(១៥) ៥. តិកណ្ឌកីវគ្គោ

១. អវជានាតិសុត្តំ

១៤១. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ បញ្ច? ទត្វា អវជានាតិ, សំវាសេន អវជានាតិ, អាធេយ្យមុខោ [អាទិយ្យមុខោ (សី.), អាទេយ្យមុខោ (ស្យា. កំ.), អាទិយមុខោ (បី.) អដ្ឋកថាយ បឋមសំវណ្ណនានុរូបំ. បុ. ប. ១៩៣ បស្សិតព្ពំ] ហោតិ, លោលោ ហោតិ, មន្ទោ មោមូហោ ហោតិ [មន្ទោ ហោតិ មោមូហោ (សី.)].

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទត្វា អវជានាតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បុគ្គលស្ស ទេតិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ទេមិ; អយំ បដិគ្គណ្ហាតី’តិ. តមេនំ ទត្វា អវជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទត្វា អវជានាតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សំវាសេន អវជានាតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បុគ្គលេន សទ្ធិំ សំវសតិ ទ្វេ វា តីណិ វា វស្សានិ. តមេនំ សំវាសេន អវជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សំវាសេន អវជានាតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាធេយ្យមុខោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ បរស្ស វណ្ណេ វា អវណ្ណេ វា ភាសិយមានេ តំ ខិប្បញ្ញេវ អធិមុច្ចិតា [អធិមុច្ចិតោ (ស្យា.)] ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាធេយ្យមុខោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ លោលោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឥត្តរសទ្ធោ ហោតិ ឥត្តរភត្តី ឥត្តរបេមោ ឥត្តរប្បសាទោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ លោលោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ មន្ទោ មោមូហោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ កុសលាកុសលេ ធម្មេ ន ជានាតិ, សាវជ្ជានវជ្ជេ ធម្មេ ន ជានាតិ, ហីនប្បណីតេ ធម្មេ ន ជានាតិ, កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគេ ធម្មេ ន ជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ មន្ទោ មោមូហោ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. អារភតិសុត្តំ

១៤២. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អារភតិ ច វិប្បដិសារី ច ហោតិ; តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

[បុ. ប. ១៩១] ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អារភតិ, ន វិប្បដិសារី ហោតិ; តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន អារភតិ, វិប្បដិសារី ហោតិ; តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន អារភតិ ន វិប្បដិសារី ហោតិ; តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន អារភតិ ន វិប្បដិសារី ហោតិ; តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អារភតិ ច វិប្បដិសារី ច ហោតិ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អាយស្មតោ ខោ អារម្ភជា [អារព្ភជា (បី. ក.), អារភជា (ស្យា. កំ.)] អាសវា សំវិជ្ជន្តិ, វិប្បដិសារជា អាសវា បវឌ្ឍន្តិ [សំវឌ្ឍន្តិ (ក.)], សាធុ វតាយស្មា អារម្ភជេ អាសវេ បហាយ វិប្បដិសារជេ អាសវេ បដិវិនោទេត្វា ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវេតុ [ភាវេតុំ (សី. បី.)]; ឯវមាយស្មា អមុនា បញ្ចមេន បុគ្គលេន សមសមោ ភវិស្សតី’’’តិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អារភតិ ន វិប្បដិសារី ហោតិ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អាយស្មតោ ខោ អារម្ភជា អាសវា សំវិជ្ជន្តិ, វិប្បដិសារជា អាសវា ន បវឌ្ឍន្តិ, សាធុ វតាយស្មា អារម្ភជេ អាសវេ បហាយ ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវេតុ; ឯវមាយស្មា អមុនា បញ្ចមេន បុគ្គលេន សមសមោ ភវិស្សតី’’’តិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ន អារភតិ វិប្បដិសារី ហោតិ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អាយស្មតោ ខោ អារម្ភជា អាសវា ន សំវិជ្ជន្តិ, វិប្បដិសារជា អាសវា បវឌ្ឍន្តិ, សាធុ វតាយស្មា វិប្បដិសារជេ អាសវេ បដិវិនោទេត្វា ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវេតុ; ឯវមាយស្មា អមុនា បញ្ចមេន បុគ្គលេន សមសមោ ភវិស្សតី’’’ តិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ន អារភតិ ន វិប្បដិសារី ហោតិ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អាយស្មតោ ខោ អារម្ភជា អាសវា ន សំវិជ្ជន្តិ, វិប្បដិសារជា អាសវា ន បវឌ្ឍន្តិ, សាធុ វតាយស្មា ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវេតុ; ឯវមាយស្មា អមុនា បញ្ចមេន បុគ្គលេន សមសមោ ភវិស្សតី’’’តិ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមេ ចត្តារោ បុគ្គលា អមុនា បញ្ចមេន បុគ្គលេន ឯវំ ឱវទិយមានា ឯវំ អនុសាសិយមានា អនុបុព្ពេន អាសវានំ ខយំ បាបុណន្តី’’តិ [បុ. ប. ១៩១]. ទុតិយំ.

៣. សារន្ទទសុត្តំ

១៤៣. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ វេសាលិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. តេន ខោ បន សមយេន បញ្ចមត្តានំ លិច្ឆវិសតានំ សារន្ទទេ ចេតិយេ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘‘បញ្ចន្នំ រតនានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. កតមេសំ បញ្ចន្នំ? ហត្ថិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, អស្សរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, មណិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, ឥត្ថិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, គហបតិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. ឥមេសំ បញ្ចន្នំ រតនានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិ’’ន្តិ.

អថ ខោ តេ លិច្ឆវី មគ្គេ បុរិសំ ឋបេសុំ [បេសេសុំ (ស្យា. ក.)] – ‘‘យទា ត្វំ [យថា ត្វំ (សី. បី.)], អម្ភោ បុរិស, បស្សេយ្យាសិ ភគវន្តំ, អថ អម្ហាកំ អារោចេយ្យាសី’’តិ. អទ្ទសា ខោ សោ បុរិសោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ; ទិស្វាន យេន តេ លិច្ឆវី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ លិច្ឆវី ឯតទវោច – ‘‘អយំ សោ, ភន្តេ, ភគវា គច្ឆតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ; យស្សទានិ កាលំ មញ្ញថា’’តិ.

អថ ខោ តេ លិច្ឆវី យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តេ លិច្ឆវី ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘សាធុ, ភន្តេ, យេន សារន្ទទំ ចេតិយំ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ ភគវា យេន សារន្ទទំ ចេតិយំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា តេ លិច្ឆវី ឯតទវោច – ‘‘កាយ នុត្ថ, លិច្ឆវី, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា’’តិ? ‘‘ឥធ, ភន្តេ, អម្ហាកំ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘បញ្ចន្នំ រតនានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. កតមេសំ បញ្ចន្នំ? ហត្ថិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, អស្សរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, មណិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, ឥត្ថិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, គហបតិរតនស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. ឥមេសំ បញ្ចន្នំ រតនានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិ’’’ន្តិ.

‘‘កាមាធិមុត្តានំ វត, ភោ, លិច្ឆវីនំ [កាមាធិមុត្តានំ វត វោ លិច្ឆវីនំ (សី.), កាមាធិមុត្តានំ វត វោ លិច្ឆវី (ស្យា.), កាមាធិមុត្តានំវ វោ លិច្ឆវី (?)] កាមំយេវ អារព្ភ អន្តរាកថា ឧទបាទិ. បញ្ចន្នំ, លិច្ឆវី, រតនានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. កតមេសំ បញ្ចន្នំ? តថាគតស្ស អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, តថាគតប្បវេទិតស្ស ធម្មវិនយស្ស ទេសេតា បុគ្គលោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, តថាគតប្បវេទិតស្ស ធម្មវិនយស្ស ទេសិតស្ស វិញ្ញាតា បុគ្គលោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, តថាគតប្បវេទិតស្ស ធម្មវិនយស្ស ទេសិតស្ស វិញ្ញាតា [វិញ្ញាតស្ស (សី. បី.) អ. និ. ៥.១៩៥] ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ បុគ្គលោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, កតញ្ញូ កតវេទី បុគ្គលោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. ឥមេសំ ខោ, លិច្ឆវី, បញ្ចន្នំ រតនានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ លោកស្មិ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. តិកណ្ឌកីសុត្តំ

១៤៤. ឯកំ សមយំ ភគវា សាកេតេ វិហរតិ តិកណ្ឌកីវនេ [កណ្ឌកីវនេ (សំ. និ. ៥.៩០២)]. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាលេន កាលំ អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី [អប្បដិក្កូលេ បដិក្កូលសញ្ញី (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វិហរេយ្យ. សាធុ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាលេន កាលំ បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ. សាធុ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាលេន កាលំ អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ. សាធុ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាលេន កាលំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ. សាធុ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាលេន កាលំ បដិកូលញ្ច អប្បដិកូលញ្ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យ សតោ សម្បជានោ.

‘‘កិញ្ច [កថញ្ច (សី. បី. ក.)], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ? ‘មា មេ រជនីយេសុ ធម្មេសុ រាគោ ឧទបាទី’តិ – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ.

‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ? ‘មា មេ ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ ទោសោ ឧទបាទី’តិ – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ.

‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ? ‘មា មេ រជនីយេសុ ធម្មេសុ រាគោ ឧទបាទិ, មា មេ ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ ទោសោ ឧទបាទី’តិ – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ.

‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ? ‘មា មេ ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ ទោសោ ឧទបាទិ, មា មេ រជនីយេសុ ធម្មេសុ រាគោ ឧទបាទី’តិ – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ.

‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច បដិកូលញ្ច អប្បដិកូលញ្ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យ? ‘សតោ សម្បជានោ មា មេ ក្វចនិ [ក្វចិនិ (សី. ស្យា. បី.)] កត្ថចិ កិញ្ចនំ [កិញ្ចន (សី. បី.)] រជនីយេសុ ធម្មេសុ រាគោ ឧទបាទិ, មា មេ ក្វចនិ កត្ថចិ កិញ្ចនំ ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ ទោសោ ឧទបាទិ, មា មេ ក្វចនិ កត្ថចិ កិញ្ចនំ មោហនីយេសុ ធម្មេសុ មោហោ ឧទបាទី’តិ – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច បដិកូលញ្ច អប្បដិកូលញ្ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យ សតោ សម្បជានោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. និរយសុត្តំ

១៤៥. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋាយី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. មិត្តសុត្តំ

១៤៦. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ មិត្តោ ន សេវិតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? កម្មន្តំ ការេតិ, អធិករណំ អាទិយតិ, បាមោក្ខេសុ ភិក្ខូសុ បដិវិរុទ្ធោ ហោតិ, ទីឃចារិកំ អនវត្ថចារិកំ [អវត្ថានចារិកំ (ស្យា.)] អនុយុត្តោ វិហរតិ, នប្បដិពលោ ហោតិ កាលេន កាលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ មិត្តោ ន សេវិតព្ពោ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ មិត្តោ សេវិតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន កម្មន្តំ ការេតិ, ន អធិករណំ អាទិយតិ, ន បាមោក្ខេសុ ភិក្ខូសុ បដិវិរុទ្ធោ ហោតិ, ន ទីឃចារិកំ អនវត្ថចារិកំ អនុយុត្តោ វិហរតិ, បដិពលោ ហោតិ កាលេន កាលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ មិត្តោ សេវិតព្ពោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អសប្បុរិសទានសុត្តំ

១៤៧. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសទានានិ. កតមានិ បញ្ច? អសក្កច្ចំ ទេតិ, អចិត្តីកត្វា [អចិត្តិកត្វា (បី.), អចិតិំ កត្វា (ស្យា.), អចិត្តិំ កត្វា (ក.)] ទេតិ, អសហត្ថា ទេតិ, អបវិទ្ធំ [អបវិដ្ដំ (ស្យា. កំ.)] ទេតិ, អនាគមនទិដ្ឋិកោ ទេតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អសប្បុរិសទានានិ.

‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសទានានិ. កតមានិ បញ្ច? សក្កច្ចំ ទេតិ, ចិត្តីកត្វា ទេតិ, សហត្ថា ទេតិ, អនបវិទ្ធំ ទេតិ, អាគមនទិដ្ឋិកោ ទេតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សប្បុរិសទានានី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សប្បុរិសទានសុត្តំ

១៤៨. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសទានានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធាយ ទានំ ទេតិ, សក្កច្ចំ ទានំ ទេតិ, កាលេន ទានំ ទេតិ, អនុគ្គហិតចិត្តោ [អនគ្គហិតចិត្តោ (សី.)] ទានំ ទេតិ, អត្តានញ្ច បរញ្ច អនុបហច្ច ទានំ ទេតិ.

‘‘សទ្ធាយ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទានំ ទត្វា យត្ថ យត្ថ តស្ស ទានស្ស វិបាកោ និព្ពត្តតិ, អឌ្ឍោ ច ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ, អភិរូបោ ច ហោតិ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ.

‘‘សក្កច្ចំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទានំ ទត្វា យត្ថ យត្ថ តស្ស ទានស្ស វិបាកោ និព្ពត្តតិ, អឌ្ឍោ ច ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ. យេបិស្ស តេ ហោន្តិ បុត្តាតិ វា ទារាតិ វា ទាសាតិ វា បេស្សាតិ វា កម្មករាតិ [កម្មការាតិ (ក.)] វា, តេបិ សុស្សូសន្តិ សោតំ ឱទហន្តិ អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ.

‘‘កាលេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទានំ ទត្វា យត្ថ យត្ថ តស្ស ទានស្ស វិបាកោ និព្ពត្តតិ, អឌ្ឍោ ច ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ; កាលាគតា ចស្ស អត្ថា បចុរា ហោន្តិ.

‘‘អនុគ្គហិតចិត្តោ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទានំ ទត្វា យត្ថ យត្ថ តស្ស ទានស្ស វិបាកោ និព្ពត្តតិ, អឌ្ឍោ ច ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ; ឧឡារេសុ ច បញ្ចសុ កាមគុណេសុ ភោគាយ ចិត្តំ នមតិ.

‘‘អត្តានញ្ច បរញ្ច អនុបហច្ច ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទានំ ទត្វា យត្ថ យត្ថ តស្ស ទានស្ស វិបាកោ និព្ពត្តតិ, អឌ្ឍោ ច ហោតិ មហទ្ធនោ មហាភោគោ; ន ចស្ស កុតោចិ ភោគានំ ឧបឃាតោ អាគច្ឆតិ អគ្គិតោ វា ឧទកតោ វា រាជតោ វា ចោរតោ វា អប្បិយតោ វា ទាយាទតោ វា [អប្បិយតោ វា ទាយាទតោ វា (សី. ស្យា. កំ. បី.), អប្បិយទាយាទតោ វា (ក.)]. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សប្បុរិសទានានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមសមយវិមុត្តសុត្តំ

១៤៩. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ បញ្ច? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា, សង្គណិការាមតា, យថាវិមុត្តំ ចិត្តំ ន បច្ចវេក្ខតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ អបរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ បញ្ច? ន កម្មារាមតា, ន ភស្សារាមតា, ន និទ្ទារាមតា, ន សង្គណិការាមតា, យថាវិមុត្តំ ចិត្តំ បច្ចវេក្ខតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ អបរិហានាយ សំវត្តន្តី’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយសមយវិមុត្តសុត្តំ

១៥០. [កថា. ២៦៧] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ បញ្ច? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា, ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារតា, ភោជនេ អមត្តញ្ញុតា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ អបរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ បញ្ច? ន កម្មារាមតា, ន ភស្សារាមតា, ន និទ្ទារាមតា, ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតា, ភោជនេ មត្តញ្ញុតា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ អបរិហានាយ សំវត្តន្តី’’តិ. ទសមំ.

តិកណ្ឌកីវគ្គោ បញ្ចមោ.