ពស្ស នាមរូបស្ស សព្ពសោ បច្ចយាយត្តវុត្តិកតាទស្សនតោ អហេតុកទិដ្ឋិ បហីយតិ. អត្តនោ អនុរូបបច្ចយសាមគ្គិយា វិនា អញ្ញថា បវត្តិយា អទស្សនតោ ឥស្សរនិម្មាន កាលនិម្មានាទិកា វិសមហេតុទិដ្ឋិច បហីយតិ. ហេតុសម្ភារបច្ចយេហិ កម្មប្បវត្តិយា វិបាកប្បវត្តិយាច អញ្ញស្ស កម្មការកស្សវា វិបាក វេទកស្សវា កត្តុនោ អភាវទស្សនតោ ការក វេទក ទិដ្ឋិ បហីយតិ. អនមតគ្គេច សំសារេ តីសុ អទ្ធាសុ ហេតុផល បរំបរាវសេន កេវលស្ស នាមរូបមត្តស្សេវ បវត្តិទស្សនតោ អហោសិំ នុខោ អហមតីតមទ្ធានន្តិ ឯវមាទិកាយ បុគ្គលសត្ត វិសយាយ សោឡសវិធាយ កង្ខាយច អតិក្កមោ ហោតិ. សភាវធម្មបវត្តិយាច សុដ្ឋុ ទិដ្ឋាយ ទេសនាធម្មស្ស សុធម្មតា ទស្សនតោ ពុទ្ធសុពុទ្ធតញ្ច ទិស្វា សត្ថរិ កង្ខតិ ធម្មេ កង្ខតីតិអាទិនយបវត្តា អដ្ឋវិធាបិ កង្ខា បហីយតីតិ. លោកុត្តរធម្មានំ សង្ខតានំបិ សតំ អសម្មសនុបគត្តា តេភូមកសង្ខារេសូតិ វុត្តំ. អនុសយសមូហនត្ថញ្ច សម្មសនន្តិ កត្វា យត្ថ កាមរាគាទយោ អនុសយា អនុសេន្តិ. តេយេវ ធម្មា សម្មសនារហា ហោន្តីតិ វុត្តំ តេភូមកសង្ខារេសូតិ. ឥមស្ស ច បទស្ស លក្ខណត្តយំ សម្មសន្តស្សាតិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. អតីតាទិភេទភិន្នេសូតិ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នជ្ឈត្តពហិទ្ធាទីហិ ឯកាទសហិ ភេទេហិ ភិន្នេសុ. ខន្ធាទិនយំអារព្ភាតិ បដិសម្ភិទាមគ្គេ វិភត្តំ ខន្ធបញ្ចកំ ទ្វារឆក្កំ អារម្មណឆក្កំ វិញ្ញាណឆក្កំ ផស្សឆក្កំ វេទនាឆក្កំ សញ្ញាឆក្កន្តិ ឯវមាទិកំ សម្មសនភូមិវិភាគនយំ អារព្ភ អនុគន្ត្វា តំនយានុសារេនាតិ អត្ថោ. តត្ថ បន តេវីសតិយា ធម្មកោដ្ឋាសេសុ យស្ស យោ កោដ្ឋាសោ បាកដោ ហោតិ. តេន តំ គហេត្វា សម្មសនំ អារភិតព្ពំ. សក្កោន្តេន បន សព្ពម្បិ គហេត្វា អារភិតព្ពមេវ. កលាបវសេនសំខិបិត្វាតិ ខន្ធបញ្ចកេន យេ រូបំ តាវ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នាទិភេទភិន្នំបិ សមានំ សព្ពំ ឯករូបបិណ្ឌភាវេន សំខិបិត្វា ឯស នយោ វេទនា ទីសុបីតិ. តត្រាយំ នយោ. យំកិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំវា ពហិទ្ធាវា ឱឡារិតំវា សុខុមំវា ហីនំវា បណីតំវា យំ ទូរេ សន្តិកេវា. សព្ពំ រូបំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន ទុក្ខំ ភយដ្ឋេន អនត្តា អសារកដ្ឋេន. យាកាចិ វេទនា.ល. យាកាចិ សញ្ញា.ល. យេកេចិ សង្ខារា.ល. យំកិញ្ចិ វិញ្ញាណំ.ល. សព្ពំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន. ទុក្ខំ ភយដ្ឋេន អនត្តា អសារកដ្ឋេនាតិ. ឯត្ថច សព្ពំ រូបំ.ល. សព្ពំ វិញ្ញាណន្តិ គហណមេវ កលាបវសេន សង្ខិបនន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. អនិច្ចំខយដ្ឋេនាតិ ឯត្ថ រូបំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន. វេទនា អនិច្ចា. សញ្ញា អនិច្ចា. សង្ខារា អនិច្ចា. វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេនាតិអាទិនា នយេន សម្មសិតព្ពធម្មបរិគ្គហេន សហេវ សម្មសនំ កាតព្ពំ. ឥតរថា សម្មសនំ ន រុហតិ. តទត្ថស្ស បន បាកដត្តា ឥធ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេនាតិអាទិនា សម្មសនបទមេវ ថេរេន គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. តត្ថ រូបំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេនាតិ តំតំរូបំ ញាណេន ទឡ្ហំ គហេត្វា អយំ បថវិធាតុ អនិច្ចា ខយដ្ឋេន. អយំ អាបោធាតុ អនិច្ចា ខយដ្ឋេនាតិអាទិនា សម្មសនំ កាតព្ពំ. តត្ថ ឥមស្មិំ កាយេ សព្ពំ ថទ្ធក្រិយាមត្តំ បថវីនាម. សាច ក្រិយា សីតុណ្ហបរិវត្តិយាវា បរិវត្តតិ. នានាហារបរិវត្តិយា វា នានាចិត្តបរិវត្តិយាវា នានិរិយាបថបរិវត្តិយាវា នានា កាយិកក្រិយា បរិវត្តិយាវា បរិវត្តតិ. នានាសន្តតិ សង្កន្តិ ហោតីតិ អត្ថោ. តត្ថ នវនវាសុ ក្រិយាសន្តតីសុ បាតុភោន្តីសុ បុព្ពបុព្ពក្រិយាសន្តតិយោ នស្សន្តិ. យស្មាច សន្តតិ នាម ធម្មតោ វិសុំ នត្ថិ, តស្មា នវនវសន្តតីនំ បាតុភាវោនាម នវនវក្រិយានំ ឧប្បត្តិឯវ. បុព្ពបុព្ពសន្តតីនំ នស្សនំនាម បុព្ពបុព្ព ក្រិយានំ ភិជ្ជនមេវាតិ. ឯវំ អត្តនោ កាយេ នានាថទ្ធក្រិយានំ បរិវត្តិំ បស្សន្តោ បថវិធាតុយា ខយវយំ បស្សតិ. តញ្ច បស្សន្តោ តំសហជាតានំ រូបានំ ខយវយំ បស្សតិយេវ. អាបោ នាម អាពន្ធនក្រិយាមត្តំ. តេជោនាម សីតក្រិយាមត្តំ ឧណ្ហ ក្រិយាមត្តញ្ច. វាយោនាម វិត្ថម្ភនក្រិយាមត្តំ. ឥមាច ក្រិយា ខណេ ខណេ បរិវត្តន្តិយេវ. ឥមាសញ្ច, វិសុំ វិសុំ សន្តតិបរិវត្តិំ បស្សន្តោ អាបាទីនំ តំសហជាតរូបានញ្ច ខយវយំ បស្សតិ. សន្តតិបរិវត្តិំ បន ពហិទ្ធា ចក្ខុនា ទិស្វា ជានាតិ, សរីរព្ភន្តរេ បន កាយសំផស្សេន ជានាតិ. សន្តតិសរីរភូតានំ បន ធាតូនំ ខយវយំ ញាណេនឯវ បស្សតិ. តស្មា អត្តនោ សរីរព្ភន្តរេ តំតំសន្តតិ បរិវត្តិំ ញត្វាវា តថា តថា កប្បេត្វា វា រូបធាតូនំ អនិច្ចត្តំ ញាណេន សុទិដ្ឋំ កត្វា បុនប្បុនំ សម្មសិតព្ពំ. សេសខន្ធេសុបិ តំតំសន្តតិនានាត្តំ ញត្វា វេទនាទីនំ ខយវយំ សុទិដ្ឋំ កត្វា សម្មសនំ កាតព្ពន្តិ. ភយដ្ឋេនាតិ ភាយិតព្ពដ្ឋេន. យញ្ហិ អនិច្ចំ ហោតិ. ខណមត្តេបិ វិបរិណាមធម្មំ. តំ ឯកន្តេន ភាយិតព្ពមេវ. កស្មា, តញ្ហិ យោ អភាយិត្វា វិស្សាសំ ករោតិ. ឯតំ មេតិ អត្តនោ អង្គំ កត្វា បរិហរតិ. តំ អបរិយន្តេហិ អនេកសហស្សេហិ អភិសង្ខរណទុក្ខេហិវា វិបរិណាមទុក្ខេហិវា អភិណ្ហំ បីឡេតិ. ពាធតិ. ឥតិ នានាទុក្ខធម្មេហិ អភិណ្ហំ សម្បដិបីឡនសភាវត្តា ឯកន្តេន ភាយិតព្ពដ្ឋេន ទុក្ខំនាមាតិ. អត្តបដិបក្ខត្តា អនត្តា. យោ ហិ ឥតោ ឧទ្ធំ មយ្ហំ អព្ភន្តរិមតរោនាម នត្ថីតិ ឯវំ បរមជ្ឈត្តភាវេន បរិគ្គហិតោ ហោតិ. សោ អត្តាតិ វុច្ចតិ. កតមោ បន តថាបរិគ្គហិ តព្ពោតិ. យោ អត្តនោ វសេ សព្ពសោ វត្តតិ. យថា វុត្តេហិ អភិសង្ខរណកិច្ចេហិ វិនា កេវលំ អត្តនោ ឆន្ទេនវា វសេនវា អជ្ឈាសយេនវា អាណាវិធានេនវា និច្ចំ អវិរជ្ឈមានោ បវត្តតិ. សោ តថា បរិគ្គហេតព្ពោតិ. តថារូបោ ឯវ ហិ ធម្មោ និច្ចំ សុខកាមានំ ទុក្ខបដិកូលានំ សត្តានំ អត្តកិច្ចំ ករោតិ នាមាតិ. យោ បន និច្ចំ សុខកាមានំ តេសំ យថាបវត្តំ សុខំ វិទ្ធំសេតិ វិកិរេតិ. ទុក្ខបដិកូលានំ តេសំ អភិសង្ខរណាទិ មូលកំ នានាទុក្ខំ ជនេតិ វឌ្ឍេតិ. សោ អត្តបដិបក្ខោឯវ ហោតិ. ឥទញ្ច រូបំ ឯទិសមេវ ហោតិ. ឥតិ អត្តកិច្ចស្ស អករណតោ អត្តបដិបក្ខកិច្ចស្ស ករណតោច រូបំ អនត្តានាមាតិ. កស្មា បនេតំ អត្តនោ វសេ នវត្តតិ អត្តកិច្ចំ ន ករោតិ អត្តបដិបក្ខកិច្ចំ ករោតីតិ អាហ អសារកដ្ឋេនាតិ. តត្ថ សារោនាម បច្ចយសាមគ្គិយា វិនា កេវលំ អជ្ឈាសយមត្តេន ឧប្បជ្ជិតុំវា ឧប្បជ្ជិត្វាច បច្ចយុបត្ថម្ភេន វិនា យទិច្ឆកំ បតិដ្ឋាតុំ វា សមត្ថភាវសង្ខាតោ ថាមពលវិសេសោ វុច្ចតិ. រូបំ បន សយំបិ ឯវរូបោ សារោនាម ន ហោតិ. នច ឯវរូបេន សារេន យុត្តន្តិ. នហិ តស្ស បច្ចយសាមគ្គិយា វិនា ឧប្បជ្ជិតុំវា ឧប្បជ្ជិត្វាបិ បច្ចយុបត្ថម្ភេន វិនា ខណមត្តំបិ បតិដ្ឋាតុំវា ថាមោវា ពលំវា អត្ថិ. យញ្ច អត្តនោ ថាមេន ពលេន វិនា កេវលំ បច្ចយសាមគ្គិ ពលេនេវ ឧប្បជ្ជតិ. បច្ចយុបត្ថម្ភេនេវ បតិដ្ឋាតិ. តំ អនេក សហស្សានិ បច្ចយាភិសង្ខរណទុក្ខានិ ជនេត្វា ឯកន្តេន និច្ចំ អត្តបដិបក្ខកិច្ចំ ករោតិ, បីឡេតិ, ពាធតិយេវាតិ. ឯសនយោ វេទនា អនិច្ចា ខយដ្ឋេនាតិអាទីសុ. ឥតិ លក្ខណត្តយំ សម្ម សន្តស្សាតិ សម្ពន្ធោ. អទ្ធានវសេនាតិ ឯកេកភវបរិច្ឆិន្នស្ស បវត្តកាលស្ស វសេន. នហិ ភវន្តរេ ឧប្បន្នំ ខន្ធបញ្ចកំ អញ្ញំ ភវន្តរំ គច្ឆតិ. តស្មិំ តស្មិំ ភវេឯវ អសេសំ និរុជ្ឈតីតិ. អបិច, ឯកស្មិំ ភវេបិ តិណ្ណំ វយានំ មន្ទាទីនំ ទសន្នំ ទសកានំ សំវច្ឆរឧតុ មាស បក្ខតិថិ អហោរត្តិ យាម បហារាទីនញ្ច វសេន អទ្ធានភេទោ យោជេតព្ពោ. សន្តតិវសេនាតិ សភាគេកសន្តានវសេន បវត្តមានាយ រូបសន្តតិយាវា អរូប សន្តតិយាវា វសេន. ខណវសេនាតិ រូបារូបធម្មានំ អាយុ បរិមាណសង្ខាតស្ស ខណស្ស វសេន. ឯត្ថច ខណវសេន សម្មសនំនាម សព្ពញ្ញុពុទ្ធានំ ឯវ វិសយោ សិយា, ន សាវកានំ. នហិ តេ ឯវំ បរិត្តកេ ខណេ ឧប្បាទំវា និរោធំវា សម្បាបុណិតុំ សក្កោន្តីតិ. តស្មា អទ្ធាសន្តតិវសេន សម្មសនមេវ ឥធា ធិប្បេតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. លក្ខណត្តយំសម្មសន្តស្សាតិ តេសុ តេភូមក សង្ខារេសុ ធម្មេសុ តិលក្ខណានិ អារោបេត្វា តេ ធម្មេ បុនប្បុនំ អាមសន្តស្ស បរិមជ្ជន្តស្ស. តេសំ ធម្មានំ អនិច្ច ជាតិកតំវា ទុក្ខជាតិកតំវា អនត្តជាតិកតំវា ញាណេ សុដ្ឋុ បាកដំ ករោន្តស្សាតិ អត្ថោ. វិសេសតោ បន ឥមស្មិំ ញាណេ អនិច្ចលក្ខណទស្សនមេវ បធានំ. តស្មិំ ទិដ្ឋេយេវ ឥតរានិ កមេន ទិដ្ឋានិ ហោន្តិ. អទិដ្ឋេច អទិដ្ឋានីតិ. តស្មា អាទិតោ អនិច្ចលក្ខណស្សេវ សុដ្ឋុ បាកដភាវោ អធិប្បេតោតិ. តេស្វេវាតិ តេភូមកសង្ខារេសុ ឯវ. បច្ចយវសេនាតិ រូបក្ខន្ធេ តាវ អវិជ្ជាតណ្ហុបាទានកម្មាហារសង្ខាតានំ បច្ចយានំ វសេន. វេទនាសញ្ញាសង្ខារេសុ បន អាហារដ្ឋានេ ផស្សោ វត្តព្ពោ. វិញ្ញាណេច នាមរូបំ. តត្រាយំ នយោ. អតីតានន្តរភវេ អវិជ្ជាតណ្ហុបាទាន កម្មេសុ អប្បហីនវសេន សមុទិតេសុ ឥមស្មិំ ភវេ បដិសន្ធិតោ បដ្ឋាយ រូបសន្តតិយោ វេទនាសញ្ញាសង្ខារ វិញ្ញាណសន្តតិយោច សមុទេន្តិ. យាវ មរណកាលា ខណេ ខណេ នានាកលាបវសេន ឧទេន្តិ បសវន្តិ. តេសុ បន តស្មិំ ភវេ ឯវ បហីនវសេន និរុទ្ធេសុ តា រូបារូបសន្តតិយោ និរុជ្ឈន្តិ. ភវន្តរេ បុន អនុប្បាទសង្ខាតំ និរោធំ បាបុណន្តិ. ឯត្ថ បន យថា ឧទកេ សតិ មច្ឆានាម ហោន្តិ, អសតិ ន ហោន្តិ. ឯវំ កម្មជេសុ នាមរូបេសុ សតិ ឥតរានិ នាមរូបានិ ហោន្តិ. អសតិ ន ហោន្តីតិ ឥតរានិ សព្ពានិ កម្មជេសុ សង្គហេត្វា កម្មវសេន ឧទយព្ពយវិធានំ គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ អវិជ្ជាតណ្ហុបាទានកម្មបច្ចយានំ វសេន បញ្ចក្ខន្ធស្ស ឧទយព្ពយបវត្តិ ហោតីតិ. កម្មវសេន បន ឥមស្មិំ ភវេ សមុទេន្តានិបិ បដិសន្ធិតោ បដ្ឋាយ ខណេ ខណេ កពឡីការាហារូបត្ថម្ភនំ លទ្ធា ឯវ យថា បវត្តរូបសន្តតិយោ អនុពន្ធ មានា នវនវា រូបសន្តតិយោ សមុទេន្តិ. អលទ្ធា បន និរុជ្ឈន្តិ. តំ សន្តតិយំ បុន អនុប្បាទសង្ខាតំ ឯកភវនិរោធំ បាបុណន្តិ, យថា បវត្តសន្តតិយោ វា ឆិជ្ជន្តិ ភិជ្ជន្តិ អន្តរធាយន្តីតិ.

