នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

កវិទប្បណនីតិ

មាតិកា

យថាធម្មិករាជូនំ, អមច្ចា ច បុរោហិតា;

នីតិសត្ថំ សុនិស្សាយ, និច្ឆយន្តិ វិនិច្ឆយំ.

អង្គានិ វេទា ចត្តារោ, មីមំសាន្យាយ វិត្ថារោ;

ធម្មសត្ថំ បុរាណញ្ច, វិជ្ជា ហេតា ចតុទ្ទស.

អាយុព្ពេទោ មនុព្ពេទោ, គន្ធព្ពោ ចេតិ តេ តយោ;

អត្ថសត្ថំ ចតុត្ថញ្ច, វិជ្ជាហ្យាដ្ឋរស មតា.

សុតិសមុតិសង្ខ្យា ច, រោគានីតិ វិសេសកា;

គន្ធព្ពា គណិកា ចេវ, ធនុព្ពេទា ច បូរណា.

តិកិច្ឆា ឥតិហាសោ ច, ជោតិមាយា ច ឆន្ទតិ;

កេតុមន្តា ច សទ្ទា ច, សិប្បាដ្ឋារសកា ឥមេ.

ទមោ ទណ្ឌោ ឥតិខ្យាតោ, តដ្ឋាទណ្ឌោ មហីបតិ;

តស្ស នីតិ ទណ្ឌនីតិ, នយនានីតិ វុច្ចតិ.

ទណ្ឌេន នីយតេ ចេទំ, ទណ្ឌំ នយតិ វា បុន;

ទណ្ឌនីតិ ឥតិខ្យាតោ, តិលោកា នតិ វត្តតេ.

នានាសត្ថោទ្ធតំ វក្ខេ, រាជនីតិ សមុច្ចយំ;

សព្ពពីជមិទុំ សត្ថំ, ចាណក្យ សារសង្គហំ.

មូលសុត្តំ បវក្ខាមិ, ចាណក្យេន យថោទិតំ;

យស្សំ វិញ្ញាតមត្តេន, មូឡ្ហោ ភវតិ បណ្ឌិតោ.

មិត្តលាភោ សុហទភេទោ, វិគ្គហោ សន្ធិរេវ ច;

បញ្ចតន្ទ្រា តថាញ្ញស្មា, គន្ថា កស្សិយលិខ្យតេ.

លោកនីតិម្ហា –

(១) បណ្ឌិតកណ្ឌ. (២) សុជនកណ្ឌ. (៣) ពាលទុជ្ជន កណ្ឌ. (៤) មិត្តកណ្ឌ. (៥) ឥត្ថិកណ្ឌ. (៦) រាជកណ្ឌ. (៧) បកិណ្ណក កណ្ឌ-

លោកនីតិ –

បណ្ឌិតោ សុជនោ កណ្ឌោ, ទុជ្ជនោ មិត្តឥត្ថី ច;

រាជបកិណ្ណកោ ចាតិ, សត្តកណ្ឌេ វិភូសិនោ.

ចក្កិន្ទាភិសិរិនាយំ, សោធិតោ កាសិកេ សាកេ;

ឆនោត្យំ ទុតិយាសឡ្ហេ, កាឡសត្តម អាទិហេ.

លោកនីតិំ បវក្ខាមិ, នានាសត្ថសមុទ្ធដំ;

មាគធេនេវ សង្ខេបំ, វន្ទិត្វា រតនត្តយំ.

នីតិ លោកេ បុរិសស្ស សារោ,

មាតា បិតា អាចរិយោ មិត្តោ;

តស្មា ហិ នីតិំ បុរិសោ វិជញ្ញា,

ញាណីមហា ហោតិ ពហុស្សុតោ.

មហារហនីតិ –

(១) បណ្ឌិតកថា. (២) សម្ភេទកថា. (៣) មិត្តកថា. (៤) នាយក កថា. (៥) ឥត្ថិកថា

មហារហ រហំសក្យ-មុនិំ នីវរណា តណ្ហា;

មុត្តំ មុត្តំ សុទស្សនំ, វន្ទេ ពោធិវរំ វរំ.

នីតិធ ជន្តូនំ សារោ, មិត្តាចរិយា ច បិតរោ;

នីតិមា សុពុទ្ធិព្យត្តោ, សុតវា អត្ថទស្សិមា.

