១. នាគសុត្តំ

៤៣. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាយាមានន្ទ, យេន បុព្ពារាមោ មិគារមាតុបាសាទោ តេនុបសង្កមិស្សាម ទិវាវិហារាយា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ យេន បុព្ពារាមោ មិគារមាតុបាសាទោ តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាយាមានន្ទ, យេន បុព្ពកោដ្ឋកោ តេនុបសង្កមិស្សាម គត្តានិ បរិសិញ្ចិតុ’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ យេន បុព្ពកោដ្ឋកោ តេនុបសង្កមិ គត្តានិ បរិសិញ្ចិតុំ. បុព្ពកោដ្ឋកេ គត្តានិ បរិសិញ្ចិត្វា បច្ចុត្តរិត្វា ឯកចីវរោ អដ្ឋាសិ គត្តានិ បុព្ពាបយមានោ.

តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស សេតោ នាម នាគោ មហាតូរិយ [មហាតុរិយ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] តាឡិតវាទិតេន បុព្ពកោដ្ឋកា បច្ចុត្តរតិ. អបិស្សុ តំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘‘អភិរូបោ វត, ភោ, រញ្ញោ នាគោ; ទស្សនីយោ វត, ភោ, រញ្ញោ នាគោ; បាសាទិកោ វត, ភោ, រញ្ញោ នាគោ; កាយុបបន្នោ វត, ភោ, រញ្ញោ នាគោ’’តិ! ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ឧទាយី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ហត្ថិមេវ នុ ខោ, ភន្តេ, មហន្តំ ព្រហន្តំ [មហន្តំ ព្រុហន្តំ (សី.), មហត្តំ ព្រហ្មត្តំ (ក.)] កាយុបបន្នំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘នាគោ វត, ភោ, នាគោ’តិ, ឧទាហុ អញ្ញម្បិ កញ្ចិ [កិញ្ចិ (ក.)] មហន្តំ ព្រហន្តំ កាយុបបន្នំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘នាគោ វត, ភោ, នាគោ’’’តិ? ‘‘ហត្ថិម្បិ ខោ, ឧទាយិ, មហន្តំ ព្រហន្តំ កាយុបបន្នំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘នាគោ វត, ភោ, នាគោ’តិ! អស្សម្បិ ខោ, ឧទាយិ, មហន្តំ ព្រហន្តំ…បេ… គោណម្បិ ខោ, ឧទាយិ, មហន្តំ ព្រហន្តំ…បេ… ឧរគម្បិ [នាគម្បិ (ក.)] ខោ, ឧទាយិ, មហន្តំ ព្រហន្តំ…បេ… រុក្ខម្បិ ខោ, ឧទាយិ, មហន្តំ ព្រហន្តំ…បេ… មនុស្សម្បិ ខោ, ឧទាយិ, មហន្តំ ព្រហន្តំ កាយុបបន្នំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘នាគោ វត, ភោ, នាគោ’តិ! អបិ ច, ឧទាយិ, យោ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អាគុំ ន ករោតិ កាយេន វាចាយ មនសា, តមហំ ‘នាគោ’តិ ព្រូមី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ, ភន្តេ, ភគវតា – អបិ ច, ឧទាយិ, យោ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អាគុំ ន ករោតិ កាយេន វាចាយ មនសា, តមហំ ‘នាគោ’តិ ព្រូមី’’តិ. ឥទញ្ច បនាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សុភាសិតំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទាមិ –

‘‘មនុស្សភូតំ សម្ពុទ្ធំ, អត្តទន្តំ សមាហិតំ;

ឥរិយមានំ ព្រហ្មបថេ, ចិត្តស្សូបសមេ រតំ.

‘‘យំ មនុស្សា នមស្សន្តិ, សព្ពធម្មាន បារគុំ;

ទេវាបិ តំ [នំ (សី. បី.)] នមស្សន្តិ, ឥតិ មេ អរហតោ សុតំ.

‘‘សព្ពសំយោជនាតីតំ, វនា និព្ពន [និព្ពាន (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មាគតំ;

កាមេហិ នេក្ខម្មរតំ [នេក្ខម្មេ រតំ (ក. សី.)], មុត្តំ សេលាវ កញ្ចនំ.

‘‘សព្ពេ អច្ចរុចី នាគោ, ហិមវាញ្ញេ សិលុច្ចយេ;

សព្ពេសំ នាគនាមានំ, សច្ចនាមោ អនុត្តរោ.

‘‘នាគំ វោ [តេ (ក.)] កិត្តយិស្សាមិ, ន ហិ អាគុំ ករោតិ សោ;

សោរច្ចំ អវិហិំសា ច, បាទា នាគស្ស តេ ទុវេ.

‘‘តបោ ច ព្រហ្មចរិយំ, ចរណា នាគស្ស ត្យាបរេ;

សទ្ធាហត្ថោ មហានាគោ, ឧបេក្ខាសេតទន្តវា.

‘‘សតិ គីវា សិរោ បញ្ញា, វីមំសា ធម្មចិន្តនា;

ធម្មកុច្ឆិសមាតបោ, វិវេកោ តស្ស វាលធិ.

‘‘សោ ឈាយី អស្សាសរតោ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតោ [អជ្ឈត្តុបសមាហិតោ (ស្យា. ក.)];

គច្ឆំ សមាហិតោ នាគោ, ឋិតោ នាគោ សមាហិតោ.

‘‘សេយ្យំ សមាហិតោ នាគោ, និសិន្នោបិ សមាហិតោ;

សព្ពត្ថ សំវុតោ នាគោ, ឯសា នាគស្ស សម្បទា.

‘‘ភុញ្ជតិ អនវជ្ជានិ, សាវជ្ជានិ ន ភុញ្ជតិ;

ឃាសមច្ឆាទនំ លទ្ធា, សន្និធិំ បរិវជ្ជយំ.

‘‘សំយោជនំ អណុំ ថូលំ, សព្ពំ ឆេត្វាន ពន្ធនំ;

យេន យេនេវ គច្ឆតិ, អនបេក្ខោវ គច្ឆតិ.

‘‘យថាបិ ឧទកេ ជាតំ, បុណ្ឌរីកំ បវឌ្ឍតិ;

នុបលិប្បតិ [ន ឧបលិប្បតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.), នុបលិម្បតិ (ក.)] តោយេន, សុចិគន្ធំ មនោរមំ.

‘‘តថេវ លោកេ សុជាតោ, ពុទ្ធោ លោកេ វិហរតិ;

នុបលិប្បតិ លោកេន, តោយេន បទុមំ យថា.

‘‘មហាគិនីវ ជលិតោ [មហាគ្គិនិ បជ្ជលិតោ (សី. ស្យា. កំ.)], អនាហារូបសម្មតិ;

សង្ខារេសូបសន្តេសុ [អង្គារេសុ ច សន្តេសុ (ក.)], និព្ពុតោតិ បវុច្ចតិ.

‘‘អត្ថស្សាយំ វិញ្ញាបនី, ឧបមា វិញ្ញូហិ ទេសិតា;

វិញ្ញស្សន្តិ [វិញ្ញិស្សន្តិ (ក.)] មហានាគា, នាគំ នាគេន ទេសិតំ.

‘‘វីតរាគោ វីតទោសោ, វីតមោហោ អនាសវោ;

សរីរំ វិជហំ នាគោ, បរិនិព្ពិស្សតិ [បរិនិព្ពាតិ (បី. ក.)] អនាសវោ’’តិ. បឋមំ;