៧. បាតាលវគ្គវណ្ណនា

៦៤៩-៦៥០. ចតុក្កំ បាតាលេ. អធរំ ភុវនំ អធោភុវនំ. បតន្តិ អស្មិំ បាតាលំ, អលោ, មជ្ឈេ ទីឃោ. នាគានំ លោកោ. រសាយ តលំ រសាតលំ.

សោព្ភន្តំ ឆិទ្ទមត្តេ. រណ សទ្ទេ, ធោ, នត្តំ, យទាទិ. វរ ទិត្តិយំ. វិគតោ វរោ វារណំ អស្ស វិវរំ, ឆិទិ ទ្វិធាករណេ, ទោ. កុហ វិម្ហយនេ, អរោ. សុស សោសនេ, ឥរោ. ពិល ភេទនេ, អ. សុសតោ ឥ, សុសិ. ឆិន្ទិត្វា គច្ឆតីតិ ឆិគ្គលំ, យទាទិ. សុដ្ឋុ អព្ភំ អាកាសំ អស្មិំ សោព្ភំ.

‘‘សុសិរ’’ន្តិ ឆិទ្ទសាមញ្ញេ យំ នបុំសកវចនំ, តំ សច្ឆិទ្ទេ ឆិទ្ទវតិ ទព្ពេ តីសុ, យថា ‘‘សុសិរោ រុក្ខោ, សុសិរា ចិញ្ចា, សុសិរំ កដ្ឋ’’ន្តិ.

ទ្វយំ ភូមិឆិទ្ទេ. កាស ទិត្តិយំ, ឧ. អវ រក្ខណេ, អដោ, អាវាដោ, អវាដោបិ. ទ្វយំ សប្បានំ រាជិនិ. វសុ រតនំ យស្សត្ថីតិ វាសុកី.

៦៥១. ទ្វយំ នាគានំ រាជិនិ. ទេវេហិប្យស្សន្តោ នោបលទ្ធោតិ អនន្តោ, សេសោបិ, សិស ហិំសាយំ, សិសតិ កប្បន្តេតិ សេសោ, អ.

ទ្វយំ អជគរេ. វហតិស្មា អសោ, វាហសោ. អជំ ឆាគំ គិលតីតិ អជគរោ, អ, ឥស្សត្តំ, លស្ស រត្តញ្ច. សយីបិ, សយនសីលោ សយី.

ទ្វយំ គោនសសប្បេ ‘‘ងា-ច្វេ’’ឥតិ ខ្យាតេ. គវស្សេវ នាសា អស្សាតិ គោនសោ, សញ្ញាយំ នាសសទ្ទស្ស នសោ កតោ [បាណិនិ ៥.៤.១១៩]. តិលំ ឥច្ឆតីតិ តិលិច្ឆោ, តិរិយំ អញ្ចតីតិ វា តិលិច្ឆោ, យទាទិ.

ទ្វយំ ទេឌ្ឌុភេ, យោ ‘‘ជលសប្បោ’’តិ វុច្ចតិ. ទេឌ្ឌុនា រាជិយា ឧភតីតិ ទេឌ្ឌុភោ. បិដ្ឋេ រាជិយោគា រាជុលោ, ឧលោ, ពធិរសប្បេប្យេតេ.

៦៥២. កម្ពលោ ច អស្សតរោ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ នាគកុលា មេរុបាទេ វសន្តិ.

ទ្វយំ វេស្មនិវុដ្ឋសប្បេ. ‘‘វម្មនី’’តិបិ បាឋោ. ‘‘អសុទ្ទោ ឃរសប្បោ’’តិ វុត្តត្តា និព្ពិសតាយ អមារិតត្តា សីលយុត្តំ អត្តា មនោ យស្មិំ សិលុត្តោ, អស្សុ, រស្សាទិ.

ទ្វយំ រុក្ខគ្គាទីសុ និវុដ្ឋសប្បេ. នីលោ ហរិតោ សប្បោតិ នីលសប្បោ. ‘‘នីលោ កណ្ហម្ហិ ហរិតេ’’តិ ហិ តារបាលោ. បឋមកាលេ សិលាយំ ភវតីតិ សិលាភុ.

៦៥៣-៦៥៤. វិសធរន្តំ សប្បមត្តេ. អាសិយំ វិសំ ឯតស្ស អាសីវិសោ, អាសី សប្បទាឋា. ភុជ កោដិល្យេ, កុដិលាយមានោ គច្ឆតីតិ ភុជង្គោ, ឯវំ ភុជគោ, ភុជង្គមោ ច. អហិ គមនេ, ឥ. សរន្តោ សប្បតិ គច្ឆតីតិ សរីសបោ, អស្សី, សំយោគលោបោ, អលុត្តសមាសោយំ, ភុជង្គភុជង្គមាបិ, សព្ពធរកតេ បន ‘‘ភុសំ, បុនប្បុនំ វា កុដិលំ សប្បតីតិ សរីសបោ’’តិ វុត្តំ. ផណយោគា, ឦ, ផណី. សប្បតិស្មា អ, ភូមិផុដ្ឋេន គត្តេន គតិ សប្បនំ. អរំ សីឃំ គច្ឆតីតិ អលគទ្ទោ, មស្ស ទោ, រស្ស លត្តញ្ច, អលគទ្ទោ, ជលសប្បេប្យយំ, ‘‘អលគទ្ទោ ជលវាឡោ’’តិ [អមរ ៨.៥] ហិ អមរសីហោ. ភោគោ ផណិកាយោ, តំយោគា ភោគី. បន្នំ គច្ឆតីតិ បន្នគោ, បាទេហិ វា ន គច្ឆតីតិ បន្នគោ. ទ្វេ ជិវ្ហា អស្ស. ឧរសា គច្ឆតីតិ ឧរគោ. វិសេសេន អាលាតិ គណ្ហាតិ អាយុន្តិ វាឡោ, លស្ស ឡត្តំ, វា គមនេ វា, អលោ. ទីឃសរីរតាយ ទីឃោ. ទីឃា បិដ្ឋិ យស្ស, សមាសេ កោ. ឧទរមេវ បាទោ យស្ស. វិសំ ធរតិ. ចក្កី, កុណ្ឌលី, គូឡ្ហបាទោ, ចក្ខុស្សវោ, កាកោទរោ, ទព្ពីករោ, ពិលេសយោ, ជិម្ហគោ, បវនាសនោបិ. សិរសិ ចក្កយោគា ចក្កី. កុណ្ឌលមិវ វបុ អស្សត្ថីតិ តំយោគា កុណ្ឌលី. ចក្ខុនា សុណោតីតិ ចក្ខុស្សវោ. កាកោទរមិវ ឧទរំ អស្ស. ទព្ពិគតិកត្តា ផណា ទព្ពី, តំ ករោតិ ពន្ធតីតិ ទព្ពីករោ. សាមញ្ញនិទ្ទេសេបិ កណ្ហសប្បាទិយេវ ទព្ពីករោ. ជិម្ហំ កុដិលំ គច្ឆតីតិ. បវនាសនោ វាតភោជី.

