੩. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ
ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਵਿਭਾਵਨਾ
੪. ਹਾਰਾਦੀਸੁ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਨੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ? ਦੇਸਨਾ ਵਿਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਉਦ੍ਦੇਸਪਾਠੇ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋਤਿ ਸਮਾਸਤੋ. ਨੇਤ੍ਤੀਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਂ. ਕਿਤ੍ਤਿਤਾਤਿ ਕਥਿਤਾ, ਇਦਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
੧. ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਮ੍ਪਿ ਚ ਫਲਂ ਉਪਾਯੋ ਚ.
ਆਣਤ੍ਤੀ ਚ ਭਗਵਤੋ, ਯੋਗੀਨਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾਯਂ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋਪਿ ਆਦੀਨਵਤਾ ਆਦੀਨਵੋਪਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਮ੍ਪਿ ਫਲਮ੍ਪਿ ਉਪਾਯੋਪਿ ਯੋਗੀਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਭਗਵਤੋ ਆਣਤ੍ਤਿਪਿ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਞਾਪਿਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਵਚਨਤ੍ਥਾਦਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਸ੍ਸਾਦੀਯਤੇਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਸੋ? ਸੁਖਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਚ. ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਸੋ? ਤਣ੍ਹਾ, ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਚ. ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਿ.
ਆਭੁਸਂ ਕਮ੍ਮੇਨ ਦੀਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਦੀਨਵੋ, ਦੁਕ੍ਖਾਦਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਤਿਵਿਯ ਆਦੀਨਂ ਕਪਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਪਣਮਨੁਸ੍ਸੋ, ਤਥਾਭਾਵਾ ਚ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਯੋਗਤੋ.
ਨਿਸ੍ਸਰਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ. ਨਿਸ੍ਸਰਤੀਤਿ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ. ਨਿਸ੍ਸਰਣਭੇਦੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪ ਹਾਰਸਙ੍ਖੇਪ) ਬਹੁਧਾ ਵੁਤ੍ਤੋਵ.
ਫਲਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਫਲਂ, ਦੇਸਨਾਯ ਫਲਂ. ਯਦਿਪਿ ਦੇਸਨਾ ਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਭਾਰਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਭਾਰਹੇਤੁਤੋ ਫਲਂ ਪਵਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੇਸਨਾਯ ਫਲਂ ਨਾਮਾਤਿ. ਕਤਮਂ ਤਂ? ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਆਯੁਵਣ੍ਣਸੁਖਬਲਯਸਪਰਿਵਾਰਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਉਪਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸਿਰਿਦੇਵਰਜ੍ਜ- ਸਿਰਿਚਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਸੀਲਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾ ਵਿਜ੍ਜਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਾਵਕਬੋਧਿਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯੋ.
ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਯਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਫਲਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਉਪਾਯੋ, ਕੋ ਸੋ? ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾ. ਪੁਰਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹਿ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯੋ, ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਚ ਉਪਾਯੋ. ਕੇਚਿ ‘‘ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਉਪਾਯੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਨਿਸ੍ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ. ‘‘ਤੇ ਪਹਾਯ ਤਰੇ ਓਘਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫) ਪਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵਂ ਵਕ੍ਖਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਵਾਦੋ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਆਣਤ੍ਤੀਤਿ ਆਣਾਰਹਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਹਿਤਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ‘‘ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਹਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਹੀ’’ਤਿ ਵਿਧਾਨਂ ਆਣਾਠਪਨਂ ਆਣਤ੍ਤਿ ਨਾਮ.
ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਸੂਤਿ ਯੋਗਿਨੋ, ਵੇਨੇਯ੍ਯਾ, ਤੇਸਂ ਯੋਗੀਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਵਚਨਸੇਸਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਂ ਏਕਦੇਸਾਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਿਭਜਨਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਚ ਵਿਭਜਨਾਕਾਰੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਇਧ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ.
ਦੇਸਨਾਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਵਿਚਯਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੨. ‘‘ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਞ੍ਚ, ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਚ ਅਨੁਗੀਤਿ.
ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਪਵਿਚਯੋ, ਹਾਰੋ ਵਿਚਯੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚ ਯਾ ਪੁਚ੍ਛਾ ਵਿਚਯਮਾਨਾ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਞ੍ਚ ਯਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ ਵਿਚਯਮਾਨਾ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਪਦਾਦਿਵਿਚਯੋ, ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਵਿਚਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਵਿਚਯਮਾਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਦਯੋ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਚਿਯਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.
ਪੁਚ੍ਛੀਯਤੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤਂ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੀਯਤੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਭਾਵਸਾਧਨਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਨ ਕਮ੍ਮਸਾਧਨਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਟੀਕਾਯਂ ‘‘ਭਾਵਤ੍ਥੇ ਤੋਤਿ ਆਹ – ‘ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ’’’ਤਿ.
‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਨਿਯਮਿਤਤ੍ਤਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪ ਹਾਰਸਙ੍ਖੇਪ) ਵੁਤ੍ਤੋਵ. ਕਥਂ? –
‘‘ਅਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ ਸਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਧਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਏਕਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਅਨੇਕਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਵਿਸਯਾ ਪਰਮਤ੍ਥਵਿਸਯਾ ਅਤੀਤਵਿਸਯਾ ਅਨਾਗਤਵਿਸਯਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਚਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਇਦਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਠਪਨਂ ਸਾਵਸੇਸਂ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰਂ ਲੋਕਿਯਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਿਚਯੋ.
