៣. តតិយបណ្ណាសកំ

(១១) ១. ផាសុវិហារវគ្គោ

១. សារជ្ជសុត្តំ

១០១. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, សេខវេសារជ្ជករណា ធម្មា. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ហោតិ, សីលវា ហោតិ, ពហុស្សុតោ ហោតិ, អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ, បញ្ញវា ហោតិ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, អស្សទ្ធស្ស សារជ្ជំ ហោតិ, សទ្ធស្ស តំ សារជ្ជំ ន ហោតិ. តស្មាយំ ធម្មោ សេខវេសារជ្ជករណោ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលស្ស សារជ្ជំ ហោតិ, សីលវតោ តំ សារជ្ជំ ន ហោតិ. តស្មាយំ ធម្មោ សេខវេសារជ្ជករណោ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, អប្បស្សុតស្ស សារជ្ជំ ហោតិ, ពហុស្សុតស្ស តំ សារជ្ជំ ន ហោតិ. តស្មាយំ ធម្មោ សេខវេសារជ្ជករណោ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, កុសីតស្ស សារជ្ជំ ហោតិ, អារទ្ធវីរិយស្ស តំ សារជ្ជំ ន ហោតិ. តស្មាយំ ធម្មោ សេខវេសារជ្ជករណោ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ទុប្បញ្ញស្ស សារជ្ជំ ហោតិ, បញ្ញវតោ តំ សារជ្ជំ ន ហោតិ. តស្មាយំ ធម្មោ សេខវេសារជ្ជករណោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សេខវេសារជ្ជករណា ធម្មា’’តិ. បឋមំ.

២. ឧស្សង្កិតសុត្តំ

១០២. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ឧស្សង្កិតបរិសង្កិតោ ហោតិ បាបភិក្ខូតិ អបិ អកុប្បធម្មោបិ [អបិ អកុប្បធម្មោ (សី. ស្យា. កំ.)].

កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វេសិយាគោចរោ វា ហោតិ, វិធវាគោចរោ វា ហោតិ, ថុល្លកុមារិកាគោចរោ វា ហោតិ, បណ្ឌកគោចរោ វា ហោតិ, ភិក្ខុនីគោចរោ វា ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ឧស្សង្កិតបរិសង្កិតោ ហោតិ បាបភិក្ខូតិ អបិ អកុប្បធម្មោបី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. មហាចោរសុត្តំ

