੩. ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਦ੍ਧਾਨਗਮਨਵਣ੍ਣਨਾ

੨੫੪. ਏਵਂ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸੁਤ੍ਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੋ ਯਥਾਨੁਪੁਬ੍ਬਂ ਸਂਵਣ੍ਣੋਕਾਸਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ, ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਗੀਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ…ਪੇ… ਕੋਸਲੇਸੂਤਿ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਏਵਮੀਦਿਸੇਸੁ. ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਪਦਤ੍ਥਵਿਪਲ੍ਲਾਸਜੋਤਕੋ ਪਨ ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਆਦਿਸਦ੍ਦਲੋਪੋ ਵਾ ਏਸ, ਉਪਲਕ੍ਖਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ. ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਾਮ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤਾਯ ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਭਜਨਾ. ‘‘ਹਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਾਗਤ-ਮਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਾਠੋ, ਸੋ ਅਯੁਤ੍ਤੋਵ ਟੀਕਾਯ ਅਨੁਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਅਸਂਵਣ੍ਣਿਤਤ੍ਤਾ ਚ.

‘‘ਰਾਜਕੁਮਾਰਾ ਗੋਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕੋਸਲਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੪) ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਕੋਸਂ ਲਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਕੋਸਲਾ’’ਤਿ. ਜਨਪਦਿਨੋਤਿ ਜਨਪਦਵਨ੍ਤੋ, ਜਨਪਦਸ੍ਸ ਵਾ ਇਸ੍ਸਰਾ. ‘‘ਕੋਸਲਾ ਨਾਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ‘‘ਜਨਪਦਿਨੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਤਂਤਂਨਾਮਪਞ੍ਞਾਤੇਸੁ ਤਤ੍ਥ ਨਿਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਜਨਪਦਿਭਾਵਤੋ ਤੇਸਮੇਵ ਨਿਵਸਨਮੁਪਾਦਾਯ ਜਨਪਦਸ੍ਸਾਯਂ ਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ‘‘ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਸੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਕੋਸਲਾਨਂ ਨਿਵਾਸਾ ਕੋਸਲਾ’’ਤਿ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਏਕੋਪਿ ਜਨਪਦੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਸਦ੍ਦਤੋਯੇਵੇਤਂ ਪੁਥੁਵਚਨਂ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਸ ਏਕੋ ਏਵਾਤਿ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨੁਗ੍ਗਹੇ, ਤੇਨ ਕਾਮਂ ਏਕੋਯੇਵੇਸ ਜਨਪਦੋ, ਤਥਾਪਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਪੁਥੁਵਚਨਮੁਪਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯਦਿ ਏਕੋਵ ਜਨਪਦੋ, ਕਥਂ ਤਤ੍ਥ ਬਹੁਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਰੁਲ਼੍ਹਿਸਦ੍ਦੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ, ਰੁਲ਼੍ਹਿਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਬਹੁਵਚਨਮੁਪਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਿਸ੍ਸਿਤੇਸੁ ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਥੁਵਚਨਸ੍ਸ, ਪੁਥੁਭਾਵਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਾ ਇਧ ਰੁਲ਼੍ਹਿ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਆਚਰਿਯੇਨ ਇਧ ਚੇਵ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚ ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟੀਕਾਦੀਸੁ ‘‘ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਹਿ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਯੁਤ੍ਤੇ ਵਿਯ ਈਦਿਸਲਿਙ੍ਗਵਚਨਾਨਿ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਰੁਲ਼੍ਹਿ ਯਥਾ ‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਕੁਰੂਸੁ ਵਿਹਰਤਿ, ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਹਰਤੀ’ਤਿ ਚਾ’’ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਕੋਸਲਨਾਮਾਭਿਨਿਰੋਪਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ ਪੁਥੁਵਚਨਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਨਾਮਾਭਿਨਿਰੋਪਨਾਯ ਹਿ ਏਕਵਚਨਮ੍ਪਿ ਭਵਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਸੀਹੋ ਗਾਯਤੀ’’ਤਿ. ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਿਤੇਪਿ ਜਨਪਦਸਦ੍ਦੇ ਜਾਤਿਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਏਕਵਚਨਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਕੋਸਲੇਸੁ ਜਨਪਦੇ’’ਤਿ, ਕੋਸਲਨਾਮਕੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਜਨਪਦੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭੂਤਤੋ ਹਿ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਂ ਰੁਲ਼੍ਹਿ, ਭੂਤਤੋਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਹਿ –

‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਤਾ ਵਿਦੇਹਾਨਂ, ਦੀਘਾਵੁ ਰਟ੍ਠਵਡ੍ਢਨੋ;

ਤੇ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਿਥਿਲਾਯਂ ਪਜਾਪਤੀ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੨.੨੨.੨੭੬) ਆਦੀਸੁ –

ਤਂਪੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਥਸ੍ਸ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ‘‘ਪੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨਪਯੋਗੋ, ਤਥਾ ਇਧਾਪਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਸਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਥਸ੍ਸ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ‘‘ਕੋਸਲੇਸੂ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨਪਯੋਗੋ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਚ ‘‘ਪਾਣਂ ਨ ਹਞ੍ਞੇ, ਨ ਚ’ਦਿਨ੍ਨਮਾਦਿਯੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੮.੪੨, ੪੩, ੪੫) ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਬਹ੍ਵਤ੍ਥਾਨਮੇਕਵਚਨਪਯੋਗੋ, ਤਥਾ ਇਧਾਪਿ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਅਵਯਵਪ੍ਪਭੇਦੇਨ ਬਹ੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ‘‘ਜਨਪਦੇ’’ਤਿ ਏਕਵਚਨਪਯੋਗੋ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਆਚਰਿਯੇਨ ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟੀਕਾਯਂ ‘‘ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨੇਪਿ ਜਨਪਦਸਦ੍ਦੇ ਜਾਤਿਸਦ੍ਦੇ ਏਕਵਚਨਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਜਨਪਦੇ’ਤਿ’’.

ਏਵਂ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਬਹੁਮ੍ਹਿ ਵਿਯ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਬਹੁਵਚਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਬਹ੍ਵਤ੍ਥਵਸੇਨ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਏਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਬਹੁਵਚਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੋਰਾਣਾ ਪਨਾਹੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਜੋਤਨੋ, ਤੇਨ ਪੁਥੁਅਤ੍ਥਵਿਸਯਤਾਯ ਏਵੇਤਂ ਪੁਥੁਵਚਨਂ, ਨ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨਾਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ ਵਿਸੇਸਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਪਦੇਸੋ ਤਿਯੋਜਨਸਤਪਰਿਮਾਣਤਾਯ ਬਹੁਪ੍ਪਭੇਦੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਨਯੇ ਤੇਸੁ ਕੋਸਲੇਸੁ ਜਨਪਦੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਹਾਪਨਾਦਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪਨਾਦਜਾਤਕ (ਜਾ. ੧.੩.੪੦, ੪੧, ੪੨) ਸੁਰੁਚਿਜਾਤਕੇਸੁ (ਜਾ. ੧.੧੪.੧੦੨ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਂ ਸੁਰੁਚਿਨੋ ਨਾਮ ਵਿਦੇਹਰਞ੍ਞੋ ਪੁਤ੍ਤਂ ਮਹਾਪਨਾਦਨਾਮਕਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਂ. ਨਾਨਾਨਾਟਕਾਨੀਤਿ ਭਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡਪਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡਪਮੁਖਾਨਿ ਛਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਨਾਨਾਵਿਧਨਾਟਕਾਨਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਨ ਆਦਿਸਦ੍ਦੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਯਦਿ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੇਨ ਨਟਲਙ੍ਘਕਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਿਤਮਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਮਿਹਿਤਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ. ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਦਿਬ੍ਬਨਾਟਕਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵੇਯੇਵ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਮਨੁਸ੍ਸਨਾਟਕਾਨਂ ਨਚ੍ਚਂ ਅਮਨੁਞ੍ਞਂ ਅਹੋਸਿ. ਨਙ੍ਗਲਾਨਿਪਿ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕਸਿਕਮ੍ਮਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਨਙ੍ਗਲਾਨਿ ਪਹਾਯ, ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ. ਨ ਹਿ ਕੇਵਲਂ ਕਸ੍ਸਕਾ ਏਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਉਭਯਰਟ੍ਠਵਾਸਿਨੋ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਚ੍ਚਂ ਪਹਾਯ ਤਸ੍ਮਿਂ ਮਙ੍ਗਲਟ੍ਠਾਨੇ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਂਸੁ. ਤਦਾ ਕਿਰ ਮਹਾਪਨਾਦਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ਪਾਸਾਦਮਙ੍ਗਲਂ, ਛਤ੍ਤਮਙ੍ਗਲਂ, ਆਵਾਹਮਙ੍ਗਲਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ ਮਙ੍ਗਲਾਨਿ ਏਕਤੋ ਅਕਂਸੁ, ਕਾਸਿਵਿਦੇਹਰਟ੍ਠਵਾਸਿਨੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਅਤਿਰੇਕਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਨਿ ਛਣਮਨੁਭਵਿਂਸੂਤਿ, ਅਧੁਨਾ ਪਨ ‘‘ਨਙ੍ਗਲਾਦੀਨੀ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਨ ਪੋਰਾਣਪਾਠੋ ਟੀਕਾਯਮਨੁਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ.

ਮਹਾਜਨਕਾਯੇ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇਤਿ ਕੇਚਿ ‘‘ਪਹਂਸਨਵਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰਂ ਹਾਸਾਪੇਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ, ਕੇਚਿ ‘‘ਤਂ ਕੀਲ਼ਨਂ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਮਹਾਜਨਸਮੂਹੇ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ. ਅਤੁਲਮ੍ਬਾਭਿਰੁਹਨਦਾਰੁਚਿਤਕਪਵੇਸਨਾਦਿ ਨਾਨਾਕੀਲ਼ਾਯੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ. ਸਕ੍ਕਪੇਸਿਤੋ ਕਿਰ ਦਿਬ੍ਬਨਾਟਕੋ ਰਾਜਙ੍ਗਣੇ ਆਕਾਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਉਪਡ੍ਢਭਾਗਂ ਨਾਮ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਏਕੋਵ ਹਤ੍ਥੋ, ਏਕੋ ਪਾਦੋ, ਏਕਂ ਅਕ੍ਖਿ, ਏਕਾ ਦਾਠਾ ਨਚ੍ਚਤਿ ਚਲਤਿ, ਉਪਡ੍ਢਂ ਫਨ੍ਦਤਿ, ਸੇਸਂ ਨਿਚ੍ਚਲਮਹੋਸਿ, ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਮਹਾਪਨਾਦੋ ਥੋਕਂ ਹਸਿਤਮਕਾਸਿ, ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸੋ ਦਿਬ੍ਬਨਾਟਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਹਸਾਪੇਸੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਹਜ੍ਜਾ ਨਾਮ ਵਿਸ੍ਸਾਸਿਕਾ ‘‘ਸੁਟ੍ਠੁ ਹਦਯਮੇਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਞਾਤਕਪਰਿਜਨਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਤਥਾ ਵਚਨਤੋ. ਤਂ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਕੁਸਲਂ? ਆਮ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਪਟਿਵਚਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਕੁਸਲਵਾਦਿਤਾਯ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਆਦਿਤੋ ‘‘ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਸਮਞ੍ਞਂ ਲਭਿਂਸੁ, ਤੇਸਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਾਤਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾ ਕੋਸਲਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ, ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਪਨ ਪਦੇਸੋ ਕੋਸਲਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੋ ਪਦੇਸੋ ਕੋਸਲਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟੀਕਾਯਂ ਆਚਰਿਯੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਸਿਯਾ – ‘‘ਸੋ ਪਦੇਸੋ ਕੋਸਲਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞੀਸਞ੍ਞਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਏਕਵਚਨਬਹੁਵਚਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਮਨਯੇ ਵਿਯ ਇਧਾਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨੇਵ ਬਹੁਵਚਨਂ ਹੋਤਿ. ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਨਂ ਨਾਮਲਾਭਹੇਤੁਮਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਆਚਰਿਯੇਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੋ ਪਦੇਸੋਤਿ ਪਦੇਸਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਚਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਵਾ, ਤੇ ਪਦੇਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੋਸਲਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕੁਸਲਾ ਏਵ ਕੋਸਲਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੪) ਤਤ੍ਰਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਸਿਯਾ – ਸੋ ਪਦੇਸੋਤਿ ਜਾਤਿਸਦ੍ਦਵਸੇਨ, ਵਚਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪੁਥੁਅਤ੍ਥਵਿਸਯਤਾਯ ਏਵ ਬਹੁਵਚਨਂ ਹੋਤਿ. ਪਦੇਸਸ੍ਸ ਨਾਮਲਾਭਹੇਤੁ ਹੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋਤਿ. ‘‘ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵਚਨਮੁਪਾਦਾਯ ਰੁਲ਼੍ਹਿਨਾਮਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਕੋਸਲਾ ਯਥਾ ‘‘ਯੇਵਾਪਨਕਂ, ਨਤੁਮ੍ਹਾਕਵਗ੍ਗੋ’’ਤਿ. ਅਪਿਚ ਵਚਨਪਟਿਵਚਨਵਸੇਨ ‘‘ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕੋਸਲਾ. ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਹਿ ਤਦ੍ਧਿਤਵੁਤ੍ਤੀਤਿ. ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਚ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਕੁਸਲਂ, ਕਚ੍ਚਿ ਭੋਤੋ ਅਨਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧੫.੧੪੫; ਜਾ. ੨.੨੦.੧੨੯) ਵਿਯ, ਕਚ੍ਚਿ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਛੇਕਂ ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਨਚ੍ਚਗੀਤਸ੍ਸ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਚਾਤੁਰਿਤ੍ਥਿਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੨.੨੨.੯੪) ਵਿਯ, ਕਚ੍ਚਿ ਤੇਸਂ ਨਾਟਕਾਨਂ ਛੇਕਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਚਰਣਂ ਚਾਰਿਕਾ, ਚਰਣਂ ਵਾ ਚਾਰੋ, ਸੋ ਏਵ ਚਾਰਿਕਾ, ਤਯਿਦਂ ਮਗ੍ਗਗਮਨਮੇਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਨ ਚੁਣ੍ਣਿਕਗਮਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਦ੍ਧਾਨਗਮਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਭਾਵਨਪੁਂਸਕਞ੍ਚੇਤਂ, ਅਦ੍ਧਾਨਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਚਾਰਿਕਾਯ ਚਰਮਾਨੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਭੇਦੇਪਿ ਵਾ ਭੇਦਵੋਹਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਨਿਸੀਦੀ’’ਤਿ, (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੫੬) ਅਦ੍ਧਾਨਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ, ਚਰਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕੋ ਹਿ ਕਰਭੂਧਾਤੂਨਮਤ੍ਥੋਤਿ. ‘‘ਅਦ੍ਧਾਨਮਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਾਠੋ, ਸੋ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰੋ. ਨ ਹਿ ਚਾਰਿਕਾਸਦ੍ਦੋ ਮਗ੍ਗਵਾਚਕੋਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਨਿਯਮੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਾਰਿਕਾ ਚ ਨਾਮੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਾਵਕਾਨਮ੍ਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਚਾਰਿਕਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਤਤੋ ਵਿਸੇਸੇਤਿ ‘‘ਭਗਵਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਯਂ ਚਾਰਿਕਾ ਨਾਮ ਮਹਾਜਨਸਙ੍ਗਹਤ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਬੁਦ੍ਧੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਨ ਰੁਲ਼੍ਹਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਾਵਕਾਨਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕਿਲਞ੍ਜਾਦੀਹਿ ਕਤਬੀਜਨੀਪਿ ਤਾਲਵਣ੍ਟਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਦੂਰੇਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ, ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਾ ਨਾਤਿਦੂਰੇਪੀਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਂ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਚਾਰਿਕਾਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਬੋਧਨਾਰਹਪੁਗ੍ਗਲਂ. ਸਹਸਾ ਗਮਨਨ੍ਤਿ ਸੀਘਗਮਨਂ. ‘‘ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਾਦੀਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਭਗਵਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਤਿ ਪਟਿਮੁਖਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ, ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਤਥਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਤਿਂਸਯੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਮਨੁਕਡ੍ਢਤਿ. ਪਕ੍ਕੁਸਾਤਿ ਨਾਮ ਗਨ੍ਧਾਰਰਾਜਾ. ਮਹਾਕਪ੍ਪਿਨੋ ਨਾਮ ਕੁਕ੍ਕੁਟਵਤੀਰਾਜਾ. ਧਨਿਯੋ ਨਾਮ ਕੋਰਣ੍ਡਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤੋ ਗੋਪੋ.

ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾਕਿਤ੍ਤਨਮੁਖੇਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਾਦੀਨਿ (ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੫੪) ਏਕਦੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਨਵਾਸਿਤਿਸ੍ਸਸਾਮਣੇਰਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਚਾਰਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕਦਿਵਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਕੋ ਪਨੇਸ ਤਿਸ੍ਸਸਾਮਣੇਰੋ ਨਾਮ? ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਉਪਟ੍ਠਾਕਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞੋ ‘‘ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਦਾਯਕਤਿਸ੍ਸੋ, ਕਮ੍ਬਲਦਾਯਕਤਿਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਪਚ੍ਛਾ ‘‘ਵਨਵਾਸਿਤਿਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਪਾਕਟੋ ਖੀਣਾਸਵਸਾਮਣੇਰੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਧਮ੍ਮਪਦੇ (ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭੪ ਵਨਵਾਸੀਤਿਸ੍ਸਸਾਮਣੇਰਵਤ੍ਥੁ). ਆਕਾਸਗਾਮੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਆਕਾਸੇਨੇਵ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਭਗਵਾ ‘‘ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਆਰੋਚੇਹੀ’’ਤਿ ਅਵੋਚ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸਸਾਮਣੇਰਸ੍ਸ. ਤਨ੍ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਚੀਵਰਂ ਪਾਰੁਪਨ੍ਤਂ. ਨੋ ਥੇਰੋ ਨੋ ਓਰਮਤ੍ਤਕੋ ਵਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਗੁਣੇਨ ਲਾਮਕਪ੍ਪਮਾਣਿਕੋ ਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤ੍ਤਾਸਨੇਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਸਨਪਰਿਯਨ੍ਤੇ. ਤੇਸਂ ਗਾਮਿਕਾਨਂ ਦਾਨਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਵਤ੍ਵਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਦੇਸਕੋਪਿ ਸਮਾਨੋ ਭਗਵਾ ਏਵਮਾਹਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸੋਧੇਤੁਂ ‘‘ਭਗਵਾ ਕਿਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਗ੍ਗਦੇਸਕੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸੁਗਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਾ ਦੇਸਕੋ.