វេទនាសញ្ញាសង្ខារា បន ពហិទ្ធា អារម្មណេសុ អាបាតាគតេសុ អារម្មណសម្ផស្សំ លទ្ធាឯវ ឆទ្វារិកា កុសលាកុសលវិបាក ក្រិយភូតា សមុទេន្តិ. នវនវា សន្តតិយោ បាតុភវន្តិ. អលទ្ធា បន និរុជ្ឈន្តិ. សន្តតិំ ន ឃដេន្តិ. វិញ្ញាណំច សហជាត នាមេច វត្ថុរូបេច បវត្តមានេឯវ បវត្តតិ. និវត្តមានេ និវត្តតីតិ. ខណវសេនាតិ វុត្តប្បការេ បច្ចយេ អនបេក្ខិត្វា កេវលំ នាមរូបានំ បវត្តិក្ខណវសេន. ខណសទ្ទេន ចេត្ថ សម្មសនញាណេ វុត្តរូបសន្តតិ នាមសន្តតិយោបិ គហេតព្ពា. នហិ សាវកានំ ញាណំ ខណវសេន នាមរូបានំ ឧទយំវា វយំ វា សម្បាបុណិតុំ សក្កោតីតិ. យថា បន រត្តន្ធការេ អន្តោ លេណេ មហន្តោ តមោខន្ធោ ជាយតិ. ទីបំ ជាលេន្តស្ស បន ទីបោភាសោ ឯកក្ខណេ ឯវ សកលំ អន្តោលេណំ ផរមានោ ឧទេតិ. តមោខន្ធោ វេតិ. អាលោកស្ស ឧទយោ ហោតិ. តមោខន្ធស្ស វយោ. បុន ទីបេ និព្ពាបីយមានេ តមោខន្ធស្ស ឧទយោ ហោតិ. អាលោកស្ស វយោ. ឯវ មេវំ សរីរេ នានាឧតុវសេនវា នានាហារវសេនវា នានាចិត្ត វសេនវា នានិរិយាបថវសេនវា នានាបយោគវសេនវា ឧទយបក្ខានំ វយបក្ខានញ្ច នានាសន្តតីនំ ឧទយញ្ច ឧទយតោ វយញ្ច វយតោ សុទិដ្ឋំ កត្វា សមនុបស្សន្តស្សាតិ អត្ថោ. ឯវំ សមនុបស្សន្តស្ស បន អារទ្ធវិបស្សកភាវំ បត្តស្ស ឧទយព្ពយ ញាណេ តិក្ខេ សូរេ វហន្តេ ទសវិធា វិបស្សនុបក្កិលេសសង្ខាតា បារិបន្ថកធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ. តេ ទស្សេតុំ ឱភាសោតិអាទិគាថ មាហ. តត្ថ ឱភាសោតិ វិបស្សនា ចិត្តសមុដ្ឋិតោ សរីរោភាសោ. បីតីតិ វិបស្សនាចិត្តសម្បយុត្តា បញ្ចវិធា បីតិ. បស្សទ្ធីតិ ទុវិធាបស្សទ្ធិ. អធិមោក្ខោតិ សទ្ធាធិមោក្ខោ. បគ្គហោតិ វីរិយំ. សុខន្តិ សោមនស្សំ. ញាណន្តិ វិបស្សនា ញាណំ. ឧបដ្ឋានន្តិ សតិ. ឧបេក្ខាតិ តត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខា ចេវ អាវជ្ជនុបេក្ខា ច. និកន្តីតិ ឱភាសាទីហិ សហ វិបស្សនាយ អាលយំ កុរុមានា សុខុមា តណ្ហា. អយមេវ បន ឯកន្តតោ វិបស្សនុបក្កិលេសោ ហោតិ. ឱភាសាទយោ បន តស្សា វត្ថុភូតត្តា ឧបក្កិលេសាតិ វុត្តា. តេសុ ហិ ឧប្បជ្ជមានេសុ ន វត មេ ឥតោ បុព្ពេ ឯវរូបោ ឱភាសោ ឧប្បន្នបុព្ពោ. ឯវរូបា បីតិ.ល. ឧបេក្ខា ឧប្បន្នបុព្ពា អទ្ធា មគ្គំ បត្តោស្មិ. ផលំ បត្តោស្មីតិ ឯវំ អស្សាទសហិតា អមគ្គេ មគ្គសញ្ញា អផលេ ផលសញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ. តទា កោចិ អព្យត្តោ យោគាវចរោ កម្មដ្ឋានំ វិស្សជ្ជេត្វា អធិមានវសេន វិក្ខិបន្តោ វិចរតីតិ. ព្យត្តោ បន តាវទេវ សភិំ បដិលភិត្វា ឥទានិ មម ឯតេសុ ឱភាសាទីសុ ឯតំ មម ឯសោ ហ មស្មិ ឯសោ មេ អត្តាតិ ចិត្តស្ស និកាមនាការោ បញ្ញាយតិ. នច លោកុត្តរធម្មោនាម ឦទិសស្ស និកាមនស្ស វត្ថុ. អទ្ធា មម សំកិលេសធម្មោ ឧប្បន្នោ. សោ វឌ្ឍមានោ មំ និយ្យានមុខតោ បាតេត្វា វដ្ដមុខេ យោជេស្សតិ. ហន្ទ តេស្វេវ លក្ខណត្តយំ អារោបេត្វា និកន្តិំ សោធេត្វា យថាបវត្តំ វិបស្សនាវីថិំ បដិបាទេស្សាមីតិ តេ ឱភាសាទយោ ឯវ តាវ បរិគ្គណ្ហាតិ. អយំ មេ ឱភាសោ អនិច្ចោ ខយដ្ឋេន ទុក្ខោ ភយដ្ឋេន អនត្តា អសារកដ្ឋេនាតិអាទិនា សម្មសតីតិ អត្ថោ. ឯវំ តេ ឱភាសាទិកេ វិបស្សនាយ ឧបក្កិលេសភូតេ បរិបន្ថ ធម្មេ បរិគ្គណ្ហិត្វា តប្បរិគ្គហវសេន តេសុ និកន្តិំ បរិយាទិ យិត្វា ឋិតស្ស ឧប្បន្នំ មគ្គាមគ្គលក្ខណវវត្ថានញាណំ មគ្គាមគ្គញាណ ទស្សនវិសុទ្ធិនាម. អមគ្គេសុ ឱភាសាទីសុ មគ្គសញ្ញាមលតោ យថា វុត្តនិកន្តិមលតោច វិសុទ្ធត្តា. តញ្ហិ ញាណំ តេសុ និកន្តិយាបិ វិក្ខម្ភិតាយ ឯវ ឱភាសាទិបដិពន្ធតោ សុដ្ឋុ បរិសុទ្ធំនាម ហោតីតិ.

[២៤៥] វិភាវនិយំ បន

អនិច្ចាទិវសេន ឱភាសាទិ បដិពន្ធបរិគ្គហំ វិសុំ អវត្វា មគ្គាមគ្គជាននមត្តេនេវ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិនាម វុត្តា. សា អដ្ឋកថាយ ន សមេតិ.