ធម្មនីតិ –

(១) អាចរិយកថា (២) សិប្បកថា (៣) បញ្ញាកថា (៤) សុតកថា (៥) កថានកថា (៦) ធនកថា (៧) ទេសកថា (៨) និស្សយកថា (៩) មិត្តកថា (១០) ទុជ្ជនកថា (១១) សុជនកថា (១២) ពលកថា (១៣) ឥត្ថិកថា (១៤) យុត្តកថា (១៥) ទាសកថា (១៦) ឃរាវាសកថា (១៧) កាតព្ពកថា (១៨) អកាតព្ពកថា (១៩) ញាតព្ពកថា (២០) អលង្ការកថា (២១) រាជធម្មកថា (២២) ឧបសេវកកថា (២៣) ទុក្ខាទិមិស្សកកថា (២៤) បកិណ្ណកកថា

ចក្កាតិចក្កចក្កិន្ទោ, ទេវាតិទេវាទេវិន្ទោ,

ព្រហ្មាតិ ព្រហ្មព្រហ្មិន្ទោ, ជិនោ បូរេតុ មេ ភាវំ.

ចិរំ តិដ្ឋតុ លោកម្ហិ, ធំសកំ សព្ពបាណិនំ;

មហាមោហតមំ ជយំ, ជោតន្តំ ជិនសាសនំ.

វន្ទិត្វា រតនំ សេដ្ឋំ, និស្សាយ បុព្ពកេ គរុ;

នីតិធម្មំ បវក្ខាមិ, សព្ពលោក សុខាវហំ.

អាចរិយោ ច សិប្បញ្ច, បញ្ញាសុតកថាធនំ;

ទេសញ្ច និស្សយោ មិត្តំ, ទុជ្ជនោ សុជនោ ពលំ.

ឥត្ថី បុត្តោ ច ទាសោ ច, ឃរាវាសោ កតាកតោ;

ញាតព្ពោ ច អលង្ការោ, រាជធម្មា បសេវកោ;

ទុក្ខាទិមិស្សកោ ចេវ, បកិណ្ណកាតិ មាតិកា.

រាជនីតិ –

សីហា ឯកំ ពកា ឯកំ, សិក្ខេ ចត្តារិ កុក្កុដា;

បញ្ច កាកា រាជា នាម, ឆ សុនក្ខា តីណិ គទ្រភា.

១. មហាកម្មំ ខុទ្ទកំ វា, យំ កម្មំ កាតុមិច្ឆតិ;

សព្ពារម្ភេន កាតព្ពំ, សីហា ឯកំ តទា ភវេ.

២. ឥន្ទ្រិយានិ សុសំយម, ពកោវ បណ្ឌិតោ ភវេ;

ទេសក លោមបន្នានិ, សព្ពកម្មានិ សាធយេ.

៣. បុព្ពដ្ឋានញ្ច យុទ្ធញ្ច, សំវិភាគញ្ច ពន្ធុ ហិ;

ថិយា អក្កម្ម ភុត្តញ្ច, សិក្ខេ ចត្តារិ កុក្កុដោ.

៤. គុយ្ហេ មេថុនំ បេក្ខិត្វា, ភោជនំ ញាតិសង្គហោ;

វិលោកា បេក្ខនាលស្យំ, បញ្ច សិក្ខេយ្យ វាយសា.

៥. អនាលស្សំតិសវន្តាសោ, សុនិទ្ធា សុប្បពោធនា;

ទឡ្ហភត្តិ ច សូរញ្ច, ឆ ឯតេស្វានតោ គុណោ.

៦. ខិន្នោវ វហតេ ភារំ, សីតុណ្ហញ្ច ន ចិន្តយី;

សន្តុដ្ឋោ ច ភវេ និច្ចំ, តីណិ សិក្ខេយ្យ គទ្រភា.

៧. វីសតិ តានិ គុណានិ, ចរេយ្យ ឥហ បណ្ឌិតោ;

វិជេយ្យ រិបូ សព្ពេបិ, តេជស្សី សោ ភវិស្សតិ.

