៦. កោកនុទសុត្តំ

៩៦. ‘‘ឯកំ សមយំ អាយស្មា អានន្ទោ រាជគហេ វិហរតិ តបោទារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ យេន តបោទា តេនុបសង្កមិ គត្តានិ បរិសិញ្ចិតុំ. តបោទាយ [តបោទេ (ក.)] គត្តានិ បរិសិញ្ចិត្វា បច្ចុត្តរិត្វា ឯកចីវរោ អដ្ឋាសិ គត្តានិ បុព្ពាបយមានោ. កោកនុទោបិ ខោ បរិព្ពាជកោ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ យេន តបោទា តេនុបសង្កមិ គត្តានិ បរិសិញ្ចិតុំ.

អទ្ទសា ខោ កោកនុទោ បរិព្ពាជកោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘ក្វេត្ថ [កោ តេត្ថ (សី.), ក្វត្ថ (បី. ក.)], អាវុសោ’’តិ? ‘‘អហមាវុសោ, ភិក្ខូ’’តិ.

‘‘កតមេសំ, អាវុសោ, ភិក្ខូន’’ន្តិ? ‘‘សមណានំ, អាវុសោ, សក្យបុត្តិយាន’’ន្តិ.

‘‘បុច្ឆេយ្យាម មយំ អាយស្មន្តំ កិញ្ចិទេវ ទេសំ, សចេ អាយស្មា ឱកាសំ ករោតិ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយា’’តិ. ‘‘បុច្ឆាវុសោ, សុត្វា វេទិស្សាមា’’តិ.

‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ, ‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឯវំទិដ្ឋិ [ឯវំទិដ្ឋិកោ (ស្យា.)] ភវ’’ន្តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវំទិដ្ឋិ – ‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘កិំ បន, ភោ, ‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឯវំទិដ្ឋិ ភវ’’ន្តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវំទិដ្ឋិ – ‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ, អន្តវា លោកោ…បេ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ – ឯវំទិដ្ឋិ ភវ’’ន្តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវំទិដ្ឋិ – ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘តេន ហិ ភវំ ន ជានាតិ, ន បស្សតី’’តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ន ជានាមិ ន បស្សាមិ. ជានាមហំ, អាវុសោ, បស្សាមី’’តិ.

‘‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ, សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ – ឯវំទិដ្ឋិ ភវ’ន្តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវំទិដ្ឋិ – សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ វទេសិ.

‘‘‘កិំ បន, ភោ, អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ – ឯវំទិដ្ឋិ ភវ’ន្តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវំទិដ្ឋិ – អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ វទេសិ.

‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ, អន្តវា លោកោ…បេ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ – ឯវំទិដ្ឋិ ភវន្តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវំទិដ្ឋិ – នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ វទេសិ.

‘‘‘តេន ហិ ភវំ ន ជានាតិ ន បស្សតី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ន ជានាមិ ន បស្សាមិ. ជានាមហំ, អាវុសោ, បស្សាមី’តិ វទេសិ. យថា កថំ បនាវុសោ, ឥមស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ?

‘‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ ខោ, អាវុសោ, ទិដ្ឋិគតមេតំ. ‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ ខោ, អាវុសោ, ទិដ្ឋិគតមេតំ. អន្តវា លោកោ…បេ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ ខោ, អាវុសោ, ទិដ្ឋិគតមេតំ.

‘‘យាវតា, អាវុសោ, ទិដ្ឋិ [ទិដ្ឋិគតា (សព្ពត្ថ)] យាវតា ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ទិដ្ឋិអធិដ្ឋានំ ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ ទិដ្ឋិសមុដ្ឋានំ ទិដ្ឋិសមុគ្ឃាតោ [យាវតា ទិដ្ឋិដ្ឋាន អធិដ្ឋាន បរិយុដ្ឋាន សមុដ្ឋាន សមុគ្ឃាតោ (សី. បី.)], តមហំ ជានាមិ តមហំ បស្សាមិ. តមហំ ជានន្តោ តមហំ បស្សន្តោ ក្យាហំ វក្ខាមិ – ‘ន ជានាមិ ន បស្សាមី’តិ? ជានាមហំ, អាវុសោ, បស្សាមី’’តិ.

‘‘កោ នាមោ អាយស្មា, កថញ្ច បនាយស្មន្តំ សព្រហ្មចារី ជានន្តី’’តិ? ‘‘‘អានន្ទោ’តិ ខោ មេ, អាវុសោ, នាមំ. ‘អានន្ទោ’តិ ច បន មំ សព្រហ្មចារី ជានន្តី’’តិ. ‘‘មហាចរិយេន វត កិរ, ភោ, សទ្ធិំ មន្តយមានា ន ជានិម្ហ – ‘អាយស្មា អានន្ទោ’តិ. សចេ ហិ មយំ ជានេយ្យាម – ‘អយំ អាយស្មា អានន្ទោ’តិ, ឯត្តកម្បិ នោ នប្បដិភាយេយ្យ [នប្បដិភាសេយ្យាម (ក.) នប្បដិភាសេយ្យ (ពហូសុ) ម. និ. ៣.២១៦ បស្សិតព្ពំ]. ខមតុ ច មេ អាយស្មា អានន្ទោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.