បណ្ឌិតកណ្ឌ

៣. នីតិ សារោ មនុស្សានំ, មិត្តោ អាចរិយោបិ ច;

មាតា បិតា ច នីតិមា, សុតវា គន្ថការកោ.

៤. អលសស្ស កុតោ សិប្បំ, អសិប្បស្ស កុតោ ធនំ;

អធនស្ស កុតោ មិត្តំ, អមិត្តស្ស កុតោ សុខំ;

អសុខស្ស កុតោ បុញ្ញំ, អបុញ្ញស្ស កុតោ វរំ.

៥. សុចិន្តិតចិន្តី ចេវ, សុភាសិតភាសីបិ ច;

សុកតកម្មការី ច, បណ្ឌិតោ សាធុមានុសោ.

៦. កវិហេរញ្ញកា កត្វា, ឧត្តត្តំ សត្ថកញ្ចនំ;

ភូសនំ គជ្ជបជ្ជាទិំ, ករោន្តិ ច មនោហរំ.

៧. ពហុំ លហុញ្ច គហណំ, សម្មូបធារណម្បិ ច;

គហិត អសម្មុស្សនំ, ឯតំ សុវិញ្ញុលក្ខណំ.

៨. អជរាមរំវ បញ្ញោ, វិជ្ជមត្ថញ្ច ចិន្តយេ;

គហិតោ ឥវ កេសេសុ, មច្ចុនា ធម្មមាចរេ.

៩. សិប្បសមំ ធនំ នត្ថិ, សិប្បំ ចោរា ន គណ្ហរេ;

ឥធ លោកេ សិប្បំ មិត្តំ, បរលោកេ សុខាវហំ.

១០. ភុញ្ជនត្ថំ កថនត្ថំ, មុខំ ហោតីតិ នោ វទេ;

យំ វាតំ វា មុខារុឡ្ហំ, វចនំ បណ្ឌិតោ នរោ.

១១. ទុម្មេធេហិ បសំសា ច, វិញ្ញូហិ គរហា ច យា;

គរហាវ សេយ្យោ វិញ្ញូហិ, យញ្ចេ ពាលប្បសំសនា.

១២. អចិន្តិយេ សាដ្ឋកថេ, បណ្ឌិតោ ជិនភាសិតេ;

ឧបទេសំ សទា គណ្ហេ, គរុំ សម្មា ឧបដ្ឋហំ.

តស្មា សាដ្ឋកថេ ធីរោ, គម្ភីរេ ជិនភាសិតេ;

ឧបទេសំ សទា គណ្ហេ, គរុំ សម្មា ឧបដ្ឋហំ.

១៣. គរូបទេសហីនោ ហិ, អត្ថសារំ ន វិន្ទតិ;

អត្ថសារវិហីនោ សោ, សទ្ធម្មា បរិហាយតិ.

១៤. គរូបទេសលាភី ច, អត្ថសារសមាយុតោ;

សទ្ធម្មំ បរិបាលេន្តោ, សទ្ធម្មស្មា ន ហាយតិ.

១៥. សព្ពទព្ពេសុ វិជ្ជេវ, ទព្ពមាហុ អនុត្តរំ;

អហារត្តា អនគ្ឃត្តា, អក្ខយត្តា ច សព្ពទា.

១៦. អប្បកេនបិ មេធាវី, បាភតេន វិចក្ខណោ;

សមុដ្ឋាបេតិ អត្តានំ, អណុំ អគ្គិំវ សន្ធមំ.

១៧. បណ្ឌិតេ ច គុណា សព្ពេ, មូឡ្ហេ ទោសា ហិ កេវលំ;

តស្មា មូឡ្ហសហស្សេសុ, បញ្ញោ ឯកោ វិសេសិយតេ.

១៨. ពាលា ឥស្សន្តិ ទុម្មេធា, គុណី និទ្ទោសការិនោ;

គរុកោ បណ្ឌិតោ ឯតស-មិស្សំ តេហ្យវិទ្វា សមោ.

១៩. មនុញ្ញមេវ ភាសេយ្យ, នាមនុញ្ញំ កុទាចនំ;

មនុញ្ញំ ភាសមានស្ស, គរុំ ភារំ ឧទទ្ធរិ;

ធនញ្ច នំ អលាភេសិ, តេន ចត្តមនោ អហុ.