ផណិនោ សប្បស្ស តនុ កាយោ ភោគោ នាម. ភុជតីតិ ភោគោ, ភុជ កោដិល្យេ, ណោ.

៦៥៥-៦៥៦. ទ្វយំ សប្បស្ស ទាឋាយំ. អសតិ យេន អសំ, មុខំ, តស្មិំ ភវា អាសី, សប្បស្ស ទាឋា ទន្តុត្តមា. ទ្វយំ សប្បស្ស ជិណ្ណតចេ, និមុច្ចតេ យស្មា សប្បោតិ, ណោ. កញ្ចុកសទិសត្តា កញ្ចុកោ. សមា តុល្យត្ថា.

ទ្វយំ វិសមត្តេ. សោណិបថគតំ វិសតិ ទេហន្តិ វិសំ, វិស បវេសនេ. គិរតីតិ គរឡំ, អឡោ.

ហលាហលោ, កាឡកូដោ, អាទិនា កាកោលាទយោ ច សត្តាតិ ឥមេ នវ តព្ភេទា តស្ស វិសស្ស ភេទា. វុត្តញ្ច –

‘‘បុមេ បណ្ឌេ ច កាកោល-កាឡកូដហលាហលា;

សោរដ្ឋិកោ សុក្កិកេយ្យោ, ព្រហ្មបុត្តោ បទីបនោ;

ទារទោ វច្ឆនាភោ ច, វិសភេទា ឥមេ នវា’’តិ [អមរ ៨.១០-១១].

តត្រ ហលាហលោ បុមេ, វាការេន នបុំសកេបិ, ‘‘ហាលាហល’’ន្តិ ហិ តិកណ្ឌសេសេ [តិកណ្ឌសេស ១.៨.៥] ទីឃាទិបិ. តាលបត្រសណ្ឋានោ នីលបត្រោ គោថនាកតិផលោ គច្ឆោ ហលាហលោ. អស្ស ច សមីបេ រុក្ខាទយោ ឌយ្ហន្តេ. ហិមវតិ, កិក្កិន្ទាយំ, កោង្កណេសុ, ទក្ខិណសមុទ្ទេ ច ជាយតេ, ហនតីតិ ហលោ, អ, នស្ស លោ, ហលានម្បិ ហលោ ហលាហលោ, មជ្ឈទីឃោ. តិរិយលេខាយ ចិតំ ទ្វិជបទេហិ យុត្តំ, តថា គណ្ឋិភិ ព្យាបិតំ ពិន្ទុភិទេវ យំ ឃនតរេហិ, តំ កាឡកូដំ. ឥទញ្ច បុថុមាលិនាមស្សាសុរស្ស សោណិតម្ហា ឯវ អសុរសមយេ [ទេវាសុររណេ (?)] សមុប្បន្នស្ស អស្សត្ថរុក្ខសទិសស្ស រុក្ខស្ស និយ្យាសោ, អហិច្ឆត្តមលយកោង្កណសិង្គវេរបព្ពតាទីសុ ចោប្បជ្ជតេ. វណ្ណេន កាឡញ្ច តំ សត្តានំ ជីវិតហរណតោ លោហមុគ្គរសទិសតាយ កូដញ្ចេតិ កាឡកូដំ.

ព្រហ្មបុត្តោ តុ កបិលោ, មលយទ្ទិភវោ ខរោ;

បទីបនោ តុ ទហនោ, រត្តវណ្ណោ’ញ្ជនទ្ទិជោ [ចិន្តាមណិដីកា ៨.១០-១១].

ទរទេ ភវោ ទារទោ, សុប្បភនាមកោ តំទេសបសិទ្ធោ ច. វច្ឆនាភោ សិន្ទុវារបត្តសទិសោ ច តំសមីបេ រុក្ខោ ន វទ្ធតេ, តំសម្ផស្សវាយុ ច ជរយតិ, វិញ្ឈាយំ, កិក្កិន្ទាយញ្ច ជាយតេ, ឯវំ វិសន្តរានម្បិ សរូបំ អាគមតោ វិញ្ញេយ្យំ.

ទ្វយំ ធនត្ថំ សប្បគ្គាហេ. វាឡំ សប្បំ គណ្ហនសីលតាយ វាឡគាហី. អហិនោ តុណ្ឌេន មុខេន ទិព្ពតីតិ អហិតុណ្ឌិកោ, ណិកោ, ‘‘វាឡគ្គាហោ’ហិតុណ្ឌិកោ’’តិ [អមរកោសេ ៨.១១-គាថាយម្បិ] អមរមាលា.

៦៥៧. តិកំ និរយេ. អយោ ឥដ្ឋផលំ, សោ និគ្គតោ អស្មាតិ និរយោ, និន្ទិតោ រយោ គមនំ ឯត្ថាតិ វា និរយោ. ទុដ្ឋា គតិ ទុគ្គតិ. អបុញ្ញេ នេតីតិ នរកោ, ណ្វុ, រន្តោ ច, នរកោ.

តេសុ និរយេសុ យោ ‘‘មហានិរយោ’’តិ វុត្តោ, សោ អដ្ឋធា ហោតីតិ តំ ទស្សេតិ ‘‘សញ្ជីវោ’’ច្ចាទិនា សិលោកេន. មរន្តាបិ កម្មផលានុភវនត្ថំ បុនប្បុនំ ជីវន្តិ អស្មិំ សញ្ជីវោ. យត្ថ និរយេ នេរយិកានំ សរីរានិ វឌ្ឍកីនំ កាឡសុត្តេន សញ្ញាណំ កត្វា វាសិយា តច្ឆន្តិ, សោ កាឡសុត្តោ. ភុសំ, បុនប្បុនំ វា ទុក្ខិតសទ្ទេន រវន្តិ អស្មិំ រោរុវោ, មហន្តោ ច សោ រោរុវោ ចាតិ មហារោរុវោ. បុន ‘‘រោរុវោ’’តិ ចូឡរោរុវោ វុត្តោ. ភុសំ បតន្តិ អស្មិំ បតាបនោ, ‘‘វីចិ តរង្គេ អប្បេ ចា’’តិ រុទ្ទោ, នត្ថិ សុខស្ស វីចិ លេសោបិ អត្រាតិ អវីចិ, ‘‘វីចិ សុខតរង្គេសូ’’តិ តិកណ្ឌសេសោ [តិកណ្ឌសេស ៣.៣.៧៨], តស្មា នត្ថិ វីចិ សុខំ ឯត្ថាតិ អវីចិ. សមន្តតោ អាគតេហិ បព្ពតេហិ ហញ្ញន្តិ អត្រាតិ សង្ឃាតោ. តបន្តិ អត្រ តាបនោ, ឥតិសទ្ទោ អដ្ឋន្នំ បរិសមាបនត្ថោ.