តថា បរិបន្ថវិមុត្តស្សាតិ តថា បរិគ្គហេត្វា តតោ វិបស្សនុបក្កិលេសបរិបន្ថតោ វិមុត្តស្ស យាវានុលោមាតិ យាវអនុលោមញាណា. តិលក្ខណំ អារោបេត្វាតិ សម្ពន្ធោ. វិបស្សនាបរិបាកំអាគម្មាតិ សង្ខារុបេក្ខាភាវំ បត្វា តិវិធ វិមោក្ខមុខភាវប្បត្តិយាចេវ សត្តអរិយបុគ្គលវិភាគស្ស បច្ចយ ភាវប្បត្តិយាច វិបស្សនាញាណស្ស បរិបាកំ អាគម្ម បដិច្ច. ឥទានិ អប្បនា ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ វត្តព្ពក្ខណេតិ សម្ពន្ធោ. អប្បនា តិច សោតាបត្តិមគ្គអប្បនា. ទ្វេតីណិវិបស្សនាចិត្តានីតិ តិក្ខបញ្ញស្ស ទ្វេ វិបស្សនាចិត្តានិ. មន្ទបញ្ញស្ស តីណិ វិបស្សនាចិត្តានិ. យំកិញ្ចីតិ តីសុ លក្ខណេសុ អញ្ញតរំ យំកិញ្ចិ. យាសិខាបត្តាសានុលោមាសង្ខារុបេក្ខាតិ មត្ថកបត្តា អនុលោមញាណសហិតា យា សង្ខារុបេក្ខា អត្ថិ. សា វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាតិច វុច្ចតីតិ យោជនា. សង្ខារុបេក្ខាញាណំ អនុលោមញាណន្តិ ឥមានិ ទ្វេ ញាណានិ វុដ្ឋានគាមិនិ វិបស្សនានាមាតិ វុច្ចន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទំ បន បរិបាកគតវិបស្សនា ទស្សនវចនំ. ឯត្ថច វុដ្ឋានន្តិ មគ្គោ វុច្ចតិ. សោ ហិ វិបស្សនាញាណស្ស អារម្មណភូត សង្ខារនិមិត្តតោវា សយំ សំយោជនវត្ថុភាវតោវា វុដ្ឋាតិ. តំ សមង្គិបុគ្គលំវា បុថុជ្ជនភាវតោ សមុទយបហានវសេន វដ្ដ បវត្តតោច វុដ្ឋាបេតិ. តស្មា វុដ្ឋានន្តិ វុច្ចតិ. អវស្សំ វុដ្ឋានំ គច្ឆន្តិ ឯតាយាតិ វុដ្ឋានគាមិនីតិ ឯវំ ទ្វិន្នំ ញាណានំ វុដ្ឋាន គាមិនិភាវោ វេទិតព្ពោ. តតោបរន្តិ ទ្វិន្នំវា តិណ្ណំវា វិបស្សនា ចិត្តានំ បវត្តិយា បរំ និព្ពានំ អាលម្ពិត្វាតិ មគ្គស្ស អាវជ្ជនដ្ឋានិយំ ហុត្វា តស្ស បុរេចរភាវេន និព្ពានមេវ អារម្មណំ កត្វា. តតោ យេវច តំ វិបស្សនានាមំ នលភតីតិ. បុថុជ្ជន គោត្តមភិភវន្តន្តិ ឯតេន គោត្តំ ភវតិ អភិភវតីតិ គោត្រភុ. គោត្តន្តិ ចេត្ថ បរិបុណ្ណកិលេស សមាយោគេន អនរិយភាវសង្ខាតា បុថុជ្ជនជាតិ វុច្ចតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ. អរិយគោត្តមភិសម្ភោន្តញ្ចាតិ ឯតេន គោត្តំ ភវតិ បាបុណាតីតិ គោត្រភុ. គោត្តន្តិច តំតំ កិលេស វិសុទ្ធភាវ សង្ខាតា អរិយជាតិ វុច្ចតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ. មគ្គោ អប្បនា វីថិំ ឱតរតីតិ សម្ពន្ធោ. ទុក្ខសច្ចំបរិជានន្តោតិ តេភូមក ធម្មានំ ឯកន្តទុក្ខភាវំ បរិច្ឆិជ្ជ ជានន្តោ. បរិជាននញ្ចេត្ថ តេសំ ទុក្ខភាវ បដិច្ឆាទកស្ស សម្មោហស្ស បហានមេវ ទដ្ឋព្ពំ. សមុទយ សច្ចំបជហន្តោតិ អត្តនោ ចិត្តសន្តានេ អនុសយភាវេន បវត្តមានំ តណ្ហាសង្ខាតំ សមុទយសច្ចំ ឯកទេសេនវា អនវសេសេនវា អបច្ឆាវត្តិកំ កត្វា បជហន្តោ. និរោធសច្ចំសច្ឆិករោន្តោតិ ចក្ខុមា វិយ នភមជ្ឈេ វិរោចមានំ ចន្ទមណ្ឌលំ អត្តនោ សន្តានេ ឯកទេសស្សវា សកលស្សវា កិលេស វដ្ដស្សវា អាយតិំ ភាវិនោ វិបាកវដ្ដស្សំវា អត្តនោ សន្តានេ បុន អនុប្បាទធម្មភាបត្តិវសេន និរោធសង្ខាតំ និព្ពានំ បច្ចក្ខំ ករោន្តោ. មគ្គសច្ចំភាវនាវសេនាតិ ឥតោ បុព្ពេ អនមតគ្គេ សំសារេ អនុប្បន្នបុព្ពស្ស អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គសច្ចស្ស ឧប្បាទនសង្ខាតាយ ភាវនាយ វសេន. មគ្គចេតនាយ បន អានន្តរិកផលត្តា តង្ខណេ អបនីតគ្គិកេ បទេសេ បុន ឧទកំ អាសិញ្ចិត្វា និព្ពាបេន្តោ វិយ មគ្គានុកូលបវត្តិវសេន ទុក្ខបរិជាននាទីនិ ចត្តារិ កិច្ចានិ អនុកុព្ពន្តានិ តតោបរំ ទ្វេវា តីណិវា ផលចិត្តានិ បវត្តន្តិ. តតោបរំ ភវង្គបាតោ ហោតីតិ ទស្សេតុំ តតោបរន្តិអាទិមាហ. យថា បន បសាទចក្ខុនាវា ទិព្ពចក្ខុនាវា កិញ្ចិរូបំ បស្សន្តស្ស តានិ ចក្ខូនិ តំ រូបំ បច្ចក្ខំ កត្វា បច្ឆា តស្ស បុគ្គលស្សបិ បច្ចក្ខតោ បាតុភូតំ កត្វា និរុជ្ឈន្តិ. ន តាវ តេសំ ឧប្បត្តិក្ខណេ តំ រូបំ តស្ស អហំ ឥទំនាម បស្សាមីតិ បាកដំ ហោតិ. បច្ឆា បន បច្ចវេក្ខន វារេសុ បវត្តមានេសុឯវ តំរូបំ តទនុពន្ធាច នានាការា តស្ស បាតុភូតា ហោន្តិ. ឯវមេវំ ឥធបិ បច្ចវេក្ខនវារេសុ បវត្តមានេសុឯវ និព្ពានញ្ច តទនុពន្ធានិ មគ្គផលាទីនិច បាតុភវន្តីតិ វុត្តំ បុនភវង្គំ.ល. បវត្តន្តីតិ. ឥទានិ បច្ចវេក្ខនញាណស្ស ភូមិំ ទស្សេតុំ មគ្គំផលញ្ចនិព្ពានន្តិអាទិគាថ មាហ. តត្ថ បណ្ឌិតោតិ អរិយាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតោ ផលដ្ឋោ. ហីនេតិ បហីនេ. សេសេតិ អបហីនេ ឧបរិមគ្គវជ្ឈេ. ឥមានិ បន ទ្វេ បហីនាវសិដ្ឋកិលេសបច្ចវេក្ខនានិ កេសញ្ចិ ជីវិតសមសីសិបុគ្គលានំ កិលេស វិភាគេសុ អកោវិទានញ្ច នលព្ភន្តីតិ វុត្តំ បច្ចវេក្ខតិវានវាតិ. ឯត្ថច វិសុទ្ធិមគ្គេ តាវ សព្ពបថមំ មគ្គបច្ចវេក្ខនំ វុត្តំ. តតោ ផលបច្ចវេក្ខនំ. តតោ បហីនកិលេសបច្ចវេក្ខនំ. តតោ អវសិដ្ឋកិលេសបច្ចវេក្ខនំ. អវសានេ និព្ពានបច្ចវេក្ខនំ វុត្តំ. បដិសម្ភិទាមគ្គដ្ឋកថាយំ បន សព្ពបថមំ កិលេសបច្ចវេក្ខនំ អធិប្បេតំ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ បច្ចវេក្ខនេសុ បថមំ កិលេសបច្ចវេក្ខនំ ហោតិ. តតោ មគ្គផលនិព្ពានបច្ចវេក្ខនានីតិ. តំ បន បាឡិយំ បច្ចវេក្ខន ញាណស្ស និទ្ទេសតោ បុព្ពេ បថមំ ឆិន្នមនុបស្សនេ បញ្ញាវិមុត្តិ ញាណន្តិ ឯវំ វិសុំ វិមុត្តិញាណស្ស អាគតត្តា វុត្តំ. តត្ថ ឆិន្នន្តិ តេន តេន មគ្គេន សមុច្ឆិន្នំ កិលេសជាតន្តិ អត្ថោ. បាឡិ អនុ សារេន វុច្ចមានេ បន បថមំ បហីនំ កិលេសានំ បច្ចវេក្ខនំ. តតោ បច្ចេកំ មគ្គង្គពោជ្ឈង្គាទីនំ បច្ចវេក្ខនំ. តតោ តេសំ អារម្មណភូតស្ស និព្ពានស្ស បច្ចវេក្ខនំ. តតោ ផលធម្មានំ បច្ចវេក្ខនំ. តតោ តេសំ អារម្មណភូតស្ស និព្ពានស្ស បច្ចវេក្ខនន្តិ វត្តព្ពំ ហោតិ. បាឡិយញ្ហិ បច្ចវេក្ខនញាណនិទ្ទេសេ និព្ពានំ មគ្គវារេបិ ផលវារេបិ ទ្វិក្ខត្តុំ អាគតន្តិ. ឥតិ និព្ពានបច្ចវេក្ខនំ នាម ឥតរេសំ បច្ចវេក្ខនានំ អាទិម្ហិវា មជ្ឈេ អន្តរន្តរាវា អវសានេវា យត្ថកត្ថចិ បវត្តតីតិ សិទ្ធំ ហោតិ. តថា កិលេសបច្ចវេក្ខនំបិ មគ្គផលបច្ចវេក្ខនានំ អាទិម្ហិវា បច្ឆាវាតិ. ឯវញ្ហិ សតិ មគ្គំ ផលញ្ច និព្ពានន្តិ អយំ គាថាបិ អវិរុទ្ធា ហោតីតិ. ឯវញ្ច កត្វា អធិមាននិទ្ទេសដ្ឋកថាសុ សោ ហិ មគ្គផលនិព្ពាន បហីន កិលេសា វសិដ្ឋកិលេស បច្ចវេក្ខនេន សញ្ជាតសោមនស្សោ អរិយគុណបដិវេធេ និក្កង្ខោតិ វុត្តំ. ឯត្ថច សោតាបន្នស្ស បញ្ច បច្ចវេក្ខនានិ ហោន្តិ. តថា សកទាគាមិស្ស បញ្ច. អនាគាមិស្ស បញ្ច. អរហតោ បន អវសិដ្ឋកិលេសោនាម នត្ថីតិ ចត្តារីតិ ឯកូនវីសតិ បច្ចវេក្ខនានិ ហោន្តីតិ. ឥទញ្ច បរិបុណ្ណ វសេន លព្ភមានំ សន្ធាយ វុត្តំ. អបរិបុណ្ណំបិ បន ហោតិយេវ. តថា ហិ ចូឡទុក្ខក្ខន្ធសុត្តអដ្ឋកថាយំ សា បន ន សព្ពេសំ បរិបុណ្ណា ហោតិ. ឯកោ ហិ បហីនកិលេសមេវ បច្ចវេក្ខតិ. ឯកោ អវសិដ្ឋកិលេសមេវ. ឯកោ មគ្គមេវ. ឯកោ ផលមេវ. ឯកោនិព្ពានមេវ. ឥមាសុ បន បញ្ចសុបច្ចវេក្ខនាសុ ឯកំវាទ្វេវា នោ លទ្ធុំ នវដ្ដតីតិ វុត្តំ. ឯវំ ឆព្ពិសុទ្ធិកមេន ភាវេតព្ពោ ចតុព្ពិធោ មគ្គោ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិនាម វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធោ. មគ្គសទ្ទេន ចេត្ថ ចតុព្ពិធំ មគ្គញាណំ តទនុកូលបវត្តិវសេន ផលញាណញ្ច គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថាតិ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានេ. តត្ថាតិ តេសុ អនុបស្សនា មគ្គផលេសុ. អភិនិវិសនំ អភិនិវេសោ. ហេដ្ឋា សិលាបថវិយំ និខាតសិនេរុបាទស្ស វិយ អជ្ឈត្តខន្ធេសុ ទឡ្ហំ គហេត្វា បវត្តីតិ អត្ថោ. អត្តា ឥតិ អភិនិវេសោ អត្តាភិនិវេសោ. តំ អត្តាភិនិវេសំ. មុញ្ចន្តីតិ អជ្ឈត្តធម្មានំ កេវលំ បច្ចយាយត្ត វុត្តិតាយ ខណភង្គស្សច អទិដ្ឋត្តា សោ អភិនិវេសោ បវត្តតិ. តស្មា តំ ទ្វយំ សុទិដ្ឋំ កត្វា រូបំ អនត្តា វេទនា អនត្តាតិអាទិនា បុនប្បុនំ សមនុបស្សនាវសេន តំ អភិនិវេសំ វិមោចយមានាតិ អត្ថោ. វិមោក្ខមុខំ ហោតិ, សុញ្ញតវិមោក្ខ សង្ខាតស្ស មគ្គស្ស ផលស្សច បវេសនទ្វារភូតត្តា, វិបល្លាស និមិត្តន្តិ វិបរីតវសេន អាសនំ ឧបគមនំ បវត្តនំវា វិបល្លាសោ. អនិច្ចេ និច្ចន្តិ ឧបគមនំ បវត្តនំវាតិ អត្ថោ. សោ ឯវ កិលេ សុប្បត្តិយា អាសន្នការណត្តា និមិត្តន្តិ វិបល្លាសនិមិត្តំ. មុញ្ចន្តីតិ អជ្ឈត្តធម្មានំ ខណភង្គស្ស អទិដ្ឋត្តា តំនិមិត្តំ ហោតីតិ តេសំ ខណភង្គំ សុទិដ្ឋំ កត្វា រូបំ អនិច្ចំ វេទនា អនិច្ចាតិអាទិនា បុនប្បុនំ សមនុបស្សនាវសេន តំនិមិត្តំ វិមោចយមានាតិ អត្ថោ. តណ្ហាបណិធិន្តិ តណ្ហាឯវ អភិសង្គវសេន អារម្មណេ ចិត្តស្ស បណិទហនតោ ទឡ្ហំ ថបនតោ បណិធីតិ តណ្ហាបណិធិ. តំតណ្ហា បណិធិំ. មុញ្ចន្តីតិ អជ្ឈត្តធម្មានំ មហាអាទីនវរាសិភាវស្ស អទិដ្ឋត្តា សោបណិធិ ហោតីតិ តេសំ មហាអាទីនវរាសិភាវំ សុទិដ្ឋំ កត្វា រូបំទុក្ខំ វេទនាទុក្ខាតិអាទិនា បុនប្បុនំ សមនុបស្សនាវសេន តំបណិធិំ វិមោចយមានាតិ អត្ថោ. តស្មាតិ យស្មា ឯតា វិមោក្ខមុខភូតា តិស្សោ អនុបស្សនា ឯវំ វិសេស នាមិកា ហោន្តិ. តស្មា. យស្មា សង្ខារេសុ សុញ្ញតទស្សនវសេន អត្ថសិទ្ធិនាម កេវលំ អត្តាកិនិវេសភូតស្ស ទិដ្ឋិគាហស្ស បដិបក្ខភូតស្ស ញាណស្សេវ អានុភាវោ ហោតិ, តស្មា តថា សមនុបស្សិត្វា វិមុញ្ចន្តស្ស វិបស្សនាបិ មគ្គោបិ សហជាតញាណ កិច្ចេន នាមំ លភតីតិ វុត្តំ យទិវុដ្ឋាន.ល. សុញ្ញតោវិមោក្ខោ នាមហោតិមគ្គោតិ. អនិច្ចទស្សនវសេន អត្ថសិទ្ធិនាម និមិត្តាតិ និវេសភូតស្ស មានគាហស្ស បដិបក្ខភូតាយ សទ្ធាយបិ អានុភាវោ. តស្មា តថា សមនុបស្សិត្វា វិមុច្ចន្តស្ស វិបស្សនាបិ មគ្គោបិ សហជាតសទ្ធា កិច្ចេន នាមំ លភតីតិ វុត្តំ យទិអនិច្ចតោ.