៣. ឥណសុត្តំ

៤៥. ‘‘ទាលិទ្ទិយំ [ទាឡិទ្ទិយំ (សី.)], ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ លោកស្មិំ កាមភោគិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ [ទឡិទ្ទោ (សី.)] អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ [អនទ្ធិកោ (ស្យា. កំ.)] ឥណំ អាទិយតិ, ឥណាទានម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ លោកស្មិំ កាមភោគិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ ឥណំ អាទិយិត្វា វឌ្ឍិំ បដិស្សុណាតិ, វឌ្ឍិបិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខា លោកស្មិំ កាមភោគិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ វឌ្ឍិំ បដិស្សុណិត្វា កាលាភតំ [កាលគតំ (ក.)] វឌ្ឍិំ ន ទេតិ, ចោទេន្តិបិ នំ; ចោទនាបិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខា លោកស្មិំ កាមភោគិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ ចោទិយមានោ ន ទេតិ, អនុចរន្តិបិ នំ; អនុចរិយាបិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខា លោកស្មិំ កាមភោគិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ អនុចរិយមានោ ន ទេតិ, ពន្ធន្តិបិ នំ; ពន្ធនម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ លោកស្មិំ កាមភោគិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទាលិទ្ទិយម្បិ ទុក្ខំ លោកស្មិំ កាមភោគិនោ, ឥណាទានម្បិ ទុក្ខំ លោកស្មិំ កាមភោគិនោ, វឌ្ឍិបិ ទុក្ខា លោកស្មិំ កាមភោគិនោ, ចោទនាបិ ទុក្ខា លោកស្មិំ កាមភោគិនោ, អនុចរិយាបិ ទុក្ខា លោកស្មិំ កាមភោគិនោ, ពន្ធនម្បិ ទុក្ខំ លោកស្មិំ កាមភោគិនោ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ឱត្តប្បំ នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, វីរិយំ នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, បញ្ញា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយស្ស វិនយេ ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ.

‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ សទ្ធាយ អសតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរិយា អសតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ឱត្តប្បេ អសតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, វីរិយេ អសតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, បញ្ញាយ អសតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. ឥទមស្ស ឥណាទានស្មិំ វទាមិ.

‘‘សោ តស្ស កាយទុច្ចរិតស្ស បដិច្ឆាទនហេតុ បាបិកំ ឥច្ឆំ បណិទហតិ [បទហតិ (ក.)]. ‘មា មំ ជញ្ញូ’តិ ឥច្ឆតិ, ‘មា មំ ជញ្ញូ’តិ សង្កប្បតិ, ‘មា មំ ជញ្ញូ’តិ វាចំ ភាសតិ, ‘មា មំ ជញ្ញូ’តិ កាយេន បរក្កមតិ. សោ តស្ស វចីទុច្ចរិតស្ស បដិច្ឆាទនហេតុ…បេ… សោ តស្ស មនោទុច្ចរិតស្ស បដិច្ឆាទនហេតុ…បេ… ‘មា មំ ជញ្ញូ’តិ កាយេន បរក្កមតិ. ឥទមស្ស វឌ្ឍិយា វទាមិ.

‘‘តមេនំ បេសលា សព្រហ្មចារី ឯវមាហំសុ – ‘អយញ្ច សោ អាយស្មា ឯវំការី ឯវំសមាចារោ’តិ. ឥទមស្ស ចោទនាយ វទាមិ.

‘‘តមេនំ អរញ្ញគតំ វា រុក្ខមូលគតំ វា សុញ្ញាគារគតំ វា វិប្បដិសារសហគតា បាបកា អកុសលវិតក្កា សមុទាចរន្តិ. ឥទមស្ស អនុចរិយាយ វទាមិ.

‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា និរយពន្ធនេ វា ពជ្ឈតិ តិរច្ឆានយោនិពន្ធនេ វា. នាហំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញំ ឯកពន្ធនម្បិ សមនុបស្សាមិ ឯវំទារុណំ ឯវំកដុកំ [ឯវំទុក្ខំ (ស្យា. កំ. ក.)] ឯវំអន្តរាយករំ អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្ស អធិគមាយ, យថយិទំ, ភិក្ខវេ, និរយពន្ធនំ វា តិរច្ឆានយោនិពន្ធនំ វា’’តិ.