១០៣. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ មហាចោរោ សន្ធិម្បិ ឆិន្ទតិ, និល្លោបម្បិ ហរតិ, ឯកាគារិកម្បិ ករោតិ, បរិបន្ថេបិ តិដ្ឋតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ វិសមនិស្សិតោ ច ហោតិ, គហននិស្សិតោ ច, ពលវនិស្សិតោ ច, ភោគចាគី ច, ឯកចារី ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ វិសមនិស្សិតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ នទីវិទុគ្គំ វា និស្សិតោ ហោតិ បព្ពតវិសមំ វា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ វិសមនិស្សិតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ គហននិស្សិតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ តិណគហនំ វា និស្សិតោ ហោតិ រុក្ខគហនំ វា រោធំ [គេធំ (សី.) អ. និ. ៣.៥១] វា មហាវនសណ្ឌំ វា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ គហននិស្សិតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ពលវនិស្សិតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ រាជានំ វា រាជមហាមត្តានំ វា និស្សិតោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘សចេ មំ កោចិ កិញ្ចិ វក្ខតិ, ឥមេ មេ រាជានោ វា រាជមហាមត្តា វា បរិយោធាយ អត្ថំ ភណិស្សន្តី’តិ. សចេ នំ កោចិ កិញ្ចិ អាហ, ត្យស្ស រាជានោ វា រាជមហាមត្តា វា បរិយោធាយ អត្ថំ ភណន្តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ពលវនិស្សិតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ភោគចាគី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ អឌ្ឍោ ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘សចេ មំ កោចិ កិញ្ចិ វក្ខតិ, ឥតោ ភោគេន បដិសន្ថរិស្សាមី’តិ. សចេ នំ កោចិ កិញ្ចិ អាហ, តតោ ភោគេន បដិសន្ថរតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ភោគចាគី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ឯកចារី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ឯកកោវ គហណានិ [និគ្គហណានិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] កត្តា ហោតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ‘មា មេ គុយ្ហមន្តា ពហិទ្ធា សម្ភេទំ អគមំសូ’តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាចោរោ ឯកចារី ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ មហាចោរោ សន្ធិម្បិ ឆិន្ទតិ និល្លោបម្បិ ហរតិ ឯកាគារិកម្បិ ករោតិ បរិបន្ថេបិ តិដ្ឋតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បាបភិក្ខុ ខតំ ឧបហតំ អត្តានំ បរិហរតិ, សាវជ្ជោ ច ហោតិ សានុវជ្ជោ វិញ្ញូនំ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ វិសមនិស្សិតោ ច ហោតិ, គហននិស្សិតោ ច, ពលវនិស្សិតោ ច, ភោគចាគី ច, ឯកចារី ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ វិសមនិស្សិតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ វិសមេន កាយកម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វិសមេន វចីកម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វិសមេន មនោកម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ វិសមនិស្សិតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ គហននិស្សិតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ គហននិស្សិតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ពលវនិស្សិតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ រាជានំ វា រាជមហាមត្តានំ វា និស្សិតោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘សចេ មំ កោចិ កិញ្ចិ វក្ខតិ, ឥមេ មេ រាជានោ វា រាជមហាមត្តា វា បរិយោធាយ អត្ថំ ភណិស្សន្តី’តិ. សចេ នំ កោចិ កិញ្ចិ អាហ, ត្យស្ស រាជានោ វា រាជមហាមត្តា វា បរិយោធាយ អត្ថំ ភណន្តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ពលវនិស្សិតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ភោគចាគី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ លាភី ហោតិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘សចេ មំ កោចិ កិញ្ចិ វក្ខតិ, ឥតោ លាភេន បដិសន្ថរិស្សាមី’តិ. សចេ នំ កោចិ កិញ្ចិ អាហ, តតោ លាភេន បដិសន្ថរតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ភោគចាគី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ឯកចារី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ឯកកោវ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ និវាសំ កប្បេតិ. សោ តត្ថ កុលានិ ឧបសង្កមន្តោ លាភំ លភតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បាបភិក្ខុ ឯកចារី ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បាបភិក្ខុ ខតំ ឧបហតំ អត្តានំ បរិហរតិ, សាវជ្ជោ ច ហោតិ សានុវជ្ជោ វិញ្ញូនំ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវតី’’តិ. តតិយំ.

៤. សមណសុខុមាលសុត្តំ

១០៤. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមណេសុ សមណសុខុមាលោ ហោតិ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យាចិតោវ ពហុលំ ចីវរំ បរិភុញ្ជតិ, អប្បំ អយាចិតោ; យាចិតោវ ពហុលំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជតិ, អប្បំ អយាចិតោ; យាចិតោវ ពហុលំ សេនាសនំ បរិភុញ្ជតិ, អប្បំ អយាចិតោ; យាចិតោវ ពហុលំ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ បរិភុញ្ជតិ, អប្បំ អយាចិតោ. យេហិ ខោ បន សព្រហ្មចារីហិ សទ្ធិំ វិហរតិ, ត្យស្ស [ត្យាស្ស (ក.) អ. និ. ៤.៨៧] មនាបេនេវ ពហុលំ កាយកម្មេន សមុទាចរន្តិ, អប្បំ អមនាបេន; មនាបេនេវ ពហុលំ វចីកម្មេន សមុទាចរន្តិ, អប្បំ អមនាបេន; មនាបេនេវ ពហុលំ មនោកម្មេន សមុទាចរន្តិ, អប្បំ អមនាបេន; មនាបំយេវ ឧបហារំ ឧបហរន្តិ, អប្បំ អមនាបំ. យានិ ខោ បន តានិ វេទយិតានិ បិត្តសមុដ្ឋានានិ វា សេម្ហសមុដ្ឋានានិ វា វាតសមុដ្ឋានានិ វា សន្និបាតិកានិ វា ឧតុបរិណាមជានិ វា វិសមបរិហារជានិ វា ឱបក្កមិកានិ វា កម្មវិបាកជានិ វា, តានិស្ស ន ពហុទេវ ឧប្បជ្ជន្តិ. អប្បាពាធោ ហោតិ, ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមណេសុ សមណសុខុមាលោ ហោតិ.

