៣. តិស្សព្រហ្មាសុត្តំ

៥៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. អថ ខោ ទ្វេ ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ គិជ្ឈកូដំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតា, ភន្តេ, ភិក្ខុនិយោ វិមុត្តា’’តិ. អបរា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតា, ភន្តេ, ភិក្ខុនិយោ អនុបាទិសេសា សុវិមុត្តា’’តិ. ឥទមវោចុំ តា ទេវតា. សមនុញ្ញោ សត្ថា អហោសិ. អថ ខោ តា ទេវតា ‘‘សមនុញ្ញោ សត្ថា’’តិ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិំសុ.

អថ ខោ ភគវា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥមំ, ភិក្ខវេ, រត្តិំ ទ្វេ ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ គិជ្ឈកូដំ ឱភាសេត្វា យេនាហំ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ, ភិក្ខវេ, ឯកា ទេវតា មំ ឯតទវោច – ‘ឯតា, ភន្តេ, ភិក្ខុនិយោ វិមុត្តា’តិ. អបរា ទេវតា មំ ឯតទវោច – ‘ឯតា, ភន្តេ, ភិក្ខុនិយោ អនុបាទិសេសា សុវិមុត្តា’តិ. ឥទមវោចុំ, ភិក្ខវេ, តា ទេវតា. ឥទំ វត្វា មំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិំសូ’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កតមេសានំ ខោ ទេវានំ ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ? តេន ខោ បន សមយេន តិស្សោ នាម ភិក្ខុ អធុនាកាលង្កតោ អញ្ញតរំ ព្រហ្មលោកំ ឧបបន្នោ ហោតិ. តត្រាបិ នំ ឯវំ ជានន្តិ – ‘‘តិស្សោ ព្រហ្មា មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវំ – គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ អន្តរហិតោ តស្មិំ ព្រហ្មលោកេ បាតុរហោសិ. អទ្ទសា ខោ តិស្សោ ព្រហ្មា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន; ស្វាគតំ, មារិស មោគ្គល្លាន! ចិរស្សំ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥមំ បរិយាយមកាសិ, យទិទំ ឥធាគមនាយ. និសីទ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥទមាសនំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ. និសីទិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ បញ្ញត្តេ អាសនេ. តិស្សោបិ ខោ ព្រហ្មា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តិស្សំ ព្រហ្មានំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯតទវោច – ‘‘កតមេសានំ ខោ, តិស្ស, ទេវានំ ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ? ‘‘ព្រហ្មកាយិកានំ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ទេវានំ ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

‘‘សព្ពេសញ្ញេវ ខោ, តិស្ស, ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវានំ ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ? ‘‘ន ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, សព្ពេសំ ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវានំ ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

‘‘យេ ខោ តេ, មារិស មោគ្គល្លាន, ព្រហ្មកាយិកា ទេវា ព្រហ្មេន អាយុនា សន្តុដ្ឋា ព្រហ្មេន វណ្ណេន ព្រហ្មេន សុខេន ព្រហ្មេន យសេន ព្រហ្មេន អាធិបតេយ្យេន សន្តុដ្ឋា, តេ ឧត្តរិ និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ. តេសំ ន ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’តិ. យេ ច ខោ តេ, មារិស មោគ្គល្លាន, ព្រហ្មកាយិកា ទេវា ព្រហ្មេន អាយុនា អសន្តុដ្ឋា, ព្រហ្មេន វណ្ណេន ព្រហ្មេន សុខេន ព្រហ្មេន យសេន ព្រហ្មេន អាធិបតេយ្យេន អសន្តុដ្ឋា, តេ ច ឧត្តរិ និស្សរណំ យថាភូតំ បជានន្តិ. តេសំ ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

‘‘ឥធ, មារិស មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ ឧភតោភាគវិមុត្តោ ហោតិ. តមេនំ តេ ទេវា ឯវំ ជានន្តិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា ឧភតោភាគវិមុត្តោ. យាវស្ស កាយោ ឋស្សតិ តាវ នំ ទក្ខន្តិ ទេវមនុស្សា. កាយស្ស ភេទា ន នំ ទក្ខន្តិ ទេវមនុស្សា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, តេសំ ទេវានំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

‘‘ឥធ បន, មារិស មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ បញ្ញាវិមុត្តោ ហោតិ. តមេនំ តេ ទេវា ឯវំ ជានន្តិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា បញ្ញាវិមុត្តោ. យាវស្ស កាយោ ឋស្សតិ តាវ នំ ទក្ខន្តិ ទេវមនុស្សា. កាយស្ស ភេទា ន នំ ទក្ខន្តិ ទេវមនុស្សា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, តេសំ ទេវានំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

‘‘ឥធ បន, មារិស មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ កាយសក្ខី ហោតិ. តមេនំ ទេវា ឯវំ ជានន្តិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា កាយសក្ខី. អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, តេសំ ទេវានំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

‘‘ឥធ បន, មារិស មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ…បេ… សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ…បេ… ធម្មានុសារី ហោតិ. តមេនំ តេ ទេវា ឯវំ ជានន្តិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា ធម្មានុសារី. អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, តេសំ ទេវានំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តិស្សស្ស ព្រហ្មុនោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវំ – ព្រហ្មលោកេ អន្តរហិតោ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ បាតុរហោសិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ យាវតកោ អហោសិ តិស្សេន ព្រហ្មុនា សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ.

‘‘ន ហិ បន តេ, មោគ្គល្លាន, តិស្សោ ព្រហ្មា សត្តមំ អនិមិត្តវិហារិំ បុគ្គលំ ទេសេតិ’’. ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ; ឯតស្ស, សុគត, កាលោ! យំ ភគវា សត្តមំ អនិមិត្តវិហារិំ បុគ្គលំ ទេសេយ្យ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មោគ្គល្លាន, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ឥធ, មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ សព្ពនិមិត្តានំ អមនសិការា អនិមិត្តំ ចេតោសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. តមេនំ តេ ទេវា ឯវំ ជានន្តិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា សព្ពនិមិត្តានំ អមនសិការា អនិមិត្តំ ចេតោសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យា’តិ. ឯវំ ខោ, មោគ្គល្លាន, តេសំ ទេវានំ ញាណំ ហោតិ – ‘សឧបាទិសេសេ វា សឧបាទិសេសោតិ, អនុបាទិសេសេ វា អនុបាទិសេសោ’’’តិ. តតិយំ.