៦៥៨. តត្ថ និរយេសុ វេតរណី ច លោហកុម្ភី ចាតិ ឥមេ ទ្វេ និរយា ជលាសយា ជលាធារា, តេ ច ថិយំ, តរណី នាវា, សា នត្ថិ យស្សំ វេតរណី. លោហមយា កុម្ភី លោហកុម្ភី.

ទ្វយំ និរយបាលេ. ការណា យាតនា, សា ច តិព្ពវេទនា, តំ ករោតីតិ ការណិកោ. និរយគតសត្តេ បាតីតិ និរយបោ.

ទ្វយំ និរយគតសត្តេ. និរយំ គច្ឆតីតិ នេរយិកោ. នរកំ គច្ឆតីតិ នារកោ.

៦៥៩. ឧទធិ បរិយន្តំ សមុទ្ទស្ស នាមំ. អណ្ណោ ជលំ, សោ វាតិ គច្ឆតិ យស្មិំ អណ្ណវោ, អណ្ណោ យស្មិំ វិជ្ជតីតិ វា អណ្ណវោ, អស្សត្ថ្យត្ថេ វោ. សគរេហិ រាជកុមារេហិ ខតោ សាគរោ, សានំ ធនានំ អាករោតិ វា សាគរោ, កស្ស គោ, សាគ សំវរណេ វា, អរោ. សន្ទតេតិ សិន្ធុ, សន្ទ សវនេ, យទាទិ. ឧទិ ក្លេទនេ, សម្មា ក្លិទន្តិ ចន្ទោទយេ អស្មា អាបានីតិ សមុទ្ទោ. ជលានិ, ឧទកានិ ច និធីយន្តេ, ធីយន្តេ ចាត្រាតិ ជលនិធិ, ឧទធិ ច, ឧទកស្ស ឧទាទេសោ.

តស្ស សមុទ្ទស្ស ខីរណ្ណវោ, អាទិនា លវណោទោ, ទធ្យុទោ, ឃតោទោ, ឧច្ឆុរសោទោ, មទិរោទោ, សាទុទកោ ចាតិ ឥមេ សត្ត មហណ្ណវវិសេសា ភវន្តិ [ព្យាខ្យាសុធា ១.១០.២]. ខីរវណ្ណោ អណ្ណវោ ខីរណ្ណវោ.

៦៦០. អស្ស សមុទ្ទស្ស កូលទេសោ តីរទេសោ វេលា នាម, វិគច្ឆន្តិ ឥរា យស្សំ វេលា, លត្តំ. ចក្កមិវ សលិលានំ ជលានំ ភមោ ភមនំ អាវដ្ដោ នាម, អាវដ្ដន្តិ ជលានិ អត្រាតិ អាវដ្ដោ.

តិកំ ពិន្ទុម្ហិ. ថុ អភិត្ថវេ, វោ, ឧស្សេ. វិទិ អវយវេ, ឧ, ពិន្ទុ. ផុស ផុសនេ, តោ, ផុសិតំ. បាការេ, គេហាទិតិត្តិយញ្ច ជលនិគ្គមោ ភមោ នាម, ភមុ អនវដ្ឋានេ.

៦៦១. សិលោកោ ឧទកេ. អាប ព្យាបនេ, អប្បោតិ សព្ពត្រាតិ អាបោ. បាតព្ពន្តិ បយោ, បា បានេ, ណ្យោ. រស្សោ, បយោ. ជល ធញ្ញេ, អ. វារយតិ និន្នោនតន្តិ វារិ, វរ និសេធេ, ណិ, វារយតិ បិបាសន្តិ វា វារិ. បីយតេតិ បានីយំ, អនីយោ. សលតីតិ សលិលំ, សល គតិយំ, ឥលោ. ឧទិ ក្លេទនេ, ណ្វុ, ឧលោបោ, ទកំ បិបាសច្ឆេទំ ករោតីតិ វា ទកំ, ‘‘ទា ទានច្ឆេទធាតូ’’តិ [ឯកក្ខរកោស ២០ គាថា] ហិ ឯកក្ខរកោសេ, រស្សោ. អន សទ្ទេ, អ, ទ្វិត្តំ, អរ គមនេ វា, តោ, អន្នាទេសោ, ណត្តំ. នី នយេ, ឦរោ. វន សម្ភត្តិយំ. វនីយតេ បិបាសេហីតិ វនំ. វា គមនេ, អលោ. តាយតេ បាលយតេតិ តោយំ, តា បាលនេ, ចុរាទិ, យោ, អាការស្សោត្តំ. អម្ព សទ្ទេ, ឧ, អម្ពុ. ឧទិ បសវនក្លេទនេសុ, ណ្វុ, ឧទកំ. ករ ករណេ, ក្វិ, កំ. កមលំ, ខីរម្បិ, កមុ ឥច្ឆាកន្តីសុ, អលោ. ខនុ ហិំសាយំ, ឦរោ, នលោបោ, ខី ខយេ វា, ខីរំ.

៦៦២. ចតុក្កំ តរង្គេ. តរន្តោ គច្ឆតិ, តីរំ វា គច្ឆតីតិ តរង្គោ, អលុត្តសមាសោ, បរត្រ ឦស្សត្តំ. សយមេវ ភិជ្ជតេតិ ភង្គោ, អ. ឩហ វិតក្កេ, មិ, ហលោបោ, ឩមិ, អរ គមនេ វា, មិ, អស្សូ, រលោបោ. វិម្ហយំ វិចិត្តំ ចិនោតីតិ វីចិ, ឥ, ឧបសគ្គស្ស ទីឃោ, ឯតេ ទ្វេ បុមិត្ថិយំ.

ឧល្លោលោ, កល្លោលោ ចាតិ ឥទំ ទ្វយំ មហាវីចីសុ កថ្យតេ, លោល ឧម្មាទនេ, ឧល្លោលយតីតិ ឧល្លោលោ, ណោ, ឧល គមនេ វា, ឱលោ, ទ្វិត្តំ. កល្ល សទ្ទេ, ឱលោ, កល្លោលោ.

៦៦៣. សិលោកទ្ធំ កទ្ទមេ. ជលំ ពលតេ ជម្ពាលោ, កម្មនិ ណោ, មការោ វណ្ណវិការោ. កល សង្ខ្យានេ, អលោ. បច វិត្ថារវចនេ, កម្មនិ ណោ. ចិក្ខ វចនេ, អលោ, ទ្វិត្តំ. កទ មទ្ទេ, អមោ, ទ្វិត្តំ.

ឆក្កំ វាលុកាយំ. បុល មហត្ថេ, ឥនោ, ឡត្តំ. វល សំវរណេ, ណ្វុ, អស្សុ, វាលុកា, ថី. វណ្ណ សទ្ទេ, វណ្ណោ. មរ បាណចាគេ, ឧ, មរុ, ទេវេបិ. អរ គមនេ, ឧ, អស្សុ, ឧរុ, មហន្តេបិ, វណ្ណោ ច មរុ ច ឧរុ ច វណ្ណមរូរុ. សិច បគ្ឃរណេ, តោ, សិកតា, ថី.