‘‘យញ្ហិ តំ, ភិក្ខវេ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សមណេសុ សមណសុខុមាលោ’តិ, មមេវ តំ, ភិក្ខវេ, សម្មា [មមេវ តំ សម្មា (?)] វទមានោ វទេយ្យ – ‘សមណេសុ សមណសុខុមាលោ’តិ. អហញ្ហិ, ភិក្ខវេ, យាចិតោវ ពហុលំ ចីវរំ បរិភុញ្ជាមិ, អប្បំ អយាចិតោ; យាចិតោវ ពហុលំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជាមិ, អប្បំ អយាចិតោ; យាចិតោវ ពហុលំ សេនាសនំ បរិភុញ្ជាមិ, អប្បំ អយាចិតោ; យាចិតោវ ពហុលំ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ បរិភុញ្ជាមិ, អប្បំ អយាចិតោ. យេហិ ខោ បន ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វិហរាមិ, តេ មំ មនាបេនេវ ពហុលំ កាយកម្មេន សមុទាចរន្តិ, អប្បំ អមនាបេន; មនាបេនេវ ពហុលំ វចីកម្មេន សមុទាចរន្តិ, អប្បំ អមនាបេន; មនាបេនេវ ពហុលំ មនោកម្មេន សមុទាចរន្តិ, អប្បំ អមនាបេន; មនាបំយេវ ឧបហារំ ឧបហរន្តិ, អប្បំ អមនាបំ. យានិ ខោ បន តានិ វេទយិតានិ – បិត្តសមុដ្ឋានានិ វា សេម្ហសមុដ្ឋានានិ វា វាតសមុដ្ឋានានិ វា សន្និបាតិកានិ វា ឧតុបរិណាមជានិ វា វិសមបរិហារជានិ វា ឱបក្កមិកានិ វា កម្មវិបាកជានិ វា – តានិ មេ ន ពហុទេវ ឧប្បជ្ជន្តិ. អប្បាពាធោហមស្មិ, ចតុន្នំ ខោ បនស្មិ [ចតុន្នំ ខោ បន (សី.), ចតុន្នំ (ស្យា. បី.)] ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី [និកាមលាភី ហោមិ (សី. ក.)] អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ.

‘‘យញ្ហិ តំ, ភិក្ខវេ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សមណេសុ សមណសុខុមាលោ’តិ, មមេវ តំ, ភិក្ខវេ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សមណេសុ សមណសុខុមាលោ’’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ផាសុវិហារសុត្តំ

១០៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ផាសុវិហារា. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ កាយកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច, មេត្តំ វចីកម្មំ…បេ… មេត្តំ មនោកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. យានិ តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ, តថារូបេហិ សីលេហិ សីលសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច. យាយំ ទិដ្ឋិ អរិយា និយ្យានិកា និយ្យាតិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ, តថារូបាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ផាសុវិហារា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អានន្ទសុត្តំ

១០៦. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សង្ឃេ [ភិក្ខុំសំឃោ (ស្យា. បី.)] វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ អត្តនា [អត្តនា ច (បី. ក.)] សីលសម្បន្នោ ហោតិ, នោ [នោ ច (ក.)] បរំ អធិសីលេ សម្បវត្តា [សម្បវត្តា ហោតិ (ក.)]; ឯត្តាវតាបិ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ.

‘‘សិយា បន, ភន្តេ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ យថា ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ? ‘‘សិយា, អានន្ទ [អានន្ទាតិ ភគវា អាវោច (ស្យា. បី.)]! យតោ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ អត្តនា សីលសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ អធិសីលេ សម្បវត្តា; អត្តានុបេក្ខី ច ហោតិ, នោ បរានុបេក្ខី; ឯត្តាវតាបិ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ.

‘‘សិយា បន, ភន្តេ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ យថា ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ? ‘‘សិយា, អានន្ទ! យតោ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ អត្តនា សីលសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ អធិសីលេ សម្បវត្តា; អត្តានុបេក្ខី ច ហោតិ, នោ បរានុបេក្ខី; អបញ្ញាតោ ច ហោតិ, តេន ច អបញ្ញាតកេន នោ បរិតស្សតិ; ចតុន្នញ្ច [ចតុន្នំ (បី. ក.)] ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី; ឯត្តាវតាបិ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ.

‘‘សិយា បន, ភន្តេ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ យថា ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យា’’តិ? ‘‘សិយា, អានន្ទ! យតោ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ អត្តនា សីលសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ អធិសីលេ សម្បវត្តា; អត្តានុបេក្ខី ច ហោតិ, នោ បរានុបេក្ខី; អបញ្ញាតោ ច ហោតិ, តេន ច អបញ្ញាតកេន នោ បរិតស្សតិ; ចតុន្នញ្ច ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី; អាសវានញ្ច [អាសវានំ (សី. បី. ក.)] ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯត្តាវតាបិ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សង្ឃេ វិហរន្តោ ផាសុំ វិហរេយ្យ.