ਤਾਯਾਤਿ ਅਰਞ੍ਞਸਞ੍ਞਾਯ. ਸਙ੍ਘਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਿਜ੍ਝਮਾਨਾਪਿ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ ਸਤ੍ਥੁ ਆਣਾਵਸੇਨ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਦਾਯਜ੍ਜਂ ਤੇ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸਸ੍ਸੇਵ ਤਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ‘ਬੁਦ੍ਧਦਾਯਜ੍ਜਂ ਤੇ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਅਵੋਚਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ ਉਪਜ੍ਝਾਯੇਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਤਤੋਯੇਵੇਸ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਕੋਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਧਮ੍ਮਪਦਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਆਦਿਥੇਰਾਨਂ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਵਾਰੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਗਮਨਂ, ਭਗਵਤੋ ਚ ਏਕਕਸ੍ਸੇਵ ਗਮਨਂ ਖੁਦ੍ਦਕਭਾਣਕਾਨਂ ਮਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਧ, ਪਨ ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੬੫) ਅਞ੍ਞਥਾ ਗਮਨਂ ਦੀਘਭਾਣਕਮਜ੍ਝਿਮਭਾਣਕਾਨਂ ਮਤੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦੀਨਮਤ੍ਥਾਯ ਚਾਰਿਕਾ. ਯਂ ਪਨ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਗਮਨਂ, ਅਯਂ ਅਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾ ਨਾਮਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਇਮਂ ਪਨ ਚਾਰਿਕਨ੍ਤਿ ਅਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਂ. ਮਹਾਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਨੇਵ ਬਾਹਿਰਿਮੇਨ ਪਮਾਣੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਮਹਨ੍ਤਤਰਂ ਮਣ੍ਡਲਂ. ਮਜ੍ਝਿਮਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਇਤਰੇਸਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਵੇਮਜ੍ਝੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਲਂ. ਅਨ੍ਤੋਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਇਤਰੇਹਿ ਖੁਦ੍ਦਕਂ ਮਣ੍ਡਲਂ, ਇਤਰੇਸਂ ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਿਮਂ ਮਣ੍ਡਲਂ, ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਿਮਂ ਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਂ ਪਨਿਮੇਸਂ ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਵਯੋਜਨਸਤਿਕਤਾ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਵਸੇਨੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ ਤਤੋ ਪਰਂ ਅਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾਯ ਅਗਮਨਤੋ. ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਹਿ ਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾਯ ਏਵ ਤਥਾਗਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਤੁਰਿਤਚਾਰਿਕਾਯ. ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾਵ ਚਾਰਿਕਾਚਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਾਚਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਹਾਪਵਾਰਣਾਯ ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸੇਤਿ ਪਠਮਕਤ੍ਤਿਕਪੁਣ੍ਣਮਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰੇ ਪਾਟਿਪਦਵਸੇ. ਸਮਨ੍ਤਾਤਿ ਗਤਗਤਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਚਤੂਸੁ ਪਸ੍ਸੇਸੁ ਸਮਨ੍ਤਤੋ. ਮਹਾਜਨਕਾਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਪੁਰਿਮਂ ਆਗਤਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤੁਂ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਤਰੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਤਰੁਣਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਥਸ੍ਸ ਤਰੁਣਭਾਵੋ ਉਪਚਾਰਸਮਾਧਿਵਸੇਨ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦਞਾਣਂ, ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਞਾਣਂ, ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ, ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਹਿ ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਮਧਿਵਚਨਂ. ਪਵਾਰਣਾਸਙ੍ਗਹਂ ਦਤ੍ਵਾਤਿ ਅਨੁਮਤਿਦਾਨਵਸੇਨ ਦਤ੍ਵਾ. ਕਤ੍ਤਿਕਪੁਣ੍ਣਮਾਯਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਕਤ੍ਤਿਕਪੁਣ੍ਣਮਿਯਂ. ‘‘ਮਿਗਸਿਰਸ੍ਸ ਪਠਮਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸਵੋਹਾਰਵਸੇਨ ਮਿਗਸਿਰਮਾਸਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਤਰਹਿ ਪਵਤ੍ਤਵੋਹਾਰਵਸੇਨ ਪਨ ਪਚ੍ਛਿਮਕਤ੍ਤਿਕਮਾਸਸ੍ਸ ਕਾਲ਼ਪਕ੍ਖਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਰੁਣਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਮਜ੍ਝਿਮਮਣ੍ਡਲੇ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਞਾਣਪਰਿਪਾਕਾਦਿਕਾਰਣੇਨ. ਚਤੁਮਾਸਨ੍ਤਿ ਆਸਲ਼੍ਹੀਪੁਣ੍ਣਮਿਯਾ ਪਾਟਿਪਦਤੋ ਯਾਵ ਪਚ੍ਛਿਮਕਤ੍ਤਿਕਪੁਣ੍ਣਮੀ, ਤਾਵ ਚਤੁਮਾਸਂ. ‘‘ਸਮਨ੍ਤਾ ਯੋਜਨਸਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ. ਵਸਨਂ ਵਸ੍ਸਂ, ਵਸਨਕਿਰਿਯਾ, ਵੁਤ੍ਥਂ ਵਸਿਤਂ ਵਸ੍ਸਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਥਵਸ੍ਸੋ, ਤਸ੍ਸ. ਤਥਾਗਤੇਨ ਵਿਨੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਭਗਵਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸਾਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ ਏਸ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਚਰਿਤਾਨੁਰੂਪਂ ਵਿਨੇਤਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਂ ਆਗਮਯਮਾਨੋਤਿ ਸਦ੍ਧਾਦਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨਭਾਵੇਨ ਪਰਿਪਕ੍ਕਂ ਪਟਿਮਾਨੇਨ੍ਤੋ. ਫੁਸ੍ਸਮਾਘਫਗ੍ਗੁਣਚਿਤ੍ਤਮਾਸਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਮਾਸਸ੍ਸ ਪਠਮਦਿਵਸੇ ਨਿਕ੍ਖਮਨਤੋ ਮਾਸਨਿਯਮੋ ਏਤ੍ਥ ਨ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਕਮਾਸਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਤਿਚਤੁਮਾਸਂ ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਵਸ੍ਸੂਪਗਮਨਟ੍ਠਾਨੇ ਏਵ. ‘‘ਸਤ੍ਤਹਿ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ‘‘ਏਕਮਾਸਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ – ਯਦਿ ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਏਕਮਾਸਂ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸਤਿ, ਸਤ੍ਤਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਚਾਰਿਕਂ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤਿ. ਯਦਿ ਦ੍ਵਿਮਾਸਂ ਛਹਿ, ਯਦਿ ਤਿਮਾਸਂ ਪਞ੍ਚਹਿ, ਯਦਿ ਚਤੁਮਾਸਂ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸਤਿ, ਚਤੂਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਚਾਰਿਕਂ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤੀਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਚਾਰਿਕਾਗਮਨਨ੍ਤਿ ਆਸਙ੍ਕਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤਿਰੇਕਂ ਜਰਾਦੁਬ੍ਬਲੋ ਬਾਲ਼੍ਹਜਿਣ੍ਣੋ. ਤੇ ਕਦਾ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਏਵ. ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਕਾਯਾਤਿ ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਕਾਯ ਏਵ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਚੀਵਰਾਦਿਹੇਤੂ’’ਤਿ.

ਜਙ੍ਘਵਿਹਾਰਵਸੇਨਾਤਿ ਜਙ੍ਘਾਹਿ ਵਿਚਰਣਵਸੇਨ, ਜਙ੍ਘਾਹਿ ਵਿਚਰਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਕਤਿਪਾਹਂ ਨਿਵਸਨਵਸੇਨ ਵਾ. ਸਬ੍ਬਿਰਿਯਾਪਥਸਾਧਾਰਣਞ੍ਹਿ ਵਿਹਾਰਵਚਨਂ. ਸਰੀਰਫਾਸੁਕਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਠਾਨੇ ਨਿਬਦ੍ਧਵਾਸਵਸੇਨ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਧਾਤੁਕਸ੍ਸ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਵਿਚਰਣੇਨ ਫਾਸੁਭਾਵਤ੍ਥਾਯ. ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲਾਭਿਕਙ੍ਖਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋਪਮਸੁਤ੍ਤ (ਅ. ਨਿ. ੭.੭੨) ਮਘਦੇਵਜਾਤਕਾਦਿ (ਜਾ. ੧.੧.੯) ਦੇਸਨਾਨਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਭਿਕਙ੍ਖਿਤਬ੍ਬਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲਤ੍ਥਾਯ, ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲਸ੍ਸ ਵਾ ਅਭਿਕਙ੍ਖਨਤ੍ਥਾਯ, ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਸੁਰਾਪਾਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਦਿ (ਪਾਚਿ. ੩੨੭, ੩੨੮, ੩੨੯) ਪਞ੍ਞਾਪਨੇ ਵਿਯ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਾਯ. ਬੋਧਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਙ੍ਗੁਲਿਮਾਲਾਦਯੋ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੪੭) ਵਿਯ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤੇ ਚਤੁਸਚ੍ਚਬੋਧਨਤ੍ਥਾਯ. ਮਹਤਾਤਿ ਮਹਤਿਯਾ. ਕਞ੍ਚਿ, ਕਤਿਪਯੇ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਚਾਰਿਕਾ ਨਿਬਦ੍ਧਚਾਰਿਕਾ. ਤਦਞ੍ਞਾ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਗਾਮਨਿਗਮਨਗਰਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਚਾਰਿਕਾ ਅਨਿਬਦ੍ਧਚਾਰਿਕਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਂ ਚਰਤੀਤਿ ਕਿਰਿਯਾਪਰਾਮਸਨਂ.

‘‘ਏਸਾ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਦਾ ਕਿਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁਯਾਤਿ ਜਾਤਿਕ੍ਖੇਤ੍ਤਭੂਤਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਤਤ੍ਥੇਵ ਭਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤ੍ਤੇ ਭਬ੍ਬੇ ਪਰਿਪਕ੍ਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਪਸ੍ਸਿਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਂ ਅਭਿਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਭਗਵਾ ਞਾਣਜਾਲਂ ਪਤ੍ਥਰਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਇਦਞ੍ਚ ਦੇਵਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਨ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ, ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚ ਸਪਰਿਵਾਰੇ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪੇ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਬਨ੍ਧਵੇਤਿ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਭਗਵਤੋ ਬਨ੍ਧਵੇ. ਗੋਤ੍ਤਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਵਿਯ ਹਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾ ਭਗਵਤੋ ਬਨ੍ਧਵਾ ਨਾਮਾਤਿ. ਗੋਚਰਭਾਵੂਪਗਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਜਾਲਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਪਵਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਗਵਾ ਕਿਰ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ‘‘ਯੇ ਸਤ੍ਤਾ ਭਬ੍ਬਾ ਪਰਿਪਕ੍ਕਞਾਣਾ, ਤੇ ਮਯ੍ਹਂ ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਹਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਾ ਏਕੋ ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਵਾ ਤਦਾ ਵਿਨਯੂਪਗਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾ ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੋ. ਏਵਮਾਪਾਥਗਤਾਨਂ ਪਨ ਨੇਸਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਬ੍ਬਚਰਿਯਂ, ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁਂ, ਸਮ੍ਪਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਓਲੋਕੇਤਿ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰੇ ਕਤੇ ਪਠਮਂ ਨੇਸਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਅਥ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਰਣਗਮਨਾਦਿਵਸੇਨ ਕਞ੍ਚਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਵੀਮਂਸਮਾਨੋ ਪੁਬ੍ਬੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦੀਨਿ ਓਲੋਕੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਥ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸੋਤਿ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠੋ. ਵਾਦਪਟਿਵਾਦਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਨੁ ਤੇ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੬੨) ਮਯਾ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਸ੍ਸ ‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਤੇ ਭੋ ਗੋਤਮ ਮੁਣ੍ਡਕਾ ਸਮਣਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੬੩) ਪਟਿਵਚਨਂ ਦਤ੍ਵਾ, ਅਸਬ੍ਭਿਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਵਾਚਂ, ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਇਬ੍ਭਵਾਦਨਿਪਾਤਨਵਸੇਨ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਸਾਧੁਸਭਾਵਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵਤ੍ਤੁਮਯੁਤ੍ਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਵਨਨ੍ਤਿ ਵਿਗਤਤੁਦਨਂ, ਮਾਨਦਪ੍ਪਵਸੇਨ ਅਪਗਤਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਵਸਰਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਸ ਗਾਮਸ੍ਸ ਇਦਂ ਨਾਮਮਤ੍ਤਂ, ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਪਰਿਯੇਸਨਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਜ੍ਝਾਨਙ੍ਗਲਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ’’ਤਿ. ‘‘ਯੇਨ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨਾ’’ਤਿ ਕਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸਾਨੁਰੂਪਂ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਅਵਸਰੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ’’ਤਿ ਪਨ ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸਾਨੁਰੂਪਂ ‘‘ਤਂ ਵਾ ਅਵਸਰੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਦੁਭਯਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਗਤੋਤਿ ਉਪਗਤੋ, ਅਗਮਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਨ ਗਤੋਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਸਮ੍ਪਾਪੁਣੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਤਦਾ ਭਗਵਤੋ ਗੋਚਰਗਾਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਸਮੀਪਤ੍ਥੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਂ. ‘‘ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਵਨਸਣ੍ਡੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਂ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਅਧਿਕਰਣੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਪਦਂ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਸੀਲਖਨ੍ਧਾਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਹਿਤਸਮਪੇਕ੍ਖਨਵਸੇਨੇਵ ਭਗਵਤੋ ਵਿਹਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਧਮ੍ਮਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਪਰਾ ਏਵ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਚ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਵਸੇਨਾਤਿ ਸੀਲਾਦਿਤ੍ਤਯਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਂ. ਸੀਲਖਨ੍ਧਾਵਾਰਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਞ੍ਞੋ ਦਾਰੁਇਟ੍ਠਕਾਦਿਕਤਂ ਖਨ੍ਧਾਵਾਰਸਦਿਸਂ ਸੀਲਸਙ੍ਖਾਤਂ ਖਨ੍ਧਾਵਾਰਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਹਿ ਆਸਮਨ੍ਤਤੋ ਵਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਹਿ ਖਨ੍ਧਾਵਾਰੋ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਦੀਘਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਰਾਜੂਨਂ ਅਚਿਰਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਅਚਿਰਨਿਵਸਨਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਤ੍ਤੇਨ ਭਯਨਿਵਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯ ਸੀਲਮ੍ਪਿ ਤਥਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮਾਧਿਕੋਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮਙ੍ਗਲਸਤ੍ਤਿਂ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਜਯਮਨ੍ਤਪਦਂ. ਪਰਿਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋਤਿ ਪਰਿਜਪ੍ਪਮਾਨੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਰ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਵਜਿਰਗ੍ਗਸਰਂ ਅਪਰਾਪਰਂ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਭਿਰੁਚਿਤੇਨ ਵਿਹਾਰੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਾਧਾਰਣਦਸ੍ਸਨਂ, ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾਦੀਸੁ ਯੇਨ ਯੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਭਿਰੁਚਿਤੇਨ ਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿਵਤ੍ਥੁਵਣ੍ਣਨਾ

੨੫੫. ਮਨ੍ਤੇਤਿ ਇਰੁਵੇਦਾਦਿਮਨ੍ਤਸਤ੍ਥੇ. ਇਰੁਵੇਦਾਦਯੋ ਹਿ ਗੁਤ੍ਤਭਾਸਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਣ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਦ੍ਦੇਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਜ੍ਝਾਯਤੀ’’ਤਿ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਨਾਗਮੋ, ਣਤ੍ਤਂ, ਦੀਘਾਦੀ’’ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਅਯਮੇਵ ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਦਮੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਥ ਕੇਸਂ ਇਤਰੋ ਵਚਨਤ੍ਥੋਤਿ ਚੋਦਨਮਪਨੇਤਿ ‘‘ਅਰਿਯਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਅਥ ਵਾ ਯਂ ਲੋਕਿਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਜਾਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ’’ਤਿਆਦਿਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ, ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤੁਂ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਇਦਮੇਵਾ’’ਤਿ ਹਿ ਅਵਧਾਰਣੇਨ ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ‘‘ਜਾਤਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਇਮਿਨਾ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੇਸੁ ਜਾਤਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੇਸੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਰਿਯਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਬਹਨ੍ਤਿ ਪਾਪੇ ਬਹਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਹਿ ਅਰਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਕਾਯੋ ਸੇਤਪੋਕ੍ਖਰਸਦਿਸੋ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵਸ੍ਸ ਨਾਮਲਾਭਹੇਤੁਦਸ੍ਸਨਂ, ਸੇਸਂ ਪਨ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਨ ਯਥਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਤਿ ਨਂ ਪੋਕ੍ਖਰਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਪੋਕ੍ਖਰੇਨ ਸਦਿਸੋ ਕਾਯੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਹਿ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ. ਸਾਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਸਦਿਸਤ੍ਥੋ, ਪੋਕ੍ਖਰੇਨ ਸਾਤੋ ਸਦਿਸੋ ਕਾਯੋ ਤਥਾ, ਸੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀ. ਸੇਤਪੋਕ੍ਖਰਸਦਿਸੋਤਿ ਸੇਤਪਦੁਮਵਣ੍ਣੋ. ਦੇਵਨਗਰੇਤਿ ਆਲਕਮਨ੍ਦਾਦਿਦੇਵਪੁਰੇ. ਉਸ੍ਸਾਪਿਤਰਜਤਤੋਰਣਨ੍ਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਨੇਮਨਿਖਾਤਂ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਂ ਰਜਤਮਯਂ ਇਨ੍ਦਖੀਲਂ. ਕਾਲ਼ਮੇਘਰਾਜੀਤਿ ਕਦਾਚਿ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾ ਕਾਲ਼ਅਬ੍ਭਲੇਖਾ. ਰਜਤਪਨਾਲ਼ਿਕਾਤਿ ਰਜਤਮਯਤੁਮ੍ਬਂ. ਸੁਵਟ੍ਟਿਤਾਤਿ ਵਟ੍ਟਭਾਵਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਟ੍ਟੁਲਾ. ਕਾਲ਼ਵਙ੍ਗਤਿਲਕਾਦੀਨਮਭਾਵੇਨ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ.‘‘ਅਰਾਜਕੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਸੋਭਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤਭਾਵਮੇਵ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਨਾਮਲਾਭਹੇਤੁਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਹਿਮਵਨ੍ਤਪਦੇਸੇ ਮਹਾਸਰੇ ਪਦੁਮਗਬ੍ਭੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵਸ੍ਸ ਨਾਮਲਾਭਹੇਤੁਦਸ੍ਸਨਂ. ਸੇਸਂ ਪਨ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਨ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਤਿ ਨਂ ਪੋਕ੍ਖਰੇ ਸਯਿਤਤ੍ਤਾ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਪੋਕ੍ਖਰੇ ਕਮਲੇ ਸਯਤੀਤਿ ਹਿ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀ, ਸਾਤਂ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਮਸਣ੍ਠਾਨਂ, ਪੋਕ੍ਖਰੇ ਜਾਤਂ ਸਮਸਣ੍ਠਾਨਂ ਤਥਾ, ਤਮਸ੍ਸਤ੍ਥੀਤਿਪਿ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀ. ਯਂ ਪਨ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਕੀਦਿਸੋ ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ, ਯੇਨ ਨਂ ਭਗਵਾ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਤਂ ਠਾਨਂ ਉਪਗਤੋਤਿ ਆਹਾ’’ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੫) ਤਦੇਤਂ ‘‘ਅਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਏਕਦੇਸਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸੋ ਤਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਪਰਾਪਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਥਾਰੂਪੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਵਾਸਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪਦੁਮਗਬ੍ਭੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਂਸੇਦਜੋਯੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਪੁਪ੍ਫਤੀਤਿ ਨ ਵਿਕਸਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਾਪਸੇਨ. ਨਾਲ਼ਤੋਤਿ ਪੁਪ੍ਫਦਣ੍ਡਤੋ. ਸੁਵਣ੍ਣਚੁਣ੍ਣੇਹਿ ਪਿਞ੍ਜਰਂ ਹੇਮਵਣ੍ਣੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਵਣ੍ਣਚੁਣ੍ਣਪਿਞ੍ਜਰੋ, ਤਂ, ਸੁਵਣ੍ਣਚੁਣ੍ਣੇਹਿ ਵਿਕਿਣ੍ਣਭਾਵੇਨ ਹੇਮਵਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਿਞ੍ਜਰਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਹੇਮਵਣ੍ਣਪਰਿਯਾਯੋਤਿ ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਂ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੧.੨੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਪਦੁਮਰੇਣੁਪਿਞ੍ਜਰਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਰਜਤਬਿਮ੍ਬਕਨ੍ਤਿ ਰੂਪਿਯਮਯਰੂਪਕਂ. ਪਟਿਜਗ੍ਗਾਮੀਤਿ ਪੋਸੇਮਿ. ਪਾਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਦੀਸਮੁਦ੍ਦਾਦੀਨਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਭੂਤਂ ਪਾਰਂ ਵਿਯਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਭਾਵਞਾਣੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤੋ. ਇਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ, ਵੇਦੇਸੁ ਵਾ ਵਿਸਾਰਦਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯੇਨ ਬ੍ਯਤ੍ਤੋ. ਅਗ੍ਗਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਦਿਸਾਪਾਮੋਕ੍ਖਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ਸਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਵੇਦਸਿਪ੍ਪਂ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਕਰਣਾਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਯ੍ਯਂ ਅਦਾਸੀਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਯ੍ਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ.