៦៦៤. ជលមជ្ឈគតំ តលំ កម្មភូតំ ‘‘អន្តរីបំ, ទីបោ’’តិ ចោច្ចតេ. ទ្វិធាគតានំ អាបានំ អន្តរគតំ អន្តរីបំ, អាការស្សី. ‘‘អន្តរីយ’’ន្តិ វា បាឋោ, តទា ទ្វិធាគតានំ អាបានំ អន្តរេ ភវំ អន្តរីយន្តិ វិគ្គហោ, អការស្សី. ទ្វិធាគតានិ អាបានិ អស្មិំ ហេតុភូតេតិ ទីបោ. វការអាការានំ លោបោ, ឥស្សី ច, ទីបោ, វាការេន ទីបម្បិ.

បញ្ចកំ តីរស្ស នាមំ. បារ តីរ កម្មសម្បត្តិយំ, ចុរាទិ, អ. កូល អាវរណេ, ណោ. រុធ អាវរណេ, រោធំ. អញ្ញបារាទិនិវត្តនត្ថំ ‘‘បតីរ’’ន្តិ វុត្តំ. តដ ឧស្សយេ, អ, ថិយំ, តដី.

៦៦៥. បរម្ហិ តីរស្មិំ បារសទ្ទោ, សោ ច នបុំសកេ, បារ តីរ កម្មសម្បត្តិយំ, បារ សាមត្ថិយេ វា, បារយតិ តរង្គាទយោ វារេតុន្តិ បារំ. ឱរន្តុតីរំ ‘‘អបារ’’ន្ត្យុច្ចតេ, អវរេ តីរទេសេ ភវំ ឱរំ, ណោ. បារតោ អញ្ញំ តីរំ អបារំ.

បញ្ចកំ ឧឡុម្បេ. ឧឡុតោ ទកតោ បាតិ រក្ខតិ ឧឡុបោ, សោយេវ និគ្គហីតាគមវសេន ឧឡុម្បោ. ប្លវតិ, ប្លវន្តិ អនេនាតិ វា ប្លវោ, ប្លវ គមនេ, គមនំ អត្រ ជលគមនំ. កុល សន្តានេ, អ, កេ ឧលតិ គច្ឆតីតិ វា កុល្លោ, អ, ទ្វិត្តំ. តរន្តិ អនេន តរោ, តរ ប្លវតរណេសុ. គមនាគមនវសេន បុនប្បុនំ ជលេ អរន្តិ យាយ, សា បច្ចរី, អ, នទាទិ.

៦៦៦. តិកំ នាវាយំ. តរន្តិ យាយ តរណី, យុ, នទាទិ, ឥបច្ចយេ តរិ, ឦម្ហិ តុ តរី. នុ ថុតិយំ, អ, វុឌ្ឍាវាទេសា, នាវា. ទ្វយំ លង្ការថម្ភេ. កូប គមនេ, ណ្វុ, កូបកោ, អបច្ចយោ វា, តទា សកត្ថេ កោ. កមុ ឥច្ឆាយំ, ភោ, សកត្ថេ កោ, អស្សុ ច, កុម្ភកំ.

ទ្វយំ ‘‘បេ សេំ’’ឥតិ ខ្យាតេ. តរស្ស បច្ឆាភាគេ ពន្ធិតព្ពោតិ បច្ឆាពន្ធោ. គ’មិច្ឆិតទិសំ អដតិ យេន គោដវិសោ, ឥសោ, អវន្តោ ច អស្សោត្តញ្ច, គោដវិសោ. ទ្វយំ ‘‘បេ តមា’’ឥតិ ខ្យាតេ. នាវាយ កណ្ណោ វិយ កណ្ណោ, មហន្តោ កេនិបាតោ, តេន បវហណបតិសវនតោ, តំ ធរតីតិ, កម្មនិ ណោ. នាវាយ យុត្តោ នាវិកោ.

៦៦៧. ទ្វយំ នាវាយ គមនោបាយេ. អរតិ យេនាតិ អរិត្តំ, ឆទាទីហិ តត្រណ, ឥការាគមោ, ទ្វិត្តញ្ច. កេ ជលេ និបាតិយតេ កេនិបាតោ, អលុត្តសមាសោយំ.

ទ្វយំ និយាមកេ. បោតោ បវហនំ, តំ វាហយតីតិ បោតវាហោ. និយច្ឆតិ បោតន្តិ និយាមកោ, យមុ ឧបរមេ, និបុព្ពោ គមនេ, ណ្វុ, និយាមកោ, ចុរាទិ. និយាមកេបិ.

យេ វាណិជា នាវាយ វាណិជកម្មំ អាចរន្តិ, តេ សំយត្តិកា នាម, សំយានំ សំយាត្រា, ទីបន្តរគមនំ, ត្រណ, សា បយោជនមេតេសំ សំយត្តិកា, ណិកោ, រលោបោ, រស្សោ ច. តបច្ចយេន វា សិទ្ធំ. បោតវាណិជាបិ, បោតោ បវហនំ, តស្ស វាណិជា.

៦៦៨. លង្ការាទយោ, ផិយាទយោ ច នាវាយ អង្គា អវយវា. លោ ឥន្ទោ, តស្ស ការណំ លង្ការោ. វដោ វុច្ចតិ សិវដោ, តទាការតាយ វដាការោ. ‘‘វដោ កមទ្ទេ និគ្រោធេ’’តិ ហិ នានត្ថសង្គហោ. ផា វុឌ្ឍិយំ, ឥយោ, ផិយោ.

ទ្វយំ ‘‘តលក’’ឥតិ ខ្យាតេ. បូ បវនេ, តោ, វុឌ្ឍិ, បវហតិ និយាមកេតិ បវហនំ. វុត្តន្តិ ក្រិយាបទំ. ទ្វយំ កដ្ឋម្ពុវាហិនិយំ, ទុណ គតិហិំសាសុ, អ, នទាទិ, វុឌ្ឍិ, ទោណី. អម្ពុំ នេតិ យេន អម្ពណំ, ឧស្សត្តំ, ណត្តញ្ច, អម្ព សទ្ទេ វា, យុ.

៦៦៩. តិកំ គម្ភីរេ. គមុ គមនេ, ឦរោ, ភោន្តោ ច មលោបោ ច, គភីរោ. មាលោបេ តុ គម្ភីរោ, គច្ឆន្តា ភាយន្តិ អស្មិន្តិ វា គភីរោ, គម្ភីរោ ច. និបុព្ពោ មន អភ្យាសេ, ណោ, មស្ស នោ. តព្ពិបក្ខតោ គម្ភីរវិបរីតតោ ឧត្តានំ នាម, ឧគ្គតំ តានំ បមាណំ អស្ស ឧត្តានំ, អគម្ភីរំ.

ទ្វយំ អគាធេ. គាធ បតិដ្ឋាកង្ខាសុ, គន្ថេ ច, នត្ថិ គាធំ យត្រ អគាធំ. ន ហេដ្ឋិមតលំ ផុសតិ យត្រ អតលម្ផស្សំ.

