១៧. សហ

យថាក្កមមាគមនកិរិយាយ ថូលត្តគុណេន គោមន្តទព្ពេន ច សម្ពន្ធំ ទស្សេតុំ ‘តំ យថេ’ច្ចាទិមាហ, ឧទាហរណមត្តំ ទស្សេន្តោបិ ឥមិនា អធិប្បាយេនាបិ ទស្សេតីតិ វុត្តំ ‘សព្ពត្ថេវ វា’តិអាទិ, បុត្តេន សហាគតោតិអាទីសុ អាគមនាទិកិរិយម្បដិច្ច ទ្វេ កត្តារោ បធានាប្បធានវសេន, តេសុ បធានេ ការិយសម្បច្ចយញាយេន វា ពហុលំវចនេន វា បធានេ កត្តរិ បច្ចយោ, ឥតរេ’កត្តរិ តតិយា’ត្យេវ តតិយា សិទ្ធា, តតោ-យំ វចនារម្ភោ-នត្ថកោតិ មញ្ញមានោចោ ទេតិ ‘នន្វិ’ច្ចាទិនា, ត្តេនាភិធីយតេ បិតេតិ បធានកត្តា, តុល្យោបិ កិរិយាសម្ពន្ធេ បិតាបុត្តានំ បិតាត្រ បធានំ សទ្ទចោទិតត្តា, បុត្តោ-ប្បធានមសទ្ទចោទិតត្តា, សទ្ទព្យាបារាបេក្ខាយ ហិ បធានាប្បធានាយ វវត្ថានំ, បិតុរេវាត្រាគតាទិសទ្ទសាមានាធិករណ្យា អាគមនកិរិយា សម្ពន្ធោ សទ្ទេនោច្ចតេ, នេតរស្ស សទ្ទសត្តិសភាវតោ, តថា វិធា ហិ សទ្ទស្ស សត្តិ យតោ បិតុរេវាត្រ កិរិយា សម្ពន្ធំ សក្កោតិ បដិបាទេតុំ, ន បុត្តស្ស, ឯវញ្ចាគតោច្ចាទោ ឯកវចនមុបជ្ជតេ, អញ្ញថា ហិ ពហុវចនំ សិយា, ‘បិតា បុត្តា អាគតា’តិ. (យទិ) វុត្តនយេន តតិយា សិទ្ធា ‘សិទ្ធេ សត្យារម្ភោ និយមាយ វា វិកប្បាយ វា’ ន ចេត្ថ និយមោ, នាបិ វិកប្បោ, តតោ កិមនេន យោគេនា ត្យាសយេនាហ-‘អប្បធានេយេវ’ច្ចាទិ. នយិទមេវមិច្ចាទិ បរិហារោ. សហភាវមត្តំ វត្តុមិដ្ឋំ វាតិ យោជនា, សាមត្ថិយាតិ ភេទាធិដ្ឋានត្តា សហត្ថយោគស្ស បុត្តស្សាបិ កិរិយាភិសម្ពន្ធោ វិញ្ញាយតិ កថមញ្ញថា សហត្ថយោគោ សិយាតិ ឥមិនា អត្ថ ពលេន. អត្ថគ្គហណន្តិ សុត្តេ ‘‘សហត្ថេនេ’’តិ អត្ថគ្គហណំ. បរិយាយត្ថន្តិ បរិតោ អយន្តិ អវគច្ឆន្តិ អត្ថមនេនេតិ បរិយាយោ អត្ថោ បយោជនំ យស្សាតិ វិគ្គហោ, ឯត្ថ ច បរិយាយត្ថមេវាតិ នាវធារណំ, អតោយេវ វិនាបិ សហសទ្ទប្បយោគំ តប្បរិយាយប្បយោគំ វា សហត្ថេន យោគេ វិធានតោ អសត្យបិ សហាទិសទ្ទប្បយោគេ យត្ថ តទត្ថោ គម្យតេ តត្ថាបិ ភវត្យេវ តតិយា… គម្យមានេន សហត្ថេន យោគា, យថា‘‘ស្យាទិ ស្យានេ’’តិ. (៣-១) សហ បរិយាយេនាតិ សហសទ្ទស្ស បរិយាយតោ. វិសេសានុបាទានតោតិ ‘‘សហយុត្តេ-ប្បធានេ’’តិ (២-៣-១៩) បាណិនីយ សុត្តេ វិយ អប្បធានេតិ វិសេសស្សានុបាទានតោ.