(១១) ១. វលាហកវគ្គោ

១. បឋមវលាហកសុត្តំ

១០១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, វលាហកា. កតមេ ចត្តារោ? គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, វស្សិតា នោ គជ្ជិតា, នេវ គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, គជ្ជិតា ច វស្សិតា ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ វលាហកា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ វលាហកូបមា [បុ. ប. ១៥៧] បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, វស្សិតា នោ គជ្ជិតា, នេវ គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, គជ្ជិតា ច វស្សិតា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ហោតិ នោ វស្សិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ភាសិតា ហោតិ, នោ កត្តា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ គជ្ជិតា, នោ វស្សិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វស្សិតា ហោតិ, នោ គជ្ជិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ កត្តា ហោតិ, នោ ភាសិតា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វស្សិតា ហោតិ, នោ គជ្ជិតា. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ វស្សិតា, នោ គជ្ជិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ ភាសិតា ហោតិ, នោ កត្តា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ នេវ គជ្ជិតា [នេវ គជ្ជិតា ហោតិ (ក.)], នោ វស្សិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ច ហោតិ វស្សិតា ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ភាសិតា ច ហោតិ កត្តា ច. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ច ហោតិ វស្សិតា ច. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ គជ្ជិតា ច [គជ្ជិតា ច ហោតិ (ក.)] វស្សិតា ច; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ វលាហកូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយវលាហកសុត្តំ

១០២. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, វលាហកា. កតមេ ចត្តារោ? គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, វស្សិតា នោ គជ្ជិតា, នេវ គជ្ជិតា នោ វស្សិតា គជ្ជិតា ច វស្សិតា ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ វលាហកា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ វលាហកូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, វស្សិតា នោ គជ្ជិតា, នេវ គជ្ជិតា នោ វស្សិតា, គជ្ជិតា ច វស្សិតា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ គជ្ជិតា, នោ វស្សិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វស្សិតា ហោតិ, នោ គជ្ជិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ ន បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វស្សិតា ហោតិ, នោ គជ្ជិតា. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ វស្សិតា, នោ គជ្ជិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ គជ្ជិតា ហោតិ, នោ វស្សិតា. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ នេវ គជ្ជិតា, នោ វស្សិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ច ហោតិ វស្សិតា ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គជ្ជិតា ច ហោតិ វស្សិតា ច. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, វលាហកោ គជ្ជិតា ច វស្សិតា ច; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ វលាហកូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. កុម្ភសុត្តំ

១០៣. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, កុម្ភា. កតមេ ចត្តារោ? តុច្ឆោ បិហិតោ, បូរោ វិវដោ, តុច្ឆោ វិវដោ, បូរោ បិហិតោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ កុម្ភា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ កុម្ភូបមា [បុ. ប. ១៦០] បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? តុច្ឆោ បិហិតោ, បូរោ វិវដោ, តុច្ឆោ វិវដោ, បូរោ បិហិតោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ តុច្ឆោ ហោតិ បិហិតោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ តុច្ឆោ ហោតិ បិហិតោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, កុម្ភោ តុច្ឆោ បិហិតោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បូរោ ហោតិ វិវដោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ន បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បូរោ ហោតិ វិវដោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, កុម្ភោ បូរោ វិវដោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ តុច្ឆោ ហោតិ វិវដោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ន បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ តុច្ឆោ ហោតិ វិវដោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, កុម្ភោ តុច្ឆោ វិវដោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បូរោ ហោតិ បិហិតោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បូរោ ហោតិ បិហិតោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, កុម្ភោ បូរោ បិហិតោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ កុម្ភូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. ឧទករហទសុត្តំ