‘‘ਅਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਇਮਿਨਾ ਸਮੇਤਿ, ਏਤੇਨ ਨ ਸਮੇਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਚਯੋ ਪੁਬ੍ਬੇਨਾਪਰਂ ਸਂਸਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਚਯੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਚਯੋ. ‘‘ਅਯਂ ਅਨੁਗੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਤਦੁਭਯਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਕੁਸਲਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ ਅਕੁਸਲਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਗੀਤਿਵਿਚਯੋ. ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਸੁ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ‘‘ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਂ ‘‘ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਨਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ‘‘ਯਥਾਸਕਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿਯਾ ਤਿਕੇਸੁ, ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਧਿਕੇ ਚ ਦੁਕਸਤੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਪਦਵਸੇਨ ਤਂਤਂਅਸ੍ਸਾਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਅਸ੍ਸਾਦਵਿਚਯੋ.
ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਨਂ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦੀਨਂ ਆਦਿਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਚ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਹਾਨਭਾਗਿਯਤਾਦਿਵਸੇਨ ਆਦੀਨਵਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਓਕਾਰਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ ਆਦੀਨਵਵਿਚਯੋ. ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਦੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਗਮਨਤੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਵਿਭਾਗਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਵਿਚਯੋ. ਫਲਾਦੀਨਂ ਤਂਤਂਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਫਲਸ੍ਸ ਤਦੁਪਾਯਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਵਿਧਿਵਚਨਸ੍ਸ ਚ ਵਿਭਾਗਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵਿਚਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਪਦਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਪੁਚ੍ਛਾਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਗੀਤੀਨਂ, ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨੇਵ ਵਿਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ‘‘ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ –
ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋਵ.
ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਿਸੇਸੋ ਪਨ ਟੀਕਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਥਂ? –
‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਆਮ, ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚਮੇਵਾ’’ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ‘‘ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ, ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ, ਫਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ‘‘ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਕਿਂ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੋ ਕੁਸਲਤ੍ਥੋ, ਉਦਾਹੁ ਸੁਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ, ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਠਪਨਂ, ‘‘ਕਿਂ ਪਨੇਤੇ ‘ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਵਾ ‘ਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਾ ਏਕਤ੍ਥਾ, ਉਦਾਹੁ ਨਾਨਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਨਂ ਸਾਵਸੇਸਂ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਨ ਸਾਵਸੇਸਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਯਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪਾਟਿਹੀਰਕਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰਂ, ਸੇਸਂ ਵਿਚਯਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵਾਤਿ –
ਵੁਤ੍ਤੋਵ. ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਨਾਕੁਲੋ ਪਾਕਟੋ ਯਤਿਪੋਤੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤੋ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਵਿਚਯਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੩. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਹਾਰਾਨਂ, ਯਾ ਭੂਮੀ ਯੋ ਚ ਗੋਚਰੋ ਤੇਸਂ.
ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਾ, ਹਾਰੋ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਹਾਰਾਨਂ ਯਾ ਭੂਮਿ ਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਯੋ ਗੋਚਰੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਸਂ ਭੂਮਿਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗੋਚਰਸਙ੍ਖਾਤਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਨਂ ਯਾ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਾ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤੀਨਂ ਵਿਚਾਰਣਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਕਤਾ, ਸੋ ਯੁਤ੍ਤਿਅਯੁਤ੍ਤਿਪਰਿਕ੍ਖਾਵਿਚਾਰਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਯੁਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤੇਸਂ ਹਾਰਾਨਂ ਭੂਮਿਭੂਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਦੁਵਿਧੋ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ, ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਵਾਚਕਭਾਵੋ ਚ. ਗੋਚਰਭੂਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯਧਮ੍ਮਤਾਹਿ ਅਵਿਲੋਮਨਂ. ਅਯੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੪. ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਜਿਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ.
ਇਤਿ ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਜਿਨੋ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤੇ ਜਿਨੇਨ ਦੇਸਿਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਤਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯਾਵ ਯਤ੍ਤਕਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਜਿਨੇਨ ਦੇਸਿਤਾ, ਤਤ੍ਤਕਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਞ੍ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਤਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ, ਇਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯਾਵ ਯਤ੍ਤਕਾ ਸਬ੍ਬੇ ਪਦਟ੍ਠਾਨਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਵ, ਤਤ੍ਤਕਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਧਮ੍ਮਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਕਥਿਤਾਨਿ, ਏਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਸੁਤ੍ਤੇ ਦੇਸਿਤਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਦੇਸਿਤਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯਥਾਰਹਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੫. ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇ, ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਕੇਚਿ.
ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ, ਸੋ ਹਾਰੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਧਮ੍ਮੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੇ ਵਾ ਸਤਿ ਤੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਯੇ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਰੂਪਤੋ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਤਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਲਕ੍ਖਣੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਏਕਂ ਸਮਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਸਹਚਾਰਿਤਾਯ ਵਾ ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਵਾ ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾਯ ਵਾ ਸਮਾਨਫਲਤਾਯ ਵਾ ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਤਿ. ਕਥਂ? – ‘‘ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਾਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੪੧, ੩੫੭, ੩੫੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੨੪), ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਹਚਾਰਿਤਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਹਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ. ‘‘ਦਦਂ ਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਗਨ੍ਥਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੬; ਸੁ. ਨਿ. ੧੮੯) ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾ, ਪਿਯਵਚਨਅਤ੍ਥਚਰਿਯਾ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤਾਪਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ‘‘ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾਯ ਸਞ੍ਞਾਦਯੋਪਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਸਮਾਨਫਲਤਾਯ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਦਯੋਪਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੪) ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਦਯੋਪਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੩) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ.
ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੬. ‘‘ਨੇਰੁਤ੍ਤਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਥ ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਞ੍ਚ;
ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਸਨ੍ਧੀ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਨੇਰੁਤ੍ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਪਦਨਿਬ੍ਬਚਨਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੇਸਕਾਨਂ, ਸਾਵਕਾਨਂ ਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੁਖੇਨ ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰੇਨ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿ ਚ ਏਤੇ ਨਿਰੁਤ੍ਤਾਦਯੋ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਭਾਵੀਯਨ੍ਤਿ, ਏਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਦੇਸਨਾਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੇਸਕਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਦਿ ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ. ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਹਾਰਸ੍ਸ ਬਹੁਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੫ ਆਦਯੋ) ਲਕ੍ਖਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮ.
ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਆਵਟ੍ਟਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੭. ‘‘ਏਕਮ੍ਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ, ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਸੇਸਕਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ;
ਆਵਟ੍ਟਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ, ਆਵਟ੍ਟੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ ਏਕਮ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੁਆਦਿਕੇ ਦੇਸਨਾਰੁਲ਼੍ਹੇ ਸਤਿ ਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਵਾ ਸੇਸਕਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ, ਦੇਸਨਾਯ ਸਰੂਪਤੋ ਅਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਸੇਸਕਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ, ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਪਰਿਯੇਸਿਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ਦੇਸਨਂ ਪਮਾਦਾਦੀਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇ ਕੋਸਜ੍ਜਾਦਿਕੇ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਆਵਟ੍ਟਤਿ ਆਵਟ੍ਟਾਪੇਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਆਵਟ੍ਟੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
‘‘ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ, ਸੇਸੇਪਿ ਸਭਾਗੇ ਆਵਟ੍ਟਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੁਆਦਿਕੇ ਦੇਸਨਾਰੁਲ਼੍ਹੇ ਸਤਿ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਕੋਸਜ੍ਜਾਦਿਕੇਯੇਵ ਦੇਸਨਂ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਅਵਸੇਸਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਾਦਿਕੇਪਿ ਦੇਸਨਂ ਆਵਟ੍ਟੇਤੀਤਿ.
ਆਵਟ੍ਟਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੮. ‘‘ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਭੂਮਿਞ੍ਚ ਵਿਭਜਤੇ ਅਯਂ ਹਾਰੋ.
ਸਾਧਾਰਣੇ ਅਸਾਧਾਰਣੇ ਚ ਨੇਯ੍ਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਦਾਨਸੀਲਾਦਿਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ‘‘ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿ ਭਾਵਨਾਭੂਮੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਭੂਮਿਞ੍ਚ ਸਾਧਾਰਣੇ ਚ ਅਸਾਧਾਰਣੇ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਭਜਤੇ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਨੇਯ੍ਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਾ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਅਕੁਸਲਾ ਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ‘‘ਇਦਂ ਸੀਲਂ ਇਮਸ੍ਸ ਮਹਗ੍ਗਤਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਇਦਂ ਸੀਲਂ ਇਦਂ ਝਾਨਂ ਇਮਸ੍ਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ, ‘‘ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਭੂਮਿ, ਭਾਵਨਾਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਯੋ ਭੂਮਿ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭੂਮਿਞ੍ਚ, ‘‘ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਧਾਰਣੇ ਚ, ‘‘ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਨ੍ਤਾਨਂ ਅਸਾਧਾਰਣਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਸਾਧਾਰਣੇ ਚ ਯੇਨ ਵਿਭਜਤਿ, ਸੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿਆਦਿਨਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੩-੩੪) ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਨਾਕਾਰੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੯. ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ, ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਭਾਵਿਤੇ ਪਹੀਨੇ ਚ.
ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ, ਹਾਰੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤੇ ਭਾਵਿਤੇ ਭਾਵਿਤਬ੍ਬੇ ਕੁਸਲੇ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਕਥਿਤੇ, ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੇ ਵਾ ਪਹੀਨੇ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇ ਅਕੁਸਲੇ ਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਕਥਿਤੇ, ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੇ ਵਾ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਵਿਪਰੀਤਧਮ੍ਮੇ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਭਵਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤਸ੍ਸ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਪਹੀਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ‘‘ਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਾ ਕਾਮਾ …ਪੇ… ਕਾਮੇਹਿ ਵੇਰਮਣੀ ਤੇਸਂ ਅਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਭਾਵਂ ਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੫ ਆਦਯੋ) ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਾ.
ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਵੇਵਚਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੦. ‘‘ਵੇਵਚਨਾਨਿ ਬਹੂਨਿ ਤੁ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਏਕਧਮ੍ਮਸ੍ਸ.
ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਵਿਦੂ, ਵੇਵਚਨੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਤੁ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਏਵ, ਬਹੂਨਿ ਤੁ ਬਹੂਨਿ ਏਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਯੋ ਸੁਤ੍ਤਵਿਦੂ ਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪਦਤ੍ਥੇ ਯੋਜੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਵਿਦੁਨੋ ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਵੇਵਚਨੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਯੋ ਸੋ-ਸਦ੍ਦਾ ਅਸਮਾਨਤ੍ਥਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਯੋ ਸੁਤ੍ਤਵਿਦੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਥੇ ਭਗਵਤਿ ‘‘ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕਵਿਦੂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ, ਫਲਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਗਤੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਧਿਗਤਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦੋ ਚਤੁਯੋਗਵਿਪ੍ਪਹੀਨੋ ਅਗਤਿਗਮਨਵੀਤਿਵਤ੍ਤੋ ਉਦ੍ਧਟਸਲ੍ਲੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਵਣੋ ਮਦ੍ਦਿਤਕਣ੍ਟਕੋ ਨਿਬ੍ਬਾਪਿਤਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੋ ਬਨ੍ਧਨਾਤੀਤੋ ਗਨ੍ਥਵਿਨਿਵੇਠਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵੀਤਿਵਤ੍ਤੋ ਭਿਨ੍ਨਨ੍ਧਕਾਰੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਲੋਕਧਮ੍ਮਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਅਨੁਰੋਧਵਿਰੋਧਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸਙ੍ਖੇਪਗਤੋ ਬਨ੍ਧਨਾਤਿਵਤ੍ਤੋ ਠਪਿਤਸਙ੍ਗਾਮੋ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤਰੋ ਉਕ੍ਕਾਧਰੋ ਆਲੋਕਕਰੋ ਪਜ੍ਜੋਤਕਰੋ ਤਮੋਨੁਦੋ ਰਣਞ੍ਜਹੋ ਅਪਰਿਮਾਣਵਣ੍ਣੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਵਣ੍ਣੋ ਅਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯਵਣ੍ਣੋ ਆਭਙ੍ਕਰੋ ਪਭਙ੍ਕਰੋ ਧਮ੍ਮੋਭਾਸਪਜ੍ਜੋਤਕਰੋ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੮) ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਬਹੂਨਿ ਵੇਵਚਨਾਨਿ ਯੋਜਿਤਾਨਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੭ ਆਦਯੋ) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ.
ਵੇਵਚਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੧. ‘‘ਏਕਂ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਵਿਧਾਹਿ ਦੇਸੇਤਿ.
ਸੋ ਆਕਾਰੋ ਞੇਯ੍ਯੋ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮਂ ਵਿਵਿਧਾਹਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪ੍ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਯੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਦੇਸੇਤਿ, ਸੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਭਾਵਿਤੋ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਿਧਾਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ- ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਬ੍ਬਿਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਏਕਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰਵਿਭਾਵਨਾਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ, ਛਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ, ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ, ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ, ਦਸਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.
‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਅਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਨਨ੍ਦੀ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਂ. ਯਤ੍ਥ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੪; ਕਥਾ. ੨੯੬) ਏਵਮਾਦਿ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਚਾਤਿ.
‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਨਨ੍ਦੀ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੪; ਕਥਾ. ੨੯੬) ਏਵਮਾਦਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ‘‘ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ, ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸੁਤਮਯਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਪਵਤ੍ਤਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੯ ਆਦਯੋ) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.
ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਓਤਰਣਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੨. ‘‘ਯੋ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਖਨ੍ਧਾ ਚ ਧਾਤੁਆਯਤਨਾ.
ਏਤੇਹਿ ਓਤਰਤਿ ਯੋ, ਓਤਰਣੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਚ ਯੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਖਨ੍ਧਾ ਚ ਯਾਨਿ ਧਾਤੁਆਯਤਨਾਨਿ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਿ, ਏਤੇਹਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਖਨ੍ਧਧਾਤਾਯਤਨੇਹਿ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਪਦਤ੍ਥਮੁਖੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਯਮਾਨੇਹਿ ਚ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਓਤਰਤਿ ਓਗਾਹਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕੇ ਤਤ੍ਥ ਵਾਚਕਵਸੇਨ, ਤਤ੍ਥ ਞਾਪਕਵਸੇਨ ਵਾ ਅਨੁਪਵਿਸਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਓਤਰਣੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਖਨ੍ਧਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਚ ਖਨ੍ਧਾ ਚਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਖਨ੍ਧਾ. ਧਾਤੁਆਯਤਨਾਤਿ ਧਾਤੁਯੋ ਚ ਆਯਤਨਾਨਿ ਚ ਧਾਤੁਆਯਤਨਾ. ਕਥਂ ਓਤਰਣੋ? ‘‘ਉਦ੍ਧਂ ਅਧੋ ਸਬ੍ਬਧਿ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੨) ਪਾਠੋ.
ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਰੂਪਧਾਤੁ ਚ ਅਰੂਪਧਾਤੁ ਚ. ਅਧੋਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁ. ਸਬ੍ਬਧਿ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤੇਧਾਤੁਕੇ ਅਯਂ ਅਸੇਕ੍ਖਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ. ਤਾਨਿਯੇਵ ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਅਯਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਓਤਰਣਾ.
ਤਾਨਿਯੇਵ ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧੋ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ, ਅਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇਹਿ ਓਤਰਣਾ.
ਤਾਨਿਯੇਵ ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਤੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ, ਅਯਂ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਓਤਰਣਾ.
ਤਾਨਿਯੇਵ ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਯੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਾਸਵਾ, ਨੋ ਚ ਭਵਙ੍ਗਾ, ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਅਯਂ ਧਾਤੂਹਿ ਓਤਰਣਾ.
ਸਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ, ਯਂ ਆਯਤਨਂ ਅਨਾਸਵਂ, ਨੋ ਚ ਭਵਙ੍ਗਂ, ਅਯਂ ਆਯਤਨੇਹਿ ਓਤਰਣਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੨ ਆਦਯੋ) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.
ਓਤਰਣਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਸੋਧਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੩. ‘‘ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਮ੍ਹਿ ਪਞ੍ਹੇ, ਗਾਥਾਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਯਮਾਰਬ੍ਭ.
ਸੁਦ੍ਧਾਸੁਦ੍ਧਪਰਿਕ੍ਖਾ, ਹਾਰੋ ਸੋ ਸੋਧਨੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਸ੍ਸਂ ਗਾਥਾਯਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹੇ ਪਞ੍ਹੇ ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤੇ ਅਤ੍ਥੇ ਭਗਵਤਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਗਾਥਾਯਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਮ੍ਹਿ ਯਂ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਆਰਬ੍ਭ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਸਾ ਗਾਥਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਪੁਚ੍ਛਨਤ੍ਥਾਯ ਠਪਿਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਸੁਦ੍ਧਾਸੁਦ੍ਧਪਰਿਕ੍ਖਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ਭਵੇ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਕਥਂ? ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸੋਧਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਭੋ ਨ ਸੋਧਿਤੋ. ‘‘ਵਿਵਿਚ੍ਛਾ ਪਮਾਦਾ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸੋਧਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਭੋ ਨ ਸੋਧਿਤੋ. ‘‘ਜਪ੍ਪਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸੋਧਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਭੋ ਨ ਸੋਧਿਤੋ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਮਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਞ੍ਚ ਸੋਧਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਭੋ ਚ ਸੋਧਿਤੋਤਿ. ਏਵਂ ਪਦਾਦੀਨਂ ਸੋਧਿਤਾਸੋਧਿਤਭਾਵਵਿਚਾਰੋ ਹਾਰੋ ਸੋਧਨੋ ਨਾਮ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੫ ਆਦਯੋ) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.
ਸੋਧਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੪. ‘‘ਏਕਤ੍ਤਤਾਯ ਧਮ੍ਮਾ, ਯੇਪਿ ਚ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾਯ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ.
ਤੇ ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਤ੍ਤਤਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨਪਿ ਚ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾਯ ਵਿਸੇਸੇਨਪਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਕਪ੍ਪਨਾਯ ਵੋਹਾਰਭਾਵੇਨ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਤੋ, ਕਾਲਦਿਸਾਵਿਸੇਸਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਅਪੇਕ੍ਖਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਚ, ਏਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਏਕਤ੍ਤਤਾਯਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਸਮਾਨਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਏਕਤ੍ਤਮੇਵ ਏਕਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ. ਏਕਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮਾਨਤ੍ਥਵਾਚਕੋ, ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਾਚਕੋਤਿ. ਵੇਮਤ੍ਤਤਾਯਾਤਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਮਤ੍ਤਾ ਵਿਮਤ੍ਤਾ, ਵਿਮਤ੍ਤਾ ਏਵ ਵੇਮਤ੍ਤਂ, ਵੇਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ. ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਸ੍ਵੇ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਕਾਲਵਿਸੇਸਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਦਿਸਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਾ, ਏਵਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਾ ਚ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਭਾਵਾਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਜਾਤਿਆਦਿਂ ਅਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਸਮਾਨਮ੍ਪਿ ਸਚ੍ਚਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਸੇਸੋ ਹੋਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਾਦੀਸੁਪੀਤਿ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਤਾ. ‘‘ਜਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਜਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਮਰਣਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਤਾ, ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੬ ਆਦਯੋ) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.
ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੫. ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਜਨਯਨ੍ਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਪਰਮ੍ਪਰਤੋ.
ਹੇਤੁਮਵਕਡ੍ਢਯਿਤ੍ਵਾ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਾ ਯੇ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕਂ ਯਂ ਫਲਧਮ੍ਮਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਰਮ੍ਪਰਤੋ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭੂਤਂ ਪੁਰਿਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਂ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਜਨਕਂ ਹੇਤੁਂ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਕਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਪਚ੍ਚਯਹੇਤੁਞ੍ਚ ਅਵਕਡ੍ਢਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਏਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਅਸਾਧਾਰਣਹੇਤੂ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋ ਸਾਧਾਰਣਪਚ੍ਚਯਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਅਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਹੇਤੁ, ਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ, ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੁ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਕਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੯) ਵਿਭਙ੍ਗਵਚਨਞ੍ਚ.
ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਸਮਾਰੋਪਨਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੬. ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂਮੂਲਾ, ਯੇ ਚੇਕਤ੍ਥਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਮੁਨਿਨਾ.
ਤੇ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਸ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਸੀਲਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂਮੂਲਾ ਯੇਸਂ ਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਮੂਲਾ, ਤੇ ਸੀਲਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾ, ਯੇ ਚ ਰਾਗਵਿਰਾਗਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੇਕ੍ਖਫਲਕਾਮਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਤ੍ਥਤਾਯ ਏਕਤ੍ਥਾ ਸਮਾਨਤ੍ਥਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਮੁਨਿਨਾ ਪਕਾਸਿਤਾ, ਤੇ ਰਾਗ…ਪੇ… ਤਿਕ੍ਕਮਨਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵੇਵਚਨਭਾਵੇਨ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੀਲਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਰਵਿਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰੀ ਕਥਿਤਾ, ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰੀ ਚ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਹਾਨੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾਸਮਾਰੋਪਨਪਹਾਨਸਮਾਰੋਪਨਾਪਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਸਮਾਰੋਪਨੋ, ਵੇਵਚਨਸਮਾਰੋਪਨੋ, ਭਾਵਨਾਸਮਾਰੋਪਨੋ, ਪਹਾਨਸਮਾਰੋਪਨੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਿਕਸੁਚਰਿਤਂ, ਵਾਚਸਿਕਸੁਚਰਿਤਞ੍ਚ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਮਨੋਸੁਚਰਿਤੇ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਚ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਥਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਮਥੋ ਰਾਗਵਿਰਾਗਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਸਮਾਰੋਪਨੋ. ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਸੇਕ੍ਖਫਲਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਸੇਕ੍ਖਫਲਂ, ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਤੇਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ, ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਪਞ੍ਞਾਬਲਂ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵੇਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵੇਵਚਨਸਮਾਰੋਪਨੋ. ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਚਤੂਸੁ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਭਾਵਨਾਸਮਾਰੋਪਨੋ. ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਅਸੁਭੇ ‘‘ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਚਸ੍ਸ ਆਹਾਰੋ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਾਮੁਪਾਦਾਨੇਨ ਚ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਭਵਤਿ, ਕਾਮਯੋਗੇਨ ਚ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥੇਨ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਕਾਮਾਸਵੇਨ ਚ ਅਨਾਸਵੋ ਭਵਤਿ, ਕਾਮੋਘਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ ਭਵਤਿ, ਰਾਗਸਲ੍ਲੇਨ ਚ ਵਿਸਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਰੂਪੂਪਿਕਾ ਚਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਚਸ੍ਸ ਰਾਗੋ ਪਹੀਨੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਵੇਦਨਾਸੂਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਪਹਾਨਸਮਾਰੋਪਨੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ.
