៣៦. យតោ

វិសុំ ករណំ និទ្ធារណំ, ជិនិន្ទពុទ្ធាចរិយេន ‘‘កិមត្ថម្បុនរិទំ វចនំ យាវតា និទ្ធារិយមានោ-វយវោ សមុទាយព្ភន្តរោ, តត្ថ យទា សមុទាយស្សា-ធិករណត្តំ វត្តុមិច្ឆីយតេ, តទា សត្តមី សិទ្ធាវ, យថា រុក្ខេ សាខាតិ, យទា ត្វវយវសម្ពន្ធោ តទា ឆដ្ឋី, យថា រុក្ខស្ស សាខាតិ សច្ចមេតំ បបញ្ចត្ថន្តុ វចន’’ន្តិ វុត្តំ, តញ្ចេត មយុត្តន្តិទស្សេន្តោ អាហ-‘ន សាលយោ’ច្ចាទិសូកយុត្តានិធញ្ញានិ សូកធញ្ញានិ, អាហិតា អវដ្ឋិតា, អាធេយ្យ ភូតាតិ វុត្តំ ហោតិ. យតោតិ អាហិតត្តការណា, តតោតិ យតោ ជិនិន្ទពុទ្ធិវចនមេវមយុត្តំ, តស្មា ការណា. ‘បញ្ចមី វិភត្តេ’’តិ (២-៣-៤២) បាណិនីយ សុត្តំ, តទាហ-‘សមុទាយតោ’ច្ចាទិ, សុតតោ សកាសា សីលំ អតិសយេន សេយ្យោតិ សម្ពន្ធោ, ‘‘និទ្ធារណេ ឆដ្ឋី សត្តមីសុ បត្តេសុ តទបវាទោ, យំ យោគោ’’តិ បរេហាខ្យាយតេ, តត្ថ តាវ និទ្ធារណមេវេត្ថ នត្ថិ កុតោ ឆដ្ឋីសត្តមីនំ តត្ថប្បវត្តិ, យតោ តាសំ ពាធនត្ថមិទមារព្ភតេតិ ទស្សយមាហ-‘នាត្រ ជាត្យាទីហិ’ច្ចាទិ, នហិច្ចាទិនា ជាត្យាទីហិ និទ្ធារណាភាវំ ទស្សេតិ, ជច្ចាទីនន្តិ និទ្ធារណេ ឆដ្ឋី, កុតោ ន ភវតិច្ចាហ-‘ជច្ចាទិសម្ពន្ធេនេ’ច្ចាទិ, អតំ ព្យបទេសតោតិ សីលត្តាទិព្យបទេសាភាវតោ, បុន និទ្ធារណាភាវេ ហេត្វន្តរមាហ-‘តុល្យានញ្ចេ’’ច្ចាទិ. សាធុនិបុណេហិ យោគេ បូជាយំ គម្មមានាយំ សត្តមី, តថា អសាធុយោគេ, តថា បសិតឧស្សុក្កេហិ យោគេ តតិយាសត្តមិយោ, តថា លោបន្តនក្ខត្តសទ្ទា ច តេន តេន វចនន្តរេន បាណិនិយេហិ វិហិតា, តំ សព្ពំ តំតំការកវចនិច្ឆាយមេវ សាធេតុំ ‘មាតរិ សាធុ’ ឥច្ចាទយោ ឧទាហដា កេសេសុ បសិតោ បសត្តោ, អវពទ្ធោតិ អត្ថោ, កេសេហិ ករណភូតេហិ បសិតោ ភវតិ, កត្តុភូតេហិ វា បសិតោ កតោតិ អត្ថោ, ផុស្សេនិន្ទុយុត្តេន លក្ខិតោ កាលោ សោយមិត្យភេទេន សម្ពន្ធា ផុស្សេ, តេន ករណភូតេន.