(១) បណ្ឌិតកណ្ឌ (២) សុជនកណ្ឌ (៣) ពាលទុជ្ជនកណ្ឌ (៤) មិត្តកណ្ឌ (៥) រាជកណ្ឌ (៦) នាយកកណ្ឌ (៧) បុត្តកណ្ឌ (៨) វេជ្ជាចរិយកណ្ឌ (៩) ទាសកកណ្ឌ (១០) ឥត្ថិកណ្ឌ (១១) បកិណ្ណកកណ្ឌ

កវិទប្បណនីតិំយោ, វាចុគ្គតំ ករោតិ ចេ;

ភុវនមជ្ឈេ ឯសោ ហិ, វិញ្ញូ បណ្ឌិតជាតិកោ.

កវិទប្បណនីតិ

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

រតនត្តយបណាម

១. មហាកវិវរំ ពុទ្ធំ, ធម្មញ្ច តេន សេវិតំ;

សង្ឃំ និរង្គណញ្ចាបិ, វន្ទាមិ សិរសា ទរំ.

២. ករិស្សាមិ សមាសេន, នានាសត្ថ សមុទ្ធដំ;

ហិតាយ កវិនំ នីតិំ, កវិទប្បណនាមកំ.

បណ្ឌិតកណ្ឌ

៣. នីតិ សារោ មនុស្សានំ, មិត្តោ អាចរិយោបិ ច;

មាតា បិតា ច នីតិមា, សុតវា គន្ថការកោ.

៤. អលសស្ស កុតោ សិប្បំ, អសិប្បស្ស កុតោ ធនំ;

អធនស្ស កុតោ មិត្តំ, អមិត្តស្ស កុតោ សុខំ;

អសុខស្ស កុតោ បុញ្ញំ, អបុញ្ញស្ស កុតោ វរំ.

៥. សុចិន្តិតចិន្តី ចេវ, សុភាសិតភាសីបិ ច;

សុកតកម្មការី ច, បណ្ឌិតោ សាធុមានុសោ.

៦. កវិហេរញ្ញកា កត្វា, ឧត្តត្តំ សត្ថកញ្ចនំ;

ភូសនំ គជ្ជបជ្ជាទិំ, ករោន្តិ ច មនោហរំ.

៧. ពហុំ លហុញ្ច គហណំ, សម្មូបធារណម្បិ ច;

គហិត អសម្មុស្សនំ, ឯតំ សុវិញ្ញុលក្ខណំ.

៨. អជរាមរំវ បញ្ញោ, វិជ្ជមត្ថញ្ច ចិន្តយេ;

គហិតោ ឥវ កេសេសុ, មច្ចុនា ធម្មមាចរេ.

៩. សិប្បសមំ ធនំ នត្ថិ, សិប្បំ ចោរា ន គណ្ហរេ;

ឥធ លោកេ សិប្បំ មិត្តំ, បរលោកេ សុខាវហំ.

១០. ភុញ្ជនត្ថំ កថនត្ថំ, មុខំ ហោតីតិ នោ វទេ;

យំ វាតំ វា មុខារុឡ្ហំ, វចនំ បណ្ឌិតោ នរោ.

១១. ទុម្មេធេហិ បសំសា ច, វិញ្ញូហិ គរហា ច យា;

គរហាវ សេយ្យោ វិញ្ញូហិ, យញ្ចេ ពាលប្បសំសនា.

១២. អចិន្តិយេ សាដ្ឋកថេ, បណ្ឌិតោ ជិនភាសិតេ;

ឧបទេសំ សទា គណ្ហេ, គរុំ សម្មា ឧបដ្ឋហំ.

តស្មា សាដ្ឋកថេ ធីរោ, គម្ភីរេ ជិនភាសិតេ;

ឧបទេសំ សទា គណ្ហេ, គរុំ សម្មា ឧបដ្ឋហំ.

១៣. គរូបទេសហីនោ ហិ, អត្ថសារំ ន វិន្ទតិ;

អត្ថសារវិហីនោ សោ, សទ្ធម្មា បរិហាយតិ.

១៤. គរូបទេសលាភី ច, អត្ថសារសមាយុតោ;

សទ្ធម្មំ បរិបាលេន្តោ, សទ្ធម្មស្មា ន ហាយតិ.

១៥. សព្ពទព្ពេសុ វិជ្ជេវ, ទព្ពមាហុ អនុត្តរំ;

អហារត្តា អនគ្ឃត្តា, អក្ខយត្តា ច សព្ពទា.

