១០. អាធិបតេយ្យសុត្តំ

៤០. ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អាធិបតេយ្យានិ. កតមានិ តីណិ? អត្តាធិបតេយ្យំ, លោកាធិបតេយ្យំ, ធម្មាធិបតេយ្យំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អត្តាធិបតេយ្យំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ បនាហំ ចីវរហេតុ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. ន បិណ្ឌបាតហេតុ, ន សេនាសនហេតុ, ន ឥតិភវាភវហេតុ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. អបិ ច ខោម្ហិ ឱតិណ្ណោ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ. អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថាតិ. អហញ្ចេវ ខោ បន យាទិសកេ [យាទិសកេ វា (សី. បី. ក.)] កាមេ ឱហាយ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ តាទិសកេ វា [ច (ក.)] កាមេ បរិយេសេយ្យំ តតោ វា [ច (ក.)] បាបិដ្ឋតរេ, ន មេតំ បតិរូប’ន្តិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អារទ្ធំ ខោ បន មេ វីរិយំ ភវិស្សតិ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គ’ន្តិ. សោ អត្តានំយេវ អធិបតិំ ករិត្វា អកុសលំ បជហតិ, កុសលំ ភាវេតិ, សាវជ្ជំ បជហតិ, អនវជ្ជំ ភាវេតិ, សុទ្ធំ អត្តានំ បរិហរតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អត្តាធិបតេយ្យំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, លោកាធិបតេយ្យំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ បនាហំ ចីវរហេតុ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. ន បិណ្ឌបាតហេតុ, ន សេនាសនហេតុ, ន ឥតិភវាភវហេតុ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. អបិ ច ខោម្ហិ ឱតិណ្ណោ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ. អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថា’តិ. អហញ្ចេវ ខោ បន ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ កាមវិតក្កំ វា វិតក្កេយ្យំ, ព្យាបាទវិតក្កំ វា វិតក្កេយ្យំ, វិហិំសាវិតក្កំ វា វិតក្កេយ្យំ, មហា ខោ បនាយំ លោកសន្និវាសោ. មហន្តស្មិំ ខោ បន លោកសន្និវាសេ សន្តិ សមណព្រាហ្មណា ឥទ្ធិមន្តោ ទិព្ពចក្ខុកា បរចិត្តវិទុនោ. តេ ទូរតោបិ បស្សន្តិ, អាសន្នាបិ ន ទិស្សន្តិ, ចេតសាបិ ចិត្តំ បជានន្តិ [ជានន្តិ (ក.)]. តេបិ មំ ឯវំ ជានេយ្យុំ – ‘បស្សថ, ភោ, ឥមំ កុលបុត្តំ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ សមានោ វោកិណ្ណោ វិហរតិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហី’តិ. ទេវតាបិ ខោ សន្តិ ឥទ្ធិមន្តិនិយោ ទិព្ពចក្ខុកា បរចិត្តវិទុនិយោ. តា ទូរតោបិ បស្សន្តិ, អាសន្នាបិ ន ទិស្សន្តិ, ចេតសាបិ ចិត្តំ ជានន្តិ. តាបិ មំ ឯវំ ជានេយ្យុំ – ‘បស្សថ, ភោ, ឥមំ កុលបុត្តំ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ សមានោ វោកិណ្ណោ វិហរតិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហី’តិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អារទ្ធំ ខោ បន មេ វីរិយំ ភវិស្សតិ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គ’ន្តិ. សោ លោកំយេវ អធិបតិំ ករិត្វា អកុសលំ បជហតិ, កុសលំ ភាវេតិ, សាវជ្ជំ បជហតិ, អនវជ្ជំ ភាវេតិ, សុទ្ធំ អត្តានំ បរិហរតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, លោកាធិបតេយ្យំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ធម្មាធិបតេយ្យំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ បនាហំ ចីវរហេតុ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. ន បិណ្ឌបាតហេតុ, ន សេនាសនហេតុ, ន ឥតិភវាភវហេតុ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. អបិ ច ខោម្ហិ ឱតិណ្ណោ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ. អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថាតិ. ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហីតិ. សន្តិ ខោ បន មេ សព្រហ្មចារី ជានំ បស្សំ វិហរន្តិ. អហញ្ចេវ ខោ បន ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិតោ សមានោ កុសីតោ វិហរេយ្យំ បមត្តោ, ន មេតំ អស្ស បតិរូប’ន្តិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អារទ្ធំ ខោ បន មេ វីរិយំ ភវិស្សតិ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គ’ន្តិ. សោ ធម្មំយេវ អធិបតិំ ករិត្វា អកុសលំ បជហតិ, កុសលំ ភាវេតិ, សាវជ្ជំ បជហតិ, អនវជ្ជំ ភាវេតិ, សុទ្ធំ អត្តានំ បរិហរតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ធម្មាធិបតេយ្យំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ អាធិបតេយ្យានី’’តិ.

‘‘នត្ថិ លោកេ រហោ នាម, បាបកម្មំ បកុព្ពតោ;

អត្តា តេ បុរិស ជានាតិ, សច្ចំ វា យទិ វា មុសា.

‘‘កល្យាណំ វត ភោ សក្ខិ, អត្តានំ អតិមញ្ញសិ;

យោ សន្តំ អត្តនិ បាបំ, អត្តានំ បរិគូហសិ.

‘‘បស្សន្តិ ទេវា ច តថាគតា ច,

លោកស្មិំ ពាលំ វិសមំ ចរន្តំ;

តស្មា ហិ អត្តាធិបតេយ្យកោ ច [អត្តាធិបកោ សកោ ចរេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)],

លោកាធិបោ ច និបកោ ច ឈាយី.

‘‘ធម្មាធិបោ ច អនុធម្មចារី,

ន ហីយតិ សច្ចបរក្កមោ មុនិ;

បសយ្ហ មារំ អភិភុយ្យ អន្តកំ,

យោ ច ផុសី ជាតិក្ខយំ បធានវា;

សោ តាទិសោ លោកវិទូ សុមេធោ,

សព្ពេសុ ធម្មេសុ អតម្មយោ មុនី’’តិ. ទសមំ;

ទេវទូតវគ្គោ ចតុត្ថោ.