(១៨) ៣. ឧបាសកវគ្គោ

១. សារជ្ជសុត្តំ

១៧១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ សារជ្ជំ ឱក្កន្តោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋាយី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ សារជ្ជំ ឱក្កន្តោ ហោតិ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ វិសារទោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ វិសារទោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. វិសារទសុត្តំ

១៧២. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ អវិសារទោ អគារំ អជ្ឈាវសតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋាយី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ អវិសារទោ អគារំ អជ្ឈាវសតិ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ វិសារទោ អគារំ អជ្ឈាវសតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ វិសារទោ អគារំ អជ្ឈាវសតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. និរយសុត្តំ

១៧៣. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋាយី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. តតិយំ.

៤. វេរសុត្តំ

១៧៤. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘បញ្ច, គហបតិ, ភយានិ វេរានិ អប្បហាយ ‘ទុស្សីលោ’ ឥតិ វុច្ចតិ, និរយញ្ច ឧបបជ្ជតិ. កតមានិ បញ្ច? បាណាតិបាតំ, អទិន្នាទានំ, កាមេសុមិច្ឆាចារំ, មុសាវាទំ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ – ឥមានិ ខោ, គហបតិ, បញ្ច ភយានិ វេរានិ អប្បហាយ ‘ទុស្សីលោ’ ឥតិ វុច្ចតិ, និរយញ្ច ឧបបជ្ជតិ.

‘‘បញ្ច, គហបតិ, ភយានិ វេរានិ បហាយ ‘សីលវា’ ឥតិ វុច្ចតិ, សុគតិញ្ច ឧបបជ្ជតិ. កតមានិ បញ្ច? បាណាតិបាតំ, អទិន្នាទានំ, កាមេសុមិច្ឆាចារំ, មុសាវាទំ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ – ឥមានិ ខោ, គហបតិ, បញ្ច ភយានិ វេរានិ បហាយ ‘សីលវា’ ឥតិ វុច្ចតិ, សុគតិញ្ច ឧបបជ្ជតិ.

‘‘យំ, គហបតិ, បាណាតិបាតី បាណាតិបាតបច្ចយា ទិដ្ឋធម្មិកម្បិ ភយំ វេរំ បសវតិ, សម្បរាយិកម្បិ ភយំ វេរំ បសវតិ, ចេតសិកម្បិ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ, បាណាតិបាតា បដិវិរតោ នេវ ទិដ្ឋធម្មិកំ ភយំ វេរំ បសវតិ, ន សម្បរាយិកំ ភយំ វេរំ បសវតិ, ន ចេតសិកំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ. បាណាតិបាតា បដិវិរតស្ស ឯវំ តំ ភយំ វេរំ វូបសន្តំ ហោតិ.

‘‘យំ, គហបតិ, អទិន្នាទាយី…បេ….

‘‘យំ, គហបតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី…បេ….

‘‘យំ, គហបតិ, មុសាវាទី…បេ….

‘‘យំ, គហបតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋាយី សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានបច្ចយា ទិដ្ឋធម្មិកម្បិ ភយំ វេរំ បសវតិ, សម្បរាយិកម្បិ ភយំ វេរំ បសវតិ, ចេតសិកម្បិ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ នេវ ទិដ្ឋធម្មិកំ ភយំ វេរំ បសវតិ, ន សម្បរាយិកំ ភយំ វេរំ បសវតិ, ន ចេតសិកំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ. សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតស្ស ឯវំ តំ ភយំ វេរំ វូបសន្តំ ហោតី’’តិ.

‘‘យោ បាណមតិបាតេតិ, មុសាវាទញ្ច ភាសតិ;

លោកេ អទិន្នំ អាទិយតិ, បរទារញ្ច គច្ឆតិ;

សុរាមេរយបានញ្ច, យោ នរោ អនុយុញ្ជតិ.

‘‘អប្បហាយ បញ្ច វេរានិ, ទុស្សីលោ ឥតិ វុច្ចតិ;

កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, និរយំ សោបបជ្ជតិ.