១០៤. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ឧទករហទា. កតមេ ចត្តារោ? ឧត្តានោ គម្ភីរោភាសោ, គម្ភីរោ ឧត្តានោភាសោ, ឧត្តានោ ឧត្តានោភាសោ, គម្ភីរោ គម្ភីរោភាសោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឧទករហទា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឧទករហទូបមា [បុ. ប. ១៦១] បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឧត្តានោ គម្ភីរោភាសោ, គម្ភីរោ ឧត្តានោភាសោ, ឧត្តានោ ឧត្តានោភាសោ, គម្ភីរោ គម្ភីរោភាសោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឧត្តានោ ហោតិ គម្ភីរោភាសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឧត្តានោ ហោតិ គម្ភីរោភាសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ឧទករហទោ ឧត្តានោ គម្ភីរោភាសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គម្ភីរោ ហោតិ ឧត្តានោភាសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ន បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គម្ភីរោ ហោតិ ឧត្តានោភាសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ឧទករហទោ គម្ភីរោ ឧត្តានោភាសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឧត្តានោ ហោតិ ឧត្តានោភាសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ន បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឧត្តានោ ហោតិ ឧត្តានោភាសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ឧទករហទោ ឧត្តានោ ឧត្តានោភាសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គម្ភីរោ ហោតិ គម្ភីរោភាសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គម្ភីរោ ហោតិ គម្ភីរោភាសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ឧទករហទោ គម្ភីរោ គម្ភីរោភាសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឧទករហទូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អម្ពសុត្តំ

១០៥. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អម្ពានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អាមំ បក្កវណ្ណិ [បក្កវណ្ណី (បុ. ប. ១៥៩)], បក្កំ អាមវណ្ណិ [អាមវណ្ណី (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អាមំ អាមវណ្ណិ, បក្កំ បក្កវណ្ណិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អម្ពានិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អម្ពូបមា [បក្កវណ្ណី (បុ. ប. ១៥៩)] បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អាមោ បក្កវណ្ណី, បក្កោ អាមវណ្ណី, អាមោ អាមវណ្ណី, បក្កោ បក្កវណ្ណី.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាមោ ហោតិ បក្កវណ្ណី? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាមោ ហោតិ បក្កវណ្ណី. សេយ្យថាបិ តំ, ភិក្ខវេ, អម្ពំ អាមំ បក្កវណ្ណិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បក្កោ ហោតិ អាមវណ្ណី? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ន បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បក្កោ ហោតិ អាមវណ្ណី. សេយ្យថាបិ តំ, ភិក្ខវេ, អម្ពំ បក្កំ អាមវណ្ណិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាមោ ហោតិ អាមវណ្ណី? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ន បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាមោ ហោតិ អាមវណ្ណី. សេយ្យថាបិ តំ, ភិក្ខវេ, អម្ពំ អាមំ អាមវណ្ណិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បក្កោ ហោតិ បក្កវណ្ណី? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស បាសាទិកំ ហោតិ អភិក្កន្តំ បដិក្កន្តំ អាលោកិតំ វិលោកិតំ សមិញ្ជិតំ បសារិតំ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បក្កោ ហោតិ បក្កវណ្ណី. សេយ្យថាបិ តំ, ភិក្ខវេ, អម្ពំ បក្កំ បក្កវណ្ណិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អម្ពូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយអម្ពសុត្តំ

(ឆដ្ឋំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតំ, បាឡិបោត្ថកេសុ បន កត្ថចិបិ ន ទិស្សតិ.) [( ) ‘‘ឆដ្ឋំ ឧក្កានត្ថមេវា’’តិ អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតំ, បាឡិបោត្ថកេសុ បន កត្ថចិបិ ន ទិស្សតិ. ‘‘… អាមំ បក្កោភាសំ, បក្កំ អាមោភាស’’ន្តិអាទិនា បាឋោ ភវេយ្យ]

៧. មូសិកសុត្តំ

១០៧. ‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, មូសិកា. កតមា ចតស្សោ? គាធំ កត្តា នោ វសិតា, វសិតា នោ គាធំ កត្តា, នេវ គាធំ កត្តា នោ វសិតា, គាធំ កត្តា ច វសិតា ច – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ មូសិកា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ មូសិកូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? គាធំ កត្តា នោ វសិតា, វសិតា នោ គាធំ កត្តា, នេវ គាធំ កត្តា នោ វសិតា, គាធំ កត្តា ច វសិតា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គាធំ កត្តា ហោតិ នោ វសិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គាធំ កត្តា ហោតិ, នោ វសិតា. សេយ្យថាបិ សា, ភិក្ខវេ, មូសិកា គាធំ កត្តា, នោ វសិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វសិតា ហោតិ, នោ គាធំ កត្តា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ ន បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វសិតា ហោតិ, នោ គាធំ កត្តា. សេយ្យថាបិ សា, ភិក្ខវេ, មូសិកា វសិតា ហោតិ, នោ គាធំ កត្តា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ, បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ គាធំ កត្តា ហោតិ នោ វសិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ ន បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ គាធំ កត្តា ហោតិ, នោ វសិតា. សេយ្យថាបិ សា, ភិក្ខវេ, មូសិកា នេវ គាធំ កត្តា ហោតិ, នោ វសិតា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គាធំ កត្តា ច ហោតិ វសិតា ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ គាធំ កត្តា ច ហោតិ វសិតា ច. សេយ្យថាបិ សា, ភិក្ខវេ, មូសិកា គាធំ កត្តា ច ហោតិ វសិតា ច; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ មូសិកូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. ពលីពទ្ទសុត្តំ

១០៨. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ពលីពទ្ទា [ពលិវទ្ទា (សី. ស្យា. កំ. បី.), ពលិពទ្ធា (ក.) បុ. ប. ១៦២]. កតមេ ចត្តារោ? សគវចណ្ឌោ នោ បរគវចណ្ឌោ, បរគវចណ្ឌោ នោ សគវចណ្ឌោ, សគវចណ្ឌោ ច បរគវចណ្ឌោ ច, នេវ សគវចណ្ឌោ នោ បរគវចណ្ឌោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ពលីពទ្ទា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ពលីពទ្ទូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? សគវចណ្ឌោ នោ បរគវចណ្ឌោ, បរគវចណ្ឌោ នោ សគវចណ្ឌោ, សគវចណ្ឌោ ច បរគវចណ្ឌោ ច, នេវ សគវចណ្ឌោ នោ បរគវចណ្ឌោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សគវចណ្ឌោ ហោតិ, នោ បរគវចណ្ឌោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សកបរិសំ ឧព្ពេជេតា ហោតិ, នោ បរបរិសំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សគវចណ្ឌោ ហោតិ, នោ បរគវចណ្ឌោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ពលីពទ្ទោ សគវចណ្ឌោ, នោ បរគវចណ្ឌោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរគវចណ្ឌោ ហោតិ, នោ សគវចណ្ឌោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ បរបរិសំ ឧព្ពេជេតា ហោតិ, នោ សកបរិសំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរគវចណ្ឌោ ហោតិ, នោ សគវចណ្ឌោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ពលីពទ្ទោ បរគវចណ្ឌោ, នោ សគវចណ្ឌោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សគវចណ្ឌោ ច ហោតិ បរគវចណ្ឌោ ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សកបរិសំ ឧព្ពេជេតា ហោតិ បរបរិសញ្ច. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សគវចណ្ឌោ ច ហោតិ បរគវចណ្ឌោ ច. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ពលីពទ្ទោ សគវចណ្ឌោ ច បរគវចណ្ឌោ ច; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ សគវចណ្ឌោ ហោតិ នោ បរគវចណ្ឌោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ សកបរិសំ ឧព្ពេជេតា ហោតិ, នោ បរបរិសញ្ច. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវ សគវចណ្ឌោ ហោតិ, នោ បរគវចណ្ឌោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ពលីពទ្ទោ នេវ សគវចណ្ឌោ, នោ បរគវចណ្ឌោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ពលីពទ្ទូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. រុក្ខសុត្តំ