‘‘ឥមម្ហា ចាហំ, អានន្ទ, ផាសុវិហារា អញ្ញោ ផាសុវិហារោ ឧត្តរិតរោ វា បណីតតរោ វា នត្ថីតិ វទាមី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សីលសុត្តំ

១០៧. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ, សមាធិសម្បន្នោ ហោតិ, បញ្ញាសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. សត្តមំ.

៨. អសេខសុត្តំ

១០៨. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស.

‘‘កតមេហិ, បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អសេខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ចាតុទ្ទិសសុត្តំ

១០៩. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ចាតុទ្ទិសោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ, យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន; ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី; អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥមេហិ, ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ចាតុទ្ទិសោ ហោតី’’តិ. នវមំ.

១០. អរញ្ញសុត្តំ

១១០. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ…បេ… ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ; ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី; អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុ’’ន្តិ. ទសមំ.

ផាសុវិហារវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សារជ្ជំ សង្កិតោ ចោរោ, សុខុមាលំ ផាសុ បញ្ចមំ;

អានន្ទ សីលាសេខា ច, ចាតុទ្ទិសោ អរញ្ញេន ចាតិ.

(១២) ២. អន្ធកវិន្ទវគ្គោ

១. កុលូបកសុត្តំ

១១១. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ កុលូបកោ ភិក្ខុ កុលេសុ អប្បិយោ ច ហោតិ អមនាបោ ច អគរុ ច អភាវនីយោ ច. កតមេហិ បញ្ចហិ? អសន្ថវវិស្សាសី [អសន្ថុតវិស្សាសី (សី.), អសន្ធវវិស្សាសី (ក.)] ច ហោតិ, អនិស្សរវិកប្បី ច, វិស្សដ្ឋុបសេវី [វិយត្ថុបសេវី (សី.), ព្យត្ថុបសេវី (ស្យា. កំ.), វ្យត្តូបសេវី (បី.)] ច, ឧបកណ្ណកជប្បី ច, អតិយាចនកោ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ កុលូបកោ ភិក្ខុ កុលេសុ អប្បិយោ ច ហោតិ អមនាបោ ច អគរុ ច អភាវនីយោ ច.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ កុលូបកោ ភិក្ខុ កុលេសុ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន អសន្ថវវិស្សាសី ច ហោតិ, ន អនិស្សរវិកប្បី ច, ន វិស្សដ្ឋុបសេវី ច, ន ឧបកណ្ណកជប្បី ច, ន អតិយាចនកោ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ កុលូបកោ ភិក្ខុ កុលេសុ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’’តិ. បឋមំ.

២. បច្ឆាសមណសុត្តំ

១១២. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បច្ឆាសមណោ ន អាទាតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អតិទូរេ វា គច្ឆតិ អច្ចាសន្នេ វា, ន បត្តបរិយាបន្នំ គណ្ហតិ, អាបត្តិសាមន្តា ភណមានំ ន និវារេតិ, ភណមានស្ស អន្តរន្តរា កថំ ឱបាតេតិ, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ ជឡោ ឯឡមូគោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បច្ឆាសមណោ ន អាទាតព្ពោ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បច្ឆាសមណោ អាទាតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? នាតិទូរេ គច្ឆតិ ន អច្ចាសន្នេ, បត្តបរិយាបន្នំ គណ្ហតិ, អាបត្តិសាមន្តា ភណមានំ និវារេតិ, ភណមានស្ស ន អន្តរន្តរា កថំ ឱបាតេតិ, បញ្ញវា ហោតិ អជឡោ អនេឡមូគោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បច្ឆាសមណោ អាទាតព្ពោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សម្មាសមាធិសុត្តំ

១១៣. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អភព្ពោ សម្មាសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតុំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខមោ ហោតិ រូបានំ, អក្ខមោ សទ្ទានំ, អក្ខមោ គន្ធានំ, អក្ខមោ រសានំ, អក្ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អភព្ពោ សម្មាសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតុំ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ភព្ពោ សម្មាសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតុំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ រូបានំ, ខមោ សទ្ទានំ, ខមោ គន្ធានំ, ខមោ រសានំ, ខមោ ផោដ្ឋព្ពានំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ភព្ពោ សម្មាសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតុ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. អន្ធកវិន្ទសុត្តំ