តិកំ អប្បសន្នេ. នត្ថិ អច្ឆភាវោ អត្រ អនច្ឆោ. កលុសំ បាបេបិ វុត្តំ. វិល ភេទនេ, ណោ, អាវិលោ. អវ រក្ខណេ វា, ឥលោ.

៦៧០. តិកំ និម្មលេ. ឆោ ឆេទនេ, ន ឆិន្ទតិ ទស្សនន្តិ អច្ឆោ, ណោ, សច្ឆោបិ, សរ វិសរណេ, តោ, អន្នាទេសោ. នត្ថិ មលំ ឯតស្មិំ វិមលោ. គភីរប្បភុតី គភីរាទយោ វិមលន្តា តីសុ លិង្គេសុ.

បញ្ចកំ កេវដ្ដេ. ធា ធារណេ, ឦវរោ. មច្ឆេ ហន្ត្វា ជីវតីតិ មច្ឆិកោ, ឥកោ. មច្ឆេ ពន្ធតិ ជាលេនាតិ មច្ឆពន្ធោ, មច្ឆេ វធតីតិ វា មច្ឆពន្ធោ, និគ្គហីតាគមោ, កំ ជលំ, តស្ស ឦលក្ខី, តាយ វដ្ដោ វដ្ដនំ អស្សត្ថីតិ កេវដ្ដោ. កេវត្តោបិ, ណោ. ជាលេ និយុត្តោ, ជាលេន ហន្តីតិ វា ជាលិកោ, ទាសោប្យត្រ, ទាស ទានេ, អ, ‘‘ទាសោ កេវដ្ដភច្ចេសូ’’តិ [ចិន្តាមណិដីកា ១០.១៥] រុទ្ទោ.

៦៧១-៦៧២. ឈសាន្តំ មច្ឆេ. មស អាមសនេ, ឆោ, មរធាតុវសេន វា សិទ្ធោ, មរ បាណចាគេ, ឥនោ, រលោបោ. មុខប្បទេសេ បុថូនិ លោមានិ អស្ស បុថុលោមោ. បាឋីនាទីនំ មច្ឆត្តា វិសេសតោ អលោមកេប្យស្ស វុត្តិ. ឈស ហិំសត្ថោ ទណ្ឌកោ ធាតុ, អ, ឈសោ. អណ្ឌជោ, វិសារោ, សកលីបិ, វិចិត្រំ សរតិ អនេន វិសារោ, ណោ. រោហិតាទីនំ វក្កលប្បាយោ [ពត្តលប្បាយោ (ក.)] តចោ សកលំ. តំយោគា, ឦ, សកលី.

រោហិតាទយោ, មករាទយោ ច មច្ឆប្បភេទា. រុហ ជននេ, តោ, រោហិតោ. វិបាកេ មធុរសត្តា មគ្គុរោ, វណ្ណវិការោ, មជ្ជតីតិ វា មគ្គុរោ, ឩរោ, មជ្ជ សុទ្ធិយំ, ជ្ជស្ស គ្គត្តំ, រស្សោ ច, មគ្គុរោ, ‘‘ងា ខូ’’. សិង្គយុត្តតាយ សិង្គី, ណោ, នទាទិ, សង្គុបិ, សរតិ វាតន្តិ វា សិង្គី, សរ ហិំសាយំ, អ, រស្ស គោ, អស្សិ, និគ្គហីតាគមោ, នទាទិ, សិង្គី, ‘‘ង ច្វេ’’. ពល សំវរណេ, អលោ, លស្ស ជោ, ពលជោ,’’ង បា’’. មុញ្ជ សទ្ទត្ថោ, មុញ្ជោ. បូ បវនេ, ឧសោ, វុទ្ធ្យាវាទេសា, បាវុសោ, មហាមុខមច្ឆោ, ‘‘ង ដា’’.

សត្តក្ខត្តុំ វង្កតីតិ សត្តវង្កោ, ‘‘ង សេ’’. សហ វង្កេន, សំវិជ្ជមានោ វា វង្កោ យស្ស សវង្កោ, ‘‘ង ម្វេ’’. នឡសណ្ឋានោ មីនោ នឡមីនោ, ‘‘ង ផ្ौ-យោ’’. កឌិ សន្និចយវទនេកទេសេសុ, ណ្វុ, គណ្ឌកោ, ‘‘ង មា’’. សសុ ហិំសាយំ, ឧ, អស្សុ, សុសុកា, សកត្ថេកោ, ‘‘ង-ប្ौ-ដយេ’’. សយនតោ បស្សេន ផរតីតិ សផរី, នទាទិ, ផរ ផរណេ, សផរី ទ្វីសុ, ‘‘ង ខូ-មា’’. បាណិគ្គហណេ មុខំ កិរតីតិ មករោ, យទាទិ.

៦៧៣. តិមិអាទយោ សត្ត មហាមច្ឆា នាម. តិម អទ្ទភាវេ, តិមតីតិ តិមិ, ឥ, តិមិ មច្ឆមត្តេបិ. គិរ និគ្គិរណេ, ណោ, លត្តំ, ឥស្សត្តំ. តិមិនោ គលោ តិមិង្គលោ, និគ្គហីតាគមោ. វណ្ណេន បិង្គលតិមិរសទិសតាយ តិមិរបិង្គលោ. អា ភុសោ នន្ទតីតិ អានន្ទោ, នន្ទ សមិទ្ធិយំ. តិមិនោ មច្ឆេ នន្ទយតីតិ តិមិនន្ទោ. ‘‘តិមិន្ទោ’’តិបិ បាឋោ, តិមីនំ មច្ឆានំ ឥន្ទោ តិមិន្ទោ. អធិកោ អារោហោ យស្ស អជ្ឈារោហោ. មហន្តោ តិមិ មច្ឆោ មហាតិមិ.

៦៧៤. ទ្វយំ ‘‘ង ផេ’’ឥតិ ខ្យាតេ. បាសាណសទិសសណ្ឋានោ មច្ឆោ បាសាណមច្ឆោ. បឋ វិយត្តិយំ វាចាយំ, ឥនោ, ឧភយត្រ ទីឃោ, បាឋីនោ, ‘‘ង-ប្ौ’’តិ ច វទន្តិ. ទ្វយំ ពឡិសេ. វង្កតីតិ វង្កោ, វង្ក កោដិល្យេ. ពល សំវរណេ, ឥសោ, ឡត្តំ. មច្ឆវេធនម្បិ, វិធ វិធានេ, ភេទនេ ច, អនេកត្ថត្តា, យុ.

តិកំ កុម្ភីលេ. ‘‘សុំសុមារោ’’តិ សមុទិតនាមំ, សសតីតិ សុសុ. សុសុ ឯវ សុំសុ, មារេតីតិ មារោ, សុំសុ ឯវ មារោ សុំសុមារោ. កេន ឧភតិ បូរេតីតិ កុម្ភោ, ជលាសយោ, តត្រ ឧលតិ គច្ឆតីតិ កុម្ភីលោ, កុម្ភី វា ឃដោ, តំ លាតីតិ កុម្ភីលោ. ន កមតីតិ នក្កោ, ក្វិ, សញ្ញាសទ្ទត្តា នស្ស បកតិ, នក្ក នាសនេ វា, ចុរាទិ.

