៩. គិហិសុត្តំ

១៧៩. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ បញ្ចមត្តេហិ ឧបាសកសតេហិ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘យំ កញ្ចិ [យំ កិញ្ចិ (សី. បី.)], សារិបុត្ត, ជានេយ្យាថ គិហិំ ឱទាតវសនំ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តំ ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភិំ អកិច្ឆលាភិំ អកសិរលាភិំ, សោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ.

‘‘កតមេសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តោ ហោតិ? ឥធ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥមេសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តោ ហោតិ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី? ឥធ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ, សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អយមស្ស បឋមោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ.

‘‘បុន ចបរំ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ ធម្មេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. អយមស្ស ទុតិយោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ.

‘‘បុន ចបរំ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ឧជុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ញាយប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ សាមីចិប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. អយមស្ស តតិយោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ.

‘‘បុន ចបរំ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ អច្ឆិទ្ទេហិ អសពលេហិ អកម្មាសេហិ ភុជិស្សេហិ វិញ្ញុប្បសត្ថេហិ អបរាមដ្ឋេហិ សមាធិសំវត្តនិកេហិ. អយមស្ស ចតុត្ថោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ. ឥមេសំ ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី.

‘‘យំ កញ្ចិ, សារិបុត្ត, ជានេយ្យាថ គិហិំ ឱទាតវសនំ – ឥមេសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តំ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភិំ អកិច្ឆលាភិំ អកសិរលាភិំ, សោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ.

‘‘និរយេសុ ភយំ ទិស្វា, បាបានិ បរិវជ្ជយេ;

អរិយធម្មំ សមាទាយ, បណ្ឌិតោ បរិវជ្ជយេ.

‘‘ន ហិំសេ បាណភូតានិ, វិជ្ជមានេ បរក្កមេ;

មុសា ច ន ភណេ ជានំ, អទិន្នំ ន បរាមសេ.

‘‘សេហិ ទារេហិ សន្តុដ្ឋោ, បរទារញ្ច អារមេ [នារមេ (សី. ស្យា.)];

មេរយំ វារុណិំ ជន្តុ, ន បិវេ ចិត្តមោហនិំ.

‘‘អនុស្សរេយ្យ សម្ពុទ្ធំ, ធម្មញ្ចានុវិតក្កយេ;

អព្យាបជ្ជំ [អព្យាបជ្ឈំ (?) អព្យាបជ្ឈំ (ក.)] ហិតំ ចិត្តំ, ទេវលោកាយ ភាវយេ.

‘‘ឧបដ្ឋិតេ ទេយ្យធម្មេ, បុញ្ញត្ថស្ស ជិគីសតោ [ជិគិំសតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)];

សន្តេសុ បឋមំ ទិន្នា, វិបុលា ហោតិ ទក្ខិណា.

‘‘សន្តោ ហវេ បវក្ខាមិ, សារិបុត្ត សុណោហិ មេ;

ឥតិ កណ្ហាសុ សេតាសុ, រោហិណីសុ ហរីសុ វា.

‘‘កម្មាសាសុ សរូបាសុ, គោសុ បារេវតាសុ វា;

យាសុ កាសុចិ ឯតាសុ, ទន្តោ ជាយតិ បុង្គវោ.

‘‘ធោរយ្ហោ ពលសម្បន្នោ, កល្យាណជវនិក្កមោ;

តមេវ ភារេ យុញ្ជន្តិ, នាស្ស វណ្ណំ បរិក្ខរេ.

‘‘ឯវមេវំ មនុស្សេសុ, យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ ជាតិយេ;

ខត្តិយេ ព្រាហ្មណេ វេស្សេ, សុទ្ទេ ចណ្ឌាលបុក្កុសេ.

‘‘យាសុ កាសុចិ ឯតាសុ, ទន្តោ ជាយតិ សុព្ពតោ;

ធម្មដ្ឋោ សីលសម្បន្នោ, សច្ចវាទី ហិរីមនោ.

‘‘បហីនជាតិមរណោ, ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលី;

បន្នភារោ វិសំយុត្តោ, កតកិច្ចោ អនាសវោ.

‘‘បារគូ សព្ពធម្មានំ, អនុបាទាយ និព្ពុតោ;

តស្មិញ្ច វិរជេ ខេត្តេ, វិបុលា ហោតិ ទក្ខិណា.

‘‘ពាលា ច អវិជានន្តា, ទុម្មេធា អស្សុតាវិនោ;

ពហិទ្ធា ទទន្តិ ទានានិ, ន ហិ សន្តេ ឧបាសរេ.

‘‘យេ ច សន្តេ ឧបាសន្តិ, សប្បញ្ញេ ធីរសម្មតេ;

សទ្ធា ច នេសំ សុគតេ, មូលជាតា បតិដ្ឋិតា.

‘‘ទេវលោកញ្ច តេ យន្តិ, កុលេ វា ឥធ ជាយរេ;

អនុបុព្ពេន និព្ពានំ, អធិគច្ឆន្តិ បណ្ឌិតា’’តិ. នវមំ;