១៦. អប្បកេនបិ មេធាវី, បាភតេន វិចក្ខណោ;

សមុដ្ឋាបេតិ អត្តានំ, អណុំ អគ្គិំវ សន្ធមំ.

១៧. បណ្ឌិតេ ច គុណា សព្ពេ, មូឡ្ហេ ទោសា ហិ កេវលំ;

តស្មា មូឡ្ហសហស្សេសុ, បញ្ញោ ឯកោ វិសេសិយតេ.

១៨. ពាលា ឥស្សន្តិ ទុម្មេធា, គុណី និទ្ទោសការិនោ;

គរុកោ បណ្ឌិតោ ឯតស-មិស្សំ តេហ្យវិទ្វា សមោ.

១៩. មនុញ្ញមេវ ភាសេយ្យ, នាមនុញ្ញំ កុទាចនំ;

មនុញ្ញំ ភាសមានស្ស, គរុំ ភារំ ឧទទ្ធរិ;

ធនញ្ច នំ អលាភេសិ, តេន ចត្តមនោ អហុ.

២០. វិជ្ជា ទទាតិ វិនយំ, វិនយា យាតិ បត្តតំ;

បត្តត្តា ធនំ បប្បោតិ, ធនា ធម្មំ តតោ សុខំ.

២១. យេ វុឌ្ឍមបចយន្តិ, នរា ធម្មស្ស កោវិទា;

ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បាសំសា, សម្បរាយេ ច សុគ្គតិំ.

២២. មាតរិវ បរទារេសុ, បរទព្ពេសុ លេទ្ទុំវ;

អត្តនីវ សព្ពភូតេសុ, យោ បស្សតិ សោ បណ្ឌិតោ.

២៣. អាសីសេថេវ បុរិសោ, ន និព្ពិន្ទេយ្យ បណ្ឌិតោ;

អនវជ្ជេសុ កម្មេសុ, បសំសិតេសុ សាធុភិ.

អាសីសេថេវ បុរិសោ, ន និព្ពិន្ទេយ្យ បណ្ឌិតោ;

បស្សាមិ វោហំ អត្តានំ, យថា ឥច្ឆិំ តថា អហុ.

២៤. វាយមេថេវ បុរិសោ, ន និព្ពិន្ទេយ្យ បណ្ឌិតោ;

បុញ្ញក្រិយវត្ថូសុ, បសំសិតេសុ វិញ្ញុភិ.

២៥. លោកេ ឧស្សាហវន្តានំ, ជនានំ កិមសាធិយំ;

សាគរេបិ មហាសេតុំ, កបិយូថេហិ ពន្ធតិ.

២៦. កិំ កុលេន វិសាលេន, គុណហីនោ តុ យោ នរោ;

អកុលិនោបិ សត្ថញ្ញោ, ទេវតាហិបិ បុជ្ជតេ.

២៧. ឧក្កដ្ឋេ សូរមិច្ឆន្តិ, មន្តីសុ អកុតូហលំ;

បិយញ្ច អន្នបានម្ហិ, អត្ថេ ជាតេ ច បណ្ឌិតំ.

២៨. រូបយោព្ពន្នសម្បន្នា, វិសាលកុលសម្ភវា;

វិជ្ជាហីនា ន សោភន្តេ, និគ្គន្ធា ឥវ កិំ សុកា.

២៩. វុត្យំ វិសទញាណស្ស, ញាតោ អត្ថោ តរស្សន;

សូរប្បភាយ អាទាសោ, ឆាយំ ទិស្សេ ន មាករេ.

៣០. អវេយ្យាករណោ ត្វន្ធោ, ពធិរោ កោសវជ្ជិតោ;

សាហិច្ចរហិតោ បង្គុ, មូគោ តក្កវិវជ្ជិតោ.

៣១. ធីរោ ច វិវិធានញ្ញូ, បរេសំ វិវរានុគូ;

សព្ពាមិត្តេ វសីកត្វា, កោសិយោវ សុខី សិយា.

៣២. មហាតេជោបិ តេជោយំ, មត្តិកំ ន មុទុំ ករេ;

អាបោ អាបេសិ មុទុកំ, សាធុវាចាវ កក្ខឡំ.

៣៣. កោត្ថោ បុត្តេន ជាតេន, យោ ន វិទូ ន ធម្មិកោ;