੧. ਪਠਮਭਾਣਵਾਰੋ
ਛਸਕ੍ਯਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਕਥਾ
੩੩੦. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਅਨੁਪਿਯਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ, ਅਨੁਪਿਯਂ ਨਾਮ ਮਲ੍ਲਾਨਂ ਨਿਗਮੋ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤਂ ਅਨੁਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਮਹਾਨਾਮੋ ਚ ਸਕ੍ਕੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਸਕ੍ਕੋ ਦ੍ਵੇਭਾਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਸਕ੍ਕੋ ਸੁਖੁਮਾਲੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਯੋ ਪਾਸਾਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ – ਏਕੋ ਹੇਮਨ੍ਤਿਕੋ, ਏਕੋ ਗਿਮ੍ਹਿਕੋ, ਏਕੋ ਵਸ੍ਸਿਕੋ. ਸੋ ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਪਾਸਾਦੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ [ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਪਾਸਾਦੇ ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ (ਸੀ.)] ਨਿਪ੍ਪੁਰਿਸੇਹਿ ਤੂਰਿਯੇਹਿ ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨੋ [ਪਰਿਚਾਰਿਯਮਾਨੋ (ਕ.)] ਨ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਸਾਦਂ ਓਰੋਹਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਏਤਰਹਿ ਖੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤਂ ਅਨੁਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ. ਅਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ ਪਨ ਕੁਲਾ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜੇਯ੍ਯਂ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਯੇਨ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਸਕ੍ਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤਰਹਿ, ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤਂ ਅਨੁਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ. ਅਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ ਪਨ ਕੁਲਾ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਤੇਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ, ਅਹਂ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਸੁਖੁਮਾਲੋ, ਨਾਹਂ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁਂ. ਤ੍ਵਂ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਹਿ ਖੋ ਤੇ, ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਘਰਾਵਾਸਤ੍ਥਂ ਅਨੁਸਾਸਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਪਠਮਂ ਖੇਤ੍ਤਂ ਕਸਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਪਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਵਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਂ ਅਭਿਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਉਦਕਂ ਅਭਿਨੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਂ ਨਿਨ੍ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਉਦਕਂ ਨਿਨ੍ਨੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਧਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਦ੍ਧਾਪੇਤ੍ਵਾ [ਨਿਡ੍ਡਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਡ੍ਡਹੇਤ੍ਵਾ (ਸੀ.)] ਲਵਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਲਵਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਬ੍ਬਾਹਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਉਬ੍ਬਾਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਞ੍ਜਂ ਕਾਰਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਞ੍ਜਂ ਕਾਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਦਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਮਦ੍ਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਲਾਨਿ ਉਦ੍ਧਰਾਪੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਪਲਾਲਾਨਿ ਉਦ੍ਧਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਭੁਸਿਕਾ ਉਦ੍ਧਰਾਪੇਤਬ੍ਬਾ. ਭੁਸਿਕਂ ਉਦ੍ਧਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਓਪੁਨਾਪੇਤਬ੍ਬਂ [ਓਫੁਨਾਪੇਤਬ੍ਬਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.), ਓਫੁਣਾਪੇਤਬ੍ਬਂ (ਯੋਜਨਾ)]. ਓਪੁਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤਿਹਰਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਤਿਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਆਯਤਿਮ੍ਪਿ ਵਸ੍ਸਂ ਏਵਮੇਵ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਆਯਤਿਮ੍ਪਿ ਵਸ੍ਸਂ ਏਵਮੇਵ ਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨ ਕਮ੍ਮਾ ਖੀਯਨ੍ਤਿ? ਨ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ? ਕਦਾ ਕਮ੍ਮਾ ਖੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ? ਕਦਾ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤਿ? ਕਦਾ ਮਯਂ ਅਪ੍ਪੋਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤਾ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤਾ ਪਰਿਚਾਰੇਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਹਿ, ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਕਮ੍ਮਾ ਖੀਯਨ੍ਤਿ. ਨ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਅਖੀਣੇਵ ਕਮ੍ਮੇ ਪਿਤਰੋ ਚ ਪਿਤਾਮਹਾ ਚ ਕਾਲਙ੍ਕਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਤ੍ਵਞ੍ਞੇਵ ਘਰਾਵਾਸਤ੍ਥੇਨ ਉਪਜਾਨਾਹਿ. ਅਹਂ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਸਕ੍ਕੋ ਯੇਨ ਮਾਤਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਰਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮਹਂ, ਅਮ੍ਮ, ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁਂ. ਅਨੁਜਾਨਾਹਿ ਮਂ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇ ਖੋ ਮੇ, ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਦ੍ਵੇ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਿਯਾ ਮਨਾਪਾ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਾ. ਮਰਣੇਨਪਿ ਵੋ ਅਕਾਮਕਾ ਵਿਨਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਕਿਂ ਪਨਾਹਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਜੀਵਨ੍ਤੇ ਅਨੁਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯਾ’’ਤਿ? ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ…ਪੇ… ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਸਕ੍ਕੋ ਮਾਤਰਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮਹਂ, ਅਮ੍ਮ, ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁਂ. ਅਨੁਜਾਨਾਹਿ ਮਂ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯਾ’’ਤਿ [ਇਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕੇਸੁਚਿ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਏਵਮ੍ਪਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ –- ‘‘ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਏਵਮਾਹ ‘ਸਚੇ ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਸਕ੍ਯਾਨਂ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਤਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਏਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’’ਤਿ]. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਸਕ੍ਯਾਨਂ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਤਿ. ਸੋ ਚ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਸਹਾਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਮਾਤਾ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਸਕ੍ਯਾਨਂ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਤਿ; ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਸਹਾਯੋ; ਸੋ ਨ ਉਸ੍ਸਹਤਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁ’ਨ੍ਤਿ – ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਚੇ, ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਏਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਸਕ੍ਕੋ ਯੇਨ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਦ੍ਦਿਯਂ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਮਮ ਖੋ, ਸਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਤਵ ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ ਤੇ, ਸਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਮਮ ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਸਾ ਹੋਤੁ, ਅਹਂ ਤਯਾ; ਯਥਾ ਸੁਖਂ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਉਭੋ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਨਾਹਂ, ਸਮ੍ਮ, ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਤੇ ਸਕ੍ਕਾ ਅਞ੍ਞਂ ਮਯਾ ਕਾਤੁਂ, ਕ੍ਯਾਹਂ [ਤ੍ਯਾਹਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਤ੍ਵਂ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਮਾਤਾ ਖੋ ਮਂ, ਸਮ੍ਮ, ਏਵਮਾਹ – ‘ਸਚੇ, ਤਾਤ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਏਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’’ਤਿ. ‘‘ਭਾਸਿਤਾ ਖੋ ਪਨ ਤੇ, ਸਮ੍ਮ, ਏਸਾ ਵਾਚਾ. ਸਚੇ ਤੇ, ਸਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਮਮ ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਵਾ, ਅਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਸਾ ਹੋਤੁ, ਅਹਂ ਤਯਾ; ਯਥਾ ਸੁਖਂ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਉਭੋ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ.
ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਚ੍ਚਪਟਿਞ੍ਞਾ. ਅਥ ਖੋ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਆਗਮੇਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ. ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਵਸ੍ਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਉਭੋ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤਿਚਿਰਂ, ਸਮ੍ਮ, ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ. ਨਾਹਂ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ ਆਗਮੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਆਗਮੇਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਛਵਸ੍ਸਾਨਿ…ਪੇ… ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਾਨਿ… ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ… ਤੀਣਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ… ਦ੍ਵੇ ਵਸ੍ਸਾਨਿ… ਏਕਂ ਵਸ੍ਸਂ. ਏਕਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਉਭੋ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤਿਚਿਰਂ, ਸਮ੍ਮ, ਏਕਵਸ੍ਸਂ. ਨਾਹਂ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਏਕਂ ਵਸ੍ਸਂ ਆਗਮੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਆਗਮੇਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਸਤ੍ਤਮਾਸੇ. ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਮਾਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਉਭੋਪਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤਿਚਿਰਂ, ਸਮ੍ਮ, ਸਤ੍ਤਮਾਸਾ. ਨਾਹਂ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਸਤ੍ਤਮਾਸੇ ਆਗਮੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਆਗਮੇਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਛ ਮਾਸੇ…ਪੇ… ਪਞ੍ਚ ਮਾਸੇ… ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ… ਤਯੋ ਮਾਸੇ… ਦ੍ਵੇ ਮਾਸੇ… ਏਕਂ ਮਾਸਂ… ਅਡ੍ਢਮਾਸਂ. ਅਡ੍ਢਮਾਸਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਉਭੋਪਿ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤਿਚਿਰਂ, ਸਮ੍ਮ, ਅਡ੍ਢਮਾਸੋ. ਨਾਹਂ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਅਡ੍ਢਮਾਸਂ ਆਗਮੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਆਗਮੇਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਯਾਵਾਹਂ ਪੁਤ੍ਤੇ ਚ ਭਾਤਰੋ ਚ ਰਜ੍ਜਂ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਨ ਚਿਰਂ, ਸਮ੍ਮ, ਸਤ੍ਤਾਹੋ, ਆਗਮੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.
