៥. ឧត្តិយសុត្តំ

៩៥. អថ ខោ ឧត្តិយោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧត្តិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ? ‘‘អព្យាកតំ ខោ ឯតំ, ឧត្តិយ, មយា – ‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘កិំ បន, ភោ គោតម, អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ? ‘‘ឯតម្បិ ខោ, ឧត្តិយ, អព្យាកតំ មយា – ‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, អន្តវា លោកោ…បេ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា … ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ? ‘‘ឯតម្បិ ខោ, ឧត្តិយ, អព្យាកតំ មយា – ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘អព្យាកតំ ខោ ឯតំ, ឧត្តិយ, មយា – សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ វទេសិ.

‘‘‘កិំ បន, ភោ គោតម, អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ឯតម្បិ ខោ, ឧត្តិយ, អព្យាកតំ មយា អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ វទេសិ.

‘‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, អន្តវា លោកោ…បេ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ឯតម្បិ ខោ, ឧត្តិយ, អព្យាកតំ មយា – ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ វទេសិ. អថ កិញ្ចរហិ ភោតា គោតមេន ព្យាកត’’ន្តិ?

‘‘អភិញ្ញាយ ខោ អហំ, ឧត្តិយ, សាវកានំ ធម្មំ ទេសេមិ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’’តិ.

‘‘យំ បនេតំ ភវំ គោតមោ អភិញ្ញាយ សាវកានំ ធម្មំ ទេសេសិ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, សព្ពោ វា [សព្ពោ ច (ក.)] តេន លោកោ នីយតិ [នីយិស្សតិ (សី.), និយ្យាស្សតិ (ស្យា.), និយ្យំស្សតិ (បី.)] ឧបឌ្ឍោ វា តិភាគោ វា’’តិ [តិភាគោ វាតិ បទេហិ (ក.)]? ឯវំ វុត្តេ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘មា ហេវំ ខោ ឧត្តិយោ បរិព្ពាជកោ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ បដិលភិ – ‘សព្ពសាមុក្កំសិកំ វត មេ សមណោ គោតមោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សំសាទេតិ, នោ វិស្សជ្ជេតិ, ន នូន វិសហតី’តិ. តទស្ស ឧត្តិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយា’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ឧត្តិយំ បរិព្ពាជកំ ឯតទវោច – ‘‘តេនហាវុសោ ឧត្តិយ, ឧបមំ តេ ករិស្សាមិ. ឧបមាយ មិធេកច្ចេ វិញ្ញូ បុរិសា ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានន្តិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ ឧត្តិយ, រញ្ញោ បច្ចន្តិមំ នគរំ ទឡ្ហុទ្ធាបំ [ទឡ្ហុទ្ទាបំ (សី. បី.)] ទឡ្ហបាការតោរណំ ឯកទ្វារំ. តត្រស្ស ទោវារិកោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី អញ្ញាតានំ និវារេតា ញាតានំ បវេសេតា. សោ តស្ស នគរស្ស សមន្តា អនុបរិយាយបថំ អនុក្កមតិ. អនុបរិយាយបថំ អនុក្កមមានោ ន បស្សេយ្យ បាការសន្ធិំ វា បាការវិវរំ វា, អន្តមសោ ពិឡារនិក្ខមនមត្តម្បិ. នោ ច ខ្វស្ស ឯវំ ញាណំ ហោតិ – ‘ឯត្តកា បាណា ឥមំ នគរំ បវិសន្តិ វា និក្ខមន្តិ វា’តិ. អថ ខ្វស្ស ឯវមេត្ថ ហោតិ – ‘យេ ខោ កេចិ ឱឡារិកា បាណា ឥមំ នគរំ បវិសន្តិ វា និក្ខមន្តិ វា, សព្ពេ តេ ឥមិនា ទ្វារេន បវិសន្តិ វា និក្ខមន្តិ វា’តិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ ឧត្តិយ, ន តថាគតស្ស ឯវំ ឧស្សុក្កំ ហោតិ – ‘សព្ពោ វា តេន លោកោ នីយតិ, ឧបឌ្ឍោ វា, តិភាគោ វា’តិ. អថ ខោ ឯវមេត្ថ តថាគតស្ស ហោតិ – ‘យេ ខោ កេចិ លោកម្ហា នីយិំសុ វា នីយន្តិ វា នីយិស្សន្តិ វា, សព្ពេ តេ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តា, សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យថាភូតំ ភាវេត្វា. ឯវមេតេ [ឯវមេតេន (ក.)] លោកម្ហា នីយិំសុ វា នីយន្តិ វា នីយិស្សន្តិ វា’តិ. យទេវ ខោ ត្វំ [យទេវ ខ្វេត្ថ (ក.)], អាវុសោ ឧត្តិយ, ភគវន្តំ បញ្ហំ [ឥមំ បញ្ហំ (ស្យា. ក.)] អបុច្ឆិ តទេវេតំ បញ្ហំ ភគវន្តំ អញ្ញេន បរិយាយេន អបុច្ឆិ. តស្មា តេ តំ ភគវា ន ព្យាកាសី’’តិ. បញ្ចមំ.