១១៤. ឯកំ សមយំ ភគវា មគធេសុ វិហរតិ អន្ធកវិន្ទេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘យេ តេ, អានន្ទ, ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេ វោ, អានន្ទ, ភិក្ខូ បញ្ចសុ ធម្មេសុ សមាទបេតព្ពា [សមាទាបេតព្ពា (?)] និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា. កតមេសុ បញ្ចសុ? ‘ឯថ តុម្ហេ, អាវុសោ, សីលវា ហោថ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតា វិហរថ អាចារគោចរសម្បន្នា អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវិនោ, សមាទាយ សិក្ខថ សិក្ខាបទេសូ’តិ – ឥតិ បាតិមោក្ខសំវរេ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘‘ឯថ តុម្ហេ, អាវុសោ, ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា វិហរថ អារក្ខសតិនោ និបក្កសតិនោ [និបកសតិនោ (សី. ស្យា.), នេបក្កសតិនោ (?)], សារក្ខិតមានសា សតារក្ខេន ចេតសា សមន្នាគតា’តិ – ឥតិ ឥន្ទ្រិយសំវរេ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘‘ឯថ តុម្ហេ, អាវុសោ, អប្បភស្សា ហោថ, ភស្សេ បរិយន្តការិនោ’តិ – ឥតិ ភស្សបរិយន្តេ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘‘ឯថ តុម្ហេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកា ហោថ, អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវថា’តិ – ឥតិ កាយវូបកាសេ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘‘ឯថ តុម្ហេ, អាវុសោ, សម្មាទិដ្ឋិកា ហោថ សម្មាទស្សនេន សមន្នាគតា’តិ – ឥតិ សម្មាទស្សនេ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា. យេ តេ, អានន្ទ, ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេ វោ, អានន្ទ, ភិក្ខូ ឥមេសុ បញ្ចសុ ធម្មេសុ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. មច្ឆរិនីសុត្តំ

១១៥. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាវាសមច្ឆរិនី ហោតិ, កុលមច្ឆរិនី ហោតិ, លាភមច្ឆរិនី ហោតិ, វណ្ណមច្ឆរិនី ហោតិ, ធម្មមច្ឆរិនី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន អាវាសមច្ឆរិនី ហោតិ, ន កុលមច្ឆរិនី ហោតិ, ន លាភមច្ឆរិនី ហោតិ, ន វណ្ណមច្ឆរិនី ហោតិ, ន ធម្មមច្ឆរិនី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. វណ្ណនាសុត្តំ

១១៦. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អប្បសាទនីយេ ឋានេ បសាទំ ឧបទំសេតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ ឧបទំសេតិ, សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អប្បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ ឧបទំសេតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា បសាទនីយេ ឋានេ បសាទំ ឧបទំសេតិ, សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ឥស្សុកិនីសុត្តំ

១១៧. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, ឥស្សុកិនី ច ហោតិ, មច្ឆរិនី ច, សទ្ធាទេយ្យំ [សទ្ធាទេយ្យញ្ច (ស្យា.)] វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អនិស្សុកិនី ច ហោតិ, អមច្ឆរិនី ច, សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’តិ. សត្តមំ.

៨. មិច្ឆាទិដ្ឋិកសុត្តំ

១១៨. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកា ច ហោតិ, មិច្ឆាសង្កប្បា ច, សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, សម្មាទិដ្ឋិកា ច, ហោតិ, សម្មាសង្កប្បា ច, សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. មិច្ឆាវាចាសុត្តំ

១១៩. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, មិច្ឆាវាចា ច ហោតិ, មិច្ឆាកម្មន្តា ច, សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, សម្មាវាចា ច ហោតិ, សម្មាកម្មន្តា ច, សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’តិ. នវមំ.

១០. មិច្ឆាវាយាមសុត្តំ

១២០. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, មិច្ឆាវាយាមា ច ហោតិ, មិច្ឆាសតិនី ច [មិច្ឆាសតិ ច (ស្យា.)], សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, សម្មាវាយាមា ច ហោតិ, សម្មាសតិនី ច, សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ភិក្ខុនី យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’តិ. ទសមំ.

អន្ធកវិន្ទវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

កុលូបកោ បច្ឆាសមណោ, សមាធិអន្ធកវិន្ទំ;

មច្ឆរី វណ្ណនា ឥស្សា, ទិដ្ឋិវាចាយ វាយមាតិ.

(១៣) ៣. គិលានវគ្គោ

១. គិលានសុត្តំ

១២១. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន គិលានសាលា តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ទុព្ពលំ គិលានកំ; ទិស្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

‘‘យំ កិញ្ចិ [យំ កិញ្ចិ (ស្យា. កំ.)], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ ទុព្ពលំ [ភិក្ខវេ ទុព្ពលំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] គិលានកំ បញ្ច ធម្មា ន វិជហន្តិ, តស្សេតំ បាដិកង្ខំ – ‘នចិរស្សេវ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតី’’’តិ.

‘‘កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អសុភានុបស្សី កាយេ វិហរតិ, អាហារេ បដិកូលសញ្ញី, សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញី [សព្ពត្ថបិ ឯវមេវ ទិស្សតិ], សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សី, មរណសញ្ញា ខោ បនស្ស អជ្ឈត្តំ សូបដ្ឋិតា ហោតិ. យំ កិញ្ចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ ទុព្ពលំ គិលានកំ ឥមេ បញ្ច ធម្មា ន វិជហន្តិ, តស្សេតំ បាដិកង្ខំ – ‘នចិរស្សេវ អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតី’’’តិ. បឋមំ.

២. សតិសូបដ្ឋិតសុត្តំ

១២២. ‘‘យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា បញ្ច ធម្មេ ភាវេតិ បញ្ច ធម្មេ ពហុលីករោតិ, តស្ស ទ្វិន្នំ ផលានំ អញ្ញតរំ ផលំ បាដិកង្ខំ – ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញា, សតិ វា ឧបាទិសេសេ អនាគាមិតា.

‘‘កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អជ្ឈត្តញ្ញេវ សតិ សូបដ្ឋិតា ហោតិ ធម្មានំ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ, អសុភានុបស្សី កាយេ វិហរតិ, អាហារេ បដិកូលសញ្ញី, សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញី, សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សី. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា ឥមេ បញ្ច ធម្មេ ភាវេតិ ឥមេ បញ្ច ធម្មេ ពហុលីករោតិ, តស្ស ទ្វិន្នំ ផលានំ អញ្ញតរំ ផលំ បាដិកង្ខំ – ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញា, សតិ វា ឧបាទិសេសេ អនាគាមិតា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមឧបដ្ឋាកសុត្តំ

១២៣. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានោ ទូបដ្ឋាកោ [ទុបដ្ឋាកោ (ស្យា. កំ. បី. ក.) មហាវ. ៣៦៦] ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អសប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ន ជានាតិ, ភេសជ្ជំ នប្បដិសេវិតា ហោតិ, អត្ថកាមស្ស គិលានុបដ្ឋាកស្ស ន យថាភូតំ អាពាធំ អាវិកត្តា ហោតិ អភិក្កមន្តំ វា អភិក្កមតីតិ បដិក្កមន្តំ វា បដិក្កមតីតិ ឋិតំ វា ឋិតោតិ, ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ [តិប្បានំ (សី.) មហាវ. ៣៦៦] ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អនធិវាសកជាតិកោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានោ ទូបដ្ឋាកោ ហោតិ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានោ សូបដ្ឋាកោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? សប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ជានាតិ, ភេសជ្ជំ បដិសេវិតា ហោតិ, អត្ថកាមស្ស គិលានុបដ្ឋាកស្ស យថាភូតំ អាពាធំ អាវិកត្តា ហោតិ អភិក្កមន្តំ វា អភិក្កមតីតិ បដិក្កមន្តំ វា បដិក្កមតីតិ ឋិតំ វា ឋិតោតិ, ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានោ សូបដ្ឋាកោ ហោតី’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយឧបដ្ឋាកសុត្តំ

១២៤. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានុបដ្ឋាកោ នាលំ គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? នប្បដិពលោ ហោតិ ភេសជ្ជំ សំវិធាតុំ; សប្បាយាសប្បាយំ ន ជានាតិ, អសប្បាយំ ឧបនាមេតិ, សប្បាយំ អបនាមេតិ; អាមិសន្តរោ គិលានំ ឧបដ្ឋាតិ, នោ មេត្តចិត្តោ; ជេគុច្ឆី ហោតិ ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា វន្តំ វា ខេឡំ វា នីហរិតុំ; នប្បដិពលោ ហោតិ គិលានំ កាលេន កាលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ [សមាទាបេតុំ (?) មហាវ. ៣៦៦] សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានុបដ្ឋាកោ នាលំ គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានុបដ្ឋាកោ អលំ គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បដិពលោ ហោតិ ភេសជ្ជំ សំវិធាតុំ; សប្បាយាសប្បាយំ ជានាតិ, អសប្បាយំ អបនាមេតិ, សប្បាយំ ឧបនាមេតិ; មេត្តចិត្តោ គិលានំ ឧបដ្ឋាតិ, នោ អាមិសន្តរោ; អជេគុច្ឆី ហោតិ ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា វន្តំ វា ខេឡំ វា នីហរិតុំ; បដិពលោ ហោតិ គិលានំ កាលេន កាលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ គិលានុបដ្ឋាកោ អលំ គិលានំ ឧបដ្ឋាតុ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមអនាយុស្សាសុត្តំ