੩੩੧. ਅਥ ਖੋ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਚ ਸਕ੍ਯਰਾਜਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਆਨਨ੍ਦੋ ਚ ਭਗੁ ਚ ਕਿਮਿਲੋ ਚ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਚ, ਉਪਾਲਿਕਪ੍ਪਕੇਨ ਸਤ੍ਤਮਾ, ਯਥਾ ਪੁਰੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਯਾ ਸੇਨਾਯ ਉਯ੍ਯਾਨਭੂਮਿਂ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਯਾ ਸੇਨਾਯ ਨਿਯ੍ਯਿਂਸੁ. ਤੇ ਦੂਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸੇਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰਵਿਸਯਂ ਓਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਭਰਣਂ ਓਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗੇਨ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਉਪਾਲਿਂ ਕਪ੍ਪਕਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਹਨ੍ਦ, ਭਣੇ ਉਪਾਲਿ, ਨਿਵਤ੍ਤਸ੍ਸੁ; ਅਲਂ ਤੇ ਏਤ੍ਤਕਂ ਜੀਵਿਕਾਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਉਪਾਲਿਸ੍ਸ ਕਪ੍ਪਕਸ੍ਸ ਨਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਚਣ੍ਡਾ ਖੋ ਸਾਕਿਯਾ; ਇਮਿਨਾ ਕੁਮਾਰਾ ਨਿਪ੍ਪਾਤਿਤਾਤਿ ਘਾਤਾਪੇਯ੍ਯੁਮ੍ਪਿ ਮਂ. ਇਮੇ ਹਿ ਨਾਮ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਕਿਮਙ੍ਗ [ਕਿਮਙ੍ਗ (ਸੀ.)] ਪਨਾਹ’’ਨ੍ਤਿ. ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਭਣ੍ਡਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਆਲਗ੍ਗੇਤ੍ਵਾ ‘ਯੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦਿਨ੍ਨਂਯੇਵ ਹਰਤੂ’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਤੇ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾਸੁਂ ਖੋ ਤੇ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਉਪਾਲਿਂ ਕਪ੍ਪਕਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਉਪਾਲਿਂ ਕਪ੍ਪਕਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਕਿਸ੍ਸ, ਭਣੇ ਉਪਾਲਿ, ਨਿਵਤ੍ਤੇਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ ਮੇ, ਅਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤਾ, ਨਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਚਣ੍ਡਾ ਖੋ ਸਾਕਿਯਾ; ਇਮਿਨਾ ਕੁਮਾਰਾ ਨਿਪ੍ਪਾਤਿਤਾਤਿ ਘਾਤਾਪੇਯ੍ਯੁਮ੍ਪਿ ਮਂ. ਇਮੇ ਹਿ ਨਾਮ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਕਿਮਙ੍ਗ ਪਨਾਹ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਅਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤਾ, ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਭਣ੍ਡਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਆਲਗ੍ਗੇਤ੍ਵਾ ‘ਯੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦਿਨ੍ਨਞ੍ਞੇਵ ਹਰਤੂ’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤੋਮ੍ਹਿ ਪਟਿਨਿਵਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਸੁਟ੍ਠੁ, ਭਣੇ ਉਪਾਲਿ, ਅਕਾਸਿ ਯਮ੍ਪਿ ਨ ਨਿਵਤ੍ਤੋ [ਯਂ ਨਿਵਤ੍ਤੋ (ਸੀ.), ਯਂ ਪਨ ਨਿਵਤ੍ਤੋ (ਸ੍ਯਾ.)]. ਚਣ੍ਡਾ ਖੋ ਸਾਕਿਯਾ; ਇਮਿਨਾ ਕੁਮਾਰਾ ਨਿਪ੍ਪਾਤਿਤਾਤਿ ਘਾਤਾਪੇਯ੍ਯੁਮ੍ਪਿ ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਉਪਾਲਿਂ ਕਪ੍ਪਕਂ ਆਦਾਯ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਾਕਿਯਾ ਨਾਮ ਮਾਨਸ੍ਸਿਨੋ. ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਪਾਲਿ ਕਪ੍ਪਕੋ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਪਰਿਚਾਰਕੋ. ਇਮਂ ਭਗਵਾ ਪਠਮਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁ. ਇਮਸ੍ਸ ਮਯਂ ਅਭਿਵਾਦਨਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਸਾਮੀਚਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ. ਏਵਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਾਕਿਯਾਨਂ ਸਾਕਿਯਮਾਨੋ ਨਿਮ੍ਮਾਨਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ [ਨਿਮ੍ਮਾਦਯਿਸ੍ਸਤੀਤਿ (ਸੀ.), ਨਿਮ੍ਮਾਨਿਯਿਸ੍ਸਤੀਤਿ (ਸ੍ਯਾ.)].
ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਉਪਾਲਿਂ ਕਪ੍ਪਕਂ ਪਠਮਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਤੇ ਸਕ੍ਯਕੁਮਾਰੇ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਤੇਨੇਵ ਅਨ੍ਤਰਵਸ੍ਸੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸਿ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਪੋਥੁਜ੍ਜਨਿਕਂ ਇਦ੍ਧਿਂ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੇਸਿ.
੩੩੨. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਆਯਸ੍ਮਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਸ੍ਸਂਸਯਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਅਨਭਿਰਤੋਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ. ਤਂਯੇਵ ਵਾ ਪੁਰਿਮਂ ਰਜ੍ਜਸੁਖਂ ਸਮਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਏਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਮ ਵਚਨੇਨ ਭਦ੍ਦਿਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਮਨ੍ਤੇਹਿ – ‘ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ, ਆਵੁਸੋ ਭਦ੍ਦਿਯ, ਆਮਨ੍ਤੇਤੀ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਭਦ੍ਦਿਯਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ, ਆਵੁਸੋ ਭਦ੍ਦਿਯ, ਆਮਨ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਭਦ੍ਦਿਯੋ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਭਦ੍ਦਿਯਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤ੍ਵਂ, ਭਦ੍ਦਿਯ, ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਭਦ੍ਦਿਯ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ ਅਹੋ ਸੁਖ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋਪਿ ਅਨ੍ਤੋਪਿ ਅਨ੍ਤੇਪੁਰੇ ਰਕ੍ਖਾ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਬਹਿਪਿ ਅਨ੍ਤੇਪੁਰੇ ਰਕ੍ਖਾ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਪਿ ਨਗਰੇ ਰਕ੍ਖਾ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਬਹਿਪਿ ਨਗਰੇ ਰਕ੍ਖਾ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਪਿ ਜਨਪਦੇ ਰਕ੍ਖਾ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਬਹਿਪਿ ਜਨਪਦੇ ਰਕ੍ਖਾ ਸੁਸਂਵਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਰਕ੍ਖਿਤੋਪਿ ਗੋਪਿਤੋਪਿ ਸਨ੍ਤੋ ਭੀਤੋ ਉਬ੍ਬਿਗ੍ਗੋ ਉਸ੍ਸਙ੍ਕੀ ਉਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਏਤਰਹਿ ਖੋ ਪਨ ਅਹਂ ਏਕੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭੀਤੋ ਅਨੁਬ੍ਬਿਗ੍ਗੋ ਅਨੁਸ੍ਸਙ੍ਕੀ ਅਨੁਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪੋਸ੍ਸੁਕ੍ਕੋ ਪਨ੍ਨਲੋਮੋ ਪਰਦਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤੋ ਮਿਗਭੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ. ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋਪਿ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਮਿ – ‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਾਯਂ ਵੇਲਾਯਂ ਇਮਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ –
[ਉਦਾ. ੨੦] ‘‘ਯਸ੍ਸਨ੍ਤਰਤੋ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਕੋਪਾ, ਇਤਿ ਭਵਾਭਵਤਞ੍ਚ ਵੀਤਿਵਤ੍ਤੋ;
ਤਂ ਵਿਗਤਭਯਂ ਸੁਖਿਂ ਅਸੋਕਂ, ਦੇਵਾ ਨਾਨੁਭਵਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਾਯਾ’’ਤਿ.
ਦੇਵਦਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁ
੩੩੩. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਨੁਪਿਯਾਯਂ ਯਥਾਭਿਰਨ੍ਤਂ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਕੋਸਮ੍ਬੀ ਤੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਕੋਸਮ੍ਬੀ ਤਦਵਸਰਿ. ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਘੋਸਿਤਾਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਰਹੋਗਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨਸ੍ਸ ਏਵਂ ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਦਪਾਦਿ – ‘‘ਕਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ ਪਸਾਦੇਯ੍ਯਂ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮੇ ਪਸਨ੍ਨੇ ਬਹੁਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਤਰੁਣੋ ਚੇਵ ਆਯਤਿਂ ਭਦ੍ਦੋ ਚ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਕੁਮਾਰਂ ਪਸਾਦੇਯ੍ਯਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਮੇ ਪਸਨ੍ਨੇ ਬਹੁਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸੇਨਾਸਨਂ ਸਂਸਾਮੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਰਾਜਗਹਂ ਤੇਨ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਯੇਨ ਰਾਜਗਹਂ ਤਦਵਸਰਿ. ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸਕਵਣ੍ਣਂ ਪਟਿਸਂਹਰਿਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਕਵਣ੍ਣਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਅਹਿਮੇਖਲਿਕਾਯ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛਙ੍ਗੇ [ਉਚ੍ਚਙ੍ਕੇ (ਸ੍ਯਾ.)] ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਭੀਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਉਬ੍ਬਿਗ੍ਗੋ ਉਸ੍ਸਙ੍ਕੀ ਉਤ੍ਰਸ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਕੁਮਾਰਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਭਾਯਸਿ ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਮਾਰਾ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਾਯਾਮਿ. ਕੋਸਿ ਤ੍ਵ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਹਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਯ੍ਯੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਇਙ੍ਘ ਸਕੇਨੇਵ ਵਣ੍ਣੇਨ ਪਾਤੁਭਵਸ੍ਸੂ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਕੁਮਾਰਕਵਣ੍ਣਂ ਪਟਿਸਂਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘਾਟਿਪਤ੍ਤਚੀਵਰਧਰੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮਿਨਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਟਿਹਾਰਿਯੇਨ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਰਥਸਤੇਹਿ ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਞ੍ਚ ਚ ਥਾਲਿਪਾਕਸਤਾਨਿ ਭਤ੍ਤਾਭਿਹਾਰੋ ਅਭਿਹਰੀਯਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪਂ ਇਚ੍ਛਾਗਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ – ‘‘ਅਹਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਪਰਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸਹ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਵ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿ.
[ਅ. ਨਿ. ੫.੧੦੦] ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਕਕੁਧੋ ਨਾਮ ਕੋਲ਼ਿਯਪੁਤ੍ਤੋ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਕੋ, ਅਧੁਨਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਮਨੋਮਯਂ ਕਾਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪ੍ਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤੀਣਿ ਵਾ ਮਾਗਧਕਾਨਿ [ਮਾਗਧਿਕਾਨਿ (ਸ੍ਯਾ.)] ਗਾਮਕ੍ਖੇਤ੍ਤਾਨਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪ੍ਪਟਿਲਾਭੇਨ ਨੇਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਪਰਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ [ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ (ਕ.)] ਏਵਰੂਪਂ ਇਚ੍ਛਾਗਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ – ‘ਅਹਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਪਰਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸਹ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਵ ਭਨ੍ਤੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਰਿਹੀਨੋ’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਿ.
ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਕੁਧੋ ਨਾਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕੋਲ਼ਿਯਪੁਤ੍ਤੋ ਮਮ ਉਪਟ੍ਠਾਕੋ ਅਧੁਨਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਮਨੋਮਯਂ ਕਾਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪ੍ਪਟਿਲਾਭੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤੀਣਿ ਵਾ ਮਾਗਧਕਾਨਿ ਗਾਮਕ੍ਖੇਤ੍ਤਾਨਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪ੍ਪਟਿਲਾਭੇਨ ਨੇਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਪਰਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਤਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨਾਹਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪਂ ਇਚ੍ਛਾਗਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ – ਅਹਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਪਰਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਸਹ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਵ ਭਨ੍ਤੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਰਿਹੀਨੋ’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾ ਮਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯੀ’’ਤਿ.
‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤੇ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਵਿਦਿਤੋ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਭਾਸਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤਥੇਵ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਵਿਦਿਤੋ ਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਕੁਧੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਭਾਸਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤਥੇਵ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾ’’ਤਿ. ‘‘ਰਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਂ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਵਾਚਂ. ਰਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਂ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਵਾਚਂ. ਇਦਾਨਿ ਸੋ ਮੋਘਪੁਰਿਸੋ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਾਤੁਕਰਿਸ੍ਸਤਿ.
ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਥੁਕਥਾ
੩੩੪. [ਅ. ਨਿ. ੫.੧੦੦] ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਸਤ੍ਥਾਰੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ‘‘ਇਧ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਸੀਲਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਵਕਾ ਏਵਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਸੀਲਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਮਯਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਗਿਹੀਨਂ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਮ, ਨਾਸ੍ਸਸ੍ਸ ਮਨਾਪਂ. ਯਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਨਾਪਂ, ਕਥਂ ਨਂ ਮਯਂ ਤੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰੇਯ੍ਯਾਮ? ਸਮ੍ਮਨ੍ਨਤਿ ਖੋ ਪਨ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ – ਯਂ ਤੁਮੋ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੁਮੋਵ ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਸਾਵਕਾ ਸੀਲਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਚ ਪਨ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕੇਹਿ ਸੀਲਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਤਿ [ਪਚ੍ਚਾਸਿਂਸਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)].
‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਮੇ ਆਜੀਵੋ ਪਰਿਯੋਦਾਤੋ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠੋ’ਤਿ ਚ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਵਕਾ ਏਵਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਮੇ ਆਜੀਵੋ ਪਰਿਯੋਦਾਤੋ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠੋ’ਤਿ ਚ. ਮਯਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਗਿਹੀਨਂ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਮ, ਨਾਸ੍ਸਸ੍ਸ ਮਨਾਪਂ. ਯਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਨਾਪਂ, ਕਥਂ ਨ ਮਯਂ ਤੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰੇਯ੍ਯਾਮ? ਸਮ੍ਮਨ੍ਨਤਿ ਖੋ ਪਨ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ – ਯਂ ਤੁਮੋ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੁਮੋਵ ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਸਾਵਕਾ ਆਜੀਵਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਚ ਪਨ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕੇਹਿ ਆਜੀਵਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਤਿ.
‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਦੇਸਨੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਦੇਸਨੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਮੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਰਿਯੋਦਾਤਾ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ’ਤਿ ਚ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਵਕਾ ਏਵਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਦੇਸਨੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਦੇਸਨੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਮੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਰਿਯੋਦਾਤਾ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ’ਤਿ ਚ. ਮਯਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਗਿਹੀਨਂ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਮ, ਨਾਸ੍ਸਸ੍ਸ ਮਨਾਪਂ. ਯਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਨਾਪਂ, ਕਥਂ ਨਂ ਮਯਂ ਤੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰੇਯ੍ਯਾਮ? ਸਮ੍ਮਨ੍ਨਤਿ ਖੋ ਪਨ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ – ਯਂ ਤੁਮੋ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੁਮੋਵ ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਸਾਵਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਚ ਪਨ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਤਿ.
‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਵਕਾ ਏਵਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਮਯਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਗਿਹੀਨਂ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਮ, ਨਾਸ੍ਸਸ੍ਸ ਮਨਾਪਂ. ਯਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਨਾਪਂ, ਕਥਂ ਨਂ ਮਯਂ ਤੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰੇਯ੍ਯਾਮ? ਸਮ੍ਮਨ੍ਨਤਿ ਖੋ ਪਨ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ – ਯਂ ਤੁਮੋ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੁਮੋਵ ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਸਾਵਕਾ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਚ ਪਨ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕੇਹਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਤਿ.
‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞਾਣਦਸ੍ਸਨੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞਾਣਦਸ੍ਸਨੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਵਕਾ ਏਵਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞਾਣਦਸ੍ਸਨੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞਾਣਦਸ੍ਸਨੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਮਯਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਗਿਹੀਨਂ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਮ, ਨਾਸ੍ਸਸ੍ਸ ਮਨਾਪਂ. ਯਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਨਾਪਂ, ਕਥਂ ਨਂ ਮਯਂ ਤੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰੇਯ੍ਯਾਮ? ਸਮ੍ਮਨ੍ਨਤਿ ਖੋ ਪਨ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ – ਯਂ ਤੁਮੋ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੁਮੋਵ ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਸਾਵਕਾ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਚ ਪਨ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕੇਹਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਤੀਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਪਞ੍ਚ ਸਤ੍ਥਾਰੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.
‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਪਨ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਮਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਸੀਲਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਨ ਚ ਮਂ ਸਾਵਕਾ ਸੀਲਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਨ ਚਾਹਂ ਸਾਵਕੇਹਿ ਸੀਲਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਾਮਿ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਸਮਾਨੋ…ਪੇ… ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਦੇਸਨੋ ਸਮਾਨੋ…ਪੇ… ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ ਸਮਾਨੋ…ਪੇ… ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞਾਣਦਸ੍ਸਨੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞਾਣਦਸ੍ਸਨੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਮਿ ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਮੇ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਨ ਚ ਮਂ ਸਾਵਕਾ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ; ਨ ਚਾਹਂ ਸਾਵਕੇਹਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤੋ ਰਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਾਮੀ’’ਤਿ.
੩੩੫. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਯਥਾਭਿਰਨ੍ਤਂ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਰਾਜਗਹਂ ਤੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਰਾਜਗਹਂ ਤਦਵਸਰਿ. ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਰਥਸਤੇਹਿ ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਪਞ੍ਚ ਚ ਥਾਲਿਪਾਕਸਤਾਨਿ ਭਤ੍ਤਾਭਿਹਾਰੋ ਅਭਿਹਰੀਯਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਪਿਹਯਿਤ੍ਥ. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਰਥਸਤੇਹਿ ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਞ੍ਚ ਚ ਥਾਲਿਪਾਕਸਤਾਨਿ ਭਤ੍ਤਾਭਿਹਾਰੋ ਅਭਿਹਰੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਹਾਨਿਯੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਨੋ ਵੁਡ੍ਢਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਣ੍ਡਸ੍ਸ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਨਾਸਾਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ਚਣ੍ਡਤਰੋ ਅਸ੍ਸ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਰਥਸਤੇਹਿ ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਞ੍ਚ ਚ ਥਾਲਿਪਾਕਸਤਾਨਿ ਭਤ੍ਤਾਭਿਹਾਰੋ ਅਭਿਹਰੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਹਾਨਿਯੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਨੋ ਵੁਡ੍ਢਿ.
[ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੮੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੬੮] ‘‘ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਦਲੀ ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਲ਼ੁ ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਲ਼ੋ ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਤਰੀ ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਗਬ੍ਭਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਗਬ੍ਭਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਵਧਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਰਾਭਵਾਯ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ.
[ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੩, ੧.੨.੧੮੪, ਨੇਤ੍ਤਿ. ੯੦] ‘‘ਫਲਂ ਵੇ ਕਦਲਿਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਫਲਂ ਵੇਲ਼ੁਂ ਫਲਂ ਨਲ਼ਂ;
ਸਕ੍ਕਾਰੋ ਕਾਪੁਰਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਗਬ੍ਭੋ ਅਸ੍ਸਤਰਿਂ ਯਥਾ’’ਤਿ.
ਪਠਮਭਾਣਵਾਰੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.