ទ្វយំ កច្ឆបេ. កុច្ឆិតោ ឩមិ វេគោ អស្ស កុម្មោ, ‘‘បកាសេ វេគភង្គេសុ, តរង្គេ ឩមិ បុំថិយ’’ន្តិ [ចិន្តាមណិដីកា ១០.២១] រភសោ, ‘‘វេគេ ភង្គប្បកាសេសុ, ពិលាយំ ឩមិ វីចិយ’’ន្តិ នានត្ថសង្គហោ. កច្ឆេន បិវតីតិ កច្ឆបោ, ណោ, កមឋោប្យត្រ, កមុ ឥច្ឆាយំ, អឋោ.

៦៧៥. ទ្វយំ កក្កដេ. កកតីតិ កក្កដកោ. សកត្ថេ កោ, កុក អាទានេ វា, អដោ, ឧស្សត្តំ. កុល សន្តានេ, ពន្ធុម្ហិ ច, ឦរោ, កុំ វា បថវិំ លុនាតីតិ កុឡីរោ, ឦរោ. ទ្វយំ រត្តបេ. ជលស្ស ឩកា កិមិវិសេសោ ជលូកា, ជលំ ឱកំ គេហំ ឯតិស្សាតិ វា ជលូកា, ឱស្សូ, ឧច សមវាយេ, ណោ, ឱកំ. រត្តំ រុធិរំ បិវតីតិ រត្តបា.

តិកំ មណ្ឌូកេ. មណ្ឌ ភូសនេ, ឧកោ, ទីឃោ. ទទ ទានេ, ឧរោ, ទ្វិត្តំ. ភី ភយេ, សប្បតោ ភាយតីតិ ភេកោ, ឥកោ, ឦស្សេ. វស្សាភូ, សាលុរោ, ប្លវោបិ. ទ្វយំ ‘‘តី’’ឥតិ ខ្យាតេ. គណ្ឌំ វច្ចសន្និចយំ ឧប្បាទេតីតិ គណ្ឌុប្បាទោ. មហិយា លតា មហីលតា, កិញ្ចុលុកោបិ. កិញ្ច ចុលតីតិ កិញ្ចុលុកោ, ឧកោ.

៦៧៦. ទ្វយំ មុត្តាផោដេ. សប្ប គមនេ, ឥ, អស្សិ, សិប្បិ, ថី. សុ អភិសវេ, ត្តិ, សុត្តិ. ទ្វយំ សង្ខេ. ខនុ អវទារណេ, ក្វិ, សង្ខោ. សមុ ឧបសមេ វា, ខោ, សង្ខោ. កំ វាតិ គច្ឆតីតិ កុម្ពុ, ឧ, ទ្វេប្យនិត្ថិយំ.

ទ្វយំ ខុទ្ទសង្ខជាតិយំ. សង្ខស្ស នខោ ឥវ សង្ខនខោ. ទ្វយំ ‘‘ខរុ’’ឥតិ ខ្យាតេ. ជលេ សវតីតិ ជលសុត្តិ, សុ បសវេ, ត្តិ. សមតីតិ សម្ពុកោ, ឧកោ, ពោន្តោ ច, ‘‘សម្ពុកោ ជលសុត្តិ’ត្ថី’’តិ [ចិន្តាមណិដីកា ១០.២៣] បុំកណ្ឌេ វោបាលិតោ.

៦៧៧. ទ្វយំ ជលាសយេ. ជលានំ អាសយោ បតិដ្ឋិតដ្ឋានំ ជលាសយោ. តេសុ ជលាសយេសុ មជ្ឈេ យោ គម្ភីរោ អគាធោ, សោ រហទាខ្យោ, ហរ ហរណេ, ភូវាទិ, ទោ, វណ្ណវិបរិយយោ, រហទោ.

ទ្វយំ ឧទបានេ. ឧទកំ បិវន្តិ អស្មិំ, យុ, កលោបោ. បិវន្តិ អស្មិំ បានោ, សោ ឯវ កូបោ បានកូបោ, កុ សទ្ទេ, បោ, ទីឃាទិ, កូបោ, កេន ឧភតីតិ វា កូបោ, ភស្ស បោ. អន្ធុបិ, អន្ធ ទស្សនុបសង្ឃាតេ, ចុរាទិ, ឧ. ទ្វយំ សមចតុរស្សបោក្ខរណិយំ. ខនុ អវទារណេ, កម្មេ តោ, នលោបោ, ទីឃាទិ. បោក្ខរំ ជលំ, តំយោគា អនោ, នទាទិ, បោក្ខរណី.

៦៧៨. តិបាទេន មហតោ សទា អគាធជលស្ស បទ្មដ្ឋានស្ស ច បទ្មសុញ្ញស្ស ច យោគ្យតាយ នាមំ [អមរ ១០.២៨ គាថាយំ បស្សិតព្ពំ]. តឡ អាឃាតេ, តល បតិដ្ឋាយំ វា, អាកោ, អបរបក្ខេ ឡត្តំ. សរ គមនេ, អ, សរោ. វប ពីជនិក្ខេបេ, វបន្តិ យាយ វាបី, អាយតចតុរស្សាយម្បិ. សរតិស្មា អសោ, នទាទិ, សរសី. ទហ ភស្មីករណេ, អ, ទធ ធារណេ វា, ធស្ស ហោ. អម្ពុជានំ បទ្ធានំ អាករោ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ.

ខុទ្ទកោ សរោ ‘‘បល្លល’’ន្ត្យុច្ចតេ. យត្រ វស្សាសុ អធិកំ ជលំ, គិម្ហេសុ ជាណុមត្តំ, សុក្ខត្យេវ វា, បល្ល រក្ខណេ, ចុរាទិ, អលោ, បល្លលំ.

៦៧៩-៦៨០. អនោតត្តាទយោ ឯតេ សត្ត មហាសរា នាម. តត្រ សូរិយរំសិសម្ផុដ្ឋាភាវេន ន អវតបតិ ឧទកមេត្ថាតិ អនោតត្តោ. កណ្ណមុណ្ឌបព្ពតសមីបត្តា កណ្ណមុណ្ឌោ. រថំ ករោតីតិ រថការកោ, យថាកថញ្ចិ អយំ ព្យុប្បត្តិ នាម, សញ្ញា បន លោកតោយេវាវគន្តព្ពា. ឆព្ពណ្ណទន្តវន្តតាយ ឆទ្ទន្តោ, នាគរាជា, តស្ស និវាសនដ្ឋានសមីបត្តា ឆទ្ទន្តោ, សរោ. កុណាលសកុណា ពហវោ យត្ថ សន្តិ កុណាលោ. មន្ទាកិនី អាកាសគង្គាយម្បិ វុត្តា. ពហវោ សីហា បបតន្តិ អស្មិំ សីហប្បបាតោ.

