(១២) ២. កេសិវគ្គោ

១. កេសិសុត្តំ

១១១. អថ ខោ កេសិ អស្សទម្មសារថិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ កេសិំ អស្សទម្មសារថិំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ត្វំ ខោសិ, កេសិ, បញ្ញាតោ អស្សទម្មសារថីតិ [សញ្ញាតោ អស្សទម្មសារថិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. កថំ បន ត្វំ, កេសិ, អស្សទម្មំ វិនេសី’’តិ? ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, អស្សទម្មំ សណ្ហេនបិ វិនេមិ, ផរុសេនបិ វិនេមិ, សណ្ហផរុសេនបិ វិនេមី’’តិ. ‘‘សចេ តេ, កេសិ, អស្សទម្មោ សណ្ហេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, សណ្ហផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, កិន្តិ នំ ករោសី’’តិ? ‘‘សចេ មេ, ភន្តេ, អស្សទម្មោ សណ្ហេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, សណ្ហផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ; ហនាមិ នំ, ភន្តេ. តំ កិស្ស ហេតុ? មា មេ អាចរិយកុលស្ស អវណ្ណោ អហោសី’’តិ.

‘‘ភគវា បន, ភន្តេ, អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ. កថំ បន, ភន្តេ, ភគវា បុរិសទម្មំ វិនេតី’’តិ? ‘‘អហំ ខោ, កេសិ, បុរិសទម្មំ សណ្ហេនបិ វិនេមិ, ផរុសេនបិ វិនេមិ, សណ្ហផរុសេនបិ វិនេមិ. តត្រិទំ, កេសិ, សណ្ហស្មិំ – ឥតិ កាយសុចរិតំ ឥតិ កាយសុចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ វចីសុចរិតំ ឥតិ វចីសុចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ មនោសុចរិតំ ឥតិ មនោសុចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ ទេវា, ឥតិ មនុស្សាតិ. តត្រិទំ, កេសិ, ផរុសស្មិំ – ឥតិ កាយទុច្ចរិតំ ឥតិ កាយទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ វចីទុច្ចរិតំ ឥតិ វចីទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ មនោទុច្ចរិតំ ឥតិ មនោទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ និរយោ, ឥតិ តិរច្ឆានយោនិ, ឥតិ បេត្តិវិសយោ’’តិ.

‘‘តត្រិទំ, កេសិ, សណ្ហផរុសស្មិំ – ឥតិ កាយសុចរិតំ ឥតិ កាយសុចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ កាយទុច្ចរិតំ ឥតិ កាយទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ វចីសុចរិតំ ឥតិ វចីសុចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ វចីទុច្ចរិតំ ឥតិ វចីទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ មនោសុចរិតំ ឥតិ មនោសុចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ មនោទុច្ចរិតំ ឥតិ មនោទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ, ឥតិ ទេវា, ឥតិ មនុស្សា, ឥតិ និរយោ, ឥតិ តិរច្ឆានយោនិ, ឥតិ បេត្តិវិសយោ’’តិ.

‘‘សចេ តេ, ភន្តេ, បុរិសទម្មោ សណ្ហេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, សណ្ហផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, កិន្តិ នំ ភគវា ករោតី’’តិ? ‘‘សចេ មេ, កេសិ, បុរិសទម្មោ សណ្ហេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, សណ្ហផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ហនាមិ នំ, កេសី’’តិ. ‘‘ន ខោ, ភន្តេ, ភគវតោ បាណាតិបាតោ កប្បតិ. អថ ច បន ភគវា ឯវមាហ – ‘ហនាមិ, នំ កេសី’’’តិ! ‘‘សច្ចំ, កេសិ! ន តថាគតស្ស បាណាតិបាតោ កប្បតិ. អបិ ច យោ បុរិសទម្មោ សណ្ហេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, សណ្ហផរុសេន វិនយំ ន ឧបេតិ, ន តំ តថាគតោ វត្តព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញតិ, នាបិ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី វត្តព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញន្តិ. វធោ ហេសោ, កេសិ, អរិយស្ស វិនយេ – យំ ន តថាគតោ វត្តព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញតិ, នាបិ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី វត្តព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញន្តី’’តិ.