ਇਤਿ ਸਤ੍ਤਿਬਲਾਨੁਰੂਪਾ ਰਚਿਤਾ.
ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਵਿਭਾਵਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਿਭਾਵਨਾ
੧੭. ਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਕਤਮੇ ਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਣ੍ਹਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਏਵਂ ਉਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਹਾਰੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨਯੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਗਹਿਤਂ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਞ੍ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਨੇਤਿ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤੇਨ ਸਮਥੇਨ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਗਹਿਤੇਨ ਸਮਥੇਨ, ਗਹਿਤਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਂ ਨੇਤਿ, ਨਯਨ੍ਤੋ ਚ ਸਚ੍ਚੇਹਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਨੇਤਿ, ਅਯਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਸੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ ਨਯੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਚ ਗਾਥਾਯਂ ‘‘ਨਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਅਨੁਗਾਹਣਨਯੋ ਅਤ੍ਥਨਯੋਵ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਯਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਦਿਮੁਖੇਨ ਨਯਭੂਮਿਰਚਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵ ਨਯਵੋਹਾਰੋ ਕਤੋਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੭੮-੭੯) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ.
ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੮. ‘‘ਯੋ ਅਕੁਸਲੇ ਸਮੂਲੇਹਿ, ਨੇਤਿ ਕੁਸਲੇ ਚ ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ.
ਭੂਤਂ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ, ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਂ ਤਂ ਨਯਂ ਆਹੂ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਅਕੁਸਲੇ ਸਮੂਲੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਤੀਹਿ ਲੋਭਾਦੀਹਿ ਮੂਲੇਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਨੇਤਿ, ਕੁਸਲੇ ਚ ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਤੀਹਿ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਂ ਨੇਤਿ, ਨਯਨ੍ਤੋ ਚ ਭੂਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਨੇਤਿ, ਨ ਅਭੂਤਂ ਮਾਯਾਮਰੀਚਿਆਦਯੋ ਵਿਯ, ਤਥਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਨੇਤਿ, ਨ ਘਟਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਚ੍ਚਮਤ੍ਤਂ, ਅਵਿਤਥਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਨੇਤਿ, ਨ ਵਿਤਥਂ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਭੂਤਾ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਤਥਾ, ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਭਾਵਤੋ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਭਾਵਤੋ ਵਿਪਾਕੇ ਸਤਿ ਅਵਿਸਂਵਾਦਕਤ੍ਤਾ ਅਵਿਤਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਹਿ ਏਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ‘‘ਭੂਤਂ, ਤਥਂ, ਅਵਿਤਥ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਸੇਸਨਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਅਥ ਵਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ, ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਚ ਕੁਸਲਾਨਿ ਨਯਨ੍ਤੋ ਅਯਂ ਨਯੋ ਭੂਤਂ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ ਨੇਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਹਿ ਬਾਧਕਾਦਿਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾਭਾਵੇਨ ਭੂਤਾਨਿ, ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਥਾਨਿ, ਅਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋ ਅਵਿਤਥਾਨਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਨਿ ਅਵਿਤਥਾਨਿ ਅਨਞ੍ਞਥਾਨੀ’’ਤਿ ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੦; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੮). ਅਕੁਸਲਾਦਿਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣਂ ਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਂ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਆਹੂਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਤੀਹਿ ਹੇਤੂਹਿ ਪੁਕ੍ਖਲੋ ਸੋਭਨੋਤਿ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲੋ ਅਕੁਸਲਾਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਠਾਨੂਪਚਾਰਤੋ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯੋ ਨਾਮਾਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੭-੮੮) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ.
ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੧੯. ‘‘ਯੋ ਨੇਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ, ਕਿਲੇਸੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ.
ਏਤਂ ਨਯਂ ਨਯਵਿਦੂ, ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਆਹੂ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ ਕਿਲੇਸੇ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਨੇਤਿ, ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਂ ਨੇਤਿ, ਏਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਂ ਨਯਵਿਦੂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨਯਕੋਵਿਦਾ, ਅਤ੍ਥਨਯਕੁਸਲਾ ਏਵ ਵਾ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਆਹੂਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹੀਤਿ ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਂ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖਂ, ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਨਿਚ੍ਚਂ, ਅਨਤ੍ਤਨਿ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚਤੂਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹੀਤਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਵੇਧਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੇ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੬-੮੭) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.
ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੨੦. ‘‘ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ ਹਿ ਯੇ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਤਹਿਂ ਤਹਿਂ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਮਨਸਾ ਵੋਲੋਕਯਤੇ, ਤਂ ਖੁ ਦਿਸਾਲੋਚਨਂ ਆਹੂ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸੀਹਲੋਚਨਂ ਆਹੂ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਲਿਖਿਤੋ, ਸੋ ਪਨ ਨ ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਾਠੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਭਿਨ੍ਨਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਹਿਂ ਤਹਿਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ ਯੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਨਯਸ੍ਸ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਨਯਸ੍ਸ ਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮੇ ਅਬਹਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਏਵ ਯਂ ਓਲੋਕਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਂ ਓਲੋਕਨਂ ਖੁ ਓਲੋਕਨਂ ਏਵ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹੂਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੂਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਤ੍ਥਂ ਕਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੁ. ਕੁਸਲਾਤਿ ਵੋਦਾਨਿਯਾ. ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ. ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥਿਤਾ. ਓਲੋਕਯਤੇਤਿ ਤੇ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ‘‘ਅਯਂ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਵਿਚਾਰੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖੂਤਿ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਤੇਨ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯੋ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ.