២០. វិជ្ជា ទទាតិ វិនយំ, វិនយា យាតិ បត្តតំ;

បត្តត្តា ធនំ បប្បោតិ, ធនា ធម្មំ តតោ សុខំ.

២១. យេ វុឌ្ឍមបចយន្តិ, នរា ធម្មស្ស កោវិទា;

ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បាសំសា, សម្បរាយេ ច សុគ្គតិំ.

២២. មាតរិវ បរទារេសុ, បរទព្ពេសុ លេទ្ទុំវ;

អត្តនីវ សព្ពភូតេសុ, យោ បស្សតិ សោ បណ្ឌិតោ.

២៣. អាសីសេថេវ បុរិសោ, ន និព្ពិន្ទេយ្យ បណ្ឌិតោ;

អនវជ្ជេសុ កម្មេសុ, បសំសិតេសុ សាធុភិ.

អាសីសេថេវ បុរិសោ, ន និព្ពិន្ទេយ្យ បណ្ឌិតោ;

បស្សាមិ វោហំ អត្តានំ, យថា ឥច្ឆិំ តថា អហុ.

២៤. វាយមេថេវ បុរិសោ, ន និព្ពិន្ទេយ្យ បណ្ឌិតោ;

បុញ្ញក្រិយវត្ថូសុ, បសំសិតេសុ វិញ្ញុភិ.

២៥. លោកេ ឧស្សាហវន្តានំ, ជនានំ កិមសាធិយំ;

សាគរេបិ មហាសេតុំ, កបិយូថេហិ ពន្ធតិ.

២៦. កិំ កុលេន វិសាលេន, គុណហីនោ តុ យោ នរោ;

អកុលិនោបិ សត្ថញ្ញោ, ទេវតាហិបិ បុជ្ជតេ.

២៧. ឧក្កដ្ឋេ សូរមិច្ឆន្តិ, មន្តីសុ អកុតូហលំ;

បិយញ្ច អន្នបានម្ហិ, អត្ថេ ជាតេ ច បណ្ឌិតំ.

២៨. រូបយោព្ពន្នសម្បន្នា, វិសាលកុលសម្ភវា;

វិជ្ជាហីនា ន សោភន្តេ, និគ្គន្ធា ឥវ កិំ សុកា.

២៩. វុត្យំ វិសទញាណស្ស, ញាតោ អត្ថោ តរស្សន;

សូរប្បភាយ អាទាសោ, ឆាយំ ទិស្សេ ន មាករេ.

៣០. អវេយ្យាករណោ ត្វន្ធោ, ពធិរោ កោសវជ្ជិតោ;

សាហិច្ចរហិតោ បង្គុ, មូគោ តក្កវិវជ្ជិតោ.

៣១. ធីរោ ច វិវិធានញ្ញូ, បរេសំ វិវរានុគូ;

សព្ពាមិត្តេ វសីកត្វា, កោសិយោវ សុខី សិយា.

៣២. មហាតេជោបិ តេជោយំ, មត្តិកំ ន មុទុំ ករេ;

អាបោ អាបេសិ មុទុកំ, សាធុវាចាវ កក្ខឡំ.

៣៣. កោត្ថោ បុត្តេន ជាតេន, យោ ន វិទូ ន ធម្មិកោ;

កាណេន ចក្ខុនា កិំ វា, ចក្ខុ បីឡេវ កេវលំ.

៣៤. មុទុនាវ រិបុំ ជេតិ, មុទុនា ជេតិ ទារុណំ;

នោ ន សិទ្ធំ មុទុ កិញ្ចិ, តតោ ច មុទុនា ជយេ.

៣៥. សជាតោ យេន ជាតេន, យាតិ វំសោ សមុន្នតិំ;

បរិវត្តិនិសំសារេ, មតោ កោ វា ន ជាយតេ.

៣៦. ទានេ តបសិ សូរេ ច, យស្ស ន បត្ថិតោ យសោ;

វិជ្ជាយ មត្ថលាភេ ច, កេវលំ អធិកោវសោ.