‘‘សោ ហិ នូន, ភន្តេ, សុហតោ ហោតិ – យំ ន តថាគតោ វត្តព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញតិ, នាបិ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី វត្តព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញន្តីតិ. អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ, ភន្តេ, ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ជវសុត្តំ

១១២. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ ចតូហិ? អជ្ជវេន, ជវេន, ខន្តិយា, សោរច្ចេន – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ, រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ ចតូហិ? អជ្ជវេន, ជវេន, ខន្តិយា, សោរច្ចេន – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បតោទសុត្តំ

១១៣. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ភទ្រា អស្សាជានីយា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ បតោទច្ឆាយំ ទិស្វា សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ – ‘កិំ នុ ខោ មំ អជ្ជ អស្សទម្មសារថិ ការណំ ការេស្សតិ, កិមស្សាហំ [កថមស្សាហំ (ក.)] បដិករោមី’តិ! ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ន ហេវ ខោ បតោទច្ឆាយំ ទិស្វា សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ, អបិ ច ខោ លោមវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ – ‘កិំ នុ ខោ មំ អជ្ជ អស្សទម្មសារថិ ការណំ ការេស្សតិ, កិមស្សាហំ បដិករោមី’តិ! ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ន ហេវ ខោ បតោទច្ឆាយំ ទិស្វា សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ នាបិ លោមវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ, អបិ ច ខោ ចម្មវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ – ‘កិំ នុ ខោ មំ អជ្ជ អស្សទម្មសារថិ ការណំ ការេស្សតិ, កិមស្សាហំ បដិករោមី’តិ! ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ន ហេវ ខោ បតោទច្ឆាយំ ទិស្វា សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ នាបិ លោមវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ នាបិ ចម្មវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ, អបិ ច ខោ អដ្ឋិវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ – ‘កិំ នុ ខោ មំ អជ្ជ អស្សទម្មសារថិ ការណំ ការេស្សតិ, កិមស្សាហំ បដិករោមី’តិ! ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ភទ្រា អស្សាជានីយា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោមេ ភទ្រា បុរិសាជានីយា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ សុណាតិ – ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ទុក្ខិតោ វា កាលង្កតោ [កាលកតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា’តិ. សោ តេន សំវិជ្ជតិ, សំវេគំ អាបជ្ជតិ. សំវិគ្គោ យោនិសោ បទហតិ. បហិតត្តោ កាយេន ចេវ បរមសច្ចំ [បរមត្ថសច្ចំ (ក.) ម. និ. ២.១៨៣ បស្សិតព្ពំ] សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច អតិវិជ្ឈ បស្សតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ បតោទច្ឆាយំ ទិស្វា សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ន ហេវ ខោ សុណាតិ – ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ទុក្ខិតោ វា កាលង្កតោ វា’តិ, អបិ ច ខោ សាមំ បស្សតិ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ទុក្ខិតំ វា កាលង្កតំ វា. សោ តេន សំវិជ្ជតិ, សំវេគំ អាបជ្ជតិ. សំវិគ្គោ យោនិសោ បទហតិ. បហិតត្តោ កាយេន ចេវ បរមសច្ចំ សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច អតិវិជ្ឈ បស្សតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ លោមវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ន ហេវ ខោ សុណាតិ – ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ទុក្ខិតោ វា កាលង្កតោ វា’តិ, នាបិ សាមំ បស្សតិ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ទុក្ខិតំ វា កាលង្កតំ វា, អបិ ច ខ្វស្ស ញាតិ វា សាលោហិតោ វា ទុក្ខិតោ វា ហោតិ កាលង្កតោ វា. សោ តេន សំវិជ្ជតិ, សំវេគំ អាបជ្ជតិ. សំវិគ្គោ យោនិសោ បទហតិ. បហិតត្តោ កាយេន ចេវ បរមសច្ចំ សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច អតិវិជ្ឈ បស្សតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ ចម្មវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ន ហេវ ខោ សុណាតិ – ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ទុក្ខិតោ វា កាលង្កតោ វា’តិ, នាបិ សាមំ បស្សតិ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ទុក្ខិតំ វា កាលង្កតំ វា, នាបិស្ស ញាតិ វា សាលោហិតោ វា ទុក្ខិតោ វា ហោតិ កាលង្កតោ វា, អបិ ច ខោ សាមញ្ញេវ ផុដ្ឋោ ហោតិ សារីរិកាហិ វេទនាហិ ទុក្ខាហិ តិព្ពាហិ [តិប្បាហិ (សី. បី.)] ខរាហិ កដុកាហិ អសាតាហិ អមនាបាហិ បាណហរាហិ. សោ តេន សំវិជ្ជតិ, សំវេគំ អាបជ្ជតិ. សំវិគ្គោ យោនិសោ បទហតិ. បហិតត្តោ កាយេន ចេវ បរមសច្ចំ សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច អតិវិជ្ឈ បស្សតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ អដ្ឋិវេធវិទ្ធោ សំវិជ្ជតិ សំវេគំ អាបជ្ជតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ភទ្រា បុរិសាជានីយា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. នាគសុត្តំ