ទ្វយំ ជលប្បាយេ ទេសេ កូបនិកដេ បសុបានត្ថំ បត្ថារាទិរចិតេ ជលាសយេ. អាហូយន្តេ បសវោ អត្រ បានាយាតិ អាហាវោ, ណោ, វុឌ្ឍាវាទេសោ. និបិវន្តិ អស្មិំ និបានំ, យុ. ទ្វយំ សុរខាតេ, អបោរិសេ ទេវនិម្មិតេតិ ភាវោ, សោណ្ឌេឥច្ចញ្ញេ. ‘‘អខាតោ ទេវខាតកោ’’តិ [អមរ ១០.២៧] ហិ អមរមាលាយំ បុំសកណ្ឌំ.

៦៨១. នទ្យន្តំ នទីយំ. សវតីតិ, អន្តោ, នទាទិ, សវន្តី. និន្នដ្ឋានំ គច្ឆតីតិ និន្នគា, ក្វិ. សន្ទ បសវនេ, ឧ, អស្សិត្តំ, វណ្ណវិការោ, សិន្ធុ. សរ គមនេ, តោ, ឥការាគមោ, សរិតា. អាបានំ និវាសោ អាបោ, សមុទ្ទោ, ណោ, តំ គច្ឆតីតិ អាបគា. នទ អព្យត្តសទ្ទេ, នទតីតិ នទី, នទាទិ, តរង្គនីប្យត្រ.

ទ្វយំ គង្គាយំ. ភគីរថេន រញ្ញា និព្ពត្តិតា ភាគីរថីតិ លោកិយា, អស្មាកន្តុ មតេន នាមមត្តមេវេតំ តស្សាតិ សន្និដ្ឋានំ, ឯវំ សព្ពត្រ. គច្ឆតីតិ គង្គា, គមិតោ គោ, តិបថគតាបិ, តយោ សគ្គមច្ចបាតាលបថេ គតា តិបថគតា. សិន្ធូនំ នទីនំ សង្គមោ មេលកោ សម្ភេទោ. សម្មា ភិជ្ជន្តិ អស្មិំ សម្ភេទោ, សំបុព្ពោ ភិទិ មេលនេ, ណោ.

៦៨២. គង្គាទិកា ឥមា បញ្ច នទិយោ មហានទី នាម. អចិរំ សីឃគមនំ ឯតិស្សមត្ថីតិ អចិរវតី. យមុ ឧបរមេ, ឧនោ, យមស្ស ភគិនី វា យមុនា, ភគិន្យត្ថេ ឧនោ. សរានិ ភវន្តិ យាយ អវធិភូតាយាតិ សរភូ, សរ គតិហិំសាចិន្តាសុ វា, ឩ, អភោន្តោ ច, សរភូ. មហ បូជាយំ, អ, នទាទិ.

ចន្ទភាគាទិកា និន្នគា បញ្ច មហានទិតោ អញ្ញាសំ នទីនំ ភេទា. ចន្ទភាគោ នាម បព្ពតោ, តតោ បភវតីតិ ចន្ទភាគា. សរយោគា វន្តុ, មជ្ឈេ សការាគមោ, នទាទិ, សរស្វតី. វន្តុរត្រាតិសយេ.

៦៨៣. និទ្ទោសំ ជលំ អស្សំ នេរញ្ជរា, យទាទិ, អថ វា នេរញ្ជរា នាម តូរិយវិសេសោ, តំសមានសទ្ទតាយ អយំ នទី នេរញ្ជរា នាម. នានាគាហាកុលីភូតតាយ កុច្ឆិតំ វេរំ អស្សា កាវេរី, នទាទិ. នម្មំ សុខំ ទទាតីតិ នម្មទា, ណោ. អាទិនា សរាវតី វេត្តវតី កណ្ដកី កោសិកីអាទិកា អនេកា នទីភេទា សង្គហិតា.

ទ្វយំ ហម្មិយទេវាលយាទីសុ ជលមគ្គេ. វារិនោ និក្ខមនមគ្គោ វារិមគ្គោ. នល គន្ធេ, អ, នទាទិ, ឡត្តំ, បនាឡិ, អយំ ឥត្ថិយំ, បុមេ ច.

តិកំ គាមទ្វារម្ហិ អសុចិបូតិបង្កសម្បុណ្ណាយំ កាសុយំ. ចិត្តំ ទុនោតីតិ ចន្ទនិកា, យទាទិ.

៦៨៤-៦៨៥. ជមុ អទនេ, អលោ, នទាទិ, ពោន្តោ ច, ឡត្តំ, ជម្ពាឡី. អវលគ្គន្តិ អស្មិំ ឱឡិគល្លោ, លគ្គ សង្គេ, អលោ, ឡត្តំ, អស្សិ, គលោបោ, ទ្វិត្តញ្ច. សាទ្ធបជ្ជេន បទុមស្ស នាមំ. សរសិ រុហតីតិ សរោរុហំ, រោ. សតំ បត្តានិ អស្ស, បទ្មវិសេសត្ថេប្យស្ស បទ្មត្តា វិសេសតោ អភេទោ. អរំ វិន្ទតីតិ អរវិន្ទំ. បទ គមនេ, ឧមោ. បទុមំ, អនិត្ថី. បង្កេ កទ្ទមេ រុហតីតិ បង្កេរុហំ, អលុត្តសមាសោយំ. នល គន្ធេ, ឥនោ, ឡត្តំ. បុស វុឌ្ឍិម្ហិ, ខរោ, វុឌ្ឍិ, សស្ស កោ, បោក្ខរេ ជលេ ជាតន្តិ វា បោក្ខរំ. មុឡាលតោបិ ឧគ្គន្ត្វា បុប្ផតិ មុឡាលបុប្ផំ. កំ ជលំ អលយតិ ភូសយតីតិ កមលំ, អល ភូសនេ. ភិសតោបិ ឧគ្គន្ត្វា បុប្ផតីតិ ភិសបុប្ផំ. កុសេ ជលេ សេតិ តិដ្ឋតីតិ កុសេសយំ, រោ, អលុត្តសមាសោ. តាមរសម្បិ, តាមរំ ជលំ, ‘‘តាមរំ ឃតមណ្ណោ ចេ’’តិ តន្តតន្តរំ, តត្រ សេតិ តិដ្ឋតីតិ តាមរសំ, រោ.

៦៨៦. សិតំ សេតំ កមលំ ‘‘បុណ្ឌរីក’’ន្ត្យុច្ចតេ, បុឌិ ខណ្ឌនេ, មុឌិរិត្យេកេ, ឥកោ, អរាគមោ ច, មស្ស បោ, ឥស្សីការោ ច, បុណ្ឌរីកំ. រត្តំ តុ កមលំ ‘‘កោកនទំ, កោកាសកោ’’តិ ចោច្ចតេ. កោកេ នាទយតីតិ កោកនាទំ, ណោ. រត្តុប្បលេ ច, ‘‘កោកនទំ, កោកនុទ’’ន្តិបិ បាឋោ, កេ កនតិ ទិព្ពតីតិ វា កោកនទំ, ភូវាទិ, ទោ, អស្សោ. កន ទិត្តិកន្តិគតីសុ, កេ កាសតីតិ កោកាសកោ, ណ្វុ, កាស ទិត្តិយំ.