ល. អនិមិត្តោ វិមោក្ខោនាមាតិ. ទុក្ខទស្សនវសេន អត្ថសិទ្ធិនាម បណិធិសង្ខាត តណ្ហាគាហបដិបក្ខភូតស្ស សមាធិស្សបិ អានុភាវោ. តស្មា តថា សមនុបស្សិត្វា វិមុច្ចន្តស្ស វិបស្សនាបិ មគ្គោបិ សហជាតសមាធិកិច្ចេន នាមំ លភតីតិ វុត្តំ. យទិ ទុក្ខតោ. ល. អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោនាមាតិ. វុត្តញ្ហេតំ បដិសម្ភិទាមគ្គេ អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតីតិ. មគ្គេ បន តិណ្ណំ ធម្មានំ កិច្ចវិសេសោនាម វិបស្សនាគមនវសេនេវ សិទ្ធោតិ វុត្តំ មគ្គោ. ល. នាមានិ លភតីតិ. តត្ថ សុញ្ញតវិមោក្ខេន វិមុត្តោ អរិយសាវកោ សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ ធម្មានុសារីនាម ហោតិ. មជ្ឈេ ឆសុ មគ្គផលក្ខណេសុ ទិដ្ឋិប្បត្តោ នាម. អរហត្តផលក្ខណេ បញ្ញាវិមុត្តោនាម. អនិមិត្តវិមោក្ខេន វិមុត្តោ សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ សទ្ធានុសារីនាម. ឧបរិ សត្តសុ ឋានេសុ សទ្ធាវិមុត្តោនាម. អបណិហិតវិមោក្ខេន វិមុត្តោ បន អដ្ឋសុបិ ឋានេសុ កាយសក្ខិនាម. សោយេវ អរូបជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា វិមុត្តោ អរហត្តផលេ ឋិតោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ នាមាតិ ឯត្តាវតា យំ ហេដ្ឋា វុត្តំ វិបស្សនាបរិបាកមាគម្មាតិ សង្ខារុបេក្ខាភាវំ បត្វា តិវិធវិមោក្ខមុខភាវប្បត្តិយាចេវ សត្តអរិយបុគ្គលវិភាគស្ស បច្ចយភាវប្បត្តិយាច វិបស្សនាញាណស្ស បរិបាកំ អាគម្ម បដិច្ចាតិ. តំ សរូបតោ និទ្ទិដ្ឋំ ហោតីតិ. មគ្គវីថិយំ ផលញ្ច មគ្គាគមន វសេន តថា តីណិ នាមានិ លភតីតិ យោជនា. យថាវុត្តនយេន វិបស្សន្តានន្តិ យទិ អនត្តតោ វិបស្សតីតិអាទិនា វុត្តប្បការនយេន វិបស្សន្តានំ ចតុន្នំ ផលដ្ឋានំ បុគ្គលានំ. យថាសកំផលន្តិ សោតាបន្នស្ស សោតាបត្តិផលំ. សកទាគាមិស្ស សកទាគាមិផលន្តិអាទិនា នយេន អត្តនោ អត្តនោ សន្តកភូតំ យំ យំ ផលំ វិបស្សនាគមន វសេនេវ សុញ្ញតាទិវិមោក្ខោតិច វុច្ចតិ. នមគ្គាគមនវសេនាតិ អធិប្បាយោ. ឯត្ថច វិបស្សនាគមន វសេន មគ្គស្ស អនិមិត្ត នាមលាភោនាម សុត្តន្តិកបរិយាយេន វុត្តោ. អភិធម្មេ បន អនិមិត្តោ នាមមគ្គោ នអាគតោ. នហិ សោ និប្បរិយាយតោ អនិមិត្តោនាម ហោតិ. ហីនបណីតាទិវសេន វិភាគារហស្ស សង្ខារនិមិត្តស្ស សព្ភាវតោ. តេនេវ ហិស្ស ទុក្ខបដិបទា ទន្ធា ភិញ្ញាទិវសេនវា បារមិធម្មានំ បរិត្តមហន្តាទិវសេនវា ហីន បណីត បណីតតរ បណីតតម វិភាគោ សន្ទិស្សតីតិ. អដ្ឋកថាយំ បន អនិច្ចានុបស្សនា សង្ខារេសុ និច្ចនិមិត្តំ វិធមនវសេន បវត្តត្តា អនិមិត្តានុបស្សនានាម សមានាបិ សយំ សង្ខារនិមិត្តេ បរិយាបន្នត្តា ឯកន្តេន អត្តនោនាមំ មគ្គស្ស ទាតុំ នសក្កោតិ. តស្មា មគ្គោ អភិធម្ម បរិយាយេន អនិមិត្តនាមំ នលភតីតិ វុត្តំ. សុត្តន្តិកបរិយាយេន បន យថា បថវិកសិណារម្មណំ ឈានំ បថវិកសិណន្តិ វុច្ចតិ. ឯវំ សុញ្ញតាទិនាមំ និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា បវត្តានិ មគ្គផលានិបិ អារម្មណវសេនបិ សុញ្ញតាទិនាមំ លភន្តិ. អារម្មណករណវសេន បន សម្បយោគវសេនវា បលិពោធករាច និមិត្តករាច បណិធិករាច រាគាទយោ កិលេសធម្មា តេសុ នត្ថិ. តស្មា តានិ អញ្ញំ អាគមនំវា អារម្មណំវា អនបេក្ខិត្វា អត្តនោ សភាវេនបិ សុញ្ញតាទិនាមំ លភន្តីតិ ទស្សេតុំ អារម្មណវសេនាតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ សរសវសេនាតិ អត្តនោ សភាវេន. នាមត្តយន្តិ សុញ្ញតាទិ នាមត្តិកំ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពាសុ មគ្គវីថិ ផលសមាបត្តិវីថីសុ. សព្ពេសំបីតិ សព្ពេសំបិ មគ្គផលានំ. សមមេវាតិ សមានមេវ. សទិសមេវ. ឯត្ថបនាតិ ឯតេសុ បន យថាវុត្តេសុ មគ្គផលេសុ. យស្មា សព្ពាទិដ្ឋិយោច សោឡសវិធា វិចិកិច្ឆាច អត្តទិដ្ឋិមូលិកា ឯវ ហោន្តិ. អត្តទិដ្ឋិយា និរុទ្ធាយ និរុជ្ឈន្តិ សព្ពានិច អបាយគាមិ កម្មានិនាម អត្តទិដ្ឋិយា សតិយាឯវ វិបច្ចន្តិ. អសតិយា ន វិបច្ចន្តិ. ទិដ្ឋសច្ចានញ្ច សា ទិដ្ឋិ សព្ពសោ បហីនា ហោតិ. តស្មា សោតាបត្តិមគ្គំ.ល. បហីនាបាយ គមនោតិ វុត្តំ. អបាយំ គច្ឆន្តិ ឯតេហីតិ អបាយគមនានិ. ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាវិប្បយុត្តា អកុសលធម្មាចេវ បុព្ពេកតទុច្ចរិតកម្មានិច. បហីនានិ អបាយគមនានិ ឯតស្សាតិ បហីនាបាយគមនោ. បដិវិទ្ធចតុសច្ចានំ បហីនអត្តទិដ្ឋីនំ ពោធិបក្ខិយធម្មា ឯកន្តេន ឧបរូបរិ វឌ្ឍនបក្ខេ ឋិតា ហោន្តិ. កិលេសធម្មា បន ហាយនបក្ខេ. តស្មា តេ អនុក្កមេន បរិហាយិត្វា គច្ឆន្តា ឧបរិម កោដិយា សត្តហិ ភវេហិ សព្ពសោ បរិក្ខយំ គច្ឆន្តីតិ វុត្តំ សត្តក្ខត្តុបរមោសោតាបន្នោនាម ហោតីតិ, តត្ថ សត្តក្ខត្តុសទ្ទេន សត្តបដិសន្ធិគហណវារា វុច្ចន្តិ. បរមោតិ ឧក្កំសបរិច្ឆេទោ. ឥតិ សត្តក្ខត្តុំ បរមោ ឯតស្សាតិ. សត្តក្ខត្តុបរមោ. សោ បន ទេវេសុ សត្តក្ខត្តុ បរមោ, មនុស្សេសុ សត្តក្ខត្តុ បរមោ, ឧភយត្ថ សត្តក្ខត្តុ បរមោតិ តិវិធោ ហោតិ. យថាហ –

កតមោច បុគ្គលោ សត្តក្ខត្តុបរមោ ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ ហោតិ, អវិនិបាតធម្មោ និយតោ, សម្ពោធិបរាយនោ, សោ សត្តក្ខត្តុំ ទេវេច មនុស្សេច សន្ធាវិត្វា សំសរិត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករោតិ. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ សត្តក្ខត្តុ បរមោតិ.