១១៤. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សោតា ច ហោតិ, ហន្តា ច, ខន្តា ច, គន្តា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សោតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ យមេនំ ហត្ថិទម្មសារថិ ការណំ ការេតិ – យទិ វា កតបុព្ពំ យទិ វា អកតបុព្ពំ – តំ អដ្ឋិំ កត្វា [អដ្ឋិកត្វា (សី. ស្យា. កំ. បី.) អ. និ. ៥.១៤០] មនសិ កត្វា សព្ពចេតសា [សព្ពំ ចេតសោ (សព្ពត្ថ)] សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតោ សុណាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សោតា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ហន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ហត្ថិម្បិ ហនតិ, ហត្ថារុហម្បិ ហនតិ, អស្សម្បិ ហនតិ, អស្សារុហម្បិ ហនតិ, រថម្បិ ហនតិ, រថិកម្បិ ហនតិ, បត្តិកម្បិ ហនតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ហន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខន្តា ហោតិ? ឥធ ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ សង្គាមគតោ ខមោ ហោតិ សត្តិប្បហារានំ អសិប្បហារានំ ឧសុប្បហារានំ ផរសុប្បហារានំ [‘‘ផរសុប្បហារាន’’ន្តិ ឥទំ បទំ ស្យាមបោត្ថកេ នត្ថិ. ម. និ. ៣.២១៧ បស្សិតព្ពំ] ភេរិបណវសង្ខតិណវនិន្នាទសទ្ទានំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ ខន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ គន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ យមេនំ ហត្ថិទម្មសារថិ ទិសំ បេសេតិ – យទិ វា គតបុព្ពំ យទិ វា អគតបុព្ពំ – តំ ខិប្បមេវ គន្តា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ នាគោ គន្តា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ នាគោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ …បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ច ហោតិ, ហន្តា ច, ខន្តា ច, គន្តា ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ ទេសិយមានេ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ កត្វា សព្ពចេតសា សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតោ ធម្មំ សុណាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ (ហនតិ) [( ) នត្ថិ សី. ស្យា. បី. បោត្ថកេសុ. អ. និ. ៤.១៦៤ បដិបទាវគ្គេ ចតុត្ថសុត្តេ បន ‘‘សមេតី’’តិ បទំ សព្ពត្ថបិ ទិស្សតិ] ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, ឧប្បន្នំ ព្យាបាទវិតក្កំ…បេ… ឧប្បន្នំ វិហិំសាវិតក្កំ…បេ… ឧប្បន្នុប្បន្នេ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ហនតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខមោ ហោតិ សីតស្ស ឧណ្ហស្ស ជិឃច្ឆាយ បិបាសាយ, ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សានំ ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ខន្តា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គន្តា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យាយំ ទិសា អគតបុព្ពា ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ, តំ ខិប្បញ្ញេវ គន្តា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គន្តា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ឋានសុត្តំ

១១៥. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ឋានានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ឋានំ មនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ឋានំ មនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យមិទំ [យទិទំ (ស្យា. កំ. ក.)] ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ – ឥទំ, ភិក្ខវេ, ឋានំ ឧភយេនេវ ន កត្តព្ពំ មញ្ញតិ [បញ្ញាយតិ (?)]. យម្បិទំ [យទិទំ (ក.)] ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; ឥមិនាបិ នំ [តំ (សី. បី.) ស្យាមបោត្ថកេ នត្ថិ] ន កត្តព្ពំ មញ្ញតិ. យម្បិទំ ឋានំ កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ; ឥមិនាបិ នំ [តំ (បី.) សី. ស្យា. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] ន កត្តព្ពំ មញ្ញតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ឋានំ ឧភយេនេវ ន កត្តព្ពំ មញ្ញតិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យមិទំ ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ – ឥមស្មិំ, ភិក្ខវេ, ឋានេ ពាលោ ច បណ្ឌិតោ ច វេទិតព្ពោ បុរិសថាមេ បុរិសវីរិយេ បុរិសបរក្កមេ. ន, ភិក្ខវេ, ពាលោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘កិញ្ចាបិ ខោ ឥទំ ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; អថ ចរហិទំ ឋានំ កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតី’តិ. សោ តំ ឋានំ ន ករោតិ. តស្ស តំ ឋានំ អកយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ. បណ្ឌិតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘កិញ្ចាបិ ខោ ឥទំ ឋានំ អមនាបំ កាតុំ; អថ ចរហិទំ ឋានំ កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតី’តិ. សោ តំ ឋានំ ករោតិ. តស្ស តំ ឋានំ កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យមិទំ [យទិទំ (ស្យា. កំ.)] ឋានំ មនាបំ កាតុំ; តញ្ច កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ – ឥមស្មិម្បិ, ភិក្ខវេ, ឋានេ ពាលោ ច បណ្ឌិតោ ច វេទិតព្ពោ បុរិសថាមេ បុរិសវីរិយេ បុរិសបរក្កមេ. ន, ភិក្ខវេ, ពាលោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘កិញ្ចាបិ ខោ ឥទំ ឋានំ មនាបំ កាតុំ; អថ ចរហិទំ ឋានំ កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតី’តិ. សោ តំ ឋានំ ករោតិ. តស្ស តំ ឋានំ កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតិ. បណ្ឌិតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘កិញ្ចាបិ ខោ ឥទំ ឋានំ មនាបំ កាតុំ; អថ ចរហិទំ ឋានំ កយិរមានំ អនត្ថាយ សំវត្តតី’តិ. សោ តំ ឋានំ ន ករោតិ. តស្ស តំ ឋានំ អកយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យមិទំ ឋានំ មនាបំ កាតុំ, តញ្ច កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ – ឥទំ, ភិក្ខវេ, ឋានំ ឧភយេនេវ កត្តព្ពំ មញ្ញតិ. យម្បិទំ ឋានំ មនាបំ កាតុំ, ឥមិនាបិ នំ កត្តព្ពំ មញ្ញតិ; យម្បិទំ ឋានំ កយិរមានំ អត្ថាយ សំវត្តតិ, ឥមិនាបិ នំ កត្តព្ពំ មញ្ញតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ឋានំ ឧភយេនេវ កត្តព្ពំ មញ្ញតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ឋានានី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អប្បមាទសុត្តំ

១១៦. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ឋានេហិ អប្បមាទោ ករណីយោ. កតមេហិ ចតូហិ? កាយទុច្ចរិតំ, ភិក្ខវេ, បជហថ, កាយសុចរិតំ ភាវេថ; តត្ថ ច មា បមាទត្ថ. វចីទុច្ចរិតំ, ភិក្ខវេ, បជហថ, វចីសុចរិតំ ភាវេថ; តត្ថ ច មា បមាទត្ថ. មនោទុច្ចរិតំ, ភិក្ខវេ, បជហថ, មនោសុចរិតំ ភាវេថ; តត្ថ ច មា បមាទត្ថ. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ, ភិក្ខវេ, បជហថ, សម្មាទិដ្ឋិំ ភាវេថ; តត្ថ ច មា បមាទត្ថ.

‘‘យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ កាយទុច្ចរិតំ បហីនំ ហោតិ កាយសុចរិតំ ភាវិតំ, វចីទុច្ចរិតំ បហីនំ ហោតិ វចីសុចរិតំ ភាវិតំ, មនោទុច្ចរិតំ បហីនំ ហោតិ មនោសុចរិតំ ភាវិតំ, មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីនា ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ ភាវិតា, សោ ន ភាយតិ សម្បរាយិកស្ស មរណស្សា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អារក្ខសុត្តំ

១១៧. ‘‘ចតូសុ, ភិក្ខវេ, ឋានេសុ អត្តរូបេន អប្បមាទោ សតិ ចេតសោ អារក្ខោ ករណីយោ. កតមេសុ ចតូសុ? ‘មា មេ រជនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ រជ្ជី’តិ អត្តរូបេន អប្បមាទោ សតិ ចេតសោ អារក្ខោ ករណីយោ; ‘មា មេ ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ ទុស្សី’តិ អត្តរូបេន អប្បមាទោ សតិ ចេតសោ អារក្ខោ ករណីយោ; ‘មា មេ មោហនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ មុយ្ហី’តិ អត្តរូបេន អប្បមាទោ សតិ ចេតសោ អារក្ខោ ករណីយោ; ‘មា មេ មទនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ មជ្ជី’តិ អត្តរូបេន អប្បមាទោ សតិ ចេតសោ អារក្ខោ ករណីយោ.

‘‘យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ រជនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ ន រជ្ជតិ វីតរាគត្តា, ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ ន ទុស្សតិ វីតទោសត្តា, មោហនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ ន មុយ្ហតិ វីតមោហត្តា, មទនីយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តំ ន មជ្ជតិ វីតមទត្តា, សោ ន ឆម្ភតិ ន កម្បតិ ន វេធតិ ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ, ន ច បន សមណវចនហេតុបិ គច្ឆតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សំវេជនីយសុត្តំ

១១៨. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធស្ស កុលបុត្តស្ស ទស្សនីយានិ សំវេជនីយានិ ឋានានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ‘ឥធ តថាគតោ ជាតោ’តិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធស្ស កុលបុត្តស្ស ទស្សនីយំ សំវេជនីយំ ឋានំ. ‘ឥធ តថាគតោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធស្ស កុលបុត្តស្ស ទស្សនីយំ សំវេជនីយំ ឋានំ. ‘ឥធ តថាគតោ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តេសី’តិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធស្ស កុលបុត្តស្ស ទស្សនីយំ សំវេជនីយំ ឋានំ. ‘ឥធ តថាគតោ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ’តិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធស្ស កុលបុត្តស្ស ទស្សនីយំ សំវេជនីយំ ឋានំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ សទ្ធស្ស កុលបុត្តស្ស ទស្សនីយានិ សំវេជនីយានិ ឋានានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមភយសុត្តំ

១១៩. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ភយានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ជាតិភយំ, ជរាភយំ, ព្យាធិភយំ, មរណភយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ភយានី’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយភយសុត្តំ

១២០. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ភយានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អគ្គិភយំ, ឧទកភយំ, រាជភយំ, ចោរភយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ភយានី’’តិ. ទសមំ.

កេសិវគ្គោ ទុតិយោ.