੨੧. ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ. ‘‘ਕਤਮੋ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਂਤਂਨਯਦਿਸਾਭੂਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਦਿਸਾਲੋਚਨੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਉਕ੍ਖਿਪਿਯ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਸਮਾਨੇਤਿ ਯਂ ਸਮਾਨਯਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਸਮਾਨਯਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਨਯੋ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਨਯੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਨਾਮ ਹਤ੍ਥੀਨਂ ਇਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਆਨਯਨਕਾਰਣਭੂਤੋ ਵਜਿਰਾਦਿਮਯੋ ਤਿਕ੍ਖਗ੍ਗੋ ਉਜੁਵਙ੍ਕਭੂਤੋ ਦਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਵਿਸੇਸੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਨਯੋ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ਅਙ੍ਕੁਸੋ. ਏਤੇਨ ਹਿ ਨਯੇਨ ਇਚ੍ਛਿਤਂ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਨਯਤੀਤਿ. ਮੁਖ੍ਯਤੋ ਪਨ ਅਙ੍ਕੇ ਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠਾਨੇ ਉਦ੍ਧਟੋ ਅਸਤਿ ਅਨ੍ਤੋ ਪਵਿਸਤੀਤਿ ਅਙ੍ਕੁਸੋ. ਅਙ੍ਕਸਦ੍ਦੂਪਪਦਉਪੁਬ੍ਬਅਸਧਾਤੁ ਅਪਚ੍ਚਯੋਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਨਯੋ ਕੋਚਿਪਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.
ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਚੇਵ ਪਞ੍ਚ ਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਚ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ. ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਠਮਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਉਦਾਹੁ ਨਯਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੨੨. ‘‘ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਠਮਂ, ਦਿਸਾਲੋਚਨਤੋ ਦਿਸਾ ਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ.
ਸਙ੍ਖਿਪਿਯ ਅਙ੍ਕੁਸੇਨ ਹਿ, ਨਯੇਹਿ ਤਿਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸੇ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. –
ਗਾਥਮਾਹ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ਹਾਰੇ, ਨਯੇ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨੇਸਂ ਯੋਜਨਕ੍ਕਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਠਮ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਭਾਵਤੋ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤੇ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵੇਨ ਪਠਮਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਯੋਜੇਨ੍ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਹਾਰਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ. ਹਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਂ ਪਠਮਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਦਿਸਾਲੋਚਨੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯੇਨ ਨੇਤ੍ਵਾ ਤੀਹਿ ਅਤ੍ਥਨਯੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਇਤਿ ਸਤ੍ਤਿਬਲਾਨੁਰੂਪਾ ਰਚਿਤਾ
ਨਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਿਭਾਵਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਵਿਭਾਵਨਾ
ਨੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਂ ਸਾਸਨਵਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤਂ ਯੇਸਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਂ, ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੇ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸਰੂਪਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ –
੨੩. ‘‘ਅਕ੍ਖਰਂ ਪਦਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਤਥੇਵ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ.
ਆਕਾਰਛਟ੍ਠਵਚਨਂ, ਏਤ੍ਤਾਵ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਬ੍ਬਂ.
੨੪. ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ ਪਕਾਸਨਾ, ਵਿਵਰਣਾ ਵਿਭਜਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.
ਏਤੇਹਿ ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ, ਅਤ੍ਥੋ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ. –
ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਯੇਸਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਂ, ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ‘ਸੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘ਅਕ੍ਖਰਪਦ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩) ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਅਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ? ਅਕ੍ਖਰਟ੍ਠੇਨ ਅਸਞ੍ਚਰਣਟ੍ਠੇਨ. ਅਕਾਰਾਦਿਵਣ੍ਣੋ ਹਿ ਅਕਾਰਾਦਿਤੋ ਇਕਾਰਾਦਿਪਰਿਯਾਯਂ ਨਕ੍ਖਰਤਿ, ਨ ਸਞ੍ਚਰਤਿ, ਨ ਸਙ੍ਕਮਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਪਦੇ ਵਣ੍ਣੋ ਅਕ੍ਖਰਂ ਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਸਞ੍ਚਰਣਤੋ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩). ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਪਦੇਤਿ ਚ ਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਤਿਚਤੁਕ੍ਖਰਵਨ੍ਤੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ਏਕਦ੍ਵਿਤਿਕ੍ਖਰਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਅਕ੍ਖਰਂ ਨਾਮ, ਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਪਦਂਯੇਵ, ਨ ਅਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪਦਂ ਪਨ ਪਵੇਸਨਤੋ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਯਂ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਅਕਾਰਾਦਿਵਣ੍ਣੋ ਅਵੇਵਚਨਤ੍ਤਾ. ‘‘ਮਾ ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਾ ਏਕਕ੍ਖਰਪਦਾ ਮਾ-ਕਾਰਾਦਿ ਅਕ੍ਖਰਂ ਨਾਮ, ਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਦਂ ਪਨ ਪਦਮੇਵ ਹੋਤਿ.
ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਦਂ. ਤਂ ਨਾਮਾਖ੍ਯਾਤੋਪਸਗ੍ਗਨਿਪਾਤਪ੍ਪਭੇਦੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਦਬ੍ਬਪਧਾਨਂ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਨਾਮਪਦਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਦਬ੍ਬਮਾਵਿਭੂਤਰੂਪਂ, ਕਿਰਿਯਾ ਅਨਾਵਿਭੂਤਰੂਪਾ. ਕਿਰਿਯਾਪਧਾਨਂ ‘‘ਫੁਸਤਿ ਵੇਦਯਤਿ ਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਆਖ੍ਯਾਤਪਦਂ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਫੁਸਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਆਵਿਭੂਤਰੂਪਾ, ਦਬ੍ਬਮਨਾਵਿਭੂਤਰੂਪਂ. ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਬੋਧਹੇਤੁਭੂਤਂ ਪ-ਉਪ-ਇਤਿਏਵਮਾਦਿਕਂ ਉਪਸਗ੍ਗਪਦਂ ਨਾਮ. ‘‘ਚਿਰਪ੍ਪਵਾਸਿਂ (ਧ. ਪ. ੨੧੯) ਉਪਵੁਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੭੧; ਸੁ. ਨਿ. ੪੦੫) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਹਿ ਪ-ਉਪਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਵਸਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਯੋਗਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਤਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ. ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਪਨ ਨਾਮਪਦਆਖ੍ਯਾਤਪਦਦ੍ਵਯਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਿਰਿਯਾਯ ਚੇਵ ਦਬ੍ਬਸ੍ਸ ਚ ਸਰੂਪਵਿਸੇਸਪਕਾਸਨਹੇਤੁਭੂਤਂ ‘‘ਏਵਂ, ਇਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਨਿਪਾਤਪਦਂ ਅਸ੍ਸਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਪਿ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ, ਅਕ੍ਖਰੇਨ ਪਨ ਕਥਂ ਗਹਿਤੋਤਿ ਚੇ? ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨੇਹਿ ਸੁਣਨ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੇਸਵਿਧਾਨਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਪਦਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਕ੍ਖਰੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥਾਕਾਰੋ ਗਹਿਤੋਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ, ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਚ ਪਦੇਹਿ ਚ ਉਗ੍ਘਟੇਤੀ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੯) ਚ.
ਵਿਵਰਣਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਾ. ਵਿਭਜਨਾ ਚ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਵਿਭਜਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮਾਹਾਰੇ ਅਯਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦਸਮਾਸੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਾਗਕਰਣਂ ਵਿਭਜਨਂ ਨਾਮ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਕਾਰੇਹਿ ਯੋ ਅਤ੍ਥਾਕਾਰੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਥਾਕਾਰੋ ਵਿਵਰਣਵਿਭਜਨਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਅਤ੍ਥਪਦੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੋ. ਪਾਕਟਕਰਣਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਿਯਮਾਨੋ ਯੋ ਅਤ੍ਥਾਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਤ੍ਥਾਕਾਰੋ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੋ. ਏਤੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਦੀਹਿ ਛਹਿ ਅਤ੍ਥਪਦੇਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਗਹਿਤੋ, ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਉਗ੍ਘਟਨਾਦਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਨੋ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਨਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਉਗ੍ਘਟਨਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਭਵੇ, ਸੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਪਕਾਸਨਾਕਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਨੋ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਬੋਧਨਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਿਪਞ੍ਚਨਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਵਿਵਰਣਾਵਿਭਜਨਾਕਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪਬੋਧਨਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਨਯਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਕਾਰੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੋ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਹਿ ਦੇਸਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨੇਨ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪਬੋਧਨਕਿਰਿਯਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਦਿਆਕਾਰੋ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨੪).
‘‘ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਤੀਹਿ ਅਤ੍ਥਨਯੇਹਿ ਚੇਵ ਛਹਿ ਅਤ੍ਥਪਦੇਹਿ ਚ ਅਯੁਤ੍ਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਕਿਂ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਉਦਾਹੁ ਸਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ –
੨੫. ‘‘ਤੀਣਿ ਚ ਨਯਾ ਅਨੂਨਾ, ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ ਗਣਿਤਾਨਿ.
ਨਵਹਿ ਪਦੇਹਿ ਭਗਵਤੋ, ਵਚਨਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਸਮਾਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. –
ਗਾਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤੀਣੀਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਲ੍ਲਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਯੋਤਿ ਪਨ ਪਕਤਿਲਿਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਗਣਿਤਾ ਅਨੂਨਾ ਤਯੋ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਯਾ ਚ ਗਣਿਤਾਨਿ ਅਨੂਨਾਨਿ ਛ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਦਾਨਿ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਹਿ ਚ ਅਤ੍ਥਪਦੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਾਯੁਤ੍ਤੋਵ ਅਯੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਨਯਾਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਨਯਾ. ਪਦਾਨੀਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ.
੨੬. ਯੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਤੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥੇ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਗਣਨਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਮੂਹਸ੍ਸ ਅਵਯਵਭੂਤਾਨਿ ਨਵਭੇਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਗਣਨਤੋ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਭੂਤਂ ਉਭਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਯਤੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਯਤੋ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਾ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਾ ਏਤ੍ਤਿਕਾ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਾਵ ਨੇਤ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਨਵਪ੍ਪਦਾਨੀਤਿ ਤਯੋ ਅਤ੍ਥਨਯਾ, ਛ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਚ. ਚਤੁਬ੍ਬੀਸਾਤਿ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ, ਛ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਅਙ੍ਕੁਸਨਯਾ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਾ ਚ ਨੇਤ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਇਤੋ ਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਨੇਤ੍ਤਿਪਦਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
‘‘ਏਵਂ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਪਦਤ੍ਥਾਯ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਹਾਰਨਯਾਨਂ ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਚਯਹਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧੋ, ਏਵਂ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿਪਿ ‘‘ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਠਮ’’ਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਭੋ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿਮੇ ਹਾਰਾ ਚੇਵ ਨਯਾ ਚ ਇਮਿਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਦੀਪਨਵਚਨਸਵਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਞਾਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਕਮੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਨਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਨਿਸ੍ਸਯਾਨਿ, ਫਲਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਫਲਂ, ਉਪਾਯੋ ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਉਪਾਯੋ, ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਰੀਰਂ. ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਤਾਸਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਫਲੁਪਾਯਾਣਤ੍ਤੀਨਂ ਵਿਭਾਵਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ.
ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਪਕਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਨਰੂਪਾਤਿ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਾਨਂ ਵਿਚਯਹਾਰਾਦੀਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਚ ਪਠਮਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ.