(១៤) ៤. រាជវគ្គោ

១. បឋមចក្កានុវត្តនសុត្តំ

១៣១. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រាជា ចក្កវត្តី ធម្មេនេវ ចក្កំ វត្តេតិ [បវត្តេតិ (ស្យា. បី. ក.)]; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ [អប្បតិវត្តិយំ (សី.)] កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី អត្ថញ្ញូ ច ហោតិ, ធម្មញ្ញូ ច, មត្តញ្ញូ ច, កាលញ្ញូ ច, បរិសញ្ញូ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រាជា ចក្កវត្តី ធម្មេនេវ ចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មេនេវ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អត្ថញ្ញូ, ធម្មញ្ញូ, មត្តញ្ញូ, កាលញ្ញូ, បរិសញ្ញូ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មេនេវ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ធម្មចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយចក្កានុវត្តនសុត្តំ

១៣២. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ បិតរា បវត្តិតំ ចក្កំ ធម្មេនេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ អត្ថញ្ញូ ច ហោតិ, ធម្មញ្ញូ ច, មត្តញ្ញូ ច, កាលញ្ញូ ច, បរិសញ្ញូ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ បិតរា បវត្តិតំ ចក្កំ ធម្មេនេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សារិបុត្តោ តថាគតេន អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ សម្មទេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ អត្ថញ្ញូ, ធម្មញ្ញូ, មត្តញ្ញូ, កាលញ្ញូ, បរិសញ្ញូ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សារិបុត្តោ តថាគតេន អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ សម្មទេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. ធម្មរាជាសុត្តំ

១៣៣. ‘‘យោបិ សោ [យោបិ ខោ (សី. ស្យា. បី.)], ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា, សោបិ ន អរាជកំ ចក្កំ វត្តេតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ បន, ភន្តេ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ធម្មិកស្ស ធម្មរញ្ញោ រាជា’’តិ? ‘‘ធម្មោ, ភិក្ខូ’’តិ ភគវា អវោច.

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ អន្តោជនស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ ខត្តិយេសុ អនុយន្តេសុ [អនុយុត្តេសុ (សី.) អ. និ. ៣.១៤] …បេ… ពលកាយស្មិំ ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ នេគមជានបទេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ មិគបក្ខីសុ. ស ខោ សោ, ភិក្ខុ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា អន្តោជនស្មិំ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ខត្តិយេសុ អនុយន្តេសុ ពលកាយស្មិំ ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ នេគមជានបទេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ មិគបក្ខីសុ ធម្មេនេវ ចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខុ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ ភិក្ខូសុ – ‘ឯវរូបំ កាយកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ កាយកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ វចីកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ វចីកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ មនោកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ មនោកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបោ អាជីវោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ អាជីវោ ន សេវិតព្ពោ; ឯវរូបោ គាមនិគមោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ គាមនិគមោ ន សេវិតព្ពោ’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ ភិក្ខុនីសុ [ភិក្ខូសុ ភិក្ខុនីសុ (សី. បី.)] …បេ… ឧបាសកេសុ…បេ… ឧបាសិកាសុ – ‘ឯវរូបំ កាយកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ កាយកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ វចីកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ វចីកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ មនោកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ មនោកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបោ អាជីវោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ អាជីវោ ន សេវិតព្ពោ; ឯវរូបោ គាមនិគមោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ គាមនិគមោ ន សេវិតព្ពោ’’’តិ.

‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខុ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ភិក្ខូសុ, ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ភិក្ខុនីសុ, ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ឧបាសកេសុ, ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ឧបាសិកាសុ ធម្មេនេវ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. យស្សំទិសំសុត្តំ

១៣៤. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ យស្សំ យស្សំ ទិសាយំ វិហរតិ, សកស្មិំយេវ វិជិតេ វិហរតិ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ, យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន; អឌ្ឍោ ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោ; ពលវា ខោ បន ហោតិ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ សមន្នាគតោ អស្សវាយ ឱវាទបដិករាយ; បរិណាយកោ ខោ បនស្ស ហោតិ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី បដិពលោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេ អត្ថេ ចិន្តេតុំ; តស្សិមេ ចត្តារោ ធម្មា យសំ បរិបាចេន្តិ. សោ ឥមិនា យសបញ្ចមេន [យសេន បញ្ចមេន (ក.), បញ្ចមេន (សី.)] ធម្មេន សមន្នាគតោ យស្សំ យស្សំ ទិសាយំ វិហរតិ, សកស្មិំយេវ វិជិតេ វិហរតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, ភិក្ខវេ, ហោតិ វិជិតាវីនំ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ យស្សំ យស្សំ ទិសាយំ វិហរតិ, វិមុត្តចិត្តោវ [វិមុត្តចិត្តោ (សី. បី.), វិមុត្តចិត្តោ ច (ក.)] វិហរតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ – រាជាវ ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ ជាតិសម្បន្នោ; ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ, យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា – រាជាវ ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ មហាភោគោ បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោ; អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ – រាជាវ ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ ពលសម្បន្នោ; បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា – រាជាវ ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ បរិណាយកសម្បន្នោ; តស្សិមេ ចត្តារោ ធម្មា វិមុត្តិំ បរិបាចេន្តិ. សោ ឥមិនា វិមុត្តិបញ្ចមេន ធម្មេន សមន្នាគតោ យស្សំ យស្សំ ទិសាយំ វិហរតិ វិមុត្តចិត្តោវ វិហរតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, ភិក្ខវេ, ហោតិ វិមុត្តចិត្តាន’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមបត្ថនាសុត្តំ

១៣៥. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ រជ្ជំ បត្ថេតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ, យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន; អភិរូបោ ហោតិ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ; មាតាបិតូនំ បិយោ ហោតិ មនាបោ; នេគមជានបទស្ស បិយោ ហោតិ មនាបោ; យានិ តានិ រញ្ញំ ខត្តិយានំ មុទ្ធាវសិត្តានំ សិប្បដ្ឋានានិ ហត្ថិស្មិំ វា អស្សស្មិំ វា រថស្មិំ វា ធនុស្មិំ វា ថរុស្មិំ វា តត្ថ សិក្ខិតោ ហោតិ អនវយោ.

‘‘តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោម្ហិ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ, យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន. កស្មាហំ រជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ. កស្មាហំ រជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ មាតាបិតូនំ បិយោ មនាបោ. កស្មាហំ រជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ នេគមជានបទស្ស បិយោ មនាបោ. កស្មាហំ រជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ យានិ តានិ រញ្ញំ ខត្តិយានំ មុទ្ធាវសិត្តានំ សិប្បដ្ឋានានិ ហត្ថិស្មិំ វា អស្សស្មិំ វា រថស្មិំ វា ធនុស្មិំ វា ថរុស្មិំ វា, តត្ថ [តត្ថម្ហិ (សី.), តត្ថបិ (ក.)] សិក្ខិតោ អនវយោ. កស្មាហំ រជ្ជំ ន បត្ថេយ្យ’ន្តិ! ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ រជ្ជំ បត្ថេតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បត្ថេតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អប្បាពាធោ ហោតិ អប្បាតង្កោ, សមវេបាកិនិយា គហណិយា សមន្នាគតោ នាតិសីតាយ នាច្ចុណ្ហាយ មជ្ឈិមាយ បធានក្ខមាយ; អសឋោ ហោតិ អមាយាវី, យថាភូតំ អត្តានំ អាវិកត្តា សត្ថរិ វា វិញ្ញូសុ វា សព្រហ្មចារីសុ; អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ; បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា.

‘‘តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោម្ហិ សទ្ធោ, សទ្ទហាមិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ‘កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ អប្បាពាធោ អប្បាតង្កោ សមវេបាកិនិយា គហណិយា សមន្នាគតោ នាតិសីតាយ នាច្ចុណ្ហាយ មជ្ឈិមាយ បធានក្ខមាយ. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ អសឋោ អមាយាវី យថាភូតំ អត្តានំ អាវិកត្តា សត្ថរិ វា វិញ្ញូសុ វា សព្រហ្មចារីសុ. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ អារទ្ធវីរិយោ វិហរាមិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ បញ្ញវា ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យ’ន្តិ! ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បត្ថេតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយបត្ថនាសុត្តំ

១៣៦. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ ឱបរជ្ជំ [ឧបរជ្ជំ (ស្យា. បី. ក.)] បត្ថេតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ, យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន; អភិរូបោ ហោតិ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ; មាតាបិតូនំ បិយោ ហោតិ មនាបោ, ពលកាយស្ស បិយោ ហោតិ មនាបោ; បណ្ឌិតោ ហោតិ វិយត្តោ មេធាវី បដិពលោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេ អត្ថេ ចិន្តេតុំ.

‘‘តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោម្ហិ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ, យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន. កស្មាហំ ឱបរជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ. កស្មាហំ ឱបរជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ មាតាបិតូនំ បិយោ មនាបោ. កស្មាហំ ឱបរជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ ពលកាយស្ស បិយោ មនាបោ. កស្មាហំ ឱបរជ្ជំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី បដិពលោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេ អត្ថេ ចិន្តេតុំ. កស្មាហំ ឱបរជ្ជំ ន បត្ថេយ្យ’ន្តិ! ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ ឱបរជ្ជំ បត្ថេតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បត្ថេតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ…បេ… ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តោ [សុបដ្ឋិតចិត្តោ (សី. ស្យា.), សូបដ្ឋិតចិត្តោ (ក.)] ហោតិ; អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ; បញ្ញវា ហោតិ, ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា.

‘‘តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោម្ហិ សីលវា, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរាមិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខាមិ សិក្ខាបទេសុ. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ ពហុស្សុតោ សុតធរោ សុតសន្និចយោ, យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ [សត្ថា ព្យញ្ជនា (សី.)] កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបា មេ ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តោ. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ អារទ្ធវីរិយោ វិហរាមិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យំ! អហំ ខោម្ហិ បញ្ញវា ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. កស្មាហំ អាសវានំ ខយំ ន បត្ថេយ្យ’ន្តិ! ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បត្ថេតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អប្បំសុបតិសុត្តំ

១៣៧. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អប្បំ រត្តិយា សុបន្តិ, ពហុំ ជគ្គន្តិ. កតមេ បញ្ច? ឥត្ថី, ភិក្ខវេ, បុរិសាធិប្បាយា អប្បំ រត្តិយា សុបតិ, ពហុំ ជគ្គតិ. បុរិសោ, ភិក្ខវេ, ឥត្ថាធិប្បាយោ អប្បំ រត្តិយា សុបតិ, ពហុំ ជគ្គតិ. ចោរោ, ភិក្ខវេ, អាទានាធិប្បាយោ អប្បំ រត្តិយា សុបតិ, ពហុំ ជគ្គតិ. រាជា [រាជយុត្តោ (បី. ក.)], ភិក្ខវេ, រាជករណីយេសុ យុត្តោ អប្បំ រត្តិយា សុបតិ, ពហុំ ជគ្គតិ. ភិក្ខុ, ភិក្ខវេ, វិសំយោគាធិប្បាយោ អប្បំ រត្តិយា សុបតិ, ពហុំ ជគ្គតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អប្បំ រត្តិយា សុបន្តិ, ពហុំ ជគ្គន្តី’’តិ. សត្តមំ.

៨. ភត្តាទកសុត្តំ

១៣៨. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ ភត្តាទកោ ច ហោតិ ឱកាសផរណោ ច លណ្ឌសារណោ ច សលាកគ្គាហី ច រញ្ញោ នាគោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ, អក្ខមោ សទ្ទានំ, អក្ខមោ គន្ធានំ, អក្ខមោ រសានំ, អក្ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ ភត្តាទកោ ច ឱកាសផរណោ ច លណ្ឌសារណោ ច សលាកគ្គាហី ច, រញ្ញោ នាគោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ភត្តាទកោ ច ហោតិ, ឱកាសផរណោ ច មញ្ចបីឋមទ្ទនោ [បីឋមទ្ទនោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ច សលាកគ្គាហី ច, ភិក្ខុត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ, អក្ខមោ សទ្ទានំ, អក្ខមោ គន្ធានំ, អក្ខមោ រសានំ, អក្ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ភត្តាទកោ ច ហោតិ ឱកាសផរណោ ច មញ្ចបីឋមទ្ទនោ ច សលាកគ្គាហី ច, ភិក្ខុត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អក្ខមសុត្តំ

១៣៩. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ ន រាជារហោ ហោតិ ន រាជភោគ្គោ, ន រញ្ញោ អង្គំត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ, អក្ខមោ សទ្ទានំ, អក្ខមោ គន្ធានំ, អក្ខមោ រសានំ, អក្ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ហត្ថិកាយំ វា ទិស្វា អស្សកាយំ វា ទិស្វា រថកាយំ វា ទិស្វា បត្តិកាយំ វា ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ហត្ថិសទ្ទំ វា សុត្វា អស្សសទ្ទំ វា សុត្វា រថសទ្ទំ វា សុត្វា បត្តិសទ្ទំ វា សុត្វា ភេរិបណវសង្ខតិណវនិន្នាទសទ្ទំ វា សុត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ គន្ធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ យេ តេ រញ្ញោ នាគា អភិជាតា សង្គាមាវចរា តេសំ មុត្តករីសស្ស គន្ធំ ឃាយិត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ គន្ធានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ រសានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ឯកិស្សា វា តិណោទកទត្តិយា វិមានិតោ [វិហនីតោ (ស្យា.), វិហានិតោ (កត្ថចិ)] ទ្វីហិ វា តីហិ វា ចតូហិ វា បញ្ចហិ វា តិណោទកទត្តីហិ វិមានិតោ សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ រសានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ឯកេន វា សរវេគេន វិទ្ធោ, ទ្វីហិ វា តីហិ វា ចតូហិ វា បញ្ចហិ វា សរវេគេហិ វិទ្ធោ សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ អក្ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ ន រាជារហោ ហោតិ ន រាជភោគ្គោ ន រញ្ញោ អង្គំត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ន អាហុនេយ្យោ ហោតិ ន បាហុនេយ្យោ ន ទក្ខិណេយ្យោ ន អញ្ជលិករណីយោ ន អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ, អក្ខមោ សទ្ទានំ, អក្ខមោ គន្ធានំ, អក្ខមោ រសានំ, អក្ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា រជនីយេ រូបេ សារជ្ជតិ, ន សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតេន សទ្ទំ សុត្វា រជនីយេ សទ្ទេ សារជ្ជតិ, ន សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ គន្ធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា រជនីយេ គន្ធេ សារជ្ជតិ, ន សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ គន្ធានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រសានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា រជនីយេ រសេ សារជ្ជតិ, ន សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រសានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា រជនីយេ ផោដ្ឋព្ពេ សារជ្ជតិ, ន សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ន អាហុនេយ្យោ ហោតិ ន បាហុនេយ្យោ ន ទក្ខិណេយ្យោ ន អញ្ជលិករណីយោ ន អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គំត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ រូបានំ, ខមោ សទ្ទានំ, ខមោ គន្ធានំ, ខមោ រសានំ, ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ រូបានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ហត្ថិកាយំ វា ទិស្វា អស្សកាយំ វា ទិស្វា រថកាយំ វា ទិស្វា បត្តិកាយំ វា ទិស្វា ន សំសីទតិ ន វិសីទតិ, សន្ថម្ភតិ សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ រូបានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ហត្ថិសទ្ទំ វា សុត្វា អស្សសទ្ទំ វា សុត្វា រថសទ្ទំ វា សុត្វា បត្តិសទ្ទំ វា សុត្វា ភេរិបណវសង្ខតិណវនិន្នាទសទ្ទំ វា សុត្វា ន សំសីទតិ ន វិសីទតិ, សន្ថម្ភតិ សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ គន្ធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ យេ តេ រញ្ញោ នាគា អភិជាតា សង្គាមាវចរា តេសំ មុត្តករីសស្ស គន្ធំ ឃាយិត្វា ន សំសីទតិ ន វិសីទតិ, សន្ថម្ភតិ សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ គន្ធានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ រសានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ឯកិស្សា វា តិណោទកទត្តិយា វិមានិតោ ទ្វីហិ វា តីហិ វា ចតូហិ វា បញ្ចហិ វា តិណោទកទត្តីហិ វិមានិតោ ន សំសីទតិ ន វិសីទតិ, សន្ថម្ភតិ សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ រសានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ឯកេន វា សរវេគេន វិទ្ធោ, ទ្វីហិ វា តីហិ វា ចតូហិ វា បញ្ចហិ វា សរវេគេហិ វិទ្ធោ ន សំសីទតិ ន វិសីទតិ, សន្ថម្ភតិ សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គំត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ រូបានំ, ខមោ សទ្ទានំ, ខមោ គន្ធានំ, ខមោ រសានំ, ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ រូបានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា រជនីយេ រូបេ ន សារជ្ជតិ, សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ រូបានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតេន សទ្ទំ សុត្វា រជនីយេ សទ្ទេ ន សារជ្ជតិ, សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ សទ្ទានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ គន្ធានំ. ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា រជនីយេ គន្ធេ ន សារជ្ជតិ, សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ គន្ធានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ រសានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា រជនីយេ រសេ ន សារជ្ជតិ, សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ រសានំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា រជនីយេ ផោដ្ឋព្ពេ ន សារជ្ជតិ, សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ ផោដ្ឋព្ពានំ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. នវមំ.

