៣. អនេកត្ថវគ្គវណ្ណនា

៧៧៧. ឥទានិ សំកិណ្ណវគ្គតោ អនន្តរំ គាថាតោ, គាថាយ អទ្ធតោ, បាទតោ ចាតិ ឥមេហិ តីហិ បការេហិ អនេកត្ថេ នានត្ថេ សមយាទិកេ សទ្ទេ កមា កមតោ បវក្ខាមិ. ឯត្ថ អនេកត្ថវគ្គេ ឯកស្ស ភូតសទ្ទាទិកស្ស យា បុនរុត្តតា, សា ថីបុន្នបុំសកសង្ខាតលិង្គវិសេសត្ថំ កតា.

៧៧៨. សមវាយត្ថាទិវាចកេ ពហវោ សមយសទ្ទេ ជាតិយា សង្គយ្ហ ‘‘សមយោ’’តិ ឯកវចននិទ្ទេសោ កតោ. តត្រ ‘‘កាលញ្ច សមយញ្ច ឧបាទាយា’’ត្យាទីសុ [ទី. និ. ១.៤៤៧] សមវាយេ បច្ចយសាមគ្គិយំ. ‘‘មហាសមយោ បវនស្មិំ, ទេវកាយា សមាគតា’’ត្យាទីសុ សមូហេ. ‘‘សមយោបិ ខោ តេ ភទ្ទាលិ អប្បដិវិទ្ធោ’’ត្យាទីសុ [ម. និ. ២.១៣៥] ការណេ. ‘‘ឯកោយេវ ច ខោ ខណោ ច សមយោ ចា’’ត្យាទីសុ [អ. និ. ៨.២៩] ខណេ ឱកាសេ. ‘‘អភិសមយត្ថោ’’ត្យាទីសុ បដិវេធេ. ‘‘ឯកំ សមយំ ភគវា’’ត្យាទីសុ [ទី. និ. ១.១] កាលេ. ‘‘សម្មា មានាភិសមយា’’ត្យាទីសុ [ម. និ. ១.២៨] បហានេ. ‘‘អត្ថាភិសមយា ធីរោ’’ត្យាទីសុ លាភេ [សំ. និ. ១.១២៩]. ‘‘សមយប្បវាទកេ តិន្ទុកាចិរេ’’ត្យាទីសុ [ម. និ. ២.២០៨] ទិដ្ឋិយំ.

តត្ថ សហការីការណតាយ សន្និជ្ឈំ សមេតិ សមវេតីតិ សមយោ, សមវាយោ. សមំ, សហ វា អវយវានំ អយនំ បវត្តិ អវដ្ឋានន្តិ សមយោ, សមូហោ, យថា – សមុទាយោតិ អវយវសហាវត្ថានមេវ ហិ សមូហោតិ. អវសេសបច្ចយានំ សមាគមេ ឯតិ ផលំ ឯតស្មា ឧប្បជ្ជតិ បវត្តតិ ចាតិ សមយោ, ការណំ, យថា ‘‘សមុទាយោ’’តិ. សមេតិសមាគច្ឆតិ ឯត្ថ មគ្គព្រហ្មចរិយំ តទាធារបុគ្គលេហីតិ សមយោ, ខណោ. អភិមុខំ ញាណេន សម្មា ឯតព្ពោ អវគន្តព្ពោតិ អភិសមយោ, ធម្មានំ អវិបរីតោ សភាវោ. អភិមុខភាវេន សម្មា ឯតិ គច្ឆតិ ពុជ្ឈតីតិ អភិសមយោ, ធម្មានំ អវិបរីតសភាវាវពោធោ. សមេតិ ឯត្ថ, ឯតេន វា សង្គច្ឆតិ សត្តោ, សភាវធម្មោ វា សហជាតាទីហិ, ឧប្បាទាទីហិ វាតិ សមយោ, កាលោ, ធម្មប្បវត្តិមត្តតាយ អត្ថតោ អភូតោបិ ហិ កាលោ ធម្មប្បវត្តិយា អធិករណំ វិយ, ករណំ វិយ ច បរិកប្បនាមត្តសិទ្ធេន រូបេន វោហរីយតីតិ. សមស្ស និរោធស្ស យានំ, សម្មា វា យានំ អបគមោតិ សមយោ, បហានំ. សមិតិ សង្គតិ សមោធានន្តិ សមយោ, បដិលាភោ, សមេតិ សម្ពន្ធោ ឯតិ អត្តនោ វិសយេ បវត្តតិ, ទឡ្ហគ្គហណភាវតោ វា សម្បយុត្តា អយន្តិ បវត្តន្តិ សត្តា យថាភិនិវេសំ ឯតេនាតិ សមយោ, ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិសំយោជនេន ហិ សត្តា អតិវិយ ពជ្ឈន្តីតិ, ឯវំ តស្មិំ តស្មិំ អត្ថេ សមយសទ្ទស្ស បវត្តិ វេទិតព្ពា. សមយសទ្ទស្ស អត្ថុទ្ធារេ អភិសមយសទ្ទស្ស ឧទាហរណំ សោបសគ្គោ, អនុបសគ្គោ ច សមយសទ្ទោ សមវាយាទ្យត្ថវាចកោ ហោតីតិ ទស្សនត្ថំ. ឯវំ សព្ពត្រ ឧទាហរណំ តំតទត្ថានុរូបនិព្ពចនាទយោ ទដ្ឋព្ពា.