៣៧. វរោ ឯកោ គុណី បុត្តោ, ន ច មូឡ្ហសតាន្យបិ;

ឯកោ ចន្ទោ តមោ ហនតិ, ន ច តារាគណោ តថា.

៣៨. បុញ្ញតិត្ថកតោ យេន, តបោ ក្វាបិ សុទុក្ករោ;

តស្ស បុត្តោ ភវេ វស្សោ, សមិទ្ធោ ធម្មិកោ សុទ្ធេ.

៣៩. លាលយេ បញ្ចវស្សានិ, ទសវស្សានិ តាលយេ;

បត្តេតុ សោឡសេ វស្សេ, បុត្តំ មិត្តំវ អាចរេ.

៤០. លាលនេ ពហវោ ទោសា, តាលនេ ពហវោ គុណា;

តស្មា បុត្តញ្ច សិស្សញ្ច, តាលយេ ន តុ លាលយេ.

៤១. មាគធា បាកតា ចេវ, សក្កតវោហារោបិ ច;

ឯតេសុ កោវិទោ បញ្ញោ, ធីរោ បាឡិំ វិសោធយេ.

៤២. សក្កតំ បាកតញ្ចេវ-បភំសោ ច បិសាចិកី;

មាគធី សោរសេនីវ, ឆ ភាសា បរិកិត្តិតា.

៤៣. ចន្ទនំ សីតលំ លោកេ, ចន្ទិកា សីតលា តតោ;

ចន្ទន ចន្ទិកាតោបិ, វាក្យំ សាធុ សុភាសិតំ.

៤៤. បត្តកាលោទិតំ អប្បំ, វាក្យំ សុភាសិតំ ភវេ;

ខុទិតស្ស កទន្នម្បិ, ភុត្តំ សាទុរសំ សិយា.

៤៥. សត្ថកាបិ ពហូវាចា, នាទរា ពហុភាណិនោ;

សោបការមុទាសិនា, ននុ ទិដ្ឋំ នទីជលំ.

៤៦. បាសាណឆត្តំ គរុកំ, តតោ ទេវានាចិក្ខនា;

តតោ វុឌ្ឍានមោវាទោ, តតោ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៤៧. តូលំ សល្លហុកំ លោកេ, តតោ ចបលជាតិកោ;

តតោនោសាវកោ តតោ, យតិ ធម្មបមាទកោ.

៤៨. បណ្ឌិតស្ស បសំសាយ, ទណ្ឌោ ពាលេន ទីយតេ;

បណ្ឌិតោ បណ្ឌិតេនេវ, វណ្ណិតោវ សុវណ្ណិតោ.

៤៩. សតេសុ ជាយតេ សូរោ, សហស្សេសុ ច បណ្ឌិតោ;

វុត្តា សតសហស្សេសុ, ទាតា ភវតិ វា ន វា.

៥០. វិទ្វត្តញ្ច រាជត្តញ្ច, នេវ តុល្យំ កទាចិបិ;

សទេសេ បូជិតោ រាជា, វិទ្វា សព្ពត្ថ បូជិតោ.

៥១. សតំ ទីឃាយុកំ សព្ព-សត្តានំ សុខការណំ;

អសតំ បន សព្ពេសំ, ទុក្ខហេតុ ន សំសយោ.

៥២. បណ្ឌិតេ សុជនេ សន្តេ, សព្ពេបិ សុជនា ជនា;

ជាតេកស្មិំ សារគន្ធេ, សព្ពេ គន្ធមយា ទុមា.

៥៣. អត្តាវ យទិ វិនីតោ, និជស្សិតា មហាជនា;

វិនីតំ យន្តិ សព្ពេបិ, កោ តំ នាសេយ្យ បណ្ឌិតោ.

៥៤. សរីរស្ស គុណានញ្ច, ទូរមច្ចន្តមន្តរំ;

សរីរំ ខណវិទ្ធំសី, កប្បន្តដ្ឋាយិនោ គុណា.

៥៥. អម្ពុំ បិវន្តិ នោ នជ្ជោ, រុក្ខោ ខាទតិ នោ ផលំ;

មេឃោ ក្វចិបិ នោ សស្សំ, បរត្ថាយ សតំ ធនំ.