១០. សោតសុត្តំ

១៤០. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គំត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សោតា ច ហោតិ, ហន្តា ច, រក្ខិតា ច, ខន្តា ច, គន្តា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សោតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ យមេនំ ហត្ថិទម្មសារថិ [ហត្ថិទម្មសារថី (សី.)] ការណំ ការេតិ – យទិ វា កតបុព្ពំ យទិ វា អកតបុព្ពំ – តំ អដ្ឋិំ កត្វា [អដ្ឋិកត្វា (សី. ស្យា. កំ. បី.) អ. និ. ៤.១១៤] មនសិ កត្វា សព្ពំ ចេតសា [សព្ពចេតសា (?)] សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតោ សុណាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សោតា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ហន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ហត្ថិម្បិ ហនតិ [ហន្តិ (សី. បី.)], ហត្ថារុហម្បិ ហនតិ, អស្សម្បិ ហនតិ, អស្សារុហម្បិ ហនតិ, រថម្បិ ហនតិ, រថិកម្បិ [រថារុហម្បិ (បី.)] ហនតិ, បត្តិកម្បិ ហនតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ហន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ រក្ខិតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ រក្ខតិ បុរិមំ កាយំ, រក្ខតិ បច្ឆិមំ កាយំ, រក្ខតិ បុរិមេ បាទេ, រក្ខតិ បច្ឆិមេ បាទេ, រក្ខតិ សីសំ, រក្ខតិ កណ្ណេ, រក្ខតិ ទន្តេ, រក្ខតិ សោណ្ឌំ, រក្ខតិ វាលធិំ, រក្ខតិ ហត្ថារុហំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ រក្ខិតា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ខមោ ហោតិ សត្តិប្បហារានំ អសិប្បហារានំ ឧសុប្បហារានំ ផរសុប្បហារានំ ភេរិបណវសង្ខតិណវនិន្នាទសទ្ទានំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ គន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ យមេនំ ហត្ថិទម្មសារថិ ទិសំ បេសេតិ – យទិ វា គតបុព្ពំ យទិ វា អគតបុព្ពំ – តំ ខិប្បមេវ គន្តា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ គន្តា ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គំត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ច ហោតិ, ហន្តា ច, រក្ខិតា ច, ខន្តា ច, គន្តា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ ទេសិយមានេ អដ្ឋិំកត្វា មនសិ កត្វា សព្ពំ ចេតសា សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតោ ធម្មំ សុណាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតិ, បជហតិ វិនោទេតិ (ហនតិ) [( ) នត្ថិ សី. បី. បោត្ថកេសុ អ. និ. ៤.១១៤] ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ; ឧប្បន្នំ ព្យាបាទវិតក្កំ…បេ… ឧប្បន្នំ វិហិំសាវិតក្កំ…បេ… ឧប្បន្នុប្បន្នេ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ នាធិវាសេតិ, បជហតិ វិនោទេតិ (ហនតិ) [( ) នត្ថិ សី. បី. បោត្ថកេសុ អ. និ. ៤.១១៤] ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រក្ខិតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ; រក្ខតិ ចក្ខុន្ទ្រិយំ; ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ; រក្ខតិ មនិន្ទ្រិយំ; មនិន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រក្ខិតា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ សីតស្ស ឧណ្ហស្ស ជិឃច្ឆាយ បិបាសាយ ឌំសមកសវាតាតបសរីស [… សិរិំសប (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បសម្ផស្សានំ; ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យា សា ទិសា អគតបុព្ពា ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា, យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ, តំ ខិប្បញ្ញេវ គន្តា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គន្តា ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. ទសមំ.

រាជវគ្គោ ចតុត្ថោ.