៧៧៩. សណ្ឋានំ ទីឃរស្សាទិ. រូបំ រូបាយតនំ, ជាតិ ខត្តិយាទិកុលំ. ឆវិ ពហិចម្មំ, បមាណំ មរិយាទោ. អក្ខរំ អការាទិ, យសោ បរិវារោ, កិត្តិ ច. គុណោ សីលាទិ, តបនិយេបិ វណ្ណោ.

៧៨០. បាតិមោក្ខស្ស ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ វសេន ទុវិធស្ស បាតិមោក្ខស្ស ឧទ្ទេសេ ‘‘សង្ឃោ ឧបោសថំ ករេយ្យា’’តិ [មហាវ. ១៣៤]. បណ្ណត្តិយំ ‘‘ឧបោសថោ នាម នាគរាជា’’តិ [ទី. និ. ២.២៤៦]. ឧបវាសោ វុត្តោ. អដ្ឋង្គោ ‘‘បាណាតិបាតា វេរមណិ’’អាទិ. ឧបោសថទិនំ ‘‘អជ្ជុបោសថោ បន្នរសោ’’ត្យាទីសុ [មហាវ. ១៦៨].

៧៨១-៧៨២. រថង្គំ ចក្កទ្វយំ. លក្ខណំ ចក្កលក្ខណំ. ‘‘មយា បវត្តិតំ ចក្ក’’ន្ត្យាទីសុ [សុ. និ. ៥៦២] ធម្មចក្កេ. ឧរចក្កំ នាម ខុរចក្កំ ‘‘ចក្កំ ភមតិ មត្ថកេ’’តិ [ជា. ១.១.១០៤; ១.៥.១០០]. ‘‘ចតុចក្កំ នវទ្វារ’’ន្ត្យាទីសុ [សំ. និ. ១.២៩] ឥរិយាបថចក្កេ. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ចក្កានិ, យេហិ សមន្នាគតានំ ទេវមនុស្សានំ ចតុចក្កំ វត្តតី’’ត្យាទីសុ [អ. និ. ៤.១៣១] សម្បត្តិចក្កេ. ‘‘បិតរា បវត្តិតំ ចក្កំ អនុវត្តេតី’’ត្យាទីសុ [អ. និ. ៥.១៣២] ចក្ករតនេ. មណ្ឌលំ ‘‘អលាតចក្ក’’ន្ត្យាទីសុ ‘‘អសនិវិចក្ក’’ន្តិ [ទី. និ. ៣.៦១; សំ. និ. ២.១៦២] ច. ពលំ ថាមោ. កុលាលោ កុម្ភការោ, តស្ស ភណ្ឌេ កុលាលចក្កន្តិ. អាណាយំ ‘‘ចក្កំ វត្តយតិ បាណីន’’ន្តិ [ជា. ១.៧.១៤៩]. អាយុធេ ចក្កាការេ អាយុធេ. ទានំ ទេយ្យធម្មោ. រាសិ ខន្ធោ. សទ្ធគាថាបិ គាថាយេវ.

‘‘ទណ្ឌកា ចណ្ឌវុដ្ឋ្យាទិ, បាទេហិ ឆហិ តីហិ តុ;

គាថាតិ ច បរត្ថេវំ, ឆន្ទោសញ្ញា បកាសិតា.

អនន្តរោទិតំ ចញ្ញ-មេតំ សាមញ្ញនាមតោ;

គាថាឥច្ចេវ និទ្ទិដ្ឋំ, មុនិន្ទវចនេ បនា’’តិ [វុត្តោទយ ១៤-១៥ គាថា] ហិ វុត្តំ.

៧៨៣. ‘‘កិំ តេ វតំ កិំ បន ព្រហ្មចរិយំ,

កិស្ស សុចិណ្ណស្ស អយំ វិបាកោ;

ឥទ្ធិជុតិពលវិរិយូបបត្តិ,

ឥទញ្ច តេ នាគ មហាវិមានំ.

អហញ្ច ភរិយា ច មនុស្សលោកេ,

សទ្ធា ឧភោ ទានបតី អហុម្ហ;

ឱបានភូតំ មេ ឃរំ តទាសិ,

សន្តប្បិតា សមណព្រាហ្មណា ច.

តំ មេ វតំ តំ បន ព្រហ្មចរិយំ,

តស្ស សុចិណ្ណស្ស អយំ វិបាកោ;

ឥទ្ធិជុតិពលវិរិយូបបត្តិ,

ឥទញ្ច មេ ធីរ មហាវិមាន’’ន្តិ [ជា. ២.២២.១៥៩២, ១៥៩៣, ១៥៩៥]

ឥមស្មិំ វិធុរបណ្ឌិតជាតកេ ទានស្មិំ អាគតោ.