‘‘យោ បាណំ នាតិបាតេតិ, មុសាវាទំ ន ភាសតិ;

លោកេ អទិន្នំ នាទិយតិ, បរទារំ ន គច្ឆតិ;

សុរាមេរយបានញ្ច, យោ នរោ នានុយុញ្ជតិ.

‘‘បហាយ បញ្ច វេរានិ, សីលវា ឥតិ វុច្ចតិ;

កាយស្ស ភេទា សប្បញ្ញោ, សុគតិំ សោបបជ្ជតី’’តិ. ចតុត្ថំ;

៥. ចណ្ឌាលសុត្តំ

១៧៥. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ ឧបាសកចណ្ឌាលោ ច ហោតិ ឧបាសកមលញ្ច ឧបាសកបតិកុដ្ឋោ ច [ឧបាសកបតិកិដ្ឋោ ច (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ហោតិ; ទុស្សីលោ ហោតិ; កោតូហលមង្គលិកោ ហោតិ, មង្គលំ បច្ចេតិ នោ កម្មំ; ឥតោ ច ពហិទ្ធា ទក្ខិណេយ្យំ គវេសតិ; តត្ថ ច បុព្ពការំ ករោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ ឧបាសកចណ្ឌាលោ ច ហោតិ ឧបាសកមលញ្ច ឧបាសកបតិកុដ្ឋោ ច.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ ឧបាសករតនញ្ច ហោតិ ឧបាសកបទុមញ្ច ឧបាសកបុណ្ឌរីកញ្ច [ឧបាសកបុណ្ឌរីកោ ច (បី. ក.)]. កតមេហិ បញ្ចហិ? សទ្ធោ ហោតិ; សីលវា ហោតិ; អកោតូហលមង្គលិកោ ហោតិ, កម្មំ បច្ចេតិ នោ មង្គលំ; ន ឥតោ ពហិទ្ធា ទក្ខិណេយ្យំ គវេសតិ; ឥធ ច បុព្ពការំ ករោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ ឧបាសករតនញ្ច ហោតិ ឧបាសកបទុមញ្ច ឧបាសកបុណ្ឌរីកញ្ចា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បីតិសុត្តំ

១៧៦. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ បញ្ចមត្តេហិ ឧបាសកសតេហិ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘តុម្ហេ ខោ, គហបតិ, ភិក្ខុសង្ឃំ បច្ចុបដ្ឋិតា ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន. ន ខោ, គហបតិ, តាវតកេនេវ តុដ្ឋិ ករណីយា – ‘មយំ ភិក្ខុសង្ឃំ បច្ចុបដ្ឋិតា ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេនា’តិ. តស្មាតិហ, គហបតិ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘កិន្តិ មយំ កាលេន កាលំ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាមា’តិ! ឯវញ្ហិ វោ, គហបតិ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ, ភន្តេ, ភគវតា – ‘តុម្ហេ ខោ, គហបតិ, ភិក្ខុសង្ឃំ បច្ចុបដ្ឋិតា ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន. ន ខោ, គហបតិ, តាវតកេនេវ តុដ្ឋិ ករណីយា – មយំ ភិក្ខុសង្ឃំ បច្ចុបដ្ឋិតា ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេនាតិ. តស្មាតិហ, គហបតិ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – កិន្តិ មយំ កាលេន កាលំ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាមាតិ! ឯវញ្ហិ វោ, គហបតិ, សិក្ខិតព្ព’ន្តិ. យស្មិំ, ភន្តេ, សមយេ អរិយសាវកោ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, បញ្ចស្ស ឋានានិ តស្មិំ សមយេ ន ហោន្តិ. យម្បិស្ស កាមូបសំហិតំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស កាមូបសំហិតំ សុខំ សោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស អកុសលូបសំហិតំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស អកុសលូបសំហិតំ សុខំ សោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស កុសលូបសំហិតំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យស្មិំ, ភន្តេ, សមយេ អរិយសាវកោ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឥមានិស្ស បញ្ច [ឥមានិ បញ្ចស្ស (ស្យា. កំ.)] ឋានានិ តស្មិំ សមយេ ន ហោន្តី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យស្មិំ, សារិបុត្ត, សមយេ អរិយសាវកោ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, បញ្ចស្ស ឋានានិ តស្មិំ សមយេ ន ហោន្តិ. យម្បិស្ស កាមូបសំហិតំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស កាមូបសំហិតំ សុខំ សោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស អកុសលូបសំហិតំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស អកុសលូបសំហិតំ សុខំ សោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យម្បិស្ស កុសលូបសំហិតំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ ន ហោតិ. យស្មិំ, សារិបុត្ត, សមយេ អរិយសាវកោ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឥមានិស្ស [ឥមានេត្ថ (សី.)] បញ្ច ឋានានិ តស្មិំ សមយេ ន ហោន្តី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វណិជ្ជាសុត្តំ