១២៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អនាយុស្សា. កតមេ បញ្ច? អសប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ន ជានាតិ, អបរិណតភោជី ច ហោតិ, អកាលចារី ច ហោតិ, អព្រហ្មចារី ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា អនាយុស្សា.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អាយុស្សា. កតមេ បញ្ច? សប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ជានាតិ, បរិណតភោជី ច ហោតិ, កាលចារី ច ហោតិ, ព្រហ្មចារី ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា អាយុស្សា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយអនាយុស្សាសុត្តំ

១២៦. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អនាយុស្សា. កតមេ បញ្ច? អសប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ន ជានាតិ, អបរិណតភោជី ច ហោតិ, ទុស្សីលោ ច, បាបមិត្តោ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា អនាយុស្សា.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អាយុស្សា. កតមេ បញ្ច? សប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ជានាតិ, បរិណតភោជី ច ហោតិ, សីលវា ច, កល្យាណមិត្តោ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា អាយុស្សា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វបកាសសុត្តំ

១២៧. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ នាលំ សង្ឃម្ហា វបកាសិតុំ [វិ + អប + កាសិតុំ = វបកាសិតុំ]. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន ចីវរេន, អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន បិណ្ឌបាតេន, អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន សេនាសនេន, អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន, កាមសង្កប្បពហុលោ ច វិហរតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ នាលំ សង្ឃម្ហា វបកាសិតុំ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ សង្ឃម្ហា វបកាសិតុំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន ចីវរេន, សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន បិណ្ឌបាតេន, សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន សេនាសនេន, សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន, នេក្ខម្មសង្កប្បពហុលោ [ន កាមសង្កប្បពហុលោ (ក.)] ច វិហរតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ សង្ឃម្ហា វបកាសិតុ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. សមណសុខសុត្តំ

១២៨. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, សមណទុក្ខានិ. កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន ចីវរេន, អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន បិណ្ឌបាតេន, អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន សេនាសនេន, អសន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន, អនភិរតោ ច ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សមណទុក្ខានិ.

‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, សមណសុខានិ. កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន ចីវរេន, សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន បិណ្ឌបាតេន, សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន សេនាសនេន, សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរេន គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន, អភិរតោ ច ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សមណសុខានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បរិកុប្បសុត្តំ

១២៩. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាបាយិកា នេរយិកា បរិកុប្បា អតេកិច្ឆា. កតមេ បញ្ច? មាតា [មាតរំ (ក.)] ជីវិតា វោរោបិតា ហោតិ, បិតា [បិតរំ (ក.)] ជីវិតា វោរោបិតោ [វោរោបិតា (ក.)] ហោតិ, អរហំ [អរហន្តំ (ក.), អរហា (ស្យា.)] ជីវិតា វោរោបិតោ ហោតិ, តថាគតស្ស ទុដ្ឋេន ចិត្តេន លោហិតំ ឧប្បាទិតំ ហោតិ, សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាបាយិកា នេរយិកា បរិកុប្បា អតេកិច្ឆា’’តិ. នវមំ.

១០. ព្យសនសុត្តំ

១៣០. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ព្យសនានិ. កតមានិ បញ្ច? ញាតិព្យសនំ, ភោគព្យសនំ, រោគព្យសនំ, សីលព្យសនំ, ទិដ្ឋិព្យសនំ. ន, ភិក្ខវេ, សត្តា ញាតិព្យសនហេតុ វា ភោគព្យសនហេតុ វា រោគព្យសនហេតុ វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ. សីលព្យសនហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា ទិដ្ឋិព្យសនហេតុ វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ព្យសនានិ.

‘‘បញ្ចិមា, ភិក្ខវេ, សម្បទា. កតមា បញ្ច? ញាតិសម្បទា, ភោគសម្បទា, អារោគ្យសម្បទា, សីលសម្បទា, ទិដ្ឋិសម្បទា. ន, ភិក្ខវេ, សត្តា ញាតិសម្បទាហេតុ វា ភោគសម្បទាហេតុ វា អារោគ្យសម្បទាហេតុ វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ. សីលសម្បទាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា ទិដ្ឋិសម្បទាហេតុ វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សម្បទា’’តិ. ទសមំ.

គិលានវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

គិលានោ សតិសូបដ្ឋិ, ទ្វេ ឧបដ្ឋាកា ទុវាយុសា;

វបកាសសមណសុខា, បរិកុប្បំ ព្យសនេន ចាតិ.

(១៤) ៤. រាជវគ្គោ

១. បឋមចក្កានុវត្តនសុត្តំ

១៣១. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រាជា ចក្កវត្តី ធម្មេនេវ ចក្កំ វត្តេតិ [បវត្តេតិ (ស្យា. បី. ក.)]; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ [អប្បតិវត្តិយំ (សី.)] កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី អត្ថញ្ញូ ច ហោតិ, ធម្មញ្ញូ ច, មត្តញ្ញូ ច, កាលញ្ញូ ច, បរិសញ្ញូ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រាជា ចក្កវត្តី ធម្មេនេវ ចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មេនេវ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អត្ថញ្ញូ, ធម្មញ្ញូ, មត្តញ្ញូ, កាលញ្ញូ, បរិសញ្ញូ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មេនេវ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ធម្មចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយចក្កានុវត្តនសុត្តំ

១៣២. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ បិតរា បវត្តិតំ ចក្កំ ធម្មេនេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ អត្ថញ្ញូ ច ហោតិ, ធម្មញ្ញូ ច, មត្តញ្ញូ ច, កាលញ្ញូ ច, បរិសញ្ញូ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ជេដ្ឋោ បុត្តោ បិតរា បវត្តិតំ ចក្កំ ធម្មេនេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សារិបុត្តោ តថាគតេន អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ សម្មទេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ អត្ថញ្ញូ, ធម្មញ្ញូ, មត្តញ្ញូ, កាលញ្ញូ, បរិសញ្ញូ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សារិបុត្តោ តថាគតេន អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ សម្មទេវ អនុប្បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. ធម្មរាជាសុត្តំ

១៣៣. ‘‘យោបិ សោ [យោបិ ខោ (សី. ស្យា. បី.)], ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា, សោបិ ន អរាជកំ ចក្កំ វត្តេតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ បន, ភន្តេ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ធម្មិកស្ស ធម្មរញ្ញោ រាជា’’តិ? ‘‘ធម្មោ, ភិក្ខូ’’តិ ភគវា អវោច.

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ អន្តោជនស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ ខត្តិយេសុ អនុយន្តេសុ [អនុយុត្តេសុ (សី.) អ. និ. ៣.១៤] …បេ… ពលកាយស្មិំ ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ នេគមជានបទេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ មិគបក្ខីសុ. ស ខោ សោ, ភិក្ខុ, រាជា ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា អន្តោជនស្មិំ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ខត្តិយេសុ អនុយន្តេសុ ពលកាយស្មិំ ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ នេគមជានបទេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ មិគបក្ខីសុ ធម្មេនេវ ចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បាណិនា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខុ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ ភិក្ខូសុ – ‘ឯវរូបំ កាយកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ កាយកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ វចីកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ វចីកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ មនោកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ មនោកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបោ អាជីវោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ អាជីវោ ន សេវិតព្ពោ; ឯវរូបោ គាមនិគមោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ គាមនិគមោ ន សេវិតព្ពោ’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហតិ ភិក្ខុនីសុ [ភិក្ខូសុ ភិក្ខុនីសុ (សី. បី.)] …បេ… ឧបាសកេសុ…បេ… ឧបាសិកាសុ – ‘ឯវរូបំ កាយកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ កាយកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ វចីកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ វចីកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបំ មនោកម្មំ សេវិតព្ពំ, ឯវរូបំ មនោកម្មំ ន សេវិតព្ពំ; ឯវរូបោ អាជីវោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ អាជីវោ ន សេវិតព្ពោ; ឯវរូបោ គាមនិគមោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ គាមនិគមោ ន សេវិតព្ពោ’’’តិ.

‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខុ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ធម្មញ្ញេវ និស្សាយ ធម្មំ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ធម្មទ្ធជោ ធម្មកេតុ ធម្មាធិបតេយ្យោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ភិក្ខូសុ, ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ភិក្ខុនីសុ, ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ឧបាសកេសុ, ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ សំវិទហិត្វា ឧបាសិកាសុ ធម្មេនេវ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ; តំ ហោតិ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. តតិយំ.