‘‘ਅਜ੍ਝਾਵਸਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਉਪਸਗ੍ਗਮਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ‘‘ਉਕ੍ਕਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਜ੍ਝਾਪੁਬ੍ਬਵਸਯੋਗੇ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ. ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਇਸ੍ਸਰਿਯਤ੍ਥੋ, ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਮਰਿਯਾਦਤ੍ਥੋ ਤਤੋ ‘‘ਉਕ੍ਕਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਯੋਗੇ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਾਮਕੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਤਦੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਨਗਰਸ੍ਸ ਸਾਮਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਹਿ ‘‘ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸਤ੍ਥਵਿਵਰਣਂ, ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਸਾਮਿਭਾਵੋ ਅਭਿਭਵਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਾਯ ਮਰਿਯਾਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਪਨ ਆ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸਤ੍ਥਵਿਵਰਣਂ, ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਆਸਦ੍ਦੋ ਮਰਿਯਾਦਤ੍ਥੋ, ਮਰਿਯਾਦਾ ਚ ਨਾਮ ਯਾਯ ਤਤ੍ਥ ਵਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਸਾਯੇਵ ਅਪਰਾਧੀਨਤਾ’’ਤਿ. ਯਾਯ ਮਰਿਯਾਦਾਯਾਤਿ ਹਿ ਯਾਯ ਅਪਰਾਧੀਨਤਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾਯ ਅਵਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਪਨ ‘‘ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਾਮਕੇ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸਤ੍ਥਵਿਵਰਣਂ, ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਸਤਿਪਿ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਾਨੁਵਤ੍ਤਕਵਿਸੇਸਕਭੂਤੇਹਿ ਦੁਵਿਧੇਹਿਪਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਪਯੋਗਵਚਨਮੇਵੇਤ੍ਥ ਵਿਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਪਨ ਅਤ੍ਥਾਨੁਗਤਸਮਞ੍ਞਾਪਰਿਦੀਪਨਂ. ਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ ਨਗਰਮਾਪਨਾਰਹਭੂਮਿਪ੍ਪਦੇਸੋ ‘‘ਆਰਾਮਵਤ੍ਥੁ, ਵਿਹਾਰਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ.

ਉਕ੍ਕਾਤਿ ਦਣ੍ਡਦੀਪਿਕਾ. ਅਗ੍ਗਹੇਸੁਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਮਙ੍ਗਲਦਿਵਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਅਯਂ ਸੁਖਣੋ ਮਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮੀ’’ਤਿ ਰਤ੍ਤਿਵਿਭਾਯਨਂ ਅਨੁਰਕ੍ਖਨ੍ਤਾ, ਰਤ੍ਤਿਯਂ ਆਲੋਕਕਰਣਤ੍ਥਾਯ ਉਕ੍ਕਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਉਕ੍ਕਾਸੁ ਜਲਮਾਨਾਸੁ ਨਗਰਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਗ੍ਗਹੇਸੁਂ, ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ – ਉਕ੍ਕਾਸੁ ਠਿਤਾਤਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾ. ਮੂਲਵਿਭੁਜਾਦਿ ਆਕਤਿਗਣਪਕ੍ਖੇਪੇਨ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਵਾ ਉਕ੍ਕਾਸੁ ਵਿਜ੍ਜੋਤਯਨ੍ਤੀਸੁ ਠਿਤਾਤਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾ, ਤਥਾ ਉਕ੍ਕਾਸੁ ਠਿਤਾਸੁ ਠਿਤਾ ਆਸੀਤਿਪਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾਤਿ. ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਞ੍ਚ ਨਗਰਂ ‘ਮਙ੍ਗਲਦਿਵਸੋ ਸੁਖਣੋ, ਸੁਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਮਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮੀ’ਤਿ ਰਤ੍ਤਿਮ੍ਪਿ ਉਕ੍ਕਾਸੁ ਠਿਤਾਸੁ ਮਾਪਿਤਤ੍ਤਾ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਦਣ੍ਡਦੀਪਿਕਾਸੁ ਜਾਲੇਤ੍ਵਾ ਧਾਰਿਯਮਾਨਾਸੁ ਮਾਪਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ) ਤਦਪਿਮਿਨਾ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ ਚੇਵ ਸਮੇਤਿ ਚ ਨਗਰਵਤ੍ਥੁਪਰਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸਪਿ ਨਗਰਮਾਪਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਭਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਭੂਮਿਭਾਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਉਪਕਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਮਨੁਸ੍ਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਤਂ ਨਗਰਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਗੁਣਯੋਗਤੋ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤੀ’’ਤਿ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਉਕ੍ਕਾ ਧਾਰੀਯਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਮਾਪਿਤਕਾਲੇਤਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾ, ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰੋਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਚਾਯਂ ਸਮਞ੍ਞਾ, ਤੇਨੇਵਿਧ ਪਯੋਗੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ‘‘ਯਥਾ ਚ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾਯ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਾਸਕਕੁਲਾਨਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੯੯) ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧) ਚ ‘‘ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਸੁਭਗਵਨੇ ਸਾਲਰਾਜਮੂਲੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਹੋਤੁ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ, ਕਥਂ ਪਨੇਤਂ ਸੇਸਪਦੇਸੁ ਸਿਯਾਤਿ ਅਨੁਯੋਗੇਨਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਯੋਗਤ੍ਤਾ ਸੇਸਪਦੇਸੂ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਉਪਯੋਗਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਉਕ੍ਕਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ. ਅਨੁਪਯੋਗਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਸੇਸਪਦੇਸੂਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਪਦੇਸੁ.

ਕਿਂ ਨੁ ਖ੍ਵਾਯਂ ਸਦ੍ਦਪਯੋਗੋ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਾਨੁਗਤੋਤਿ ਚੋਦਨਮਪਨੇਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ…ਪੇ… ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ, ਅਨੁਪਯੋਗਵਸੇਨ ਚ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦੁਬ੍ਬਿਧੇਪਿ ਵਿਧਾਨੇ. ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਗਹਣੂਪਾਯਞਾਯਭੂਤਂ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਂ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਵਾ. ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਞਾਣੇਨ ਗਵੇਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਤੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਾਨੁਗਤੋਵਾਯਂ ਸਦ੍ਦਪਯੋਗੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਚ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ‘‘ਉਪਅਨੁਅਧਿਆਇਚ੍ਚਾਦਿਪੁਬ੍ਬਵਸਯੋਗੇ ਸਤ੍ਤਮਿਯਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਪਦੇ ਚ ਯਥਾਵਿਧਿਮਨੁਪਯੋਗੋ ਵਿਸੇਸਨਪਦਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭੂਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਯਦਾ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਉਪਸਗ੍ਗਮਤ੍ਤਂ, ਤਦਾ ‘‘ਤਤਿਯਾਸਤ੍ਤਮੀਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਅਜ੍ਝਾਪੁਬ੍ਬਵਸਯੋਗੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤਮਿਯਤ੍ਥੇ ਕਾਲਦਿਸਾਸੁ ਉਪਾਨ੍ਵਜ੍ਝਾਵਸਯੋਗੇ, ਅਧਿਪੁਬ੍ਬਸਿਠਾਵਸਾਨਂ ਪਯੋਗੇ, ਤਪ੍ਪਾਨਚਾਰੇਸੁ ਚ ਦੁਤਿਯਾ. ਕਾਲੇ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ, ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ, ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਇਮਂ ਰਤ੍ਤਿਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਰਾਜਾਨੋ. ਦਿਸਾਯਂ ਪੁਰਿਮਂ ਦਿਸਂ ਧਤਰਟ੍ਠੋ. ਉਪਾਦਿਪੁਬ੍ਬਵਸਯੋਗੇ ਗਾਮਂ ਉਪਵਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਨੁਵਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਆਵਸਤਿ, ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਅਧਿਪੁਬ੍ਬਸਿਠਾਵਸਾਨਂ ਪਯੋਗੇ ਪਥਵਿਂ ਅਧਿਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਧਿਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਤਪ੍ਪਾਨਚਾਰੇਸੁ ਨਦਿਂ ਪਿਵਤਿ, ਗਾਮਂ ਚਰਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦੀਤਿ.

ਯਦਾ ਪਨ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਸ੍ਸਰਿਯਤ੍ਥੋ, ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਮਰਿਯਾਦਤ੍ਥੋ, ਤਦਾ ‘‘ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਯੁਤ੍ਤੇ’’ਤਿ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਯੋਗੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨੁਆਦਯੋ ਉਪਸਗ੍ਗਾ, ਧੀਆਦਯੋ ਨਿਪਾਤਾ ਚ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਸਞ੍ਞਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਵਚਨੀਯਂ ਯੇਸਂ ਤੇ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਾ’’ਤਿ. ਸੇਸਪਦਾਨਂ ਪਨ ਯਥਾਵਿਧਿਮਨੁਪਯੋਗੇ ਕਤਰੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ? ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣੇਨੇਵ. ਯਜ੍ਜੇਵਂ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਆਧਾਰਭਾਵਤੋ ਨਾਨਾਧਾਰਤਾ ਸਿਯਾਤਿ? ਨ, ਬਹੂਨਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਨਗਰਵਸੇਨ ਏਕਤ੍ਥਭਾਵਤੋ. ਸਕਤ੍ਥਮਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤੇਸਂ ਨਾਨਾਕਰਣਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਏਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਪਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੇਨ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਪਦੇਨ ਸਮਾਨਵਚਨਤਾ ਯਥਾ ‘ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ, ਵਿਪੁਲਂ, ਦਸ੍ਸਨੀਯ’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ, ਵਿਪੁਲਂ ਕਰੋਤਿ, ਦਸ੍ਸਨੀਯਂ ਕਰੋਤੀ’ਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੇਨ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇਯੇਵ ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦੇਤਂ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਵਿਸੇਸਨਪਦਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਾਨਂ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਜ੍ਝਨਾਭਾਵਤੋ. ਯਦਾ ਹਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਜ੍ਝਨਂ, ਤਦਾ ਵਿਸੇਸਨਮੇਵ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.

ਉਸ੍ਸਦਤਾ ਨਾਮੇਤ੍ਥ ਬਹੁਲਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬਹੁਜਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਬਹੁਲਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਆਕਿਣ੍ਣਮਨੁਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਅਰਞ੍ਞਾਦੀਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੋਸੇਤਬ੍ਬਾ ਪੋਸਾਵਨਿਯਾ, ਏਤੇਨ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ. ਖਣਿਤ੍ਵਾ ਕਤਾ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ, ਆਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਕਤਂ ਤਲ਼ਾਕਂ. ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨੂਦਕਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਜਲਜਕੁਸੁਮਾਨਿ ਜਾਤਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਦਕਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਭਰਿਤਾਨੇਵਾ’’ਤਿ. ਉਦਕਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਪੂਰਣਕਿਰਿਯਾਯੋਗੇ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ‘‘ਮਹਨ੍ਤੇ ਮਹਨ੍ਤੇ ਸਾਣਿਪਸਿਬ੍ਬਕੇ ਕਾਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਹਿਰਞ੍ਞਸੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਪੂਰਾਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੩੪) ਵਿਯ. ਸਹ ਧਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਸਧਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਨਗਰਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਥਾਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾ ਉਪਯੋਗਵਚਨੇਨ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਪਰਣ੍ਣਾਦਿਭੇਦਂ ਬਹੁਧਞ੍ਞਸਨ੍ਨਿਚਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਤਦੁਭਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਅਲਾਬੁਕੁਮ੍ਭਣ੍ਡਾਦਿਸੂਪੇਯ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤੇਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਨਯਿਧ ਧਞ੍ਞਸਦ੍ਦੋ ਸਾਲਿਆਦਿਧਞ੍ਞਵਿਸੇਸਵਾਚਕੋ, ਪੋਸਨੇ ਸਾਧੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਨ ਪਨ ਨਿਰਵਸੇਸਪੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਪਰਣ੍ਣਸੂਪੇਯ੍ਯਵਾਚਕੋ, ਵਿਰੂਪੇਕਸੇਸਵਸੇਨ ਵਾ ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਦਤ੍ਤਯੇਨ. ਰਾਜਲੀਲਾਯਾਤਿ ਰਾਜੂਨਂ ਵਿਲਾਸੇਨ. ਸਮਿਦ੍ਧਿਯਾ ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਮਿਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ.

‘‘ਰਾਜਭੋਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਕੇਨ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਸ੍ਸਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤੋ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਕੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਰਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਾ ਰਾਜਭੋਗ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋ ਅਪਰੋ ਨਯੋ. ਯਾਵ ਪੁਤ੍ਤਨਤ੍ਤਪਨਤ੍ਤਪਰਮ੍ਪਰਾ ਕੁਲਸਨ੍ਤਕਭਾਵੇਨ ਰਾਜਤੋ ਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਰਞ੍ਞੋ ਦਾਯਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦਾ ਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਭਵਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯) ਵਿਯ ਚ ਦਾਯਸਦ੍ਦੋ ਦਾਯਜ੍ਜਪਰਿਯਾਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਦਾਯਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਕਥਂ ਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ ‘‘ਛਤ੍ਤਂ ਉਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਰਾਜਨੀਹਾਰੇਨ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ ਹਿ ਉਦ੍ਧਂ ਪਰਿਭੋਗਲਾਭਸ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਯ੍ਯਤਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਇਦਞ੍ਚ ਤਥਾ ਦਿਨ੍ਨਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਛੇਜ੍ਜਭੇਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਰੀਰਦਣ੍ਡਧਨਦਣ੍ਡਾਦਿਭੇਦਂ ਦਣ੍ਡਮਾਹ. ਨਦੀਤਿਤ੍ਥਪਬ੍ਬਤਾਦੀਸੂਤਿ ਨਦੀਤਿਤ੍ਥਪਬ੍ਬਤਪਾਦਗਾਮਦ੍ਵਾਰਅਟਵਿਮੁਖਾਦੀਸੁ. ਸੇਤਚ੍ਛਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸੇਸਰਾਜਕਕੁਧਭਣ੍ਡਮ੍ਪਿ ਗਹਿਤਂ ਤਪ੍ਪਮੁਖਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਰਞ੍ਞਾ ਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੋ ਨ ਪਾਕਟੋਤਿ ਹੁਤ੍ਵਾ-ਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਸੋ ਰਾਜਕੁਲਤੋ ਅਸਮੁਦਾਗਤੋਪਿ ਰਾਜਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਿਤੁਂ ਲਭਤੀਤਿ ਅਯਮਿਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਾਯਂ, ‘‘ਰਾਜਦਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾਵ ਰਞ੍ਞਾ ਦਿਨ੍ਨਭਾਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ‘‘ਰਞ੍ਞਾ ਪਸੇਨਦਿਨਾ ਕੋਸਲੇਨ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਨ ਚ ਵਚਨਂ ਕਿਮਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਦਾਯਕਰਾਜਦੀਪਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਅਸੁਕੇਨ ਰਞ੍ਞਾ ਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦਾਯਕਰਾਜਸ੍ਸ ਅਦੀਪਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮਨਯੇ ‘‘ਰਾਜਭੋਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇ ਪੁਚ੍ਛਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦੁਤਿਯਨਯੇ ਪਨ ‘‘ਰਾਜਦਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਤਿਬਹੁਲਤਾਯ ਪੁਰਤੋ ਠਪਨੋਕਾਸਾਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸੇਨਪਿ ਓਦਨਸੂਪਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿ ਦੀਯਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਸੇਨਦਿ, ਅਲੁਤ੍ਤਸਮਾਸਵਸੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਰਾਜਾ ਤਣ੍ਡੁਲਦੋਣਸ੍ਸ ਓਦਨਮ੍ਪਿ ਤਦੁਪਿਯੇਨ ਸੂਪਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਂ ਭੁਤ੍ਤਪਾਤਰਾਸਕਾਲੇ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਮਾਨਂ ਉਜੁਕਂ ਨਿਸੀਦਿਤੁਮਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਂ ਭਗਵਾ –

‘‘ਮਿਦ੍ਧੀ ਯਦਾ ਹੋਤਿ ਮਹਗ੍ਘਸੋ ਚ,

ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤਾ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਸਾਯੀ;

ਮਹਾਵਰਾਹੋਵ ਨਿਵਾਪਵੁਟ੍ਠੋ,

ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਗਬ੍ਭਮੁਪੇਤਿ ਮਨ੍ਦੋ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੩੨੫; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੬, ੯੦);

ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਓਵਦਿ. ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯਞ੍ਚ ਸੋ ਸੁਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਮਾਣਵਂ –

‘‘ਮਨੁਜਸ੍ਸ ਸਦਾ ਸਤੀਮਤੋ,

ਮਤ੍ਤਂ ਜਾਨਤੋ ਲਦ੍ਧਭੋਜਨੇ;

ਤਨੁਕਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ,

ਸਣਿਕਂ ਜੀਰਤਿ ਆਯੁਪਾਲਯ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪) –

ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਗ੍ਗਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਓਸਾਨਪਿਣ੍ਡਕਾਲੇ ਦੇਵਸਿਕਂ ਭਣਾਪੇਤਿ, ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਓਸਾਨਪਿਣ੍ਡਪਰਿਹਰਣੇਨ ਨਾਲ਼ਿਕੋਦਨਮਤ੍ਤਾਯ ਸਣ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਤਨੁਸਰੀਰੋ ਬਲਵਾ ਸੁਖਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸੀਤਿ. ਉਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧੨) ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤਂ ਪਰਸੇਨਂ ਜਿਨਾਤੀਤਿ ਪਸੇਨਦੀ’’ਤਿ. ਸਦ੍ਦਵਿਦੂਪਿ ਹਿ ਜ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਦ-ਕਾਰੇ ਇਦਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯਂ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਰਾਜਾਨਂ, ਪਞ੍ਚਚੋਰਸਤਾਦੀਨਿ ਚ ਅਵਰੁਦ੍ਧਕਾਨਿ ਜਿਨਾਤੀਤਿ. ਕੋਸਲਰਟ੍ਠਸ੍ਸਾਧਿਪਤਿਭਾਵਤੋ ਕੋਸਲੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੋਸਲਾਧਿਪਤਿਨਾ ਪਸੇਨਦਿ ਨਾਮਕੇਨ ਰਞ੍ਞਾ ਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਤਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪੁਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨੇਵ ਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਇਧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮ, ਨ ਤੁ ਪੁਰਿਮਨਯੇ ਵਿਯ ਰਾਜਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਂ ਹੁਤ੍ਵਾ, ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਭਾਵੇਨ ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਂ, ਮੁਤ੍ਤਚਾਗਵਸੇਨ ਚਜਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਵਨਂ ਉਪਲਬ੍ਭੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਉਪਲਭੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ, ਸੋ ਚਾਯਮੁਪਲਬ੍ਭੋ ਸਵਨਵਸੇਨੇਵ ਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਚਨਨਿਗ੍ਘੋਸਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਞ੍ਞਾਸੀ’’ਤਿ. ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਵਸੇਨ ਜਾਨਨਮੇਵ ਹਿ ਇਧ ਸਵਨਂ ਤੇਨੇਵ ‘‘ਸਮਣੋ ਖਲੁ ਭੋ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਨ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਵਸੇਨ ਸੁਤਮਤ੍ਤਂ ਤੇਨ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਅਵਧਾਰਣਫਲਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਦਪਯੋਗਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਵਧਾਰਣਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਕਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪੋਹਨਵਸੇਨ ਅਸ੍ਸੋਸਿ ਏਵ, ਨਾਸ੍ਸ ਕੋਚਿ ਸਵਨਨ੍ਤਰਾਯੋ ਅਹੋਸੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ ਨਿਪਾਤੋ’’ਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਵਧਾਰਣੇਪਿ ਚ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਾਕ੍ਯੇ ਨੀਤਤ੍ਥਤੋ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥਂ ਖੋ-ਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ ‘‘ਏਵਾ’’ਤਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਸਾਤਿਸਯਂ ਏਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਪਠਮਵਿਕਪ੍ਪੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨੀਤਤ੍ਥਤੋ ਅਵਧਾਰਣੇਨ ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਏਕਨ੍ਤਿਕੋ ਕਤੋ, ਅਵਧਾਰਿਤੋ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਥ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇਨ ਖੋ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕਿਂ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਮਪਨੇਤਿ ‘‘ਪਦਪੂਰਣੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਅਕ੍ਖਰਸਮੂਹਪਦਸ੍ਸ, ਪਦਸਮੂਹਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸ ਚ ਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਪਯੋਜਨਮਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਸ੍ਸੋਸੀ’’ਤਿ ਹਿਦਂ ਪਦਂ ਖੋ-ਸਦ੍ਦੇ ਗਹਿਤੇ ਤੇਨ ਫੁਲ੍ਲਿਤਂ ਮਣ੍ਡਿਤਂ ਵਿਭੂਸਿਤਂ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਂ ਪੂਰਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਪਦਾਨਿ ਸੁਖੁਚ੍ਚਾਰਣਵਸੇਨ ਸਿਲਿਟ੍ਠਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਮਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਦੀਪਨਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਏਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਨ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਯ ਏਕਨ੍ਤਿਕਤਾ.

‘‘ਸਮਣੋ ਖਲੂ’’ਤਿਆਦਿ ਯਥਾਸੁਤਤ੍ਥਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਇਦਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਵਾਸਨਂ ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਬਾਹਿਰਕਵੀਤਰਾਗਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਪਾਪਸਮਨਤੋ ਭਗਵਤੋ ਪਾਪਸਮਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਭਗਵਾ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਿਤਪਾਪੋ’’ਤਿ. ਤਦੇਵਤ੍ਥਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਾਠੇਨ ਸਾਧੇਤੁਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ, ਭਗਵਤਾ ਵਾ. ਸਮਿਤਾਤਿ ਸਮਾਪਿਤਾ, ਸਮਭਾਵਂ ਵਾ ਆਪਾਦਯਿਤਾ, ਅਸ੍ਸ ਵਾ ਸਮ੍ਪਦਾਨਭੂਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਾਨੁਗਤਾ ਚਾਯਂ ਭਗਵਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਭਗਵਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਥਾ ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਂ, ਤਦੇਵ ਗੁਣੋ, ਤੇਨ ਅਧਿਗਤਂ ਤਥਾ. ‘‘ਖਲੂ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨੇਪਾਤਿਕਂ ਖਲੁਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਿਕਪਦੇ (ਮਿ. ਪ. ੪.੧.੮) ਵਿਯ, ਨ ਨਾਮਂ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਚ ਨਿਪਾਤਾਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਵਨਤ੍ਥੋਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨੁਸ੍ਸਵਨਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ’’ਤਿ, ਪਰਮ੍ਪਰਸਵਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਨੁਸ੍ਸਵਨਂ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਜਾਤਿਸਮੁਦਾਗਤਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਜਾਤਿਯਾ ਆਗਤਂ, ਜਾਤਿਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਆਲਪਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਿਯਾਲਪਨਵਚਨਮਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਅਤ੍ਥਪਰਿਦੀਪਨਂ. ਪਿਯਸਮੁਦਾਹਾਰਾ ਹੇਤੇ ‘‘ਭੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਦੇਵਾਨਂ ਪਿਯਾ’’ਤਿ ਵਾ. ਧਮ੍ਮਪਦੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਤ੍ਥੁਪਾਠੇਨ, (ਧ. ਪ. ੩੧੫ ਆਦਯੋ) ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤੇ ਚ ਵਾਸੇਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਪਦੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਜਾਤਿਸਮੁਦਾਗਤਾਲਪਨਭਾਵਂ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਰਾਯਮਤ੍ਥੋ – ਸਚੇ ਰਾਗਾਦਿਕਿਞ੍ਚਨੇਹਿ ਸਕਿਞ੍ਚਨੋ ਅਸ੍ਸ, ਸੋ ਆਮਨ੍ਤਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਭੋ ਭੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਣਤੋ ਭੋਵਾਦੀਯੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ‘‘ਅਕਿਞ੍ਚਨਂ ਅਨਾਦਾਨਂ, ਤਮਹਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੯੬, ਸੁ. ਨਿ. ੬੨੫) ਸੇਸਗਾਥਾਪਦਂ. ਤਤ੍ਥ ਰਾਗਾਦਯੋ ਸਤ੍ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਲਿਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤੀਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨਾਨਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਕਿਰ ਗੋਣੇਹਿ ਖਲਂ ਮਦ੍ਦਾਪੇਨ੍ਤਾ ‘‘ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਪਿਲ, ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਾਲ਼ਕਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਨਸਦ੍ਦੋ ਮਦ੍ਦਨਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾਹ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਅਕਿਞ੍ਚਨਨ੍ਤਿ ਰਾਗਕਿਞ੍ਚਨਂ, ਦੋਸ, ਮੋਹ, ਮਾਨ, ਦਿਟ੍ਠਿ, ਕਿਲੇਸਕਿਞ੍ਚਨਂ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਕਿਞ੍ਚਨਂ, ਯਸ੍ਸੇਤੇ ਕਿਞ੍ਚਨਾ ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾ, ਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਕਿਞ੍ਚਨੋ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ੨੮, ੩੨, ੬੦, ੬੩). ਗੋਤਮੋਤਿ ਗੋਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਕਿਤ੍ਤਨਂ, ਯਂ ‘‘ਆਦਿਚ੍ਚਗੋਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਲੋਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਪਨ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਸਾਕਿਯੋਤਿ ਚ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਸੁਤ੍ਤੇ –

‘‘ਆਦਿਚ੍ਚਾ ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਸਾਕਿਯਾ ਨਾਮ ਜਾਤਿਯਾ;

ਤਮ੍ਹਾ ਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਮ੍ਹਿ, ਨ ਕਾਮੇ ਅਭਿਪਤ੍ਥਯ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੪੨੫);

ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਗੋਤਮੋਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਕਿਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਗਂ ਤਾਯਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਤਂ, ‘‘ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਅਭਿਧਾਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਿਞ੍ਚ ਏਕਂਸਿਕਵਿਸਯਤਾਯ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਵਂ ਅਭਿਧਾਨਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਭੂਤੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਗੋਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਤਾਨਿ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਗੋ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਭਿਧਾਨੇ, ਬੁਦ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ –

‘‘ਗੋ ਗੋਣੇ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਭੁਮ੍ਯਂ, ਵਚਨੇ ਚੇਵ ਬੁਦ੍ਧਿਯਂ;

ਆਦਿਚ੍ਚੇ ਰਸ੍ਮਿਯਞ੍ਚੇਵ, ਪਾਨੀਯੇਪਿ ਚ ਵਤ੍ਤਤੇ;

ਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਗੋਣੇ ਥੀ, ਪੁਮਾ ਚ ਇਤਰੇ ਪੁਮਾ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਗੋਸੁ ਦੁਯ੍ਹਮਾਨਾਸੁ ਗਤੋ, ਗੋਪਞ੍ਚਮੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਗੋਸਦ੍ਦੋ ਗੋਣੇ ਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਗੋਚਰੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ. ‘‘ਗੋਰਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਭੂਮਿਯਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਾਸੇਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗੋਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਖੇਤ੍ਤਰਕ੍ਖਂ, ਕਸਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਥਵੀ ਹਿ ‘ਗੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਪ੍ਪਭੇਦੋ ਚ ‘‘ਖੇਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੬੧੯-੬੨੬). ‘‘ਗੋਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵੇ ਗੋਤ੍ਤਾਨਿ ਹੀਨਞ੍ਚ ਗੋਤ੍ਤਂ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਗੋਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਚਿ. ੧੫) ਵਚਨੇ, ਬੁਦ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਗੋਗੋਤ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਨਮੇ’’ਤਿ ਪੋਰਾਣਕਵਿਰਚਨਾਯ ਆਦਿਚ੍ਚੇ, ਆਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਂ ਗੋਤਮਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਨਮਾਮੀਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ, ‘‘ਉਣ੍ਹਗੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਰਸ੍ਮਿਯਂ, ਉਣ੍ਹਾ ਗਾਵੋ ਰਸ੍ਮਿਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਹਿ ਉਣ੍ਹਗੁ, ਸੂਰਿਯੋ. ‘‘ਗੋਸੀਤਚਨ੍ਦਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੪੯) ਪਾਨੀਯੇ, ਗੋਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਾਨੀਯਂ ਵਿਯ ਸੀਤਂ, ਤਦੇਵ ਚਨ੍ਦਨਂ ਤਥਾ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਉਦ੍ਧਨਤੋ ਉਦ੍ਧਰਿਤਪਕ੍ਕੁਥਿਤਤੇਲਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ ਤਙ੍ਖਣਞ੍ਞੇਵ ਤਂ ਤੇਲਂ ਸੀਤਲਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਤੇਸੁ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਗੋਣੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਗੋ-ਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾਰਹਂ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗੋ ਚੇਵ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗੋ ਚ, ਸੇਸੇਸੁ ਪਨ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗੋਯੇਵ.

ਕਿਂ ਪਨੇਤਂ ਗੋਤ੍ਤਂ ਨਾਮਾਤਿ? ਅਞ੍ਞਕੁਲਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਤਸ੍ਸ ਕੁਲਸ੍ਸ ਆਦਿਪੁਰਿਸਸਮੁਦਾਗਤਂ ਤਂਕੁਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸਾਧਾਰਣਂ ਸਾਮਞ੍ਞਰੂਪਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਾਧਾਰਣਮੇਵ ਹਿ ਇਦਂ ਤਂਕੁਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤੋ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਰੂਪਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਸੁਦ੍ਧੋਦਨਮਹਾਰਾਜਾਦਯੋਪਿ ‘‘ਗੋਤਮੋ’’ ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਤਰਂ ਸੁਦ੍ਧੋਦਨਮਹਾਰਾਜਾਨਂ ‘‘ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਵਰਾ ਖੋ ਗੋਤਮ ਤਥਾਗਤਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੦੫) ਅਵੋਚ, ਵੇਸ੍ਸਵਣੋਪਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਨ੍ਦਾਮ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੮੮) ਆਯਸ੍ਮਾਪਿ ਵਙ੍ਗੀਸੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ‘‘ਸਾਧੁ ਨਿਬ੍ਬਾਪਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ, ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੧੨). ਇਧ ਪਨ ਭਗਵਨ੍ਤਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਕਿਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਤ੍ਤਯਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸਮਣੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਰਿਕ੍ਖਕਜਨੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਬਹੁਮਤਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਤਬ੍ਬਿਸਯਸਮਿਤਪਾਪਤਾਪਰਿਕਿਤ੍ਤਨਤੋ, ‘‘ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲੋਕਿਯਜਨੇਹਿ ਤਬ੍ਬਿਸਯਉਲ਼ਾਰਗੋਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਤਾਪਰਿਕਿਤ੍ਤਨਤੋ.

ਸਕ੍ਯਸ੍ਸ ਸੁਦ੍ਧੋਦਨਮਹਾਰਾਜਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ, ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਉਚ੍ਚਾਕੁਲਪਰਿਦੀਪਨਂ ਉਦਿਤੋਦਿਤਵਿਪੁਲਖਤ੍ਤਿਯਕੁਲਸਮ੍ਭੂਤਤਾਪਰਿਕਿਤ੍ਤਨਤੋ. ਸਬ੍ਬਖਤ੍ਤਿਯਾਨਞ੍ਹਿ ਆਦਿਭੂਤਮਹਾਸਮ੍ਮਤਮਹਾਰਾਜਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਉਲ਼ਾਰਤਮਂ ਸਕ੍ਯਰਾਜਕੁਲਂ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਮਹਾਸਮ੍ਮਤਰਾਜਸ੍ਸ, ਵਂਸਜੋ ਹਿ ਮਹਾਮੁਨਿ;

ਕਪ੍ਪਾਦਿਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਰਾਜਾਸਿ, ਮਹਾਸਮ੍ਮਤਨਾਮਕੋ’’ਤਿ. (ਮਹਾਵਂਸੇ ਦੁਤਿਯਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਪਠਮਗਾਥਾ);

ਕਥਂ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਰਿਜਿਯਨਂ ਪਰਿਹਾਯਨਂ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਂ, ਪਰਿਜਿਰਤੀਤਿ ਵਾ ਪਰਿਜਿਣ੍ਣੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਂ, ਤੇਨ. ਞਾਤਿਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਭੋਗਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਾਦਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞੇਨ ਪਰਿਹਾਨਿਯਾ ਅਨਭਿਭੂਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਤ੍ਥਟੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦੇਵ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਰੇਨ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂਯੇਵ ਤਂ ਕੁਲਂ ਪਹਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਨ੍ਤਿ ਹਿ ਞਾਤਿਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਭੋਗਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਾਦਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞੇਨ ਅਪਰਿਕ੍ਖਯਂ. ਸਦ੍ਧਾਯ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ ਸਦ੍ਧਾਯ ਏਵ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਵਚਨਂ ਸੂਪਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਉਚ੍ਚਾਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਮੇਵ ਸਿਯਾ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਂ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ? ਨ ਖੋ ਪਨੇਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਞਾਤਿਪਰਿਵਟ੍ਟਂ, ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਭੋਗਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਹਾਯ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਕਨਾਥਸ੍ਸ ਅਭਿਜਾਤਿਯਂ ਤਸ੍ਸ ਕੁਲਸ੍ਸ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਂ, ਅਥ ਖੋ ਵੁਡ੍ਢਿਯੇਵ, ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸਮਿਦ੍ਧਤਮਭਾਵੋ ਲੋਕੇ ਪਾਕਟੋ ਪਞ੍ਞਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕੇਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਥਾ ਸਮਿਦ੍ਧਤਮਂ ਕੁਲਂ ਪਹਾਯ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋਯੇਵਾਤਿ, ਇਮਂ ਪਰਿਹਾਰਂ ‘‘ਕੇਨਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ‘‘ਕੋਸਲੇਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ.

‘‘ਸਾਧੁ ਧਮ੍ਮਰੁਚਿ ਰਾਜਾ, ਸਾਧੁ ਪਞ੍ਞਾਣਵਾ ਨਰੋ;

ਸਾਧੁ ਮਿਤ੍ਤਾਨਮਦੁਬ੍ਭੋ, ਪਾਪਸ੍ਸਾਕਰਣਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਆਦੀਸੁ –

ਵਿਯ ਸਾਧੁਸਦ੍ਦੋ ਇਧ ਸੁਨ੍ਦਰਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ. ਖੋਤਿ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਪਨਾਤਿ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਰਤ੍ਥੇ. ਏਵਂ ਸਾਤ੍ਥਕਤਾਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਮੇਤੇਸਂ ਗਹਣਂ. ਸੁਨ੍ਦਰਨ੍ਤਿ ਚ ਭਦ੍ਦਕਂ, ਭਦ੍ਦਕਤਾ ਚ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਭਾਵੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਵਹਂ ਸੁਖਾਵਹ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਥੋ ਚੇਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਪਰਮਤ੍ਥਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਹਿਤਂ ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਤਥੇਵ ਤਿਵਿਧਂ ਸੁਖਂ.

ਤਥਾਰੂਪਾਨਨ੍ਤਿ ਤਾਦਿਸਾਨਂ, ਅਯਂ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਂ ਪਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਵਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਾਦਿਸੇਹਿ ਚ ਗੁਣੇਹਿ ਭਗਵਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਚਤੁਪ੍ਪਮਾਣਿਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਕਾਲਮ੍ਪਿ-ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਾਯ-ਸਦ੍ਧਾਯ-ਪਸਾਦਨੀਯੋ ਤੇਸਂ ਯਥਾਭੂਤਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਤਾਦਿਸੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਤਥਾਰੂਪਾਨਂ ਅਰਹਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਥਾਰੂਪੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਸਦ੍ਦਹਾਨਂ, ਪਰਜਨਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਂ ਪਟਿਲਭਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਲਦ੍ਧਸਦ੍ਦਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਾਨਂ, ਏਤੇਨ ‘‘ਅਰਹਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਰਹਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਰਹਨ੍ਤਸਮਞ੍ਞਾਯ ਚ ਪਾਕਟਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਅਪਿਚ ‘‘ਯਥਾਰੂਪੋ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਤਥਾਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਨਿਯਮਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸਰੂਪਨਿਯਮਵਸੇਨਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਗੁਣਾਧਿਗਮੇਨ ਲੋਕੇ ਅਰਹਨ੍ਤੋਤਿ ਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਮ੍ਪਿ ਹਿ ‘‘ਤਥਾਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਂ, ਅਯਮੇਵ ਚ ਨਯੋ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਇਧ ਟੀਕਾਯਂ, (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੫) ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਞ੍ਚ ਤਥੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਯਥਾਰੂਪਾ ਤੇ ਭਵਨ੍ਤੋ ਅਰਹਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਥਾਰੂਪੋ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਭਗਵਤਿਯੇਵ ਗਰੁਗਾਰਵਵਸੇਨ ‘‘ਤਥਾਰੂਪਾਨਂ ਅਰਹਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਥੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਭਾਵਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਅਤ੍ਤਨਿ, ਗਰੂਸੁ ਚ ਹਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ. ‘‘ਯਥਾਭੁਚ੍ਚ…ਪੇ… ਅਰਹਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਮਾਣਾਨਂ, ਲੂਖਪ੍ਪਮਾਣਾਨਞ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਭਗਵਤੋ ਪਸਾਦਾਵਹਤਂ ਯਥਾਰੁਤਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਅਰਹਨ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਯਥਾਰਹਂ ਵਿਸਯਤ੍ਤਾ, ਤਂਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਨ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਰੂਪਪ੍ਪਮਾਣਘੋਸਪ੍ਪਮਾਣਾਨਂ ਪਸਾਦਾਵਹਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਯੇਵ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਪਸਾਦਸੋਮ੍ਮਾਨੀਤਿ ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ, ਸੀਤਲਾਨਿ ਚ, ਪਸਾਦਵਸੇਨ ਵਾ ਸੀਤਲਾਨਿ, ਅਨੇਨ ਪਸਨ੍ਨਮਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਯਂ ਸਮ੍ਭਾਵਨਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਧੁ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ‘‘ਦਸ੍ਸਨਞ੍ਞੇਵ ਸਾਧੁ, ਨ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਮ੍ਭਾਵਨਤ੍ਥੋ ਚੇਤ੍ਥ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੁਪਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ‘‘ਸਾਧੁ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਧ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਂ ਮਾਣਵਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋ, ‘‘ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ਪਾਠਸੇਸੋ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਸੋ ‘‘ਪਾਠਸੇਸੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਧੁ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਮੂਲਪਣ੍ਣਾਸਕੇ ਚੂਲ਼ਸੀਹਨਾਦਸੁਤ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਯ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੪੪) ਆਗਤਂ ਕੋਸਿਯਸਕੁਣਵਤ੍ਥੁ ਚੇਤ੍ਥ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ.

ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਮਾਣਵਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੨੫੬. ‘‘ਅਜ੍ਝਾਯਕੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਠਮਪਕਤਿਯਾ ਗਰਹਾਵਚਨਮੇਵ, ਦੁਤਿਯਪਕਤਿਯਾ ਪਸਂਸਾਵਚਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਪੁਰਿਸੋ ਨਰੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਸੁਤ੍ਤਪਦ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੩੨) ਮੁਦਾਹਟਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਮੇਤਿ ਝਾਯਕਨਾਮੇਨ ਸਮਞ੍ਞਿਤਾ ਜਨਾ. ਨ ਝਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਣ੍ਣਕੁਟੀਸੁ ਝਾਨਂ ਨ ਅਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ ਨ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਗਾਮਨਿਗਮਸਾਮਨ੍ਤਂ ਓਸਰਿਤ੍ਵਾ ਵੇਦਗਨ੍ਥੇ ਕਰੋਨ੍ਤਾਵ ਅਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਪਨੇਤੇਸਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਝਾਯਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਠਮਦੁਤਿਯਨਾਮਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤਤਿਯਮੇਵ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਜ੍ਝਾਯਕਾਤ੍ਵੇਵ ਤਤਿਯਂ ਅਕ੍ਖਰਂ ਉਪਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਭਾਵੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਸਞ੍ਚਰਣਤੋ ‘‘ਅਕ੍ਖਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਮਨ੍ਤੇ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵੇਦੇ ਸਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧ ਹਿ ਅਧਿਆਪੁਬ੍ਬਇ-ਸਦ੍ਦਵਸੇਨ ਪਦਸਨ੍ਧਿ, ਇਤਰਤ੍ਥ ਪਨ ਝੇ-ਸਦ੍ਦਵਸੇਨ. ਮਨ੍ਤੇ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਯਥਾਅਧੀਤੇ ਮਨ੍ਤੇ ਅਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੇ ਕਤ੍ਵਾ ਹਦਯੇ ਠਪੇਤਿ.

ਆਥਬ੍ਬਣਵੇਦੋ ਪਰੂਪਘਾਤਕਰਤ੍ਤਾ ਸਾਧੂਨਮਪਰਿਭੋਗੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਰੁਵੇਦਯਜੁਵੇਦਸਾਮਵੇਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਚ੍ਚਨ੍ਤੇ ਥੋਮੀਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾ ਏਤਾਯਾਤਿ ਇਰੁ ਇਚ-ਧਾਤੁਵਸੇਨ ਚ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਰ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗੋਯਂ. ਯਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਪੁਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾ ਅਨੇਨਾਤਿ ਯਜੁ ਪੁਨ੍ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ. ਸੋਯਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਸਾਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਤਨੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਪਾਪਮਨੇਨਾਤਿ ਸਾਮਂ ਸੋ-ਧਾਤੁਪਕ੍ਖੇ ਓ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਆ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਂ, ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਏਤੇਹੀਤਿ ਵੇਦਾ, ਤੇ ਏਵ ਮਨ੍ਤਾ ‘‘ਸੁਗਤਿਯੋਪਿ ਮੁਨਨ੍ਤਿ, ਸੁਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤੇਹੀ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਪਹਰਣਂ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਂ ਪਹਤਂ, ਓਟ੍ਠਾਨਂ ਪਹਤਂ ਤਥਾ, ਤਸ੍ਸ ਕਰਣਵਸੇਨ, ਓਟ੍ਠਾਨਿ ਚਾਲੇਤ੍ਵਾ ਪਗੁਣਭਾਵਕਰਣਵਸੇਨ ਪਾਰਂ ਗਤੋ, ਨ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਾਰਗੂਤਿ ਚ ਨਿਚ੍ਚਸਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਕਿਤਨ੍ਤਸਮਾਸੋ.

‘‘ਸਹ ਨਿਘਣ੍ਟੁਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਚਨਦਸ੍ਸਨਂ. ਨਿਘਣ੍ਟੁਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਨਿਘਣ੍ਟੁ ਨਾਮ ਰੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸੋ, ਤਦਾਦਿਕਾਨਮਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਏਤੇਨ ਨਿਘਣ੍ਟੁਰੁਕ੍ਖਪਰਿਯਾਯਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਮੁਖੇਨ ਸੇਸਪਰਿਯਾਯਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸੋ ਗਨ੍ਥੋ ਨਿਘਣ੍ਟੁ ਨਾਮ ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡੋ, ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੋ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਰੁਤਮੇਵ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਆਚਰਿਯਾ ਪਨ ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਵਚਨੀਯਵਾਚਕਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਥਂ, ਸਦ੍ਦਞ੍ਚ ਨਿਖਡਤਿ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਵਿਭਜ੍ਜ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਨਿਖਣ੍ਡੁ, ਸੋ ਏਵ ਖ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਘ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਨਿਘਣ੍ਡੂ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੬), ਤਦੇਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਯਤੋ ਅਞ੍ਞਨਯਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਸੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਰੋਧੋ ਸਿਯਾ, ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਪਨ ਏਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਗਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸੇਸਤੋ ਘਟੇਨ੍ਤਿ ਰਾਸਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਨਿਘਣ੍ਟੁ ਨਿਗ੍ਗਹਿਤਾਗਮੇਨਾ’’ਤਿ. ਵੇਵਚਨਪ੍ਪਕਾਸਕਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਦੀਪਕਂ, ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯਵਚਨਵਿਭਾਵਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ ਅਨੇਕੇਸਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਾਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨਪਿ ਤਸ੍ਸ ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਕੋ ਪਨੇਸੋਤਿ? ਏਤਰਹਿ ਨਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨੁਸਾਸਨਰਤਨਮਾਲਾਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਦਿ. ਵਚੀਭੇਦਾਦਿਲਕ੍ਖਣਾ ਕਿਰਿਯਾ ਕਪ੍ਪੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਕਪ੍ਪੋ, ਤਥੇਵ ਵਿਵਿਧਂ ਕਪ੍ਪੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਕਪ੍ਪੋ, ਕਿਰਿਯਾਕਪ੍ਪੋ ਚ ਸੋ ਵਿਕਪ੍ਪੋ ਚਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਕਪ੍ਪਵਿਕਪ੍ਪੋ. ਸੋ ਹਿ ਵਣ੍ਣਪਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਪਦਤ੍ਥਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ ਬਹੁਵਿਕਪ੍ਪੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਰਿਯਾਕਪ੍ਪਵਿਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਚ ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸੋਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਵੀਨਂ ਉਪਕਾਰਾਵਹਂ ਸਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਵੀਨਂ ਕਵਿਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾਭੋਗਸਮ੍ਪਦਾਦਿਪਯੋਜਨਵਸੇਨ ਉਪਕਾਰਾਵਹੋ ਗਨ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੋ ਪਨੇਸੋਤਿ? ਕਬ੍ਯਬਨ੍ਧਨਵਿਧਿਵਿਧਾਯਕੋ ਕਬ੍ਯਾਲਙ੍ਕਾਰਗੀਤਾਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਮੂਲਕਿਰਿਯਾਕਪ੍ਪਗਨ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਹਿ ਮਹਾਵਿਸਯੋ ਸਤਸਹਸ੍ਸਗਾਥਾਪਰਿਮਾਣੋ, ਯਂ ‘‘ਨਯਚਰਿਯਾਦਿਪਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵਚਨਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਕਿਟਯਤਿ ਗਮੇਤਿ ਞਾਪੇਤਿ ਕਿਰਿਯਾਦਿਵਿਭਾਗਨ੍ਤਿ ਕੇਟੁਭਂ ਕਿਟ-ਧਾਤੁਤੋ ਅਭਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ, ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਉਕਾਰੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਰਿਯਾਦਿਵਿਭਾਗਂ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਤੋ ਕਿਟੇਨ੍ਤੋ ਗਮਨ੍ਤੋ ਓਭੇਤਿ ਪੂਰੇਤੀਤਿ ਕੇਟੁਭਂ ਕਿਟ-ਸਦ੍ਦੂਪਪਦਉਭਧਾਤੁਵਸੇਨ. ਅਪਿਚ ਕਿਟਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਵਯੋ ਬਨ੍ਧੇਸੁ ਕੋਸਲ੍ਲਮੇਤੇਨਾਤਿ ਕੇਟੁਭਂ, ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ. ਠਾਨਕਰਣਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ, ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਭਾਗਤੋ ਚ ਅਕ੍ਖਰਾ ਪਭੇਦੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਕ੍ਖਰਪ੍ਪਭੇਦੋ, ਤਂ ਪਨ ਛਸੁ ਵੇਦਙ੍ਗੇਸੁ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਪਕਰਣਦ੍ਵਯਮੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾ ਚ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਚਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਰਸਮਯਮੇਤਾਯਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾ, ਅਕਾਰਾਦਿਵਣ੍ਣਾਨਂ ਠਾਨਕਰਣਪਯਤਨਪਟਿਪਾਦਕਸਤ੍ਥਂ. ਨਿਚ੍ਛਯੇਨ, ਨਿਸ੍ਸੇਸਤੋ ਵਾ ਉਤ੍ਤਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਵਣ੍ਣਾਗਮਵਣ੍ਣਵਿਪਰਿਯਾਯਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ –

‘‘ਵਣ੍ਣਾਗਮੋ ਵਣ੍ਣਵਿਪਰਿਯਾਯੋ,

ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਰੇ ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਨਾਸਾ;

ਧਾਤੁਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਤਿਸਯੇਨ ਯੋਗੋ,

ਤਦੁਚ੍ਚਤੇ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੪੪; ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੫੦);

ਇਧ ਪਨ ਤਬ੍ਬਸੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਨਿਬ੍ਬਚਨਪਰਿਦੀਪਕਂ ਸਤ੍ਥਂ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਭਾਗਤੋਪਿ ਅਕ੍ਖਰਪਭੇਦਭਾਵਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯੇਹਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੬) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਤਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਚ ਬ੍ਯਾਕਰਣਙ੍ਗੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਚ ਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਮੇਵ ਵੇਦਙ੍ਗਂ ਯਥਾਹੁ –

‘‘ਕਪ੍ਪੋ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਜੋਤਿ-ਸਤ੍ਥਂ ਸਿਕ੍ਖਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਚ;

ਛਨ੍ਦੋਵਿਚਿਤਿ ਚੇਤਾਨਿ, ਵੇਦਙ੍ਗਾਨਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਛਾ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਯਾਕਰਣਙ੍ਗੇਨ ਅਸਙ੍ਕਰਭੂਤਮੇਵ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਨਿਬ੍ਬਚਨਮਿਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਨ ਛਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਸੁ ਵਿਯ ਤਦੁਭਯਸਾਧਾਰਣਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਵੇਦਙ੍ਗਵਿਸਯਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਟ੍ਠਕਥਾਯ (ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੦) ਆਗਤਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਰਾਜਾਰਿਵ ਤਾਰਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਜਾ. ੧.੧.੧੧, ੨੫) ਏਤ੍ਥ ਰ-ਕਾਰਾਗਮੋ ਵਿਯ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਰਸ੍ਸ ਆਗਮੋ ਵਣ੍ਣਾਗਮੋ ਨਾਮ. ਹਿਂਸਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਹਿਂਸੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਸੀਹੋ’’ਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ ਵਿਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਮਕ੍ਖਰਾਨਂ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਵਸੇਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ ਵਣ੍ਣਵਿਪਰਿਯਾਯੋ ਨਾਮ. ‘‘ਨਵਛਨ੍ਨਕੇਦਾਨਿ ਦਿਯ੍ਯਤੀ’’ਤਿ (ਜਾ. ੧.੬.੮੮) ਏਤ੍ਥ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਏ-ਕਾਰਾਪਜ੍ਜਨਂ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਕ੍ਖਰਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਕ੍ਖਰਾਪਜ੍ਜਨਂ ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮ. ‘‘ਜੀਵਨਸ੍ਸ ਮੂਤੋ ਜੀਵਨਮੂਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਜੀਮੂਤੋ’’ਤਿ ਵ-ਕਾਰ ਨ-ਕਾਰਾਨਂ ਵਿਨਾਸੋ ਵਿਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਰਾਨਂ ਵਿਨਾਸੋ ਵਣ੍ਣਵਿਨਾਸੋ ਨਾਮ. ‘‘ਫਰੁਸਾਹਿ ਵਾਚਾਹਿ ਪਕੁਬ੍ਬਮਾਨੋ, ਆਸਜ੍ਜ ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਵਦਸੇ ਕੁਮਾਰਾ’’ਤਿ (ਜਾ. ੧.੧੦.੮੫) ਏਤ੍ਥ ‘‘ਪਕੁਬ੍ਬਮਾਨੋ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਭਿਭਵਮਾਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥਪਟਿਪਾਦਨਂ ਵਿਯ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਪਟਿਪਾਦਨਂ ਧਾਤੂਨਮਤ੍ਥਾਤਿਸਯੇਨ ਯੋਗੋ ਨਾਮਾਤਿ.

ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨਂ ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋਯੇਵ ਸਿਯਾ, ਅਥ ਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਞ੍ਚਮੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਥਬ੍ਬਣਵੇਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਆਥਬ੍ਬਣਵੇਦੋ ਨਾਮ ਆਥਬ੍ਬਣਵੇਦਿਕੇਹਿ ਵਿਹਿਤੋ ਪਰੂਪਘਾਤਕਰੋ ਮਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਪਨ ਇਤਿਹਾਸਪਞ੍ਚਮਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਗਣਿਤਤਾਮਤ੍ਤੇਨ ਗਹਿਤੋ, ਨ ਸਰੂਪਵਸੇਨ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਿ. ਇਤਿਹ ਅਸਾਤਿ ਏਵਂ ਇਧ ਲੋਕੇ ਅਹੋਸਿ ‘‘ਆਸਾ’’ਤਿਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਾਠੋ, ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋ. ਇਹ ਠਾਨੇ ਇਤਿ ਏਵਂ, ਇਦਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ, ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਾ ਆਸ ਇਚ੍ਛਾਹੀਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸ ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਮਹਾਵਿਸਯਤਾਦੀਪਨਤ੍ਥਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਚ੍ਛਾਵਚਨਂ, ਇਮਿਨਾ ‘‘ਇਤਿਹਾਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਇਤਿਹਾਸੋ ਤਦ੍ਧਿਤਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਤਿਹ ਆਸ, ਇਤਿਹ ਆਸਾ’’ਤਿ ਈਦਿਸਵਚਨਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਇਤਿਹਾਸੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਪਨ ਏਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਤਿਹ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਾਰਮ੍ਪਰਿਯੋਪਦੇਸੇ ਏਕੋਵ ਨਿਪਾਤੋ, ਅਸਤਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਸੋ, ਇਤਿਹ ਅਸੋ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਇਤਿਹਾਸੋ ਸਮਾਸਵਸੇਨਾ’’ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇ ‘‘ਇਤਿਹ ਅਸਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵਂ ਪਾਰਮ੍ਪਰਿਯੋਪਦੇਸੋ ਅਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਹੋਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪੁਰਾਣਕਥਾਸਙ੍ਖਾਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸਭਾਵਮਾਹ, ਭਾਰਤਨਾਮਕਾਨਂ ਦ੍ਵੇਭਾਤਿਕਰਾਜੂਨਂ ਯੁਦ੍ਧਕਥਾ, ਰਾਮਰਞ੍ਞੋ ਸੀਤਾਹਰਣਕਥਾ, ਨਰਸੀਹਰਾਜੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਥਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਪੁਰਾਣਕਥਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਭਾਰਤਪੁਰਾਣਰਾਮਪੁਰਾਣਨਰਸੀਹਪੁਰਾਣਾਦਿਗਨ੍ਥੋ ਇਤਿਹਾਸੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਤੇਸਂ ਇਤਿਹਾਸਪਞ੍ਚਮਾਨਂ ਵੇਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਵਾਕ੍ਯਂ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਦਂ, ਨਾਮਾਖ੍ਯਾਤੋਪਸਗ੍ਗਨਿਪਾਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਭਾਗਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਪਦਂ. ਤਦਪਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣੇ ਆਗਤਮੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਦਵਸੇਸ’’ਨ੍ਤਿ, ਪਦਤੋ ਅਵਸੇਸਂ ਪਕਤਿਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਤਂ ਸਦ੍ਦਂ, ਤਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ ਬ੍ਯਾਚਿਕ੍ਖਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਆਕਰੀਯਨ੍ਤੇ ਪਕਤਿਪਚ੍ਚਯਾਦਯੋ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਨ੍ਤੇ ਏਤ੍ਥ, ਅਨੇਨਾਤਿ ਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਸਾਧੁਸਦ੍ਦਾਨਮਨ੍ਵਾਖ੍ਯਾਯਕਂ ਮੁਦ੍ਧਬੋਧਬ੍ਯਾਕਰਣ ਸਾਰਸ੍ਸਤਬ੍ਯਾਕਰਣ ਪਾਣਿਨੀਬ੍ਯਾਕਰਣਚਨ੍ਦ੍ਰਬ੍ਯਾਕਰਣਾਦਿ ਅਧੁਨਾਪਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਤ੍ਥਂ. ਅਧੀਯਤੀਤਿ ਅਜ੍ਝਾਯਤਿ. ਵੇਦੇਤੀਤਿ ਪਰੇਸਂ ਵਾਚੇਤਿ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਸਮੁਚ੍ਚਿਨਨਤ੍ਥੋ, ਵਿਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥੋ ਵਾ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਵਿਕਪ੍ਪਿਤਤ੍ਤਾ. ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਹਿ ਤਦ੍ਧਿਤਵੁਤ੍ਤਿ. ਪਦਕੋਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ ਆਗਤਪਦਕੋਸਲ੍ਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋਤਿ ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਪਕਤਿਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਦ੍ਦਵਿਧਿਕੋਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਏਕਤੋ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ. ਏਸਾ ਹਿ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਪਕਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪਕਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਿਞ੍ਞਾਪਨਂ. ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋ ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਤੇ ਏਵ ਵੇਦੇ ਪਦਸੋ ਕਾਯਤੀਤਿ ਪਦਕੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਦਸੋਤਿ ਗਜ੍ਜਬਨ੍ਧਪਜ੍ਜਬਨ੍ਧਪਦੇਨ. ਕਾਯਤੀਤਿ ਕਥੇਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਜਾਤਕ’’ਨ੍ਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਵੇਦਕਾਰਕਸਮਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਜ੍ਝਾਯਕੋ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤੀਤਿ.

ਆਯਤਿਂ ਹਿਤਂ ਬਾਲਜਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਲੋਕੋ ਨ ਯਤਤਿ ਨ ਈਹਤਿ ਅਨੇਨਾਤਿ ਲੋਕਾਯਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਗਨ੍ਥਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਲੋਕਾ ਵਾ ਬਾਲਜਨਾ ਆਯਤਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਹਨ੍ਤਿ ਵਾਦਸ੍ਸਾਦੇਨ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਲੋਕਾਯਤਂ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਸਗ੍ਗਮੋਕ੍ਖਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਾ ਤਨੋਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਵਿਤਣ੍ਡੋ ਡ-ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ, ਨ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਣ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਵਿਰੁਦ੍ਧੇਨ ਵਾਦਦਣ੍ਡੇਨ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤਿ ਵਾਦਿਨੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਵਿਤਣ੍ਡੋ ਤਡਿ-ਧਾਤੁਵਸੇਨ, ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਾਗਮਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ. ਅਦੇਸਮ੍ਪਿ ਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਾਦੀਨਂ ਵਾਦੋ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਦੇਸਤੋਪਿ ਉਪਚਾਰਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਲੋਕੇ ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਯਮਾਨਾ ਪਹੀਯਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੧; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੩; ਵਿਭ. ੨੦੪) ਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਮਨਂ ਤਡੇਨ੍ਤਿ ਚਾਲੇਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਤਣ੍ਡੋ, ਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਵਾਦੋ ਵਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਵਿਤਣ੍ਡਵਾਦਾ, ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਥਂ ਤਥਾ. ਲਕ੍ਖਣਦੀਪਕਸਤ੍ਥਂ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ, ਤਦ੍ਧਿਤਵਸੇਨ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਦੀਪਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਦਿ ਅਨੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਨਿਗ੍ਰੋਧਬਿਮ੍ਬਤਾਦਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯੇਸਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਦ੍ਵਾਦਸਸਹਸ੍ਸਗਨ੍ਥਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭਾਣਵਾਰਪ੍ਪਮਾਣਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਕ੍ਖਰਗਨ੍ਥੋਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਰਾ ਏਕਪਦਂ, ਏਕਾ ਗਾਥਾ ਚਤੁਪ੍ਪਦਂ;

ਗਾਥਾ ਚੇਕਾ ਮਤੋ ਗਨ੍ਥੋ, ਗਨ੍ਥੋ ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਤਕ੍ਖਰੋ’’ਤਿ.

ਦ੍ਵਾਦਸਹਿ ਗੁਣਿਤਸਹਸ੍ਸਬਾਤ੍ਤਿਂਸਕ੍ਖਰਗਨ੍ਥਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਲਕ੍ਖਣਸਤ੍ਥੇ, ਆਧਾਰੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਂ ਯਥਾ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੇ ਸਾਖਾ’’ਤਿ. ਸੋਲ਼ਸ ਚ ਸਹਸ੍ਸਞ੍ਚ ਸੋਲ਼ਸਸਹਸ੍ਸਂ, ਸੋਲ਼ਸਾਧਿਕਸਹਸ੍ਸਗਾਥਾਪਰਿਮਾਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਆਧਾਰਾਧੇਯ੍ਯਵਚਨਂ ਸੂਪਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਪਧਾਨਵਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਦੀਪਨਤੋ ਬੁਦ੍ਧਮਨ੍ਤਾ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਤਤ੍ਥ ਦੀਪਿਤਮੇਵ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯੇਸਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.

‘‘ਅਨੂਨੋ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਂ, ਸਦ੍ਦਤੋ ਪਨ ਅਧਿਗਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਵਯੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੋ ਪਨੇਸ ਅਵਯੋਤਿ ਅਨੁਯੋਗਮਪਨੇਤਿ ‘‘ਅਵਯੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਅਯਮੇਤ੍ਤਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਯੋ ਤਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਸੋ ‘‘ਵਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਸੋ ਅਵਯੋ ਨਾਮ. ਯੋ ਚ ਅਵਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਸੋ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਸੇਧਾ ਪਕਤਿਯਤ੍ਥਗਮਕਾ’’ਤਿ ਞਾਯੇਨ ਵਯੋ ਏਵਾਤਿ. ਵਯਤੀਤਿ ਹਿ ਵਯੋ, ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨੇਸੁ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਅਪਰਿਕਿਲਮਨ੍ਤੋ ਅਵਿਤ੍ਥਾਯਨ੍ਤੋ ਤੇ ਗਨ੍ਥੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਣੇਤਿ ਬ੍ਯਵਹਰਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਨਯਟ੍ਠਕਥਾਨਯੋ (ਪਾਰਾ. ੮੪) – ਅਨਵਯੋਤਿ ਅਨੁ ਅਵਯੋ, ਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਉ-ਕਾਰਲੋਪੋ, ਅਨੁ ਅਨੁ ਅਵਯੋ ਅਨੂਨੋ, ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਿਪ੍ਪੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਯੋਤਿ ਹਿ ਹਾਨਿ ‘‘ਆਯਵਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗਨ੍ਥੇਸੁ ਵਯੋ ਊਨਤਾਤਿ ਅਵਯੋ, ਅਨੁ ਅਨੁ ਅਵਯੋ ਅਨਵਯੋਤਿ.

‘‘ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਾਧਨਵਸੇਨ, ‘‘ਪਟਿਞ੍ਞਾਤੋ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਚ ਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਆਚਰਿਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸ੍ਸ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਯਮਹਂ ਜਾਨਾਮਿ, ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਨੁਜਾਨਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ, ‘‘ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸਿ, ਤਮਹਂ ਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਪਟਿਜਾਨਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਯਂ ਅਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ‘‘ਆਮ ਆਚਰਿਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਯਥਾਗਤਂ ਪਟਿਜਾਨਨਵਚਨਮੇਵ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਨ੍ਤਿ ਤੇਵਿਜ੍ਜਕਂ ਪਾਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ. ਪਟਿਵਚਨਦਾਨਮੇਵ ਪਟਿਞ੍ਞਾ ਤਥਾ, ਤਾਯ ਸਯਮੇਵ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਕੇ’’ਤਿਆਦਿ ਅਨੁਜਾਨਨਪਟਿਜਾਨਨਾਧਿਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਅਦੇਸਸ੍ਸਪਿ ਦੇਸਮਿਵ ਕਪ੍ਪਨਾਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਤਰਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਕਂ ਸਕਂ. ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਪਰਮ੍ਪਰਤੋ, ਪਰਮ੍ਪਰਭੂਤੇਹਿ ਵਾ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਆਗਤਂ ਆਚਰਿਯਕਂ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਤਾਸਂ ਸਮੂਹੋ ਤੇਵਿਜ੍ਜਕਂ, ਵੇਦਤ੍ਤਯਂ. ਪਧਾਨਂ ਵਚਨਂ, ਪਕਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਾਦੀਨਂ ਵਚਨਂ ਪਾਵਚਨਂ.

੨੫੭. ਇਦਾਨਿ ਯੇਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤੀ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਂ ਮਾਣਵਂ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਤਾਤਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਮਬ੍ਰ੍ਵਿ, ਤਦਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਸ ਕਿਰਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਉਗ੍ਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਾਕਟਸ੍ਸ ਕਿਤ੍ਤਿਮਤੋ ਪੋਰਾਣਜਨਸ੍ਸ. ਬਹੂ ਜਨਾਤਿ ਪੂਰਣਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਜਾਤਿਮਨ੍ਤਂ, ਲੋਕਸਮ੍ਮਤਂ ਵਾ ਜਨਂ. ਗਰੂਤਿ ਭਾਰਿਯਂ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਤਤੋ ਮੋਚੇਤ੍ਵਾ ਅਪਗਮਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਨਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਤਥਾਪਗਮਨਾਦਿਨਾ ਨਿਨ੍ਦਾਬ੍ਯਾਰੋਸਉਪਾਰਮ੍ਭਾਦਿ.

‘‘ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਸਦ੍ਦਯੋਗੇਨ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥਵਸੇਨੇਵ ‘‘ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ. ‘‘ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਸਨ੍ਤਂਯੇਵਾ’’ਤਿ ਪਦੇਸੁਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਯੋਗਤ੍ਤਾ ਤਦਤ੍ਥਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਧਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਥਾ ਸਤੋਯੇਵਾਤਿ ਯੇਨਾਕਾਰੇਨ ਅਰਹਤਾਦਿਨਾ ਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ, ਤੇਨਾਕਾਰੇਨ ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭੂਤਸ੍ਸ ਏਵ ਤਸ੍ਸ ਭਵਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦੋ ਯਦਿ ਵਾ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪਿਚ ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਤਥਾ ਸਨ੍ਤਂਯੇਵਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਵਚਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸਿਟ੍ਠਤਾਪਰਿਕਪ੍ਪਨੇਨ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਥਾ ਸਤੋਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਂਸਯਤ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸਂਸਯਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਵਿਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥੋ ਤੇਸੁ ਏਕਸ੍ਸ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਪਨ ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ – ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੁਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਯਦਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਉਭੋਪਿ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥਾਯੇਵ. ਯਦਿ-ਸਦ੍ਦੋਪਿ ਹਿ ‘‘ਯਂ ਯਦੇਵ ਪਰਿਸਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤਿ ਯਦਿ ਖਤ੍ਤਿਯਪਰਿਸਂ ਯਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਰਿਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੩੪) ਵਾ-ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਅਪ੍ਪਂ ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਆਯੁ, ਇਦਾਨੇਤਰਹਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਚ ਇਧ ਸਮਾਨਤ੍ਥਸਦ੍ਦਪਯੋਗੋਤਿ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਯਦਿ ਵਾ ਨੋ ਤਥਾ’’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ‘‘ਸਨ੍ਤਂਯੇਵ ਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਨਨੁ ‘‘ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਯੇਵ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਚੋਦਨਾਯ ‘‘ਇਧਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਯੋਗਤ੍ਤਾ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਸੇਸਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵਾ ਇਧਾਪਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥਵਸੇਨੇਵ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸ ਤਥਾ, ਅਭਿਸਦ੍ਦੋ, ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਮੇਵ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ, ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋ. ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਦਯੋਗੋ ਹੋਤਿ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਅਤ੍ਥਯੋਗੋਪੀਤਿ.

੨੫੮. ਭੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਆਚਰਿਯਂ ਆਲਪਤਿ. ਯਥਾ-ਸਦ੍ਦਂ ਸਾਤ੍ਥਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਹ ਪਾਠਸੇਸੇਨ ਯੋਜੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋਤਿ ਭਗਵਾ. ਪੁਰਿਮਨਯੇ ਆਕਾਰਤ੍ਥਜੋਤਨਯਥਾ-ਸਦ੍ਦਯੋਗ੍ਯਤੋ ਕਥਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਮਤ੍ਤਂ, ਇਧ ਪਨ ਤਦਯੋਗ੍ਯਤੋ ‘‘ਆਕਾਰਪੁਚ੍ਛਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬਾਹਿਰਕਸਮਯੇ ਆਚਰਿਯਮ੍ਹਿ ਉਪਜ੍ਝਾਯਸਮੁਦਾਚਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਥ ਨਂ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ’’ਤਿ, ਉਪਜ੍ਝਾਯਸਞ੍ਞਿਤੋ ਆਚਰਿਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕਾਮਞ੍ਚ ਮਨ੍ਤੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ, ਕਪ੍ਪੋਤਿ ਤਿਬ੍ਬਿਧੋ ਵੇਦੋ, ਤਥਾਪਿ ਅਟ੍ਠਕਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਧਾਨਭੂਤਂ ਮੂਲਂ ਮਨ੍ਤੋ, ਤਦਤ੍ਥਵਿਵਰਣਮਤ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ, ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਵਿਧਾਨਂ ਕਪ੍ਪੋਤਿ ਮਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਧਾਨਭਾਵਤੋ, ਇਤਰੇਸਞ੍ਚ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨੇਵ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਮਨ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਪ੍ਪਾਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਤੀਸੁ ਵੇਦੇਸੂ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ਮਨ੍ਤੋਤਿ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਾਦੀਹਿ ਇਸੀਹਿ ਵੁਤ੍ਤਮੂਲਵੇਦਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਂ, ਵੇਦੋਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵੇਦੇਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਲਕ੍ਖਣਾਨੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਦੀਪਕਾਨਿ ਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ. ਪਜ੍ਜਗਜ੍ਜਬਨ੍ਧਪਵੇਸਨਵਸੇਨ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵੇਸੇਨੇਵਾਤਿ ਵੇਦਵਾਚਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਲਿਙ੍ਗੇਨੇਵ. ਵੇਦੇਤਿ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਮਨ੍ਤੇ. ਮਹੇਸਕ੍ਖਾ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ ਪਣ੍ਡਿਤਸਤ੍ਤਾ. ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾਚੇਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਥਾ ਵਾਚਨਤੋ. ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਕਾਲਤੋ ਪਭੁਤਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਰਮਾਨਕਾਲੇ. ਅਜ੍ਝਾਯਿਤਬ੍ਬਵਾਚੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਕਗਾਥਾਦ੍ਵਿਗਾਥਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਨ੍ਤਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਲਕ੍ਖਣਮਨ੍ਤਾਯੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਵੇਦਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਞ੍ਞਾਣਭਾਵੇਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਨ੍ਤਿ ਏਵਾਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਪਤ੍ਥਨਾ ਪਣਿਧਿ, ਪਾਰਮੀਸਮ੍ਭਰਣਂ ਸਮਾਦਾਨਂ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਦਿਪਞ੍ਞਾ ਞਾਣਂ. ‘‘ਪਣਿਧਿਮਹਤੋ ਸਮਾਦਾਨਮਹਤੋਤਿਆਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਮਹਨ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮) ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਯੇਸਂ ਸਦ੍ਧਾਸੀਲਾਦੀਨਂ ਤੇ ਕਰੁਣਾਦਯੋ, ਤੇ ਏਵ ਗੁਣਾ ਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਾ, ਪਣਿਧਿ ਚ ਸਮਾਦਾਨਞ੍ਚ ਞਾਣਞ੍ਚ ਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਾ ਚ, ਤੇਹਿ ਮਹਨ੍ਤੋ ਪਣਿਧਿਸਮਾਦਾਨਞਾਣਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਮਹਨ੍ਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦਤੋਪਰਤ੍ਤਾ ਮਹਨ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਯੋਜੀਯਤੀਤਿ. ਅਪਿਚ ਪਣਿਧਿ ਚ ਸਮਾਦਾਨਞ੍ਚ ਞਾਣਞ੍ਚ ਕਰੁਣਾ ਚ, ਤਮਾਦਿ ਯੇਸਂ ਤੇ ਤਥਾ, ਤੇਯੇਵ ਗੁਣਾ, ਤੇਹਿ ਮਹਨ੍ਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਚਨੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸੂਪਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਣਿਧਿਮਹਨ੍ਤਤਾਦਿ ਚਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸ (ਬੁ. ਵਂ. ੯ ਆਦਯੋ) ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਾਦਿ (ਚਰਿਯਾ. ੧ ਆਦਯੋ) ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਹਾਪਦਾਨਸੁਤ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸਾਤਿ ਜਾਤਿਗੋਤ੍ਤਕੁਲਪਦੇਸਾਦਿਵਸੇਨ ਮਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਖਤ੍ਤਿਯੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਜਾਤਿ. ‘‘ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞੋ, ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਗੋਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪੋਣਿਕਾ, ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਿਕਾ, ਸਾਕਿਯਾ, ਕੋਲਿਯਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਕੁਲਪਦੇਸੋ, ਤਦੇਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਇਧ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ‘‘ਦ੍ਵੇਯੇਵ ਗਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਸਾਧਾਰਣਵਚਨਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ.

ਨਿਟ੍ਠਾਤਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯੋ ਸਿਦ੍ਧਿਯੋ. ਨਨ੍ਵਾਯਂ ਗਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਨੇਕਤ੍ਥੋ, ਕਸ੍ਮਾ ਨਿਟ੍ਠਾਯਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ‘‘ਕਾਮਞ੍ਚਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਭਵਭੇਦੇਤਿ ਨਿਰਯਾਦਿਭਵਵਿਸੇਸੇ. ਸੋ ਹਿ ਸੁਚਰਿਤਦੁਚ੍ਚਰਿਤਕਮ੍ਮੇਨ ਸਤ੍ਤੇਹਿ ਉਪਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਗਤਿ. ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਗਤਿ, ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਂ. ਗਮਤਿ ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਗਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ, ਗਮਨਂ ਬ੍ਯਾਪਨਂ ਗਤਿ, ਵਿਸ੍ਸਟਭਾਵੋ, ਸੋ ਪਨ ਇਤੋ ਚ ਏਤ੍ਤੋ ਚ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤਾਵ. ਗਮਨਂ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਨਂ ਗਤਿ, ਨਿਟ੍ਠਾ, ਅਜ੍ਝਾਸਯਪਟਿਸਰਣਤ੍ਥਾਪਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨਯੇਨ ਗਹਿਤਾ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਇਮੇਸਂ ਖੋ ਅਹਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸੀਲਵਨ੍ਤਾਨਂ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨੇਵ ਜਾਨਾਮਿ ਆਗਤਿਂ ਵਾ ਗਤਿਂ ਵਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੦੮) ਏਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇ ਵਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਰਹਤੋ ਗਤੀ’’ਤਿ (ਪਰਿ. ੩੩੯) ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਸਰਣੇ, ਪਰਾਯਣੇ ਅਪਸ੍ਸਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਗਤਿ, ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਵਚਰਤਿ, ਅਵਚਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਗਤਿ, ਪਟਿਸਰਣਂ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਵਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਰਹਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਪਟਿਸਰਣਂ, ਇਧ ਪਨ ਨਿਟ੍ਠਾਯਂ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਤਦਞ੍ਞੇਸਮਵਿਸਯਤ੍ਤਾ.