ឯត្ថ ហិ ច សទ្ទោ អនិយមត្ថោ. ឯតេន យោច ទេវេឯវ សត្តក្ខត្តុំ សំសរតិ. យោច មនុស្សេឯវ សត្តក្ខត្តុំ សំសរតិ. យោច ទេវេច មនុស្សេច មិស្សកភវ វសេន សត្តក្ខត្តុំ សំសរតិ. តិវិធោ បេសោ សត្តក្ខត្តុ បរមោនាមាតិ ទស្សេតិ. អដ្ឋកថាយំ បន មិស្សកភវ វសេនស្ស អត្ថោ វុត្តោ. ឯត្ថច យស្មា មហគ្គតជ្ឈានស្សច ឧបរិមគ្គ វិបស្សនា យច អានុភាវំ អនបេក្ខិត្វា កេវលំ ឥមស្ស មគ្គស្ស អានុភាវគតិយា ឯវ សត្តក្ខត្តុបរមោនាម វុត្តោ. សោច បាឡិយំ កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា. សត្តក្ខត្តុបរមស្ស កោលំ កោលស្ស ឯកពីជិស្ស សកទាគាមិស្ស យោច ទិដ្ឋេវធម្មេ អរហាតិ វុត្តត្តា កាមភវេឯវ ឈានរហិតោ សុក្ខវិបស្សកោវា បរិហីនជ្ឈានោវា ទដ្ឋព្ពោ. តេនេវច បដិសម្ភិទាមគ្គដ្ឋ កថាយំ តយោបិ ឥមេ សោតាបន្នា កាមភវវសេន វុត្តា. រូបារូបភវេ បន ពហុកាបិ បដិសន្ធិយោ គណ្ហន្តីតិ វុត្តំ. អង្គុត្តរដ្ឋកថាយញ្ច អដ្ឋមំ ភវន្តិ កាមភវេ អដ្ឋមំ បដិសន្ធិន្តិ វុត្តំ. តស្មា យេ កាមភវេយេវ សត្តវារតោ ឱរំវា ទិដ្ឋធម្មេ យេវវា ឧបរិមគ្គំ គណ្ហន្តិ. តេសំ តថារូបោ បវត្តិវិសេសោ ឧបរិ មគ្គវិបស្សនាពលេន សិទ្ធោតិ វេទិតព្ពោ. តថា ហិ អដ្ឋកថាសុ ឧបរិ តិណ្ណំ មគ្គានំ វិបស្សនា និយាមេតីតិ វុត្តំ. យេ បន ទិដ្ឋធម្មេវា សក្កអនាថបិណ្ឌិកវិសាខាទយោ វិយ សត្តសុ ភវេសុ យត្ថកត្ថចិ ភវេវា ឈានំ ឧប្បាទេត្វា ព្រហ្មលោកំ គច្ឆន្តិ. យេច ព្រហ្មលោកេយេវ សោតាបត្តិមគ្គំ លភិត្វា តត្ថេវ បរិនិព្ពាយន្តិ. តេសំ តថារូបោ បវត្តិ វិសេសោ មហគ្គតជ្ឈានពលេន សិទ្ធោតិ. យស្មាច បាឡិយំ សត្តក្ខត្តុំ ទេវេចាតិ ឯតេន កាមភវេ សត្ត ឱបបាតិក បដិសន្ធិយោ ទស្សេតិ. សត្តក្ខត្តុំ មនុស្សេចាតិ ឯតេន សត្ត គព្ភសេយ្យកបដិសន្ធិយោ ទស្សេតីតិ ឧភយេន ចុទ្ទស បដិសន្ធិយោ ទស្សិតា ហោន្តិ. តស្មា តេន បរិយាយេន លព្ភមានេ ចុទ្ទសភវេ សន្ធាយ សក្កបញ្ហសុត្តេ –

ឥតោ សត្ត តតោ សត្ត, សំសរានិ ចតុទ្ទសាតិ វុត្តំ. តថា អង្គុត្តរេច តិកនិបាតេ សចេ ឧទាយិ អានន្ទោ អវិតរាគោ កាលំ ករេយ្យ, តេន ចិត្តបសាទេន សត្តក្ខត្តុំ ទេវេសុ ទេវរជ្ជំ ករេយ្យ. សត្តក្ខត្តុំ ឥមស្មិំយេវ ជម្ពុទីបេ មហារជ្ជំ ករេយ្យ. អបិច ឧទាយិ អានន្ទោ ទិដ្ឋេវធម្មេ បរិនិព្ពា យិស្សតីតិ វុត្តំ. កេចិ បន ឥមេហិ សុត្តបទេហិ សត្តក្ខត្តុ បរមស្ស សោតាបន្នស្ស កាមភវេ ចុទ្ទស បដិសន្ធិយោ ឥច្ឆន្តិ. មហាវគ្គសំយុត្តដីកាយញ្ច កេចិ បន កាមភវេ សត្តក្ខត្តុំឯវ ឧប្បជ្ជតិ, ន តតោ ឧទ្ធន្តិ វទន្តិ. តំ វីមំសិតព្ពន្តិ វុត្តំ. វិភង្គេ បន តត្ថ តត្ថ អដ្ឋានសុត្តេសុច អដ្ឋានមេតំ អនវកាសោ យំ ទិដ្ឋិសម្បន្នោ បុគ្គលោ អដ្ឋមំ ភវំ និព្ពត្តេយ្យ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតីតិច, អង្គុត្តរេ ឆក្កនិបាតេ អភព្ពោ ទិដ្ឋសម្បន្នោ បុគ្គលោ អដ្ឋមំ ភវំ និព្ពត្តេតុន្តិ ច, មហានិទ្ទេសេ អជិតបញ្ហេ សោហាបត្តិមគ្គញាណេន អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស, និរោធេន សត្តភវេ ថបេត្វា អនម តគ្គេសំសារេ យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តិ. វូបសមន្តិ. អត្ថំ គច្ឆន្តិ. បដិបស្សម្ភន្តីតិច, ឯវំ ទឡ្ហំ កត្វា វុត្តត្តា យថាវុត្តនយេនេវ តេសំ សុត្តបទានំ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ. រាគទោសមោហានន្តិ កាមរាគស្ស ទោសស្ស តទេកដ្ឋមោហស្សច. តនុករត្តាតិ យថា សោតាបន្នសន្តានេ ឧប្បជ្ជន្តា ធម្មិកេសុ កាមវត្ថូសុ ពលវន្តា ហុត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ. យតោ តេសំ មេថុនវត្ថុសមាយោគោបិ បវត្តតិ, តថា ឧប្បជ្ជិតុំ អសមត្ថេ កត្វា សំលិខនវសេន តនុករណតោ. អធិច្ចុប្បត្តិវសេនច បរិយុដ្ឋានមន្ទតាវសេនច តនុកភាវំ សាធនតោតិ អត្ថោ. តត្ថ អធិច្ចុប្បត្តិវសេនាតិ កទាចិ ចិរេន ឧប្បត្តិវសេន. បរិយុដ្ឋានមន្ទតាយាតិ ចិរេន ឧប្បជ្ជន្តានំបិ មន្ទតរំ បរិយុដ្ឋានវសេន. មហាសិវត្ថេរេន បន តេសំបិ មេថុនវត្ថុ សមាយោគោ ឥច្ឆិតោ. សោ មហាដ្ឋកថាយំ បដិក្ខិត្តោ. យញ្ច ឆក្កនិបាតេ មិគាសាលវត្ថុម្ហិ អព្រហ្មចារិនោបិ ឥសិទត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស សកទាគាមិត្តំ ភគវតា ព្យាកតំ, តំបិ តស្ស អាសន្នមរណកាលេ អធិគមវសេន ព្យាកតន្តិ វេទិតព្ពំ. សកិំទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា អាគមនតោ សកទាគាមីនាម ហោតីតិ យោជនា. យមេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ ហេដ្ឋា បថមបរិច្ឆេទេ វុត្តមេវ. អរហត្តំភាវេត្វាតិ អរហត្តមគ្គំ ភាវេត្វាខីណា ចត្តារោ អាសវា យស្សាតិ ខីណាសវោ. ទក្ខិណា វុច្ចតិ កម្មញ្ច កម្មផលញ្ច សទ្ទហិត្វា អាយតិំ ផលបដិលាភត្ថាយ ទិន្នទានំ. ទក្ខន្តិ វឌ្ឍន្តិ សត្តា ឯតាយាតិ កត្វា. តាយ បន ទក្ខិណាយ វិបត្តិករានំ កិលេសានំ សព្ពសោ អភាវតោ សម្បត្តិករានញ្ច សីលក្ខន្ធាទិគុណានំ សព្ពសោ បរិបុណ្ណត្តា ទក្ខិណេយ្យេសុ អគ្គោ ជេដ្ឋកោ ហុត្វា តំទក្ខិណំ បដិគ្គហិតុំ អរហតីតិ អគ្គទក្ខិណេយ្យោ. បុគ្គលភេទោតិ ចតុន្នំ ផលដ្ឋបុគ្គលានំ សង្ខេបភេទោ. វិត្ថារភេទោ បន ឯវំ វេទិតព្ពោ, អដ្ឋកថាសុ តាវ ចតុវីសតិ សោតាបន្នា, ទ្វាទស សកទាគាមិនោ, អដ្ឋចត្តាលីស អនាគាមិនោ, ទ្វាទស អរហន្តោតិ ផលដ្ឋានំ ឆន្នវុតិភេទោ វុត្តោ. តត្ថ សទ្ធាធិមុត្តោ បញ្ញាធិមុត្តោតិ ទ្វេ សោតាបន្នា ហោន្តិ. តេ ឯកពីជី កោលំកោលោ សត្តក្ខត្តុបរមោចាតិ តីហិ គុណិតា ឆ. បុន ចតូហិ បដិបទាហិ គុណិតា ចតុវីសតិ ហោន្តិ. តិវិធ វិមោក្ខចតុបដិបទានំ បន ភេទេន ទ្វាទស សកទាគាមិនោ ទ្វាទស អរហន្តោច ហោន្តិ. អនាគាមិនោ បន អវិហេសុ តាវ តយោ អន្តរាបរិនិព្ពាយិនោ, ឯកោ ឧបហច្ច បរិនិព្ពាយី, ឯកោ ឧទ្ធំ សោតោ អកនិដ្ឋគាមីតិ បញ្ច. តេយេវ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី អសង្ខារបរិនិព្ពាយីចាតិ ទ្វីហិ គុណិតា ទស. តថា អតប្បសុ ទស្សសុទស្សីសុ តិចត្តាលីស ហោន្តិ. អកនិដ្ឋេ បន ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមីនាម នត្ថីតិ ចត្តារោ សសង្ខារបរិនិព្ពាយិនោ ចត្តារោ អសង្ខារបរិនិព្ពាយិនោតិ អដ្ឋាតិ. សព្ពេ អដ្ឋចត្តាលីស ហោន្តីតិ. សុត្តនិបាតដ្ឋកថាយំ បន ទ្វាទស សោតាបន្នា, ទ្វាទស សកទាគាមិនោ, ចតុវីសតិ អនាគាមិនោ, ទ្វេ អរហន្តោ, ចត្តារោ មគ្គដ្ឋាតិ ចតុបញ្ញាស ហោន្តិ. តេយេវ សទ្ធាធុរ បញ្ញាធុរ វសេន ទ្វីហិ គុណិតា អដ្ឋសតំ បុគ្គលា ហោន្តីតិ អាគតោ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ បុគ្គលភេទេ. សព្ពេសំបីតិ ចតុន្នំ ផលដ្ឋានំបិ សាធារណាវ. ន និរោធសមាបត្តិ វិយ ឯកច្ចានំឯវ សាធារណាតិ អធិប្បាយោ. អតិវិយ មមាយិតស្ស អភិនិន្ទិ តស្ស អជ្ឈោសិតស្ស អត្តនោ ចិត្តសន្តានស្ស អបវត្តិករណំ នាម ពហលរាគវិមុត្តានំឯវ សិជ្ឈតីតិ វុត្តំ, អនាគាមីនញ្ចេវ អរហន្តានញ្ចលព្ភតីតិ. តេសំបិ អដ្ឋសមាបត្តិលាភីនំ កាមរូបភវគតានញ្ញេវ ឥធ គហណំ ទដ្ឋព្ពំ. កស្មា, អាទិតោ បដ្ឋាយ អនុបុព្ពនិរោធពលេនេវ គន្តព្ពត្តា. តេនាហ តត្ថាតិអាទិ. តត្រាយំ វិធិ, បថមជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ តត្ថ គតេ សង្ខារេ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ វិបស្សតិ. តតោ ទុតីយជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ តត្ថគតេ សង្ខារេ តថេវ វិបស្សតិ. តតោ តតីយំ ឈានំ. តតោ ចតុត្ថំ ឈានំ. តតោ បញ្ចមំ ឈានំ. តតោ អាកាសានញ្ចាយតនំ. តតោ វិញ្ញាណញ្ចា យតនំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ តត្ថគតេ សង្ខារេ តថេវ វិបស្សតិ. តតោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ នានាពទ្ធអវិកោបនំ សង្ឃបតិមាននំ សត្ថុបក្កោសនំ អទ្ធាន បរិច្ឆេទោតិ ឥមំ ចតុព្ពិធំ បុព្ពកិច្ចំ ករោតិ. តតោ នេវសញ្ញា នាសញ្ញាយតនំ សមាបជ្ជតិ. ឯកំវា ទ្វេវា ចិត្តវារេ អតិក្កមិត្វា អចិត្តកោ ហោតិ និរោធំ ផុសតីតិ. តត្ថតត្ថេវាតិ តតោ តតោ ឈានតោ តស្មិំ តស្មិំ វុដ្ឋិតកាលេឯវ. វិបស្សន្តោតិ និរោធស្ស សមថ វិបស្សនា យុគនន្ធពលេនេវ បត្តព្ពត្តា វិបស្សនាពលេនបិ ចិត្តសន្តានស្ស សណ្ហសុខុមភាវា បាទនត្ថំ ឥទំ បថមជ្ឈានំ អនិច្ចន្តិអាទិនា នយេន វិបស្សន្តោ. យាវអាកិញ្ចញ្ញាយតនំគន្ត្វាតិ យាវ អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈានំ, តាវ សមាបជ្ជនវុដ្ឋានវិបស្សនាវសេន គន្ត្វា. អាវជ្ជនាធិដ្ឋាន បច្ចវេក្ខនានិបេត្ថ ឥច្ឆិតព្ពានិយេវ. តេនេវ ហិ បដិសម្ភិទាមគ្គេ បញ្ចវិធា វសិយោ និរោធបរិកម្មេសុ វុត្តាតិ. តតោបរន្តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈានគតេ សង្ខារេវិបស្សនានន្តរំ, អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ អធិដ្ឋេយ្យំ. អត្តនោ សរីរាពន្ធេ បរិក្ខារេ ថបេត្វា នានាពន្ធានិ ចិវរាទីនិ បរិក្ខារានិ អគ្គិអាទិនា បរិស្សយេន មាវិនស្សន្តូតិវា, ឯកសីមាយំ សង្ឃកម្មេ ករីយមានេ សង្ឃោ មំ បភិមានេស្សតិ, តទា វុដ្ឋហាមីតិវា, សត្ថា មំ កេនចិការណេន បក្កោសា បេស្សតិ, តទា វុដ្ឋហាមីតិវា អធិដ្ឋានកិច្ចំ. អាទិសទ្ទេន និរោធព្ភន្តរេឯវ មរណំ នុខោ មេ ភវិស្សតីតិ ឯវំ បវត្តោ អទ្ធាន បរិច្ឆេទោ គហិតោ. ទ្វិន្នំ.ល. វោច្ឆិជ្ជតិចិត្តសន្តតិ តទត្ថាយ អាទិតោ បដ្ឋាយ តថារូបស្ស បយោគវិសេសស្ស សុដ្ឋុ កតត្តា. តតោតិ តស្មិំ កាលេ. អនាគាមិនោ អនាគាមិ ផលចិត្តំ និរាវជ្ជនំបិ និប្បរិកម្មំបីតិ អធិប្បាយោ. តថាហិ អាទិតោ បដ្ឋាយ បុនប្បុនំ បវត្តិតំ វិបស្សនាបរិកម្មមេវ តស្ស បរិកម្មដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ. ន វិសុំ អាសន្នបរិកម្មំ នាម អត្ថីតិ. បច្ចវេក្ខនន្តិ ផលបច្ចវេក្ខនំ. ឯវំ ទុវិធំ កម្មដ្ឋាននយំ និទ្ទិសិត្វា ឥទានិ យទត្ថំ សោ និទ្ទិសីយតិ, តទត្ថេ សោតុជនេ និយោជេន្តោ ភាវេ តព្ពន្តិ គាថមាហ. តត្ថ បដិបជ្ជិតព្ពាតិ បដិបត្តិ. បដិបជ្ជន្តិវា ឯតាយ ឧបរុបរិ វិសេសន្តិ បដិបត្តិ. សីលាទិធម្មោ. រសីយតិ និរាមិសសុខានុភវនវសេន អនុភវីយតីតិ រសោ. ឈានមគ្គ ផលភូតោ អធិគមធម្មោ. អរហត្ត ផលមេវវា. តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បន្នបីតិសោមនស្សមេវវា. បដិបត្តិយា រសោ បដិបត្តិ រសោ. សោឯវ អស្សាទិតព្ពដ្ឋេន អស្សាទោ ចាតិ បដិបត្តិ រសស្សាទោ. សាសនេ បដិបត្តិរសស្សាទំ បត្ថយន្តេន ភិក្ខុនា ឥច្ចេវំ មយា និទ្ទិដ្ឋំ ឧត្តមំ ភាវនាទ្វយំ ភាវេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ.

ឥតិ បរមត្ថទីបនិយានាម អភិធម្មត្ថសង្គហស្ស

ចតុត្ថវណ្ណនាយ កម្មដ្ឋានសង្គហស្ស

បរមត្ថទិបនា និដ្ឋិតា.