១៧៧. ‘‘បញ្ចិមា, ភិក្ខវេ, វណិជ្ជា ឧបាសកេន អករណីយា. កតមា បញ្ច? សត្ថវណិជ្ជា, សត្តវណិជ្ជា, មំសវណិជ្ជា, មជ្ជវណិជ្ជា, វិសវណិជ្ជា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច វណិជ្ជា ឧបាសកេន អករណីយា’’តិ. សត្តមំ.

៨. រាជាសុត្តំ

១៧៨. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នុ តុម្ហេហិ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា – ‘អយំ បុរិសោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោតិ [បដិវិរតោ ហោតីតិ (សី.), បដិវិរតោ ហោតិ (ស្យា. កំ. បី.)]. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា បាណាតិបាតា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! មយាបិ ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, នេវ ទិដ្ឋំ ន សុតំ – ‘អយំ បុរិសោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា បាណាតិបាតា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’តិ. អបិ ច, ខ្វស្ស តថេវ បាបកម្មំ បវេទេន្តិ [តថេវ បាបកំ កម្មំ បវេទយន្តិ (សី.), តទេវ បាបកម្មំ បវេទេតិ (ស្យា. កំ.)] – ‘អយំ បុរិសោ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ជីវិតា វោរោបេសីតិ [វោរោបេតីតិ (ស្យា. កំ.)]. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា បាណាតិបាតហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តិ. អបិ នុ តុម្ហេហិ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ [សូយិស្សតិ (សី. បី.)] ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នុ តុម្ហេហិ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា – ‘អយំ បុរិសោ អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា អទិន្នាទានា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! មយាបិ ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, នេវ ទិដ្ឋំ ន សុតំ – ‘អយំ បុរិសោ អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា អទិន្នាទានា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’តិ. អបិ ច ខ្វស្ស តថេវ បាបកម្មំ បវេទេន្តិ – ‘អយំ បុរិសោ គាមា វា អរញ្ញា វា អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទិយីតិ [អាទិយតិ (ស្យា. កំ.)]. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា អទិន្នាទានហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តិ. អបិ នុ តុម្ហេហិ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នុ តុម្ហេហិ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា – ‘អយំ បុរិសោ កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! មយាបិ ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, នេវ ទិដ្ឋំ ន សុតំ – ‘អយំ បុរិសោ កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’តិ. អបិ ច ខ្វស្ស តថេវ បាបកម្មំ បវេទេន្តិ – ‘អយំ បុរិសោ បរិត្ថីសុ បរកុមារីសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជីតិ [អាបជ្ជតិ (ស្យា. កំ.)]. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា កាមេសុមិច្ឆាចារហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តិ. អបិ នុ តុម្ហេហិ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នុ តុម្ហេហិ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា – ‘អយំ បុរិសោ មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា មុសាវាទា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! មយាបិ ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, នេវ ទិដ្ឋំ ន សុតំ – ‘អយំ បុរិសោ មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា មុសាវាទា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’តិ. អបិ ច ខ្វស្ស តថេវ បាបកម្មំ បវេទេន្តិ – ‘អយំ បុរិសោ គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា មុសាវាទេន អត្ថំ បភញ្ជីតិ [ភញ្ជតីតិ (សី.), ភញ្ជតិ (ស្យា. កំ.), ភញ្ជីតិ (បី.)]. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា មុសាវាទហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តិ. អបិ នុ តុម្ហេហិ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នុ តុម្ហេហិ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា – ‘អយំ បុរិសោ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ បហាយ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! មយាបិ ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, នេវ ទិដ្ឋំ ន សុតំ – ‘អយំ បុរិសោ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ បហាយ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណិហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តី’តិ. អបិ ច ខ្វស្ស តថេវ បាបកម្មំ បវេទេន្តិ – ‘អយំ បុរិសោ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ អនុយុត្តោ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ជីវិតា វោរោបេសិ [វោរោបេតិ (ស្យា.)]; អយំ បុរិសោ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ អនុយុត្តោ គាមា វា អរញ្ញា វា អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទិយិ [អាទិយតិ (សី. ស្យា.)]; អយំ បុរិសោ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ អនុយុត្តោ បរិត្ថីសុ បរកុមារីសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិ [អាបជ្ជតិ (សី. ស្យា.)]; អយំ បុរិសោ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ អនុយុត្តោ គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា មុសាវាទេន អត្ថំ បភញ្ជីតិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានហេតុ ហនន្តិ វា ពន្ធន្តិ វា បព្ពាជេន្តិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោន្តិ. អបិ នុ តុម្ហេហិ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. គិហិសុត្តំ

