១០. បរិព្ពាជកសុត្តំ

៣០. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា បរិព្ពាជកា សិប្បិនិកាតីរេ [សប្បិនិយា តីរេ (សី. បី.), សិប្បិនិយា តីរេ (ស្យា. កំ.), សិប្បិនិយា នទិយា តីរេ (ក.)] បរិព្ពាជការាមេ បដិវសន្តិ, សេយ្យថិទំ អន្នភារោ វរធរោ សកុលុទាយី ច បរិព្ពាជកោ អញ្ញេ ច អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា បរិព្ពាជកា. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន សិប្បិនិកាតីរំ បរិព្ពាជការាមោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា តេ បរិព្ពាជកេ ឯតទវោច –

‘‘ចត្តារិមានិ, បរិព្ពាជកា, ធម្មបទានិ អគ្គញ្ញានិ រត្តញ្ញានិ វំសញ្ញានិ បោរាណានិ អសំកិណ្ណានិ អសំកិណ្ណបុព្ពានិ, ន សំកីយន្តិ ន សំកីយិស្សន្តិ, អប្បដិកុដ្ឋានិ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ. កតមានិ ចត្តារិ? អនភិជ្ឈា, បរិព្ពាជកា, ធម្មបទំ អគ្គញ្ញំ រត្តញ្ញំ វំសញ្ញំ បោរាណំ អសំកិណ្ណំ អសំកិណ្ណបុព្ពំ, ន សំកីយតិ ន សំកីយិស្សតិ, អប្បដិកុដ្ឋំ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ. អព្យាបាទោ, បរិព្ពាជកា, ធម្មបទំ…បេ… សម្មាសតិ, បរិព្ពាជកា, ធម្មបទំ…បេ… សម្មាសមាធិ, បរិព្ពាជកា, ធម្មបទំ អគ្គញ្ញំ រត្តញ្ញំ វំសញ្ញំ បោរាណំ អសំកិណ្ណំ អសំកិណ្ណបុព្ពំ, ន សំកីយតិ ន សំកីយិស្សតិ, អប្បដិកុដ្ឋំ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ. ឥមានិ ខោ, បរិព្ពាជកា, ចត្តារិ ធម្មបទានិ អគ្គញ្ញានិ រត្តញ្ញានិ វំសញ្ញានិ បោរាណានិ អសំកិណ្ណានិ អសំកិណ្ណបុព្ពានិ, ន សំកីយន្តិ ន សំកីយិស្សន្តិ, អប្បដិកុដ្ឋានិ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ.

‘‘យោ ខោ, បរិព្ពាជកា, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមេតំ អនភិជ្ឈំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ អភិជ្ឈាលុំ កាមេសុ តិព្ពសារាគំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, តមហំ តត្ថ ឯវំ វទេយ្យំ – ‘ឯតុ វទតុ ព្យាហរតុ បស្សាមិស្សានុភាវ’ន្តិ. សោ វត, បរិព្ពាជកា, អនភិជ្ឈំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ អភិជ្ឈាលុំ កាមេសុ តិព្ពសារាគំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

‘‘យោ ខោ, បរិព្ពាជកា, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមេតំ អព្យាបាទំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ ព្យាបន្នចិត្តំ បទុដ្ឋមនសង្កប្បំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, តមហំ តត្ថ ឯវំ វទេយ្យំ – ‘ឯតុ វទតុ ព្យាហរតុ បស្សាមិស្សានុភាវ’ន្តិ. សោ វត, បរិព្ពាជកា, អព្យាបាទំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ ព្យាបន្នចិត្តំ បទុដ្ឋមនសង្កប្បំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

‘‘យោ ខោ, បរិព្ពាជកា, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមេតំ សម្មាសតិំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ មុដ្ឋស្សតិំ អសម្បជានំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, តមហំ តត្ថ ឯវំ វទេយ្យំ – ‘ឯតុ វទតុ ព្យាហរតុ បស្សាមិស្សានុភាវ’ន្តិ. សោ វត, បរិព្ពាជកា, សម្មាសតិំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ មុដ្ឋស្សតិំ អសម្បជានំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