១០៩. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, រុក្ខា. កតមេ ចត្តារោ? ផេគ្គុ ផេគ្គុបរិវារោ, ផេគ្គុ សារបរិវារោ, សារោ ផេគ្គុបរិវារោ, សារោ សារបរិវារោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ រុក្ខា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ រុក្ខូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ផេគ្គុ ផេគ្គុបរិវារោ, ផេគ្គុ សារបរិវារោ, សារោ ផេគ្គុបរិវារោ, សារោ សារបរិវារោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ផេគ្គុ ហោតិ ផេគ្គុបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ បាបធម្មោ; បរិសាបិស្ស ហោតិ ទុស្សីលា បាបធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ផេគ្គុ ហោតិ ផេគ្គុបរិវារោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ ផេគ្គុ ផេគ្គុបរិវារោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ផេគ្គុ ហោតិ សារបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ បាបធម្មោ; បរិសា ច ខ្វស្ស ហោតិ សីលវតី កល្យាណធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ផេគ្គុ ហោតិ សារបរិវារោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ ផេគ្គុ សារបរិវារោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សារោ ហោតិ ផេគ្គុបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលវា ហោតិ កល្យាណធម្មោ; បរិសា ច ខ្វស្ស ហោតិ ទុស្សីលា បាបធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សារោ ហោតិ ផេគ្គុបរិវារោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ សារោ ផេគ្គុបរិវារោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សារោ ហោតិ សារបរិវារោ? ឥធ ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលវា ហោតិ កល្យាណធម្មោ; បរិសាបិស្ស ហោតិ សីលវតី កល្យាណធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សារោ ហោតិ សារបរិវារោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ សារោ សារបរិវារោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ រុក្ខូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ [បុ. ប. ១៧០]. នវមំ.

១០. អាសីវិសសុត្តំ

១១០. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, អាសីវិសា [អាសិវិសា (ក.) បុ. ប. ១៦៣]. កតមេ ចត្តារោ? អាគតវិសោ ន ឃោរវិសោ, ឃោរវិសោ ន អាគតវិសោ, អាគតវិសោ ច ឃោរវិសោ ច, នេវាគតវិសោ ន ឃោរវិសោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អាសីវិសា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អាសីវិសូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អាគតវិសោ ន ឃោរវិសោ, ឃោរវិសោ ន អាគតវិសោ, អាគតវិសោ ច ឃោរវិសោ ច, នេវាគតវិសោ ន ឃោរវិសោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាគតវិសោ ហោតិ, ន ឃោរវិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អភិណ្ហំ កុជ្ឈតិ. សោ ច ខ្វស្ស កោធោ [កោបោ (ក.) បុ. ប. ១៦៣] ន ទីឃរត្តំ អនុសេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាគតវិសោ ហោតិ, ន ឃោរវិសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អាសីវិសោ អាគតវិសោ, ន ឃោរវិសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឃោរវិសោ ហោតិ, ន អាគតវិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ហេវ ខោ អភិណ្ហំ កុជ្ឈតិ. សោ ច ខ្វស្ស កោធោ ទីឃរត្តំ អនុសេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឃោរវិសោ ហោតិ, ន អាគតវិសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អាសីវិសោ ឃោរវិសោ, ន អាគតវិសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាគតវិសោ ច ហោតិ ឃោរវិសោ ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អភិណ្ហំ កុជ្ឈតិ. សោ ច ខ្វស្ស កោធោ ទីឃរត្តំ អនុសេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អាគតវិសោ ច ហោតិ ឃោរវិសោ ច. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អាសីវិសោ អាគតវិសោ ច ឃោរវិសោ ច; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវាគតវិសោ ហោតិ ន ឃោរវិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ហេវ ខោ អភិណ្ហំ កុជ្ឈតិ. សោ ច ខ្វស្ស កោធោ ន ទីឃរត្តំ អនុសេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវាគតវិសោ ហោតិ, ន ឃោរវិសោ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អាសីវិសោ នេវាគតវិសោ ន ឃោរវិសោ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អាសីវិសូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. ទសមំ.

វលាហកវគ្គោ បឋមោ.