១៧៩. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ បញ្ចមត្តេហិ ឧបាសកសតេហិ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘យំ កញ្ចិ [យំ កិញ្ចិ (សី. បី.)], សារិបុត្ត, ជានេយ្យាថ គិហិំ ឱទាតវសនំ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តំ ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភិំ អកិច្ឆលាភិំ អកសិរលាភិំ, សោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ.

‘‘កតមេសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តោ ហោតិ? ឥធ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥមេសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តោ ហោតិ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី? ឥធ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ, សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អយមស្ស បឋមោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ.

‘‘បុន ចបរំ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ ធម្មេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. អយមស្ស ទុតិយោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ.

‘‘បុន ចបរំ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ឧជុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ញាយប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ សាមីចិប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. អយមស្ស តតិយោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ.

‘‘បុន ចបរំ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ អច្ឆិទ្ទេហិ អសពលេហិ អកម្មាសេហិ ភុជិស្សេហិ វិញ្ញុប្បសត្ថេហិ អបរាមដ្ឋេហិ សមាធិសំវត្តនិកេហិ. អយមស្ស ចតុត្ថោ អាភិចេតសិកោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ អធិគតោ ហោតិ អវិសុទ្ធស្ស ចិត្តស្ស វិសុទ្ធិយា អបរិយោទាតស្ស ចិត្តស្ស បរិយោទបនាយ. ឥមេសំ ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី.

‘‘យំ កញ្ចិ, សារិបុត្ត, ជានេយ្យាថ គិហិំ ឱទាតវសនំ – ឥមេសុ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ សំវុតកម្មន្តំ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភិំ អកិច្ឆលាភិំ អកសិរលាភិំ, សោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ.

‘‘និរយេសុ ភយំ ទិស្វា, បាបានិ បរិវជ្ជយេ;

អរិយធម្មំ សមាទាយ, បណ្ឌិតោ បរិវជ្ជយេ.

‘‘ន ហិំសេ បាណភូតានិ, វិជ្ជមានេ បរក្កមេ;

មុសា ច ន ភណេ ជានំ, អទិន្នំ ន បរាមសេ.

‘‘សេហិ ទារេហិ សន្តុដ្ឋោ, បរទារញ្ច អារមេ [នារមេ (សី. ស្យា.)];

មេរយំ វារុណិំ ជន្តុ, ន បិវេ ចិត្តមោហនិំ.