‘‘យោ ខោ, បរិព្ពាជកា, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមេតំ សម្មាសមាធិំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ អសមាហិតំ វិព្ភន្តចិត្តំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, តមហំ តត្ថ ឯវំ វទេយ្យំ – ‘ឯតុ វទតុ ព្យាហរតុ បស្សាមិស្សានុភាវ’ន្តិ. សោ វត, បរិព្ពាជកា, សម្មាសមាធិំ ធម្មបទំ បច្ចក្ខាយ អសមាហិតំ វិព្ភន្តចិត្តំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បញ្ញាបេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

‘‘យោ ខោ, បរិព្ពាជកា, ឥមានិ ចត្តារិ ធម្មបទានិ គរហិតព្ពំ បដិក្កោសិតព្ពំ មញ្ញេយ្យ, តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ចត្តារោ សហធម្មិកា វាទានុបាតា គារយ្ហា ឋានា [វាទានុវាទា គារយ្ហំ ឋានំ (ម. និ. ៣.៨)] អាគច្ឆន្តិ. កតមេ ចត្តារោ? អនភិជ្ឈំ ចេ ភវំ ធម្មបទំ គរហតិ បដិក្កោសតិ, យេ ច ហិ [យេ ច (ម. និ. ៣.១៤២-១៤៣)] អភិជ្ឈាលូ កាមេសុ តិព្ពសារាគា សមណព្រាហ្មណា តេ ភោតោ បុជ្ជា តេ ភោតោ បាសំសា. អព្យាបាទំ ចេ ភវំ ធម្មបទំ គរហតិ បដិក្កោសតិ, យេ ច ហិ ព្យាបន្នចិត្តា បទុដ្ឋមនសង្កប្បា សមណព្រាហ្មណា តេ ភោតោ បុជ្ជា តេ ភោតោ បាសំសា. សម្មាសតិំ ចេ ភវំ ធម្មបទំ គរហតិ បដិក្កោសតិ, យេ ច ហិ មុដ្ឋស្សតី អសម្បជានា សមណព្រាហ្មណា តេ ភោតោ បុជ្ជា តេ ភោតោ បាសំសា. សម្មាសមាធិំ ចេ ភវំ ធម្មបទំ គរហតិ បដិក្កោសតិ, យេ ច ហិ អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា សមណព្រាហ្មណា តេ ភោតោ បុជ្ជា តេ ភោតោ បាសំសា.

‘‘យោ ខោ, បរិព្ពាជកា, ឥមានិ ចត្តារិ ធម្មបទានិ គរហិតព្ពំ បដិក្កោសិតព្ពំ មញ្ញេយ្យ, តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឥមេ ចត្តារោ សហធម្មិកា វាទានុបាតា គារយ្ហា ឋានា អាគច្ឆន្តិ. យេបិ តេ បរិព្ពាជកា អហេសុំ ឧក្កលា វស្សភញ្ញា [វស្សភិញ្ញា (ក.) សំ. និ. ៣.៦២ បស្សិតព្ពំ] អហេតុកវាទា អកិរិយវាទា នត្ថិកវាទា, តេបិ ឥមានិ ចត្តារិ ធម្មបទានិ ន គរហិតព្ពំ ន បដិក្កោសិតព្ពំ អមញ្ញិំសុ. តំ កិស្ស ហេតុ? និន្ទាព្យារោសនឧបារម្ភភយា’’តិ [ឧបវាទភយាតិ (ក.) ម. និ. ៣.១៥០; សំ. និ. ៣.៦២ បស្សិតព្ពំ].

‘‘អព្យាបន្នោ សទា សតោ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតោ;

អភិជ្ឈាវិនយេ សិក្ខំ, អប្បមត្តោតិ វុច្ចតី’’តិ. ទសមំ;

ឧរុវេលវគ្គោ តតិយោ.