‘‘ទាលិទ្ទិយំ ទុក្ខំ លោកេ, ឥណាទានញ្ច វុច្ចតិ;

ទលិទ្ទោ ឥណមាទាយ, ភុញ្ជមានោ វិហញ្ញតិ.

‘‘តតោ អនុចរន្តិ នំ, ពន្ធនម្បិ និគច្ឆតិ;

ឯតញ្ហិ ពន្ធនំ ទុក្ខំ, កាមលាភាភិជប្បិនំ.

‘‘តថេវ អរិយវិនយេ, សទ្ធា យស្ស ន វិជ្ជតិ;

អហិរីកោ អនោត្តប្បី, បាបកម្មវិនិព្ពយោ.

‘‘កាយទុច្ចរិតំ កត្វា, វចីទុច្ចរិតានិ ច;

មនោទុច្ចរិតំ កត្វា, ‘មា មំ ជញ្ញូ’តិ ឥច្ឆតិ.

‘‘សោ សំសប្បតិ [សង្កប្បតិ (ក.)] កាយេន, វាចាយ ឧទ ចេតសា;

បាបកម្មំ បវឌ្ឍេន្តោ, តត្ថ តត្ថ បុនប្បុនំ.

‘‘សោ បាបកម្មោ ទុម្មេធោ, ជានំ ទុក្កដមត្តនោ;

ទលិទ្ទោ ឥណមាទាយ, ភុញ្ជមានោ វិហញ្ញតិ.

‘‘តតោ អនុចរន្តិ នំ, សង្កប្បា មានសា ទុខា;

គាមេ វា យទិ វារញ្ញេ, យស្ស វិប្បដិសារជា.

‘‘សោ បាបកម្មោ ទុម្មេធោ, ជានំ ទុក្កដមត្តនោ;

យោនិមញ្ញតរំ គន្ត្វា, និរយេ វាបិ ពជ្ឈតិ.

‘‘ឯតញ្ហិ ពន្ធនំ ទុក្ខំ, យម្ហា ធីរោ បមុច្ចតិ;

ធម្មលទ្ធេហិ ភោគេហិ, ទទំ ចិត្តំ បសាទយំ.

‘‘ឧភយត្ថ កដគ្គាហោ, សទ្ធស្ស ឃរមេសិនោ;

ទិដ្ឋធម្មហិតត្ថាយ, សម្បរាយសុខាយ ច;

ឯវមេតំ គហដ្ឋានំ, ចាគោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ.

‘‘តថេវ អរិយវិនយេ, សទ្ធា យស្ស បតិដ្ឋិតា;

ហិរីមនោ ច ឱត្តប្បី, បញ្ញវា សីលសំវុតោ.

‘‘ឯសោ ខោ អរិយវិនយេ, ‘សុខជីវី’តិ វុច្ចតិ;

និរាមិសំ សុខំ លទ្ធា, ឧបេក្ខំ អធិតិដ្ឋតិ.

‘‘បញ្ច នីវរណេ ហិត្វា, និច្ចំ អារទ្ធវីរិយោ;

ឈានានិ ឧបសម្បជ្ជ, ឯកោទិ និបកោ សតោ.

‘‘ឯវំ ញត្វា យថាភូតំ, សព្ពសំយោជនក្ខយេ;

សព្ពសោ អនុបាទាយ, សម្មា ចិត្តំ វិមុច្ចតិ.

‘‘តស្ស សម្មា វិមុត្តស្ស, ញាណំ ចេ ហោតិ តាទិនោ;

‘អកុប្បា មេ វិមុត្តី’តិ, ភវសំយោជនក្ខយេ.

‘‘ឯតំ ខោ បរមំ ញាណំ, ឯតំ សុខមនុត្តរំ;

អសោកំ វិរជំ ខេមំ, ឯតំ អានណ្យមុត្តម’’ន្តិ. តតិយំ;