‘‘អនុស្សរេយ្យ សម្ពុទ្ធំ, ធម្មញ្ចានុវិតក្កយេ;

អព្យាបជ្ជំ [អព្យាបជ្ឈំ (?) អព្យាបជ្ឈំ (ក.)] ហិតំ ចិត្តំ, ទេវលោកាយ ភាវយេ.

‘‘ឧបដ្ឋិតេ ទេយ្យធម្មេ, បុញ្ញត្ថស្ស ជិគីសតោ [ជិគិំសតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)];

សន្តេសុ បឋមំ ទិន្នា, វិបុលា ហោតិ ទក្ខិណា.

‘‘សន្តោ ហវេ បវក្ខាមិ, សារិបុត្ត សុណោហិ មេ;

ឥតិ កណ្ហាសុ សេតាសុ, រោហិណីសុ ហរីសុ វា.

‘‘កម្មាសាសុ សរូបាសុ, គោសុ បារេវតាសុ វា;

យាសុ កាសុចិ ឯតាសុ, ទន្តោ ជាយតិ បុង្គវោ.

‘‘ធោរយ្ហោ ពលសម្បន្នោ, កល្យាណជវនិក្កមោ;

តមេវ ភារេ យុញ្ជន្តិ, នាស្ស វណ្ណំ បរិក្ខរេ.

‘‘ឯវមេវំ មនុស្សេសុ, យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ ជាតិយេ;

ខត្តិយេ ព្រាហ្មណេ វេស្សេ, សុទ្ទេ ចណ្ឌាលបុក្កុសេ.

‘‘យាសុ កាសុចិ ឯតាសុ, ទន្តោ ជាយតិ សុព្ពតោ;

ធម្មដ្ឋោ សីលសម្បន្នោ, សច្ចវាទី ហិរីមនោ.

‘‘បហីនជាតិមរណោ, ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលី;

បន្នភារោ វិសំយុត្តោ, កតកិច្ចោ អនាសវោ.

‘‘បារគូ សព្ពធម្មានំ, អនុបាទាយ និព្ពុតោ;

តស្មិញ្ច វិរជេ ខេត្តេ, វិបុលា ហោតិ ទក្ខិណា.

‘‘ពាលា ច អវិជានន្តា, ទុម្មេធា អស្សុតាវិនោ;

ពហិទ្ធា ទទន្តិ ទានានិ, ន ហិ សន្តេ ឧបាសរេ.

‘‘យេ ច សន្តេ ឧបាសន្តិ, សប្បញ្ញេ ធីរសម្មតេ;

សទ្ធា ច នេសំ សុគតេ, មូលជាតា បតិដ្ឋិតា.

‘‘ទេវលោកញ្ច តេ យន្តិ, កុលេ វា ឥធ ជាយរេ;

អនុបុព្ពេន និព្ពានំ, អធិគច្ឆន្តិ បណ្ឌិតា’’តិ. នវមំ;

១០. គវេសីសុត្តំ

១៨០. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ ចារិកំ ចរតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ អញ្ញតរស្មិំ បទេសេ មហន្តំ សាលវនំ; ទិស្វាន [ទិស្វា (សី. បី.)] មគ្គា ឱក្កម្ម [ឧក្កម្ម (កត្ថចិ)] យេន តំ សាលវនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ សាលវនំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ បទេសេ សិតំ បាត្វាកាសិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កោ នុ ខោ ហេតុ កោ បច្ចយោ ភគវតោ សិតស្ស បាតុកម្មាយ? ន អការណេន តថាគតា សិតំ បាតុករោន្តី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ ភគវតោ សិតស្ស បាតុកម្មាយ? ន អការណេន តថាគតា សិតំ បាតុករោន្តី’’តិ.