‘‘តំ ខោ បន បញ្ចសិខ ព្រហ្មចរិយំ នេវ និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ យាវទេវ ព្រហ្មលោកូបបត្តិយា’’តិ [ទី. និ. ២.៣២៩] ឥមស្មិំ មហាគោវិន្ទសុត្តេ អប្បមញ្ញាសុ. ‘‘តយិទំ ព្រហ្មចរិយំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវទេវ មនុស្សេសុ សុប្បកាសិត’’ន្តិ [ទី. និ. ៣.១៧៤] បាសាទិកសុត្តេ សិក្ខត្តយសង្គហេ សកលស្មិំ សាសនេ. ‘‘បរេ អព្រហ្មចារី ភវិស្សន្តិ, មយមេត្ថ ព្រហ្មចារិនោ ភវិស្សាមា’’តិ [ម. និ. ១.៨៣] ឥមស្មិំ សល្លេខសុត្តេ មេថុនា វិរតិយំ.

‘‘កេន បាណិ កាមទទោ, កេន បាណិ មធុស្សវោ;

កេន តេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតិ.

តេន បាណិ កាមទទោ, តេន បាណិ មធុស្សវោ;

តេន មេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតី’’តិ [បេ. វ. ២៧៥]. –

ឥមស្មិំ អង្កុរបេតវត្ថុម្ហិ វេយ្យាវច្ចេ.

‘‘មយញ្ច ភរិយា នាតិក្កមាម,

អម្ហេ ច ភរិយា នាតិក្កមន្តិ;

អញ្ញត្រ តា ព្រហ្មចរិយំ ចរាម,

តស្មា ហិ អម្ហំ ទហរា ន មិយ្យរេ’’តិ [ជា. ១.១០.៩៧]. –

មហាធម្មបាលជាតកេ សទារតុដ្ឋិយំ.

‘‘ឯវំ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, តិត្តិរិយំ នាម ព្រហ្មចរិយំ អហោសី’’តិ [ចូឡវ. ៣១១] ឥមស្មិំ តិត្តិរជាតកេ បញ្ចសីលេ.

‘‘ឥទំ ខោ បន បញ្ចសិខ ព្រហ្មចរិយំ ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ…បេ… អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ [ទី. និ. ២.៣២៩] មហាគោវិន្ទសុត្តេយេវ អរិយមគ្គេ.

‘‘ហីនេន ព្រហ្មចរិយេន, ខត្តិយេ ឧបបជ្ជតិ;

មជ្ឈិមេន ច ទេវត្តំ, ឧត្តមេន វិសុជ្ឈតី’’តិ [ជា. ១.៨.៧៥]. –

និមិជាតកេ អត្តទមនវសេន កតេ អដ្ឋង្គុបោសថេ.

‘‘អភិជានាមិ ខោ បនាហំ, សារិបុត្ត, ចតុរង្គសមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា តបស្សិ សុទំ ហោមី’’តិ [ម. និ. ១.១៥៥] លោមហំសសុត្តេ ធិតិសង្ខាតេ វីរិយេ.

៧៨៤. សភាវោ អវិបរីតត្ថោ. បរិយត្តិ បរិយាបុណិតព្ពា វិនយាភិធម្មសុត្តន្តា. ញាយោ យុត្តិ, សប្បដិបទា វា មគ្គាទយោ. ញេយ្យេ សង្ខារវិការលក្ខណនិព្ពានបញ្ញត្តិវសេន បញ្ចវិធេ ញេយ្យេ. និស្សត្តតា សត្តសភាវស្ស អភាវតា. អាបត្តិយំ ‘‘បារាជិកំ ធម្ម’’ន្តិ. ‘‘សហ ធម្មេន និគ្គយ្ហា’’ត្យាទីសុ ការណេ. អាទិនា សមយញ្ញូបមាហិំសាទីសុបិ ធម្មោ.

៧៨៥. បយោជនំ ផលំ. សទ្ទាភិធេយ្យេ សទ្ទត្ថេ. វុឌ្ឍិយំ វឌ្ឍនេ. វត្ថុម្ហិ ទព្ពេ. នាសេ វិនាសេ. បច្ឆិមបព្ពតេ អត្ថគិរិម្ហិ. និវត្តិវិសយុប្បត្តិសភាវាទីសុបិ.

៧៨៦. យេភុយ្យតា ពាហុល្យតា. អព្យាមិស្សំ អសម្មិស្សំ. វិសំយោគេ វិប្បយោគេ. ទឡ្ហត្ថេ ទឡ្ហសទ្ទស្ស អត្ថេ. អនតិរេកេ អតិរេកាភាវេ. អនវសេសម្ហិ សព្ពស្មិំ, តំ កេវលវចនំ តីសុ លិង្គេសុ.

៧៨៧. បដលំ ‘‘ទិគុណំ សង្ឃាដិំ បារុបិត្វា’’ត្យាទីសុ [មហាវ. ៣៤៨]. ‘‘វយោគុណា អនុបុព្ពំ ជហន្តី’’តិ [សំ. និ. ១.៤] រាសិម្ហិ. ‘‘សតគុណា ទក្ខិណា បាដិកង្ខិតព្ពា’’តិ [ម. និ. ៣.៣៧៩] អានិសំសេ. ពន្ធនំ កាមគុណំ. អប្បធានេ វិសេសនេ. ជិយាយ ធនុនោ.

