២. មិគសាលាសុត្តំ

៤៤. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន មិគសាលាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ មិគសាលា [មិគសាណា (ក.) អ. និ. ១០.៧៥] ឧបាសិកា យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ មិគសាលា ឧបាសិកា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច –

‘‘កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយំ? បិតា មេ, ភន្តេ, បុរាណោ ព្រហ្មចារី អហោសិ អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. សោ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ សកទាគាមិសត្តោ [សកទាគាមិបត្តោ (ក. ស្យា. បី.)] តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ. បេត្តេយ្យោបិ [បេត្តយ្យោ បិយោ (សី. បី. ក.), បិតុ បិយោ (ស្យា. កំ.)] មេ, ភន្តេ, ឥសិទត្តោ អព្រហ្មចារី អហោសិ សទារសន្តុដ្ឋោ. សោបិ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ សកទាគាមិបត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ. កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ ខោ បនេតំ, ភគិនិ, ភគវតា ព្យាកត’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ មិគសាលាយ ឧបាសិកាយ និវេសនេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន មិគសាលាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិំ. អថ ខោ, ភន្តេ, មិគសាលា ឧបាសិកា យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ, ភន្តេ, មិគសាលា ឧបាសិកា មំ ឯតទវោច – ‘កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយំ. បិតា មេ, ភន្តេ, បុរាណោ ព្រហ្មចារី អហោសិ អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. សោ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ សកទាគាមិបត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ. បេត្តេយ្យោបិ មេ, ភន្តេ, ឥសិទត្តោ អព្រហ្មចារី អហោសិ សទារសន្តុដ្ឋោ. សោបិ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ សកទាគាមិបត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ. កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយ’ន្តិ? ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភន្តេ, មិគសាលំ ឧបាសិកំ ឯតទវោចំ – ‘ឯវំ ខោ បនេតំ, ភគិនិ, ភគវតា ព្យាកត’’’ន្តិ.

‘‘កា ចានន្ទ, មិគសាលា ឧបាសិកា ពាលា អព្យត្តា អម្មកា អម្មកសញ្ញា [អម្ពកា អម្ពកបញ្ញា (សី. បី.), អម្ពកា អម្ពកសញ្ញា (ស្យា. កំ.) អ. និ. ១០.៧៥ បស្សិតព្ពំ], កេ ច បុរិសបុគ្គលបរោបរិយញាណេ? ឆយិមេ, អានន្ទ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ.

‘‘កតមេ ឆ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សោរតោ ហោតិ សុខសំវាសោ, អភិនន្ទន្តិ សព្រហ្មចារី ឯកត្តវាសេន. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ នោ វិសេសាយ, ហានគាមីយេវ ហោតិ នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សោរតោ ហោតិ សុខសំវាសោ, អភិនន្ទន្តិ សព្រហ្មចារី ឯកត្តវាសេន. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ នោ ហានាយ, វិសេសគាមីយេវ ហោតិ នោ ហានគាមី.

‘‘តត្រានន្ទ, បមាណិកា បមិណន្តិ – ‘ឥមស្សបិ តេវ ធម្មា អបរស្សបិ តេវ ធម្មា, កស្មា តេសំ ឯកោ ហីនោ ឯកោ បណីតោ’តិ! តញ្ហិ តេសំ, អានន្ទ, ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ សោរតោ ហោតិ សុខសំវាសោ, អភិនន្ទន្តិ សព្រហ្មចារី ឯកត្តវាសេន, តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. អយំ, អានន្ទ, បុគ្គលោ អមុនា បុរិមេន បុគ្គលេន អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមំ ហានន្ទ, បុគ្គលំ ធម្មសោតោ និព្ពហតិ, តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ អញ្ញត្រ តថាគតេន! តស្មាតិហានន្ទ, មា បុគ្គលេសុ បមាណិកា អហុវត្ថ; មា បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហិត្ថ. ខញ្ញតិ ហានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហន្តោ. អហំ វា, អានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហេយ្យំ, យោ វា បនស្ស មាទិសោ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស កោធមានោ អធិគតោ [អវិគតោ (ក.)] ហោតិ, សមយេន សមយញ្ចស្ស លោភធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ នោ វិសេសាយ, ហានគាមីយេវ ហោតិ នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស កោធមានោ អធិគតោ ហោតិ, សមយេន សមយញ្ចស្ស លោភធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ…បេ… នោ ហានគាមី.

‘‘តត្រានន្ទ, បមាណិកា បមិណន្តិ…បេ… យោ វា បនស្ស មាទិសោ.

‘‘ឥធ, បនានន្ទ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស កោធមានោ អធិគតោ ហោតិ, សមយេន សមយញ្ចស្ស វចីសង្ខារា ឧប្បជ្ជន្តិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ…បេ… សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ នោ វិសេសាយ, ហានគាមីយេវ ហោតិ នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស កោធមានោ អធិគតោ ហោតិ, សមយេន សមយញ្ចស្ស វចីសង្ខារា ឧប្បជ្ជន្តិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ នោ ហានាយ, វិសេសគាមីយេវ ហោតិ នោ ហានគាមី.

‘‘តត្រានន្ទ, បមាណិកា បមិណន្តិ – ‘ឥមស្សបិ តេវ ធម្មា, អបរស្សបិ តេវ ធម្មា. កស្មា តេសំ ឯកោ ហីនោ, ឯកោ បណីតោ’តិ? តញ្ហិ តេសំ, អានន្ទ, ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ.

‘‘តត្រានន្ទ, យស្ស បុគ្គលស្ស កោធមានោ អធិគតោ ហោតិ, សមយេន សមយញ្ចស្ស វចីសង្ខារា ឧប្បជ្ជន្តិ, តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. អយំ, អានន្ទ, បុគ្គលោ អមុនា បុរិមេន បុគ្គលេន អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមំ ហានន្ទ, បុគ្គលំ ធម្មសោតោ និព្ពហតិ. តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ អញ្ញត្រ តថាគតេន! តស្មាតិហានន្ទ, មា បុគ្គលេសុ បមាណិកា អហុវត្ថ; មា បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហិត្ថ. ខញ្ញតិ ហានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហន្តោ. អហំ វា, អានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហេយ្យំ, យោ វា បនស្ស មាទិសោ.

‘‘កា ចានន្ទ, មិគសាលា ឧបាសិកា ពាលា អព្យត្តា អម្មកា អម្មកសញ្ញា, កេ ច បុរិសបុគ្គលបរោបរិយញាណេ! ឥមេ ខោ, អានន្ទ, ឆ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ.

‘‘យថារូបេន, អានន្ទ, សីលេន បុរាណោ សមន្នាគតោ អហោសិ, តថារូបេន សីលេន ឥសិទត្តោ សមន្នាគតោ អភវិស្ស. នយិធ បុរាណោ ឥសិទត្តស្ស គតិម្បិ អញ្ញស្ស. យថារូបាយ ច, អានន្ទ, បញ្ញាយ ឥសិទត្តោ សមន្នាគតោ អហោសិ, តថារូបាយ បញ្ញាយ បុរាណោ សមន្នាគតោ អភវិស្ស. នយិធ ឥសិទត្តោ បុរាណស្ស គតិម្បិ អញ្ញស្ស. ឥតិ ខោ, អានន្ទ, ឥមេ បុគ្គលា ឧភោ ឯកង្គហីនា’’តិ. ទុតិយំ.