‘‘ភូតបុព្ពំ, អានន្ទ, ឥមស្មិំ បទេសេ នគរំ អហោសិ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច ពហុជនំ អាកិណ្ណមនុស្សំ. តំ ខោ បនានន្ទ, នគរំ កស្សបោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឧបនិស្សាយ វិហាសិ. កស្សបស្ស ខោ បនានន្ទ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស គវេសី នាម ឧបាសកោ អហោសិ សីលេសុ អបរិបូរការី. គវេសិនា ខោ, អានន្ទ, ឧបាសកេន បញ្ចមត្តានិ ឧបាសកសតានិ បដិទេសិតានិ សមាទបិតានិ [សមាទាបិតានិ (?)] អហេសុំ សីលេសុ អបរិបូរការិនោ. អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសិស្ស ឧបាសកស្ស ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ពហូបការោ [ពហុការោ (កត្ថចិ)] បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា [សមាទាបេតា (?)], អហញ្ចម្ហិ សីលេសុ អបរិបូរការី, ឥមានិ ច បញ្ច ឧបាសកសតានិ សីលេសុ អបរិបូរការិនោ. ឥច្ចេតំ សមសមំ, នត្ថិ កិញ្ចិ អតិរេកំ; ហន្ទាហំ អតិរេកាយា’’’តិ.

‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសី ឧបាសកោ យេន តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ឯតទវោច – ‘អជ្ជតគ្គេ មំ អាយស្មន្តោ សីលេសុ បរិបូរការិំ ធារេថា’តិ! អថ ខោ, អានន្ទ, តេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ឯតទហោសិ – ‘អយ្យោ ខោ គវេសី អម្ហាកំ ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា. អយ្យោ ហិ នាម គវេសី សីលេសុ បរិបូរការី ភវិស្សតិ. កិមង្គំ [កិមង្គ (សី. បី.)] បន មយ’ន្តិ [បន ន មយន្តិ (សី.) អ. និ. ៤.១៥៩; ចូឡវ. ៣៣០; សំ. និ. ៥.១០២០ បាឡិយា សំសន្ទេតព្ពំ]! អថ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ យេន គវេសី ឧបាសកោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា គវេសិំ ឧបាសកំ ឯតទវោចុំ – ‘អជ្ជតគ្គេ អយ្យោ គវេសី ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ សីលេសុ បរិបូរការិនោ ធារេតូ’តិ. អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសិស្ស ឧបាសកស្ស ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា, អហញ្ចម្ហិ សីលេសុ បរិបូរការី, ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ សីលេសុ បរិបូរការិនោ. ឥច្ចេតំ សមសមំ, នត្ថិ កិញ្ចិ អតិរេកំ; ហន្ទាហំ អតិរេកាយា’’’តិ!

‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសី ឧបាសកោ យេន តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ឯតទវោច – ‘អជ្ជតគ្គេ មំ អាយស្មន្តោ ព្រហ្មចារិំ ធារេថ អារាចារិ [អនាចារិំ (បី.)] វិរតំ មេថុនា គាមធម្មា’តិ. អថ ខោ, អានន្ទ, តេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ឯតទហោសិ – ‘អយ្យោ ខោ គវេសី អម្ហាកំ ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា. អយ្យោ ហិ នាម គវេសី ព្រហ្មចារី ភវិស្សតិ អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. កិមង្គំ បន មយ’ន្តិ! អថ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ យេន គវេសី ឧបាសកោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា គវេសិំ ឧបាសកំ ឯតទវោចុំ – ‘អជ្ជតគ្គេ អយ្យោ គវេសី ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ព្រហ្មចារិនោ ធារេតុ អារាចារិនោ វិរតា មេថុនា គាមធម្មា’តិ. អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសិស្ស ឧបាសកស្ស ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា. អហញ្ចម្ហិ សីលេសុ បរិបូរការី. ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ សីលេសុ បរិបូរការិនោ. អហញ្ចម្ហិ ព្រហ្មចារី អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ព្រហ្មចារិនោ អារាចារិនោ វិរតា មេថុនា គាមធម្មា. ឥច្ចេតំ សមសមំ, នត្ថិ កិញ្ចិ អតិរេកំ; ហន្ទាហំ អតិរេកាយា’’’តិ.

‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសី ឧបាសកោ យេន តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ឯតទវោច – ‘អជ្ជតគ្គេ មំ អាយស្មន្តោ ឯកភត្តិកំ ធារេថ រត្តូបរតំ វិរតំ វិកាលភោជនា’តិ. អថ ខោ, អានន្ទ, តេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ឯតទហោសិ – ‘អយ្យោ ខោ គវេសី ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា. អយ្យោ ហិ នាម គវេសី ឯកភត្តិកោ ភវិស្សតិ រត្តូបរតោ វិរតោ វិកាលភោជនា. កិមង្គំ បន មយ’ន្តិ! អថ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ យេន គវេសី ឧបាសកោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា គវេសិំ ឧបាសកំ ឯតទវោចុំ – ‘អជ្ជតគ្គេ អយ្យោ គវេសី ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ឯកភត្តិកេ ធារេតុ រត្តូបរតេ វិរតេ វិកាលភោជនា’តិ. អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសិស្ស ឧបាសកស្ស ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា. អហញ្ចម្ហិ សីលេសុ បរិបូរការី. ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ សីលេសុ បរិបូរការិនោ. អហញ្ចម្ហិ ព្រហ្មចារី អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ព្រហ្មចារិនោ អារាចារិនោ វិរតា មេថុនា គាមធម្មា. អហញ្ចម្ហិ ឯកភត្តិកោ រត្តូបរតោ វិរតោ វិកាលភោជនា. ឥមានិបិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ ឯកភត្តិកា រត្តូបរតា វិរតា វិកាលភោជនា. ឥច្ចេតំ សមសមំ, នត្ថិ កិញ្ចិ អតិរេកំ; ហន្ទាហំ អតិរេកាយា’’’តិ.

‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសី ឧបាសកោ យេន កស្សបោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា កស្សបំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’ន្តិ. អលត្ថ ខោ, អានន្ទ, គវេសី ឧបាសកោ កស្សបស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនានន្ទ, គវេសី ភិក្ខុ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនានន្ទ, គវេសី ភិក្ខុ អរហតំ អហោសិ.

‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, តេស បញ្ចន្នំ ឧបាសកសតានំ ឯតទហោសិ – ‘អយ្យោ ខោ គវេសី អម្ហាកំ ពហូបការោ បុព្ពង្គមោ សមាទបេតា. អយ្យោ ហិ នាម គវេសី កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិស្សតិ. កិមង្គំ បន មយ’ន្តិ! អថ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ យេន កស្សបោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា កស្សបំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ឯតទវោចុំ – ‘លភេយ្យាម មយំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យាម ឧបសម្បទ’ន្តិ. អលភិំសុ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ឧបាសកសតានិ កស្សបស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលភិំសុ ឧបសម្បទំ.

‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, គវេសិស្ស ភិក្ខុនោ ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោ ឥមស្ស អនុត្តរស្ស វិមុត្តិសុខស្ស និកាមលាភី ហោមិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី. អហោ វតិមានិបិ បញ្ច ភិក្ខុសតានិ ឥមស្ស អនុត្តរស្ស វិមុត្តិសុខស្ស និកាមលាភិនោ អស្សុ អកិច្ឆលាភិនោ អកសិរលាភិនោ’តិ. អថ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ភិក្ខុសតានិ វូបកដ្ឋា [ភិក្ខុសតានិ ឯកេកា វូបកដ្ឋា (ស្យា. កំ.)] អប្បមត្តា អាតាបិនោ បហិតត្តា វិហរន្តា នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិំសុ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ អព្ភញ្ញិំសុ’’.

‘‘ឥតិ ខោ, អានន្ទ, តានិ បញ្ច ភិក្ខុសតានិ គវេសីបមុខានិ ឧត្តរុត្តរិ [ឧត្តរុត្តរិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បណីតបណីតំ វាយមមានា អនុត្តរំ វិមុត្តិំ សច្ឆាកំសុ. តស្មាតិហ, អានន្ទ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘ឧត្តរុត្តរិ បណីតបណីតំ វាយមមានា អនុត្តរំ វិមុត្តិំ សច្ឆិករិស្សាមា’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, អានន្ទ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. ទសមំ.

ឧបាសកវគ្គោ តតិយោ.