៧៨៨-៧៨៩. រុក្ខាទោ ទុមាទិម្ហិ. វិជ្ជមានេ ភូតគុណេ. អរហន្តេ ‘‘យោ ច កាលឃសោ ភូតោ, សភូតបចិនិំ បចី’’តិ [ជា. ១.២.១៩០]. ខន្ធបញ្ចកេ ‘‘ភូតមិទំ, សារិបុត្ត, សមនុបស្សថា’’តិ [ម. និ. ១.៤០១]. សត្តេ បាណិម្ហិ. មហាភូតេ បថវាទិកេ. អមនុស្សោ ទេវរក្ខសាទិ. វិជ្ជមានត្ថវជ្ជិតេ រុក្ខាទោ នារិយំ ន ភវតិ, វិជ្ជមានត្ថេ, បន អតីតាទីសុ ច វាច្ចលិង្គោ. បត្តេ សម្បត្តេ. សមេ តុល្យត្ថេ.

៧៩០. សជ្ជនេ សប្បុរិសេ.

៧៩១. បទបូរណេ ‘‘សុត្តន្ត វនន្តា’’ត្យាទីសុ. ទេហាវយវេ ‘‘អន្តំ អន្តគុណ’’ន្ត្យាទីសុ [ខុ. បា. ៣.ទ្វត្តិំសាការ]. ទេហោ ច អវយវោ ចាតិ ឯកេ. កោដ្ឋាសេ ‘‘អយមេកោ អន្តោ’’ត្យាទីសុ [អ. និ. ៦.៦១]. លាមកំ និហីនកំ.

៧៩២. និកាយោ សធម្មីនំ គណោ. សន្ធិ បដិសន្ធិ. សាមញ្ញេ វិសេសាធារេ. បសូតិ មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមនំ, កុលំ ខត្តិយាទិកុលំ. ភវោ ភវនក្រិយា. វិសេស្យោ ឧបាធិ, យស្ស វសេន ភិន្នេសុ សពលាទីសុ អភិន្នា ធីសទ្ទា វត្តន្តេ. សុមនាយំ មាលតិយំ. សង្ខតលក្ខណេ សង្ខតធម្មានំ លក្ខណេ.

៧៩៣. ភវភេទោ កាមភវាទិ. បតិដ្ឋាយំ និស្សយេ. និដ្ឋា និប្ផត្តិ. អជ្ឈាសយោ អធិប្បាយោ. ពុទ្ធិ ញាណំ. វាសដ្ឋានំ វសនដ្ឋានំ. វិសរត្តំ វិសរណភាវោ. ‘‘វិសទត្ថេ’’តិបិ បាឋោ, តទា សទធាតុស្ស វិសរណត្ថតា ទដ្ឋព្ពា.

៧៩៤. ផលេ សោតាបត្តាទិកេ. អនិច្ចាទិអនុបស្សនា វិបស្សនា នាម. មគ្គេ សោតាបត្តិមគ្គាទិកេ.

៧៩៥. កម្មារុទ្ធនំ កម្មារានំ ឧទ្ធនំ, កម្មារានំ យថា ឧក្កាតិ. អង្គារកបល្លំ អង្គារានំ ភាជនំ. ទីបិកា នាម មធុច្ឆិដ្ឋាទិមយា បទីបកិច្ចការិកា. សុវណ្ណការមូសា មត្តិកមយា ឯកា ភាជនវិកតិ. វាយុនោ វេគេ ច ឧក្កាសទ្ទោ, យោ ‘‘ទេវទុទ្រភី’’តិ វុត្តោ.

៧៩៦. កេសោហារណំ កេសានំ លវនំ. ជីវិតវុត្តិ ជីវិតស្ស វត្តនំ. វបនំ ពីជស្ស វបនំ. វាបសមករណំ វបិតស្ស ពីជស្ស សមករណំ. បវុត្តភាវោ ពន្ធនា មុត្តិ.

៧៩៧-៧៩៨. សុតោ វិស្សុតេ បាកដេ. អវធារិតេ ឧបលក្ខិតេ. ឧបចិតេ រាសីកតេ. អនុយោគោ បុច្ឆា. កិលិន្នេ តិន្តេ. សោតវិញ្ញេយ្យំ សទ្ទាយតនំ. សត្ថំ សទ្ទសត្ថាទិ, សុតនាមកោ វា ឯកោ សត្ថវិសេសោ. ឯតេសុ ទ្វីសុ អត្ថេសុ សុតំ នបុំសកំ. បុត្តេ សុតោ បុល្លិង្គោ, រាជិនិបិ សុតោ.

៧៩៩. យុគេ កតាទិចតុក្កេ. លេសោ អនុមានញាណវិសយោ. បញ្ញត្តិយំ ‘‘កប្បត្ថេរោ’’តិ. បរមាយុម្ហិ ‘‘កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទតី’’តិ. អញ្ញត្រ កប្បាទីសុ បុល្លិង្គេ. សទិសេ បន តីសុ លិង្គេសុ. សមណវោហារោ វិនយាគតោ សមណានំ វោហារោ. កប្បពិន្ទុ ចីវរេ កតពិន្ទុ. សមន្តត្តេ សមន្តភាវេ. អន្តរកប្បោ មហាកប្បស្ស អសីតិមោ ភាគោ. អាទិសទ្ទេន អសង្ខ្យេយ្យមហាកប្បេ សង្គណ្ហាតិ. តក្កេ វិតក្កេ. វិធិ វិធានំ.

៨០០. វិរតិ វិរតិត្តយំ. សបថោ អក្កោសោ. តច្ឆេ តថភាវេ. អរិយសច្ចម្ហិ ទុក្ខសច្ចាទិកេ. ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

៨០១. សញ្ជាតិទេសោ ‘‘កម្ពោជោ អស្សាយតន’’ន្តិ. វាសដ្ឋានំ និវាសដ្ឋានំ ‘‘ទេវានំ ទេវាយតន’’ន្តិ. អាករោតិ យត្ថ សុវណ្ណរជតាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ. សមោសរណដ្ឋានំ ពហូនំ សន្និបាតដ្ឋានំ. បទបូរណេ ‘‘កម្មាយតនំ, សិប្បាយតន’’ន្តិ.

៨០២. វត្ថំ អម្ពរំ. អញ្ញោ យោ សកោ ន ហោតិ. ឱធិ មរិយាទោ. ភេទោ វិសេសោ. មនសិបិ ចិត្តេបិ.

៨០៣. វិបាកេ ឥដ្ឋវិបាកេ កុសលោ. អនវជ្ជាទីសុ វាច្ចលិង្គិកោ.

៨០៤. ទ្រវោ មធ្វាទិ. មធុរាទីសុ ឆសុ រសេសុ. បារទោ សូតោ. សិង្គារាទោ នវ នាដ្យរសេ. រសរត្តមំសមេទដ្ឋិសុក្កដ្ឋិមិញ្ជវសេន សត្ត ធាតវោ, តព្ភេទេ. កិច្ចេ ផស្សាទិធម្មានំ សង្ឃដ្ដនាទិកិច្ចេ. សម្បត្តិ តេសំយេវ.

៨០៥. ពោធិសទ្ទោ ញាណទ្វយេ នារិយំ, ពោធិរាជកុមារាទិបញ្ញត្តិយំ បុមេ. អស្សត្ថរុក្ខេ បុមិត្ថិយំ.

៨០៦. យេន កត្តុភូតេន យោ កម្មភូតោ និច្ចសេវិតោ, តត្ថាបិ កម្មភូតេ. វិសយោ អនញ្ញថាភាវោ. ជនបទេ កុរុអាទិកេ. គោចរេ តព្ពហុលាចារេ.

៨០៧. សត្តាយំ វិជ្ជមានតាយំ.

៨០៨. ពន្ធវេ សោ បុមេ. អត្តនិ សំ នបុំសកេ. ធនស្មិំ សោ សំ អនិត្ថិយំ. សុនខេ សា បុមេ វុត្តោ. អត្តនិយេ សោ តិលិង្គិកោ.

៨០៩. ឆវិសម្បត្តិយំ ឆវិយា សម្បត្តិយំ.

៨១០. ជាមាតា ធីតុសាមិកោ. មន្ទប្បិយេ អប្បបិយេ វរំ អព្យយំ.

៨១១. មកុលេ អវិកាសសម្បត្តេ. នេត្តិំសាទិបិធានេ ខគ្គាទីនំ គេហេ.

៨១២. បិតាមហោ ព្រហ្មា. បិតូសុ មាតាបិតូសុ. តថា បក្ខន្តរេ. តបសិ សីលេ.

៨១៣-៨១៤. មជ្ឈពន្ធេ ឧរោពន្ធនេ. បកោដ្ឋោ កប្បរស្សាធោភាគោ. កច្ឆពន្ធនំ អធោម្ពរស្ស ទឡ្ហពន្ធនំ. មេខលាយញ្ចាតិ កច្ឆា ចតូស្វត្ថេសុ. កច្ឆោ លតាទីសុ. កច្ឆោ ពាហុមូលម្ហិ បរូឡ្ហកច្ឆនខលោមេ, ‘‘កច្ឆេហិ សេទា មុញ្ចន្តី’’តិ. អនូបោ ពហូទកទេសោ.

៨១៥. មានំ តុលាបត្ថង្គុលីហិ. បមាតរិ បមាណស្ស កត្តរិ.

៨១៦. ទព្ពំ ធនំ. អត្តភាវោ បញ្ចក្ខន្ធសមូហោ. បាណោ ជីវិតិន្ទ្រិយំ. ទព្ពាទីសុ ចតូសុ សត្តំ. សត្តាយំ វិជ្ជមានតាយំ សត្តា. ជនេ សត្តោ. សោ សត្តសទ្ទោ, អាសត្តេ លគ្គិតេ តិលិង្គិកោ.

៨១៧. សេម្ហាទោ តិទោសេ. រសរត្តាទិ បុព្ពេវុត្តោ. បភាទិកេ រូបធាតុម្ហិ. ចក្ខាទិកេ វិសយធាតុម្ហិ.

៨១៨. អមច្ចាទិកា សត្ត បកតិយោ វុត្តា. សត្តាទិសាម្យវត្ថា សត្តរជតមភូតានំ តិណ្ណំ គុណានំ សាម្យវត្ថា. បច្ចយា ណបច្ចយាទិតោ បឋមេ បឋមសណ្ឋិតេ ករោត្យាទិធាតុម្ហិ.

៨១៩. បរិត្តាណំ រក្ខណំ. វត្ថុម្ហិ ឱកាសេ. តល្លញ្ឆនំ បាទស្ស ឋានំ.

៨២០. លោហមុគ្គរេ លោហមយេ មុគ្គរេ. តាឡាទិកេ សម្មតាឡកំសតាឡាទិកេ. កឋិនេ កក្ខឡេ.

៨២១. មក្ខិកា នីលមក្ខិកាទិកា. តាសំ ភេទា សវិសា មធុកតា បិង្គលមក្ខិកា. មធុម្ហិ ខុទ្ទំ អប្បកាទីសុ ចតូស្វត្ថេសុ វត្តមានំ តីសុ លិង្គេសុ. អធមោ និហីនោ. កបណោ ឯកចារី.

៨២២. តក្កេ គោរសវិសេសេ. មរណលិង្គេ មរណញាបកលក្ខណេ. អសុភេ, សុភេ ចាតិ ចតូស្វត្ថេសុ អរិដ្ឋំ. អាសវោ មជ្ជវិសេសោ. ផេណិលទ្ទុមោ ‘‘ពឌី-យ្ौ-ខោ’’.

៨២៣. គេហានំ ទារុពន្ធប្បយោជនំ បីឋិកា នាម. បក្ខន្ទទ្វយស្ស, កណ្ណិកាទីនញ្ច និស្សយភូតា បីឋិកា.

៨២៤. មិត្តាការេ អមិត្តស្សាបិ មិត្តសណ្ឋានេ. ពលេ, រាសិម្ហិ, វិបត្តិយញ្ច, ‘‘ពលស្ស រាសី’’តិបិ ឯកេ.

៨២៥. ខន្ធេ រូបក្ខន្ធេ. ភវេ រូបភវេ. និមិត្តម្ហិ ការណេ. វបុ សរីរំ.

៨២៦. វត្ថុកិលេសកាមេសូតិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេសុ. មទនេ មារទេវបុត្តេ. រតេ មេថុនេ. និកាមេ ឥច្ឆារហិតេ កាមំ នបុំសកេ. អនុញ្ញាយំ កាមមព្យយំ ភវេ.

៨២៧. វជ្ជភណ្ឌមុខេ វីណាទោណិមុខេ. មាតង្គស្ស ហត្ថិនោ ករកោដិ ហត្ថគ្គំ.

៨២៨. រម្ភោ សឋ្យំ, កេតវន្ត្យត្ថោ. អសច្ចំ មុសា. អយោឃនំ យេន បហរតិ. គិរិសិង្គម្ហិ គិរគ្គេ. សីរង្គេ ផាលង្គេ. យន្តេ កូដយន្តេ.

៨៣០. បដិវាក្យេ បដិវចនេ. ឧត្តរាសង្គេ ឧបរិវត្ថេ. សេដ្ឋាទីសុ ឧត្តរោ តីសុ, បរស្មិំ ឧបរិស្មិញ្ច ឦរិតោ.

៨៣១. វិមុត្តិ អរហត្តផលំ មគ្គនិព្ពានានិបិ.

៨៣២. សង្ខតេ បច្ចយាភិសង្ខតេ ធម្មេ. បុញ្ញាភិសង្ខារោ, អបុញ្ញាភិសង្ខារោ, អានេញ្ជាភិសង្ខារោតិ បុញ្ញាភិសង្ខារាទិ. បយោគោ ឧស្សាហោ. កាយសង្ខារោ, វចីសង្ខារោ, ចិត្តសង្ខារោតិ កាយសង្ខារាទិ. អភិសង្ខរណំ អភិសង្ខរណក្រិយា.

៨៣៣. តព្ភាវេ ទិដ្ឋិសហគតំ.

៨៣៤. បតិរូបេ យុត្តេ. ឆាទិតេ តិណាទីហិ. រហោ សុញ្ញដ្ឋានំ. បញ្ញត្តិយំ ឆន្នោ ភិក្ខុ, បញ្ញត្តិយំយេវ បុមេ.

៨៣៥. ពុទ្ធចក្ខុ ពុទ្ធានំ ចក្ខុ. សមន្តចក្ខុ សព្ពញ្ញុតញាណំ. ធម្មចក្ខុ ហេដ្ឋាមគ្គត្តយេ ញាណំ.

៨៣៦. អភិក្កមោ អភិក្កមនីយោ.

៨៣៧. វេវចនំ អភិន្នត្ថោ សទ្ទោ. បការស្មិំ ភេទេ. អវសរោ អវកាសោ.

៨៣៨. ចិត្តកម្មំ ចិត្តការានំ កម្មំ. វិចិត្តេ នានាវិធេ. បញ្ញត្តិយំ ចិត្តោ ធនុធរោយេវ. ចិត្តមាសោ បុណ្ណេន្ទុយុត្តេន ចិត្តេន នក្ខត្តេន លក្ខិតោ មាសោ. តារន្តរេ ចិត្តនក្ខត្តេ. ថិយំ នារិយំ.

៨៣៩. សាមលេ នីលេ. សយមត្ថេ សយំសទ្ទស្ស អត្ថេ. សារិវា ឧបាសកា.

៨៤០. ‘‘បុមេ’’ត្យាទិនា បុព្ពទ្ធេន គុរុសទ្ទស្ស អត្ថា វុត្តា, អបរទ្ធេន គរុសទ្ទស្ស, ‘‘ឯកទេសេកត្តមនញ្ញំវេ’’តិ ន្យាយេន ទ្វិន្នម្បិ ឯកត្តមញ្ញមានេន គាថានេកត្ថវគ្គេ កថិតា. មហន្តេ ពហុត្តេ. ទុជ្ជរេ ជីរាបេតុមសក្កុណេយ្យេ, ទុក្ករេ វា.

៨៤១. អច្ចិតេ បូជិតេ. ខិន្នេ កិលមថប្បត្តេ. សមិតេ ឧបសមិតេ.

គាថានេកត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨៤២. វិសុទ្ធិទេវោ, សម្មុតិទេវោ, ឧបបត្តិទេវោ ចាតិ វិសុទ្ធិទេវាទិ. នភំ អាកាសោ.

តរុណាទីសុ តីស្វត្ថេសុ មាណវោ.

៨៤៣. អាទ្យត្ថាទីសុ អគ្គំ. វរេ សេដ្ឋេ តីសុ.

បច្ចនីកោ សត្តុ. អញ្ញេ អញ្ញត្ថេ. បច្ឆាភាគេ ‘‘ធាតុលិង្គេហិ បរា បច្ចយា’’តិ.

៨៤៤. យោនិ ឥត្ថីនំ យោនិមគ្គោ. កាមោ ឥច្ឆា. សិរី បញ្ញា, បុញ្ញោ ច. ឥស្សរំ បភុតា. ធម្មោ សីលាទិ. ឧយ្យាមោ វីរិយំ. យសោ បរិវារោ, កិត្តិ ច.

៨៤៥. សមង្គិនិ សមន្នាគតេ.

៨៤៦. ឋិតិ ឋានក្រិយា.

៨៤៨. ខន្ធកោដ្ឋាសោ អណ្ឌជាទិចតុក្កំ. បស្សាវមគ្គោ ឥត្ថីនំ យោនិ. សោ បុល្លិង្គោ. កូលេ តីរេ.

៨៤៩. នាគោតុនាគសទ្ទោ តុ. ឧរគេ សប្បេ, ហត្ថិនិ ច.

៨៥០. សង្ខ្យា គណនា. ‘‘អញ្ញត្ថេ’’ត្យេកេ វទន្តិ.

៨៥១. ភេ នក្ខត្តវិសេសេ. សន្តិកេ សមីបេ. មូលមូលេ លោភាទិកេ. បាភតេ មូលធនេ. អំសោ សរីរាវយវោ. បកណ្ឌេ រុក្ខាទីនំ សរីរេ.

៨៥២. កម្មេ ក្រិយាយំ. វិកោបនំ វិទ្ធំសនំ.

៨៥៣. បច្ឆាតាបោ វិប្បដិសារោ. អនុពន្ធោ បុនប្បុនំ បវត្តនំ. រាគាទោ សត្តកេ. មាតង្គស្ស មុទ្ធនិ បិណ្ឌទ្វយេ កុម្ភោ.

៨៥៤. ខគ្គកោសេ ខគ្គបិធានេ. បដិច្ឆទេ សមន្តតោ ឆាទនេ. សារម្ភេ កោលាហលេ.

៨៥៥. កាលវិសេសោ ទសច្ឆរកាលោ. និព្យាបារដ្ឋិតិ អចិរដ្ឋិតិ, អចិរដ្ឋិតីតិ ទសច្ឆរតោបិ ឩនដ្ឋិតិ.

ឧប្បត្តិភូមិ ជាតិភូមិ.

៨៥៦. កពឡីការាហារាទីសុ ចតូសុ.

៨៥៧. សទ្ធាយ អបរប្បច្ចយេ. ចីវរាទីសុ ចតូសុ. អាធារោ និស្សយោ.

ទិព្ពវិហារោ, អរិយវិហារោ, ព្រហ្មវិហារោ ចាតិ ទិព្ពវិហារាទិ. សុគតាលយេ ភិក្ខូនមាវាសេ.

៨៥៨. សមត្តនេ និដ្ឋាយំ. ចការេន និយមាទិកេ សង្គណ្ហាតិ.

សង្គេ លគ្គេ. កាមាទោ ចតុក្កេ.

៨៥៩. សប្បផណង្គេសូតិ សប្បស្ស ផណេ, អង្គេ ច សរីរេ. កោដិល្លេ កុដិលតាយ. ភុញ្ជនំ ភោជនក្រិយា.

ភូមិភាគេ រាជង្គណាទិម្ហិ. កិលេសេ សំកិលេសេ. មលេ រាគាទិកេ.

៨៦០. ធនាទិទប្បេតិ ធនាទិកេ បដិច្ច ឧប្បន្នេ ទប្បេ.

និមិត្តេ ការណេ. ឆលេ សឋ្យេ.

៨៦១. សោ បុល្លិង្គោ. បរមត្តនិ ទិដ្ឋីនំ គាហលទ្ធេ អត្តនិ. ថម្ភស្មិំ គេហាទីនំ ថម្ភេ. ពលសជ្ជនំ យុទ្ធកាលេ ពលស្ស សជ្ជនំ.

៨៦២. កុសូលោ ធញ្ញាទីនំ គេហំ.

សោបានង្គម្ហិ សោបានសីសេ.

៨៦៣. និយ្យាសេ សិលេសេ. សេខរេ សីសេ. នាគទន្តកេ ភិត្តិអាទីសុ បវេសិតេ នាគទន្តាការេ ទណ្ឌេ.

សិខណ្ឌោ បិញ្ឆំ. តូណីរេ ឧសុនិធិម្ហិ. និករេ សមូហេ.

៨៦៤. សំយតកេសេសុ ពន្ធិតកេសេសុ.

កម្ពុ ជលជន្តុវិសេសោ. នលាដដ្ឋិ នលាដេ ជាតដ្ឋិ. គោប្ផកេ បាទគណ្ឋិម្ហិ.

៨៦៥. កាលេ បញ្ចទសីទិវសបរិមាណេ. សាធ្យេ បត្តសាធនីយេ. សខី សហាយោ. វាជោ បត្តំ. បង្គុឡោ បីឋសម្បី.

ទេសេ ទេសវិសេសេ. អណ្ណវេ សមុទ្ទេ, ឯតេ បុមេ. សោ សិន្ធុសទ្ទោ សរិតាយំ នទិយំ ភវេ.

៨៦៦. ករេណុសទ្ទោ គជេ ហត្ថិម្ហិ, បុរិសេ បុល្លិង្គេ វត្តតិ. ហត្ថិនិយំ តុ ឥត្ថិយំ.

រតនេ រតនវិសេសេ. មណិវេធោ នាម យំ លោកេ ‘‘ចិន’’ ឥតិ វុច្ចតិ. ឥន្ទហេតិ ឥន្ទាវុធោ.

៨៦៧. កោដិយំ អន្តេ. វាទិត្តវាទនេ វីណាទិវាទិត្តវាទនោបាយេ.

‘‘កោណោ វជ្ជប្បភេទេ ច,

កោណោ សេលគុឡេ ឥជេ;

វីណាទិវាទនោបាយេ,

ឯកទេសេ គតស្ស ចេ’’តិ. –

តិកណ្ឌសេសោ [តិកណ្ឌសេស ៣.៣.១២៥].

៨៦៨. វណិប្បថេ វាណិជានំ វោហារកម្មបថេ. វេទេ វេទវិសេសេ, វាណិជេបិ និគមោ.

វិវាទាទោ ‘‘វិវាទាធិករណ’’ [បាចិ. ៣៩៤] ន្ត្យាទីសុ. អាធារោ ការកវិសេសោ, និស្សយោ ច. ការណេ ‘‘យត្វាធិករណមេន’’ន្តិ [ធ. ស. ១៣៥៤].

៨៦៩. បសុម្ហិ គោណេ. វសុធា បថវី. វាចា វចនំ. អាទិនា សគ្គរំសិវជិរចន្ទជលាទយោ គហិតា.

ហរិតេ សុកបត្តសទិសេ វណ្ណវិសេសេ. វាសុទេវេ កណ្ហេ.

៨៧០. អាយត្តេ និស្សយេ.

កណ្ណបូរោ កណ្ណាលង្ការោ. សេខរេ អគ្គេ. ឯតេ ទ្វិន្នម្បិ អត្ថា.

៨៧១. វិជ្ជុយំ ចញ្ចលាយំ. ឥត្ថិបុរិសេ បុរិសិត្ថិយំ.

កោណេ អស្សេ. សង្ខ្យាវិសេសោ ‘‘កោដិបកោដី’’ត្យាទីសុ. ឧក្កំសេ បរិយោសានេ.

៨៧២. ជាលា អគ្គិជាលា. អគ្គំ កោដិ.

នារី អាសីសទ្ទោ សប្បទាឋាយំ. ឥដ្ឋស្ស វត្ថុនោ អាសីសនាយំ បត្ថនាយម្បិ ឥត្ថី ឯវ.

៨៧៣. វិលីនតេលេ វិសរណតេលេ. វសគា វសំ គច្ឆន្តី នារី. វញ្ច្យគាវី អនវច្ឆា សោរភេយី.

អភិលាសេ ឥច្ឆាយំ. កិរណេ រំសិម្ហិ. អភិសង្គេ លគ្គនេ.