(២៤) ៤. កម្មវគ្គោ

១. សំខិត្តសុត្តំ

២៣២. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ [អកណ្ហំ អសុក្កំ (សី. ស្យា. បី.) (ទី. និ. ៣.៣១២; ម. និ. ២.៨១)] អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. បឋមំ.

២. វិត្ថារសុត្តំ

២៣៣. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈំ [សព្យាបជ្ឈំ (សព្ពត្ថ)] កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ សព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា សព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ សព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ សព្យាពជ្ឈា ផស្សា ផុសន្តិ. សោ សព្យាពជ្ឈេហិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ សព្យាពជ្ឈំ វេទនំ វេទិយតិ [វេទយតិ (ក.) អ. និ. ៦.៦៣] ឯកន្តទុក្ខំ, សេយ្យថាបិ សត្តា នេរយិកា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, អព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, អព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា អព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ អព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ អព្យាពជ្ឈា ផស្សា ផុសន្តិ. សោ អព្យាពជ្ឈេហិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ អព្យាពជ្ឈំ វេទនំ វេទិយតិ ឯកន្តសុខំ, សេយ្យថាបិ ទេវា សុភកិណ្ហា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ សព្យាពជ្ឈាបិ អព្យាពជ្ឈាបិ ផស្សា ផុសន្តិ. សោ សព្យាពជ្ឈេហិបិ អព្យាពជ្ឈេហិបិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វេទនំ វេទិយតិ វោកិណ្ណសុខទុក្ខំ, សេយ្យថាបិ មនុស្សា ឯកច្ចេ ច ទេវា ឯកច្ចេ ច វិនិបាតិកា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ? តត្រ, ភិក្ខវេ, យមិទំ កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា, យមិទំ [យម្បិទំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា, យមិទំ [យម្បិទំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សោណកាយនសុត្តំ

២៣៤. អថ ខោ សិខាមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សិខាមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘បុរិមានិ, ភោ គោតម, ទិវសានិ បុរិមតរានិ សោណកាយនោ មាណវោ យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ ឯតទវោច – ‘សមណោ គោតមោ សព្ពកម្មានំ អកិរិយំ បញ្ញបេតិ, សព្ពកម្មានំ ខោ បន អកិរិយំ បញ្ញបេន្តោ ឧច្ឆេទំ អាហ លោកស្ស – កម្មសច្ចាយំ [កម្មសច្ចាយី (ក.)], ភោ, លោកោ កម្មសមារម្ភដ្ឋាយី’’’តិ.

‘‘ទស្សនម្បិ ខោ អហំ, ព្រាហ្មណ, សោណកាយនស្ស មាណវស្ស នាភិជានាមិ; កុតោ បនេវរូបោ កថាសល្លាបោ! ចត្តារិមានិ, ព្រាហ្មណ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ.

‘‘កតមញ្ច, ព្រាហ្មណ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ សព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា សព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ សព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ សព្យាពជ្ឈា ផស្សា ផុសន្តិ. សោ សព្យាពជ្ឈេហិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ សព្យាពជ្ឈំ វេទនំ វេទិយតិ ឯកន្តទុក្ខំ, សេយ្យថាបិ សត្តា នេរយិកា. ឥទំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ព្រាហ្មណ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, អព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, អព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា អព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ អព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ អព្យាពជ្ឈា ផស្សា ផុសន្តិ. សោ អព្យាពជ្ឈេហិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ អព្យាពជ្ឈំ វេទនំ វេទិយតិ ឯកន្តសុខំ, សេយ្យថាបិ ទេវា សុភកិណ្ហា. ឥទំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ព្រាហ្មណ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ សព្យាពជ្ឈាបិ អព្យាពជ្ឈាបិ ផស្សា ផុសន្តិ. សោ សព្យាពជ្ឈេហិបិ អព្យាពជ្ឈេហិបិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វេទនំ វេទិយតិ វោកិណ្ណសុខទុក្ខំ, សេយ្យថាបិ មនុស្សា ឯកច្ចេ ច ទេវា ឯកច្ចេ ច វិនិបាតិកា. ឥទំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ព្រាហ្មណ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ? តត្រ, ព្រាហ្មណ, យមិទំ កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា, យមិទំ កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា, យមិទំ កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា – ឥទំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. តតិយំ.

៤. បឋមសិក្ខាបទសុត្តំ

២៣៥. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋាយី ហោតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ…បេ… ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ? តត្រ, ភិក្ខវេ, យមិទំ កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ…បេ… ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយសិក្ខាបទសុត្តំ

២៣៦. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចេន មាតា [ឯកច្ចោ មាតរំ (ក.)] ជីវិតា វោរោបិតា ហោតិ, បិតា [បិតរំ (ក.)] ជីវិតា វោរោបិតោ [វោរោបិតា (ក.)] ហោតិ, អរហំ [អរហន្តំ (ក.)] ជីវិតា វោរោបិតោ [វោរោបិតា (ក.)] ហោតិ, តថាគតស្ស ទុដ្ឋេន ចិត្តេន លោហិតំ ឧប្បាទិតំ [ឧប្បាទិតា (ក.)] ហោតិ, សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ, អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ, អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, សម្មាទិដ្ឋិ [សម្មាទិដ្ឋិកោ (សី. ស្យា. កំ.)] ហោតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ.

៦. អរិយមគ្គសុត្តំ

២៣៧. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ…បេ… ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ…បេ… ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ? សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ពោជ្ឈង្គសុត្តំ

២៣៨. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ…បេ… កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ…បេ… ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ…បេ… ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ, វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ, បីតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គោ, សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គោ, ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហអសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សាវជ្ជសុត្តំ

២៣៩. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ចតូហិ? សាវជ្ជេន កាយកម្មេន, សាវជ្ជេន វចីកម្មេន, សាវជ្ជេន មនោកម្មេន, សាវជ្ជាយ ទិដ្ឋិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ចតូហិ? អនវជ្ជេន កាយកម្មេន, អនវជ្ជេន វចីកម្មេន, អនវជ្ជេន មនោកម្មេន, អនវជ្ជាយ ទិដ្ឋិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អព្យាពជ្ឈសុត្តំ

២៤០. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ចតូហិ? សព្យាពជ្ឈេន កាយកម្មេន, សព្យាពជ្ឈេន វចីកម្មេន, សព្យាពជ្ឈេន មនោកម្មេន, សព្យាពជ្ឈាយ ទិដ្ឋិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ចតូហិ? អព្យាពជ្ឈេន កាយកម្មេន, អព្យាពជ្ឈេន វចីកម្មេន, អព្យាពជ្ឈេន មនោកម្មេន, អព្យាពជ្ឈាយ ទិដ្ឋិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. នវមំ.

១០. សមណសុត្តំ

២៤១. ‘‘‘ឥធេវ, ភិក្ខវេ, (បឋមោ) សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ, ឥធ តតិយោ សមណោ, ឥធ ចតុត្ថោ សមណោ; សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេហិ អញ្ញេហី’តិ [សមណេហិ អញ្ញេតិ (សី. បី. ក.) ឯត្ថ អញ្ញេហីតិ សកាយ បដិញ្ញាយ សច្ចាភិញ្ញេហីតិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ទី. និ. ២.២១៤; ម. និ. ១.១៤០] – ឯវមេតំ, ភិក្ខវេ, សម្មា សីហនាទំ នទថ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បឋមោ សមណោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ សមណោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ សមណោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី ហោតិ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ សមណោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, តតិយោ សមណោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ ហោតិ តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ សមណោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ សមណោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ សមណោ.

‘‘‘ឥធេវ, ភិក្ខវេ, បឋមោ សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ, ឥធ តតិយោ សមណោ, ឥធ ចតុត្ថោ សមណោ; សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេភិ អញ្ញេហី’តិ – ឯវមេតំ, ភិក្ខវេ, សម្មា សីហនាទំ នទថា’’តិ. ទសមំ.

១១. សប្បុរិសានិសំសសុត្តំ

២៤២. ‘‘សប្បុរិសំ, ភិក្ខវេ, និស្សាយ ចត្តារោ អានិសំសា បាដិកង្ខា. កតមេ ចត្តារោ? អរិយេន សីលេន វឌ្ឍតិ, អរិយេន សមាធិនា វឌ្ឍតិ, អរិយាយ បញ្ញាយ វឌ្ឍតិ, អរិយាយ វិមុត្តិយា វឌ្ឍតិ – សប្បុរិសំ, ភិក្ខវេ, និស្សាយ ឥមេ ចត្តារោ អានិសំសា បាដិកង្ខា’’តិ. ឯកាទសមំ.

កម្មវគ្គោ ចតុត្ថោ.