ទ្វយំ កេសរេ, កេ ជាយតីតិ កិ, កមលាទិ, តស្មិំ ជាយតិ, ជលតីតិ វា កិញ្ជក្ខោ, ខោ, នស្ស, លស្ស វា កោ, និគ្គហីតាគមោ, កេ សរតីតិ, អ, សត្តមិយា អលោបោ, ទ្វយមនិត្ថី. ទ្វយំ បទ្មាទិទណ្ឌេ. ទណ្ឌសទិសតាយ ទណ្ឌោ. នល គន្ធេ, ណោ.

៦៨៧. ទ្វយំ មុឡាលេ. វិស បេរណេ, វស្ស ភោ, ភិសំ, ភាស ទិត្តិយំ វា, អាការស្សិ. មូលេ ជាយតីតិ មុឡាលោ, អញ្ញត្ថេ អលោ, រស្សាទិ, ឡត្តញ្ច, មូល បតិដ្ឋាយំ វា, អលោ, សេសំ បុព្ពសទិសំ, ទ្វយំប្យនិត្ថី.

ទ្វយំ កណ្ណិកាយំ. ពីជស្ស កោសោ អាករោ ពីជកោសោ. កណ្ណេ ករីយតីតិ កណ្ណិកា, កណ្ណាលង្ការោ, តំសទិសសណ្ឋានតាយ កណ្ណិកា, បទុមាទីនំ សមូហេ គហនេ វនេត្យត្ថោ. សណ ទានេ, ឌោ, សណ្ឌំ, ‘‘សណ្ឌំ បទ្ធាទិសង្ឃាតេ, គោបតិម្ហិ បុមេ ភវេ’’តិ នានត្ថសង្គហោ.

៦៨៨. ទ្វយំ បទ្មកុមុទាទិសាមញ្ញេ, តថា ហិ បទ្មំ មហោប្បលំ សិតោប្បលមុច្ចតេ, ‘‘កុវលយំ ឧប្បលញ្ច, នីលមិន្ទីវរន្តិ ហិ’’ឥតិ ព្យាឌិ, ‘‘ឧប្បលញ្ច កុវលយំ, នីលមិន្ទីវរំ មត’’ន្តិ ភាគុរិ ច, ‘‘រោមោ សិតិ ច នីលោ, កុវលយមិន្ទីវរញ្ច នីលម្ពុជ’’ន្តិ តុ វររុចិ. ‘‘កុវលយទលសាមោប្យង្គទធិតិ បរិធូ សរ’’ន្តិ មាលធិ, មាធវោ ច, តត្រ បុព្ពកមតមិហ និស្សីយតេ. យទ្យេវំ កថមុប្បលសទ្ទេន នីលុប្បលាទីស្វេវ ពុទ្ធិ, ន បន មហោប្បលាទិម្ហីតិ? វុច្ចតេ – សាមញ្ញេបិ ធញ្ញត្តេ យថា ធញ្ញសទ្ទេន កលមាទីស្វេវ ពុទ្ធិ, ន បន មុគ្គាទីសុ, ឯវមិហាបិ. ឧបុព្ពោ បា បានេ, អលោ, ទ្វិត្តំ, ឧទកេ ប្លវតីតិ វា ឧប្បលំ, យទាទិ. កុយា បថវិយា វលយំ ឥវ សោភាករត្តា កុវលយំ.

ទ្វយំ នីលុប្បលេ. នីលវណ្ណេ, អ, នីលំ, ឥន្ទតីតិ ឥន្ទី, នទាទិ, ឥន្ទី លក្ខី, តស្សា វរំ ឥន្ទីវរំ, ឥន្ទ បរមិស្សរិយេ វា, ឦរោ.

អស្មិំ នីលុប្បលេ សេតេ កុមុទំ នាម. កុយំ មោទតេ កុមុទំ, ណោ. អស្ស បទុមាទិនោ កន្ទោ សាលូកមុច្ចតេ. កំ សុខំ ទទាតីតិ កន្ទោ, កន្ទ អវ្ហានេ វា រោទនេ ច. សល គមនត្ថោ ទណ្ឌកោ ធាតុ, ឧកោ, ទីឃោ, សាលូកំ.

៦៨៩. តិកំ រត្តារត្តសាមញ្ញេ. កមលតោ អញ្ញតរស្មិំ ជលកុសុមេ, ន តុ រត្តេយេវ, សុគន្ធេន យុត្តំ សោគន្ធិកំ. កស្ស ហារំ ឥវ សោភាករត្តា កល្លហារំ, លាគមោ, ទ្វិត្តញ្ច. ទកំ សីតលំ ករោតីតិ ទកសីតលិកំ.

ទ្វយំ សេវាលេ. ឧទកំ សេវតីតិ សេវាលោ, អលោ, វការាគមោ, ឥស្សេ ច. នីលតីតិ នីលិកា, នីល វណ្ណេ, ឥកោ, នីលវណ្ណយោគតោ វា នីលិកា, សេវលោបិ, ទ្វយំ បទ្មយុត្តេ ទេសេ, បទ្មសមូហេ ច. នឡិនី ច បង្កជិនី វិសិនី ច សរោជិនី បទ្មិនីតិ បរិយាយា. ‘‘បទ្មសណ្ឌំ តទាករេ’’តិ ហិ បរិយាយំ រតនមាលាយំ មាធវោ, វិសំ សមំ, តព្ពន្តតាយ វិសិនី, ឥនោ, នទាទិ. អម្ពុជយោគតោ, អម្ពុជានំ សមូហតោ វា អម្ពុជិនី.

៦៩០. តិលពីជាទយោ សេវាលោ នាម. តត្រ តិលពីជប្បមាណំ ជលសណ្ឋិតំ នីលាទិវណ្ណយុត្តំ តិលពីជំ នាម. សង្ខោ នាម សបត្តោ អប្បកណ្ឌោ ឧខាបិធានាទិប្បមាណោ សមូលោ ឯកោ សេវាលវិសេសោ. បណកោ នាម ភមរសណ្ឋានោ នីលវណ្ណោ ឯកោ សេវាលវិសេសោ, បណ សង្ខាតេ, ណ្វុ, បណកោ.

បាតាលវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ សកលព្យាករណមហាវនាសង្គញាណចារិនា កវិកុញ្ជរកេសរិនា ធីមតា សិរិមហាចតុរង្គពលេន មហាមច្ចេន វិរចិតាយំ អភិធានប្បទីបិកាវណ្ណនាយំ ភូកណ្ឌវណ្ណនា សមត្តា.