៥៦. សច្ចំ បុនបិ សច្ចន្តិ, ភុជមុក្ខិប្ប មុច្ចតេ;

សកត្ថោ នត្ថិ នត្ថេវ, បរស្សត្ថ មកុព្ពតោ.

៥៧. សតំ ផរុសវាចាហិ, ន យាតិ វិកតិំ មនោ;

តិណុក្កាហិ ន សក្កាវ, តាបេតុំ សាគរេ ជលំ.

៥៨. សេលោ យថា ឯកឃនោ, វាតេន ន សមីរតិ;

ឯវំ និន្ទាបសំសាសុ, ន សមិញ្ជន្តិ បណ្ឌិតា.

៥៩. ធម្មត្ថកាមមោក្ខានំ, យស្សេកោបិ ន វិជ្ជតិ;

អជគលថនស្សេវ, តស្ស ជាតិ និរត្ថកា.

៦០. ន កម្មមបិ ចិន្តេត្វា, ចជេ ឧយ្យោគមត្តនោ;

អនុយ្យោគេន តេលានិ, តិលេហិ ន សក្កា លទ្ធុំ.

៦១. យថា ហ្យេកេន ចក្កេន, ន រថស្ស បតិ ភវេ;

ឯវំ បុរិសការេន, វិនា កម្មំ ន សិជ្ឈតិ.

៦២. ឧយ្យាមេន ហិ សិជ្ឈន្តិ, ការិយានិ ន មនោរថំ;

ន ហិ សុត្តស្ស សីហស្ស, បវិសន្តិ មិគាមុខេ.

៦៣. មាតាបិតុ កតាភ្យាសោ, គុណិតមេតិ ពាលកោ;

ន គព្ភជាតិមត្តេន, បុត្តោ ភវតិ បណ្ឌិតោ.

៦៤. មាតា សត្តុ បិតា វេរី, យេន ពាលោ ន បាឋិតោ;

ន សោភតេ សភាមជ្ឈេ, ហំសមជ្ឈេ ពកោ យថា.

៦៥. កាចោ កញ្ចនសំសគ្គោ, ធត្តេ មរកតិំ ជុតិំ;

តថា សព្ភិសន្និធានា, មូឡ្ហោ យាតិ បវីណតំ.

៦៦. តស្មា អក្ខរកោសល្លំ, សម្មាទេយ្យ ហិតត្ថិកោ;

ឧបដ្ឋហំ គរុំ សម្មា, ឧដ្ឋានាទីហិ បញ្ចហិ.

៦៧. ឧដ្ឋានា ឧបដ្ឋានា, ច, សុស្សូសា បារិចរីយា;

សក្កច្ចំ សិប្បុគ្គហណា, គរុំ អារាធយេ ពុធោ.

៦៨. កាព្យសត្ថ វិនោទេន, កាលោ គច្ឆតិ ធីមតំ;

ព្យសនេន ច មូឡ្ហានំ, និទាយ កលហេន វា.

៦៩. ឆ ទោសា បុរិសេនេហ, ហាតព្ពា ភូតិមិច្ឆតា;

និទ្ទាតន្ទី ភយំ កោធោ, អាលស្យំ ទីឃសុត្តតា.

និទ្ទាសីលី សភាសីលី, អនុដ្ឋាតា ច យោ នរោ;

អលសោ កោធបញ្ញាណោ, តំ បរាភវតោ មុខំ.

៧០. និគ្គុណេសុបិ សត្តេសុ, ទយា កុព្ពន្តិ សាធវោ;

ន ហិ សំហរតេ ជុតិំ, ចន្ទោ ចណ្ឌាលវេស្មេ.

៧១. យត្រ វិទ្វជ្ជនោ នត្ថិ, សីលាឃ្យោ តត្រ អប្បធិបិ;

និរត្ថបាទមេ ទេសេ, ឯរណ្ឌោបិ ទុមាយតេ.

៧២. ឋានភដ្ឋា ន សោភន្តេ, ទន្តា កេសា នខា នរា;

ឥតិវិញ្ញាយ មតិមា, សដ្ឋានំ ន បរិច្ចជេ.

៧៣. បរោបទេសេ បណ្ឌិច្ចំ, សព្ពេសំ សុករញ្ហិ ខោ;