ਨਨੁ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤੀਨਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਾਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਵਿਸਦਿਸਾਨੇਵ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤੇਸਂ ਸਦਿਸਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਚੋਦਨਾਲੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸੋਧੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਮਾਨੇਪਿ ਨਿਗ੍ਰੋਧਬਿਮ੍ਬਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇ ਅਤ੍ਥੇਵ ਕੋਚਿ ਨੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਤੇਹੇਵ ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯਥਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਸੁਵਿਸਦਾਨਿ, ਸੁਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਾਨਿ, ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਨਿ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ ਆਚਰਿਯਧਮ੍ਮਪਾਲਤ੍ਥੇਰੇਨ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮) ਪਕਾਸਿਤੋ. ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਅਭਿਨ੍ਨਧੀਸਦ੍ਦਾ ਏਤਾਯਾਤਿ ਜਾਤਿ, ਲਕ੍ਖਣਭਾਵਮਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਸਬਲਾਦੀਸੁ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ, ਯਾਯ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤੁਭਿਨ੍ਨਧੀ;

ਸਦ੍ਦਾ ਸਾ ਜਾਤਿਰੇਸਾ ਚ, ਮਾਲਾਸੁਤ੍ਤਮਿਵਨ੍ਵਿਤਾ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਲਕ੍ਖਣਤਾਮਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾਨਭਾਵਤੋ ਵਿਸਦਿਸਾਨਿਪਿ ਤਾਨਿਯੇਵ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਾਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਸਦਿਸਾਨਿ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਾਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਨਾਮਾਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਧਿਆਪੁਬ੍ਬਵਸਯੋਗੇ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਗਾਰੇ ਵਸਤੀ’’ਤਿ ਚਤੂਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਅਭਿਰੂਪਤਾ, ਦੀਘਾਯੁਕਤਾ, ਅਪ੍ਪਾਬਾਧਤਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾਨਂ ਪਿਯਮਨਾਪਤਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਸਭਾਵਭੂਤਾਹਿ ਇਦ੍ਧੀਹਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਰਾਜਾ ਆਨਨ੍ਦ, ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਚਤੂਹਿ ਇਦ੍ਧੀਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਕਤਮਾਹਿ ਚਤੂਹਿ ਇਦ੍ਧੀਹਿ? ਇਧਾਨਨ੍ਦ, ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਅਭਿਰੂਪੋ ਅਹੋਸਿ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੫੨).

ਚੇਤਿਯਜਾਤਕੇ (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੮.੪੪) ਆਗਤਨਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਪਿ ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਰੀਰਤੋ ਚਨ੍ਦਨਗਨ੍ਧੋ ਵਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਏਕਾ ਇਦ੍ਧਿ. ਮੁਖਤੋ ਉਪ੍ਪਲਗਨ੍ਧੋ ਵਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਾ ਚਤੂਸੁ ਦਿਸਾਸੁ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਖਗ੍ਗਹਤ੍ਥਾ ਆਰਕ੍ਖਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਤਤਿਯਾ. ਆਕਾਸੇਨ ਵਿਚਰਤਿ, ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਅਨਾਗਤਵਂਸਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਅਭਿਰੂਪਭਾਵੋ ਏਕਾ ਇਦ੍ਧਿ, ਸਮਵੇਪਾਕਿਨਿਯਾ ਗਹਣਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਭਾਵੋ ਦੁਤਿਯਾ, ਯਾਵਤਾਯੁਕਮ੍ਪਿ ਸਕਲਲੋਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਾਤਿਤ੍ਤਿਕਭਾਵੋ ਤਤਿਯਾ, ਆਕਾਸਚਾਰਿਭਾਵੋ ਚਤੁਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਵੇਪਾਕਿਨਿਯਾ ਗਹਣਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਭਾਵੋਤਿ ਸਮਵਿਪਾਚਨਿਯਾ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜੋਧਾਤੁਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਭੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤੋਵ ਆਹਾਰੋ ਜੀਰਤਿ, ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨ ਪੁਟਭਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਤਥੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਉਭੋਪੇਤੇ ਨ ਸਮਵੇਪਾਕਿਨਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਪੁਨ ਭਤ੍ਤਕਾਲੇ ਭਤ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੇਵ, ਅਯਂ ਸਮਵੇਪਾਕਿਨਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨਾਮ, ਤਥਾਰੂਪਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੂਹੀਤਿ ਦਾਨਂ, ਪਿਯਵਚਨਂ, ਅਤ੍ਥਚਰਿਯਾ, ਸਮਾਨਤ੍ਤਤਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹੋਪਾਯੇਹਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਦਾਨਞ੍ਚ ਪੇਯ੍ਯਵਜ੍ਜਞ੍ਚ, ਅਤ੍ਥਚਰਿਯਾ ਚ ਯਾ ਇਧ;

ਸਮਾਨਤ੍ਤਤਾ ਚ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਰਹਂ;

ਏਤੇ ਖੋ ਸਙ੍ਗਹਾ ਲੋਕੇ, ਰਥਸ੍ਸਾਣੀਵ ਯਾਯਤੋ.

ਏਤੇ ਚ ਸਙ੍ਗਹਾ ਨਾਸ੍ਸੁ, ਨ ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤਕਾਰਣਾ;

ਲਭੇਥ ਮਾਨਂ ਪੂਜਂ ਵਾ, ਪਿਤਾ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਕਾਰਣਾ.

ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸਙ੍ਗਹਾ ਏਤੇ, ਸਮਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ;

ਤਸ੍ਮਾ ਮਹਤ੍ਤਂ ਪਪ੍ਪੋਨ੍ਤਿ, ਪਾਸਂਸਾ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੭੩);

ਰਞ੍ਜਨਤੋਤਿ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਵਸੇਨ ਰਞ੍ਜਨਤੋ, ਨ ਰਾਗਵਸੇਨ, ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਜਨਨਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਚਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੂਹਿ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਜਾਤਿ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਰਾਜੂਨਂ ਸਮਞ੍ਞਾ ਤਥਾ ਅਕਰੋਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਲੀਵਬੀਜਨਾਦੀਸੁ ਤਾਲਵਣ੍ਟਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਧਮ੍ਮੇਹੀ’’ਤਿ ਅਸਾਧਾਰਣਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਸਦ੍ਦਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਅਨੇਕਧਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਪਧਾਨਭੂਤਂ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਪਠਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਕ੍ਕਰਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਦਮੇਵ ਹਿ ਪਧਾਨਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਹੋਤੀਤਿ? ਏਕਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਙ੍ਗੁਲਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਕਰਤਨੇ ਆਕਾਸਂ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੨੪੩; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੨੫੬). ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਹਤ੍ਥੇਨ ਹਤ੍ਥਿਸੋਣ੍ਡਸਦਿਸਪਨਾਲ਼ਿਂ ਸੁਵਣ੍ਣਭਿਙ੍ਕਾਰਂ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਹਤ੍ਥੇਨ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਉਦਕੇਨ ਅਬ੍ਭੁਕ੍ਕਿਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਵਤ੍ਤਤੁ ਭਵਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ, ਅਭਿਵਿਜਿਨਾਤੁ ਭਵਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੪) ਵਚਨੇਨ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਵੇਹਾਸਂ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਦਿਸਂ ਪਵਤ੍ਤਾਪਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਅਥ ਖੋ ਆਨਨ੍ਦ ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ…ਪੇ… ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਅਬ੍ਭੁਕ੍ਕਿਰਿ ‘ਪਵਤ੍ਤਤੁ ਭਵਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨ’ਨ੍ਤਿ’’ਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੪). ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਚਕ੍ਕਸਦ੍ਦੋ ਚਕ੍ਕਰਤਨੇਯੇਵ ਵਤ੍ਤਤਿ ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਾਦੀਸੁਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਤਦਤ੍ਥਵਾਚਕਸਦ੍ਦਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋਪਿ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕੇਹੀਤਿ –

‘‘ਪਤਿਰੂਪੇ ਵਸੇ ਦੇਸੇ, ਅਰਿਯਮਿਤ੍ਤਕਰੋ ਸਿਯਾ;

ਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਪੁਞ੍ਞਕਤੋ ਨਰੋ;

ਧਞ੍ਞਂ ਧਨਂ ਯਸੋ ਕਿਤ੍ਤਿ, ਸੁਖਞ੍ਚੇਤਂਧਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੧) –

ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕੇਹਿ. ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਉਪਰੂਪਰਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਂ ਵਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਹੀਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕੇਹਿ. ਪਰਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਂ, ਯਥਾ ਸਯਂਸਦ੍ਦੋ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਜੋਤਕੋ, ਤਥਾ ਪਰਂਸਦ੍ਦੋਪਿ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪਰੂਪਰਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਂ ਵਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਪੇਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਏਵਮਾਹ ‘ਪਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਨ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ, ਕਾਮੇਸੁ ਮਿਚ੍ਛਾ ਨ ਚਰਿਤਬ੍ਬਾ, ਮੁਸਾ ਨ ਭਣਿਤਬ੍ਬਾ, ਮਜ੍ਜਂ ਨ ਪਾਤਬ੍ਬਂ, ਯਥਾਭੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਭੁਞ੍ਜਥਾ’ਤਿ. ਯੇ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਪਟਿਰਾਜਾਨੋ, ਤੇ ਰਞ੍ਞੋ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਨੁਯਨ੍ਤਾ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੪).

ਇਰਿਯਾਪਥਚਕ੍ਕਾਨਨ੍ਤਿ ਇਰਿਯਾਪਥਭੂਤਾਨਂ ਚਕ੍ਕਾਨਂ. ਇਰਿਯਾਪਥੋਪਿ ਹਿ ‘‘ਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੯, ੧੦੯). ਯਥਾਹ –

‘‘ਰਥਙ੍ਗੇ ਲਕ੍ਖਣੇ ਧਮ੍ਮੋ-ਰਚਕ੍ਕੇਸ੍ਵਿਰਿਯਾਪਥੇ;

ਚਕ੍ਕਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਚਕ੍ਕ-ਰਤਨੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਬਲੇ;

ਕੁਲਾਲਭਣ੍ਡੇ ਆਣਾਯ-ਮਾਯੁਧੇ ਦਾਨਰਾਸਿਸੂ’’ਤਿ.

ਵਤ੍ਤੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਂ, ਇਮਿਨਾਵ ਇਰਿਯਾਪਥਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ ਪਰਹਿਤਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਚਨਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਚਾਹ –

‘‘ਅਥ ਖੋ ਤਂ ਆਨਨ੍ਦ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਂ ਦਿਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਵਦੇਵ ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਯਾ ਸੇਨਾਯ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਪਦੇਸੇ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਸਿ, ਤਤ੍ਥ ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਵਾਸਂ ਉਪਗਚ੍ਛਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਯਾ ਸੇਨਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੪).

ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋ ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਂ ਆਣਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਂ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਤ੍ਤਿਯਂ ਕੇਨਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਨ ਪਾਣਿਨਾ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਅਤ੍ਥਞ੍ਞੂ ਚ ਹੋਤਿ, ਧਮ੍ਮਞ੍ਞੂ ਚ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ, ਚ ਕਾਲਞ੍ਞੂ ਚ ਪਰਿਸਞ੍ਞੂ ਚ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ…ਪੇ… ਪਾਣਿਨਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੩੧).

ਖਤ੍ਤਿਯਮਣ੍ਡਲਾਦਿਸਞ੍ਞਿਤਂ ਚਕ੍ਕਂ ਸਮੂਹਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤੇਤਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿਪਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਯੇ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਪਟਿਰਾਜਾਨੋ, ਤੇ ਰਞ੍ਞੋ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਨੁਯਨ੍ਤਾ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੪). ਚਕ੍ਕਲਕ੍ਖਣਂ ਵਤ੍ਤਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿਪਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਾਦਤਲੇਸੁ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਸਨੇਮਿਕਾਨਿ ਸਨਾਭਿਕਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਪਰਿਪੂਰਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੫). ਚਕ੍ਕਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯਬਲਂ ਵਤ੍ਤਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿਪਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰੋ ਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦੋ…ਪੇ… ਅਯਞ੍ਹਿ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰੋ ਸੀਹਪੁਬ੍ਬਦ੍ਧਕਾਯੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੫). ਤੇਨ ਹਿਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਮਹਬ੍ਬਲਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਚਕ੍ਕਂ ਦਸਵਿਧਂ, ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਂ ਵਾ ਵਤ੍ਤਧਮ੍ਮਂ ਵਤ੍ਤਤਿ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਹਿ ਤੇ ਤਾਤ ਦਿਬ੍ਬਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਪੇਤ੍ਤਿਕਂ ਦਾਯਜ੍ਜਂ, ਇਙ੍ਘ ਤ੍ਵਂ ਤਾਤ ਅਰਿਯੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਾਹੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੮੩). ਚਕ੍ਕਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਦਾਨਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿਪਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ –

‘‘ਪਟ੍ਠਪੇਸਿ ਖੋ ਆਨਨ੍ਦ ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਤਾਸਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀਨਂ ਤੀਰੇ ਏਵਰੂਪਂ ਦਾਨਂ ਅਨ੍ਨਂ ਅਨ੍ਨਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਪਾਨਂ ਪਾਨਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਵਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਥਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਯਾਨਂ ਯਾਨਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਸਯਨਂ ਸਯਨਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਇਤ੍ਥਿਂ ਇਤ੍ਥਿਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਹਿਰਞ੍ਞਂ ਹਿਰਞ੍ਞਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ, ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਸੁਵਣ੍ਣਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੫੪).

ਰਾਜਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਤਦਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਂ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਞਾਯੇ, ਸਮੋ ਏਵ ਚ ਞਾਯੋ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਞਾਯੇਨ ਸਮੇਨਾ’’ਤਿ. ਵਤ੍ਤਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਦਂ ਨਾਮ ਚਰਤੀ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞਜੋਤਨਾਯ ਵਿਸੇਸੇ ਅਵਟ੍ਠਾਨਤੋ, ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਿਨਾ ਚ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪਯੁਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਦਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਯੋਜੀਯਤਿ. ਪਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇ ਹਿ ਅਸਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਦਿਕ੍ਖਿਤੋ ਨ ਦਦਾਤੀ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਰਜ੍ਜਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਧਮ੍ਮੇਨ ਪਰੂਪਘਾਤਾਦਿਨਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮੇਨ ਰਜ੍ਜਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ, ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਚ ਞਾਯੇਨ, ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ. ਰਞ੍ਞੋ ਭਾਵੋ ਰਜ੍ਜਂ, ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ.

ਪਰੇਸਂ ਹਿਤੋਪਾਯਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਚਰਤੀਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਿਕੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤੋਪਾਯਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਾਰਕੋ, ਚਰਕੋ ਵਾ ਰਾਜਾਤਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾਤਿ ਇਮਂ ਸਵਿਸੇਸਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਪਰਹਿਤਧਮ੍ਮਕਰਣੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਮਹਾਪਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਨਯੋ – ਦਸਵਿਧੇ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ, ਅਗਤਿਰਹਿਤੇ ਵਾ ਰਾਜਧਮ੍ਮੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਧਮ੍ਮਿਕੋ; ਤੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮੇਨ ਲੋਕਂ ਰਞ੍ਜੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਮੇਵ ਹਿ ਇਦਂ ਪਦਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ. ਆਚਰਿਯੇਨ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਚਰਤਿ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋ ਏਤਸ੍ਸ, ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਧਮ੍ਮਿਕੋ, ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਨਪੇਤਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਸੋ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਜਾ ਚਾਤਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮). ‘‘ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਚਾਤੁਰਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਦੀਪਿਸ੍ਸਰਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਾਤੁਰਨ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮੁਦ੍ਦਾ ਅਨ੍ਤਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਚਾਤੁਰਨ੍ਤਾ, ਪਥਵੀ. ਸਾ ਹਿ ਚਤੂਸੁ ਦਿਸਾਸੁ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਸਮੁਦ੍ਦਾਦਿਚਤੁਸਮੁਦ੍ਦਪਰਿਯੋਸਾਨਤ੍ਤਾ ਏਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਤੁਸਮੁਦ੍ਦ ਅਨ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ, ਸਾ ਪਨ ਅਵਯਵਭੂਤੇਹਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਹਿ ਦੀਪੇਹਿ ਵਿਭੂਸਿਤਾ ਏਕਲੋਕਧਾਤੁਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਪਥਵੀਯੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਦੀਪਵਿਭੂਸਿਤਾਯ ਪਥਵਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯਾਵਤਾ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ, ਪਰਿਹਰਨ੍ਤਿ ਦਿਸਾ ਭਨ੍ਤਿ ਵਿਰੋਚਨਾ;

ਸਬ੍ਬੇਵ ਦਾਸਾ ਮਨ੍ਧਾਤੁ, ਯੇ ਚ ਪਾਣਾ ਪਥਵਿਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਚਤੁਦੀਪਵਿਭੂਸਿਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਦੀਪਵਿਭੂਸਿਤਾਯਾਤਿ ਵਿਧਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਞ੍ਚਸਤਪਰਿਤ੍ਤਦੀਪਾਨਮ੍ਪਿ ਮਹਾਦੀਪੇਯੇਵ ਸਙ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਸਦ੍ਦਾਤਿਰਿਤ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਥਾਤਿਰਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਚਕੇਨ ਵਾ ਵਿਧਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਭਾਗਾਨਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕੋਪਾਦਿਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਕਾਮਮੋਹਮਾਨਮਦਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਵਿਜੇਤੀਤਿ ਤਂਕਾਲਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਂ, ਵਿਜਿਤਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਹਿ ਅਤੀਤੇ ਤਾਵੀਸਦ੍ਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬਰਾਜਾਨੋ ਵਿਜੇਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਕਾਮਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਕੇਨਚਿ ਯੁਦ੍ਧਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਪਨ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਿਜਯਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ‘‘ਵਿਜਿਤਸਙ੍ਗਾਮੋ’’ ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਥਾਵਰਸ੍ਸ ਧੁਵਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਥਾਵਰਿਯਂ, ਯਥਾ ਜਨਪਦੇ ਥਾਵਰਿਯਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਕੇਨਚੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਮਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਅਕਮ੍ਪਿਯਟ੍ਠੇਨ ਜਨਪਦੇ ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸਸਮਾਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਇਤਰੇਨ ਚ ਦਲ਼੍ਹਭਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਜਨਪਦੋ ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸਂ. ਤਮ੍ਹੀਤਿ ਅਸ੍ਮਿਂ ਰਾਜਿਨਿ. ਯਥਾ ਜਨਪਦੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਥਾਵਰਿਯਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਤਦਾਵਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਸਕਮ੍ਮਨਿਰਤੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਰਜ੍ਜਕਮ੍ਮੇ ਸਦਾ ਪਵਤ੍ਤੋ. ਅਚਲੋ ਅਸਮ੍ਪਵੇਧੀਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਮੇਤਂ, ਚੋਰਾਨਂ ਵਾ ਵਿਲੋਪਨਮਤ੍ਤੇਨ ਅਚਲੋ, ਦਾਮਰਿਕਤ੍ਤੇਨ ਅਸਮ੍ਪਵੇਧੀ. ਚੋਰੇਹਿ ਵਾ ਅਚਲੋ, ਪਟਿਰਾਜੂਹਿ ਅਸਮ੍ਪਵੇਧੀ. ਅਨਤਿਮੁਦੁਭਾਵੇਨ ਵਾ ਅਚਲੋ, ਅਨਤਿਚਣ੍ਡਭਾਵੇਨ ਅਸਮ੍ਪਵੇਧੀ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਤਿਚਣ੍ਡਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਬਲਿਖਣ੍ਡਾਦੀਹਿ ਲੋਕਂ ਪੀਲ਼ਯਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਜ੍ਝਿਮਜਨਪਦਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਤਸਮੁਦ੍ਦਤੀਰਾਦੀਨਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤੇ ਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਅਤਿਮੁਦੁਕਸ੍ਸ ਚ ਰਞ੍ਞੋ ਚੋਰਸਾਹਸਿਕਜਨਵਿਲੋਪਪੀਲ਼ਿਤਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਪਹਾਯ ਜਨਪਦਮਜ੍ਝੇ ਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਏਵਰੂਪੇ ਰਾਜਿਨਿ ਜਨਪਦੋ ਥਾਵਰਭਾਵਂ ਨ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਤਦੁਭਯਵਿਰਹਿਤੇ ਸੁਵਣ੍ਣਤੁਲਾ ਵਿਯ ਸਮਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਰਾਜਿਨਿ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰਯਮਾਨੇ ਜਨਪਦੋ ਪਾਸਾਣਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਯੋਪਟ੍ਟੇਨ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਅਚਲੋ ਅਸਮ੍ਪਵੇਧੀ ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ.

ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਨ੍ਤਿ ਏਕੋਵ ਨਿਪਾਤੋ, ‘‘ਸੋ ਕਤਮੋ, ਤਂ ਕਤਮਂ, ਸਾ ਕਤਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਰਹਂ ਲਿਙ੍ਗਵਿਭਤ੍ਤਿਵਚਨਵਸੇਨ ਪਯੋਜਿਯਮਾਨੋਵ ਹੋਤਿ, ਇਧ ਤਾਨਿ ਕਤਮਾਨੀਤਿ ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਚਚਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਯਥਾਰੁਚਿ ਆਕਾਸਾਦਿਗਮਨਾਯ ਪਰਿਬ੍ਭਮਤੀਤਿ ਚਕ੍ਕਂ. ਚਕ੍ਕਰਤਨਞ੍ਹਿ ਅਨ੍ਤੋਸਮੁਟ੍ਠਿਤਵਾਯੋਧਾਤੁਵਸੇਨ ਰਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਚਨ੍ਦਸੂਰਿਯਵਿਮਾਨਾਦਿ ਵਿਯ ਬਹਿਸਮੁਟ੍ਠਿਤਵਾਯੋਧਾਤੁਵਸੇਨਾਤਿ ਵਿਮਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿ. ਵ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਪੀਠਵਿਮਾਨਵਣ੍ਣਨਾ) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਤਿਜਨਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਨਟ੍ਠੇਨ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ. ਵਚਨਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਰਮੇਤਿ ਰਤਿਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਰਤਨਂ, ਰਮਨਂ ਵਾ ਰਤਂ, ਤਂ ਨੇਤੀਤਿ ਰਤਨਂ, ਰਤਂ ਵਾ ਜਨੇਤੀਤਿ ਰਤਨਂ ਜ-ਕਾਰਲੋਪਵਸੇਨਾਤਿਪਿ ਨੇਰੁਤ੍ਤਿਕਾ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਾਦੀਸੁ.

ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਭਾਵਾਦਿਨਾਪਿ ਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਰਤਨਟ੍ਠੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਪਨ ਰਤਿਜਨਨਟ੍ਠੇਨੇਵ ਏਕਸਙ੍ਗਹਤਾਯ ਵਿਸੁਂ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਏਕਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਚੇ? ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸਪਿ ਰਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਗਨ੍ਥਬ੍ਯਾਸਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਕਾਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਾਦਿਭਾਵੋ ਨ ਗਹਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਾਸੁ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩; ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੫.੨੨੩; ਖੁ. ਪਾ. ਅਟ੍ਠ. ੬.੩.ਯਾਨੀਧਾਤਿਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਸੁ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨੨੬; ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧੫੬) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਰਤਿਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਰਤਨਂ. ਅਪਿਚ –

ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਂ ਮਹਗ੍ਘਞ੍ਚ, ਅਤੁਲਂ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਂ;

ਅਨੋਮਸਤ੍ਤਪਰਿਭੋਗਂ, ਰਤਨਂ ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਦੇਵਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਗਨ੍ਧਪੁਪ੍ਫਾਦੀਹਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪੂਜਞ੍ਚ ਅਭਿਵਾਦਨਾਦੀਨਿ ਚ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਟ੍ਠੇਨ ਰਤਨਂ. ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਚ ਏਤ੍ਤਕਂ ਨਾਮ ਧਨਂ ਅਗ੍ਘਤੀਤਿ ਅਗ੍ਘੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਇਤਿ ਮਹਗ੍ਘਟ੍ਠੇਨਪਿ ਰਤਨਂ. ਚਕ੍ਕਰਤਨਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਲੋਕੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਰਤਨੇਹਿ ਅਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਅਤੁਲਟ੍ਠੇਨ ਰਤਨਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਪ੍ਪੇ ਬੁਦ੍ਧਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨਪਿ ਰਤਨਂ. ਤਦੇਤਂ ਜਾਤਿਰੂਪਕੁਲਇਸ੍ਸਰਿਯਾਦੀਹਿ ਅਨੋਮਸ੍ਸ ਉਲ਼ਾਰਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੋਮਸਤ੍ਤਪਰਿਭੋਗਟ੍ਠੇਨਪਿ ਰਤਨਂ. ਯਥਾ ਚ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ, ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਿਪੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਤਟ੍ਟੀਕਾਯ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ – ਇਦਞ੍ਹਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤੀਕਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਕਿਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਲੋਕੇ ‘‘ਰਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਗਰੁਕਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਰੂਪਤੋ ਪਨੇਤਂ ਲੋਕਿਯਮਹਾਜਨੇਨ ਸਮ੍ਮਤਂ ਹਿਰਞ੍ਞਸੁਵਣ੍ਣਾਦਿਕਂ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਞ੍ਞੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਾਦਿਕਂ, ਕਤਞ੍ਞੁਕਤਵੇਦਿਪੁਗ੍ਗਲਾਦਿਕਂ, ਸਬ੍ਬੁਕ੍ਕਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਸਰਣਤ੍ਤਯਞ੍ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਅਹੋ ਮਨੋਹਰ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਂ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰੋ ਤਸ੍ਸ ਪੂਜਨੀਯਤਾਯਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪੂਜਨੀਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਤਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਭਣਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਇਧ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਹਦਯਵਾਚਕਤ੍ਤਾ ‘‘ਚਿਤ੍ਤੀਕਤ੍ਵਾ ਸੁਣਾਥ ਮੇ’’ਤਿ (ਬੁ. ਵਂ. ੧.੮੦) ਆਹਚ੍ਚਭਾਸਿਤਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵਿਯ. ਤਥਾ ਚਾਹੁ ‘‘ਯਥਾਰਹਮਿਵਣ੍ਣਾਗਮੋ ਭੂਕਰੇਸੂ’’ਤਿ. ‘‘ਪਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਂ ਰੂਪਂ, ਮਣਿਨਾ ਕੁਣ੍ਡਲੇਨ ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੦੨) ਪਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਇਦਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਾਚਕਤ੍ਤਾ. ਮਹਨ੍ਤਂ ਵਿਪੁਲਂ ਅਪਰਿਮਿਤਂ ਅਗ੍ਘਤੀਤਿ ਮਹਗ੍ਘਂ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਤੁਲਾ ਉਪਮਾ, ਤੁਲਂ ਵਾ ਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਅਤੁਲਂ. ਕਦਾਚਿਦੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਾ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਂ. ਅਨੋਮੇਹਿ ਉਲ਼ਾਰਗੁਣੇਹੇਵ ਸਤ੍ਤੇਹਿ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ ਅਨੋਮਸਤ੍ਤਪਰਿਭੋਗਂ.

ਇਦਾਨਿ ਨੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਾਦਿਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸਵਿਸੇਸਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਤਰੇਸੁਪਿ ਤੇ ਅਤਿਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਚ ਚਕ੍ਕਰਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਂ ਦੇਵਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ ਰਞ੍ਞੋ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਿਸ੍ਸਰਿਯਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁਤੋ, ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁਤੋ ਚ. ਅਗ੍ਘੋ ਨਤ੍ਥਿ ਅਤਿਵਿਯ ਉਲ਼ਾਰਸਮੁਜ੍ਜਲਰਤਨਤ੍ਤਾ, ਅਚ੍ਛਰਿਯਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਤਾਯ ਚ. ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਚ ਮਹਗ੍ਘਂ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਅਤੁਲਂ. ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਾਪਜਿਗੁਚ੍ਛਨੇਨ ਵਿਗਤਕਾਲ਼ਕੋ ਪੁਞ੍ਞਪਸੁਤਤਾਯ ਮਣ੍ਡਭੂਤੋ ਯਾਦਿਸੋ ਕਾਲੋ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਾਰਹੋ, ਤਾਦਿਸੇ ਏਵ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀਨਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚੀਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਕਦਾਚੀ’’ਤਿ ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਕਰਹਚੀ’’ਤਿ ਜਮ੍ਬੁਸਿਰਿਦੀਪਸਙ੍ਖਾਤਂ ਦੇਸਂ. ਤੇਨਾਹ –

‘‘ਕਾਲਂ ਦੀਪਞ੍ਚ ਦੇਸਞ੍ਚ, ਕੁਲਂ ਮਾਤਰਮੇਵ ਚ;

ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਹਾਯਸੋ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧੦);

ਉਪਮਾਵਸੇਨ ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਮੋਪਮੇਯ੍ਯਾਨਞ੍ਚ ਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਸਦਿਸਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧਾ ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਪਨ ਅਨੇਕਦਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਕਪ੍ਪੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤਪੂਰਣਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭੁਪ੍ਪਾਦੋਯੇਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦੁਲ੍ਲਭੁਪ੍ਪਾਦਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਤੇਸਂ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਾਮਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਮਾਨੋ ਗੁਣੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਪਰਿਵਾਰਜਨਸਾਧਾਰਣੋ, ਤਥਾਪਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਏਵ ਨਂ ਸਾਮਿਭਾਵੇਨ ਵਿਸਵਿਤਾਯ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ ਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਦੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ, ਛਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੇਸਰਤਨੇਸੁਪਿ ਲਬ੍ਭਨਤੋ ‘‘ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਿਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਇਮੇਹਿ ਪਨ ਰਤਨੇਹਿ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਨਨੁ ਵਿਨਾਪਿ ਤੇਸੁ ਕੇਨਚਿ ਰਞ੍ਞਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਾਯ ਤਸ੍ਸ ਤੇਹਿ ਹਥਾਰਹਮਤ੍ਥਪਚ੍ਚਨੁਭਵਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਕੇਨਚਿਪਿ ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਜਿਤਂ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਦਿਦਿਸਾਯ ਖਤ੍ਤਿਯਮਣ੍ਡਲਂ ਜਿਨਾਤਿ ਮਹੇਸਕ੍ਖਤਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਯਕਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਭਾਵਤੋ. ਯਥਾਸੁਖਂ ਅਨੁਵਿਚਰਤਿ ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਂ, ਅਸ੍ਸਰਤਨਞ੍ਚ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਅਨ੍ਤੋਪਾਤਰਾਸਂਯੇਵ ਸਮੁਦ੍ਦਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਪਥਵਿਂ ਅਨੁਪਰਿਯਾਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਧਾਨਿਯਾ ਏਵ ਪਚ੍ਚਾਗਮਨਤੋ. ਪਰਿਣਾਯਕਰਤਨੇਨ ਵਿਜਿਤਮਨੁਰਕ੍ਖਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਸਂਵਿਦਹਨਤੋ. ਅਵਸੇਸੇਹਿ ਮਣਿਰਤਨਇਤ੍ਥਿਰਤਨਗਹਪਤਿਰਤਨੇਹਿ ਉਪਭੁਞ੍ਜਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਉਪਭੋਗਸੁਖਂ ਅਨੁਭਵਤਿ ਯਥਾਰਹਂ ਤੇਹਿ ਤਥਾਨੁਭਵਨਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਸੋ ਹਿ ਮਣਿਰਤਨੇਨ ਯੋਜਨਪ੍ਪਮਾਣੇ ਪਦੇਸੇ ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮੇਤ੍ਵਾ ਆਲੋਕਦਸ੍ਸਨਾਦਿਨਾ ਸੁਖਮਨੁਭਵਤਿ, ਇਤ੍ਥਿਰਤਨੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕਰੂਪਦਸ੍ਸਨਾਦਿਵਸੇਨ, ਗਹਪਤਿਰਤਨੇਨ ਇਚ੍ਛਿਤਿਚ੍ਛਿਤਮਣਿਕਨਕਰਜਤਾਦਿਧਨਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ ਸੁਖਮਨੁਭਵਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਸਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਤ੍ਤਿਫਲੇਨ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਪਠਮੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਿਵਿਧਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਿਯੋ ‘‘ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਸਮਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨੋ ਏਤਾਯਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਯਥਾਹੁ –

‘‘ਪਭਾਵੁਸ੍ਸਾਹਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਵਸਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਹਿ ਸਤ੍ਤਿਯੋ;

ਪਭਾਵੋ ਦਣ੍ਡਜੋ ਤੇਜੋ, ਪਤਾਪੋ ਤੁ ਚ ਕੋਸਜੋ.

ਮਨ੍ਤੋ ਚ ਮਨ੍ਤਨਂ ਸੋ ਤੁ, ਚਤੁਕ੍ਕਣ੍ਣੋ ਦ੍ਵਿਗੋਚਰੋ;

ਤਿਗੋਚਰੋ ਤੁ ਛਕ੍ਕਣ੍ਣੋ, ਰਹਸ੍ਸਂ ਗੁਯ੍ਹਮੁਚ੍ਚਤੇ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵੀਰਿਯਬਲਂ ਉਸ੍ਸਾਹਸਤ੍ਤਿ. ਪਠਮੇਨ ਚਸ੍ਸ ਚਕ੍ਕਰਤਨੇਨ ਤਦਨੁਯੋਗੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਤੇਨ ਉਸ੍ਸਾਹਸਤ੍ਤਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਾਣਾਚਕ੍ਕਭਾਵਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਪਞ੍ਞਾਬਲਂ ਮਨ੍ਤਸਤ੍ਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਣਾਯਕਰਤਨੇਨ ਤਦਨੁਯੋਗੋ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਰਾਜਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਮਨ੍ਤਸਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਯ ਅਵਿਰਜ੍ਝਨਪਯੋਗਤ੍ਤਾ. ਦਮਨੇਨ, ਧਨੇਨ ਚ ਪਭੁਤ੍ਤਂ ਪਭੂਸਤ੍ਤਿ. ਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਗਹਪਤਿਰਤਨੇਹਿ ਚਸ੍ਸ ਤਦਨੁਯੋਗੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਰਤਨਾਨਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਤਾਯ, ਗਹਪਤਿਰਤਨਤੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧਕੋਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਭਾਵਸਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਯ ਪਭਾਵਸਮਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਇਤ੍ਥਿਮਣਿਰਤਨੇਹਿ ਤਿਵਿਧਸਤ੍ਤਿਯੋਗਫਲਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਹਿ ਤਿਵਿਧਾਹਿ ਸਤ੍ਤੀਹਿ ਪਯੁਜ੍ਜਨਤੋ ਯਂ ਫਲਂ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਹਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਤੇਹੇਵ ਉਪਭੋਗਸੁਖਸ੍ਸ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋ.

ਦੁਵਿਧਸੁਖਵਸੇਨਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਸੋ ਇਤ੍ਥਿਮਣਿਰਤਨੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਕਥਿਤਂ. ਭੋਗਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਮੀਪੇ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੋਗਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸੁਖਂ. ਸੇਸੇਹੀਤਿ ਤਦਵਸੇਸੇਹਿ ਚਕ੍ਕਾਦਿਪਞ੍ਚਰਤਨੇਹਿ. ਅਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸੁਖਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਸੁਖਂ. ਇਦਾਨਿ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਹੇਤੁਵਸੇਨਪਿ ਕੇਨਚਿ ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਤਮੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਸੇਸਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਦੋਸਕੁਸਲਮੂਲਜਨਿਤਕਮ੍ਮਾਨੁਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਦੋਸਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕੁਸਲਮੂਲੇਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਮ੍ਮਤਰਰਤਨਜਾਤਿਕਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਫਲਞ੍ਹਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਂ. ਮਜ੍ਝਿਮਾਨਿ ਮਣਿਇਤ੍ਥਿਗਹਪਤਿਰਤਨਾਨਿ ਅਲੋਭਕੁਸਲਮੂਲਜਨਿਤਕਮ੍ਮਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਉਲ਼ਾਰਧਨਸ੍ਸ, ਉਲ਼ਾਰਧਨਪਟਿਲਾਭਕਾਰਣਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਰਿਣਾਯਕਰਤਨਂ ਅਮੋਹਕੁਸਲਮੂਲਜਨਿਤਕਮ੍ਮਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਨੇਵ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਾਜਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਨੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਮਹਾਪਞ੍ਞਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਅਮੋਹਕੁਸਲਮੂਲਜਨਿਤਕਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਭਾਵਤੋ. ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸਂਯੁਤ੍ਤੇਤਿ ਮਹਾਵਗ੍ਗੇ ਦੁਤਿਯੇ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸਂਯੁਤ੍ਤੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੨੩). ਰਤਨਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਮਵਗ੍ਗੇ ਸਙ੍ਗੀਤਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਰਤਨਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੨੩). ਉਪਦੇਸੋ ਨਾਮ ਸਵਿਸੇਸਂ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਰਤਨਾਨਂ ਵਿਚਾਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਨਯੋ.

ਸਰਣਤੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਿਧਮਨਤੋ ਸੂਰਾ ਸਤ੍ਤਿਵਨ੍ਤੋ, ਨਿਬ੍ਭਯਾਵਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਭੀਰੁਕਜਾਤਿਕਾ’’ਤਿ. ਅਸੁਰੇ ਵਿਜਿਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਧੀਰੋ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ਸੇਨਙ੍ਗਭਾਵਤੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਧੀਰਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਂ, ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਮਿਵ ਰੂਪਂ ਯੇਸਂ ਤੇ ਧੀਰਙ੍ਗਰੂਪਾ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਸਦਿਸਕਾਯਾ’’ਤਿ. ਏਕੇਤਿ ਸਾਰਸਮਾਸਨਾਮਕਾ ਆਚਰਿਯਾ, ਤਦਕ੍ਖਮਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਭਾਵੋਤਿ ਸਭਾਵਭੂਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਤ੍ਤਮਸੂਰਾਤਿ ਉਤ੍ਤਮਯੋਧਾ. ਸੂਰਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਇਧ ਯੋਧਤ੍ਥੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਪੁਰਿਮਨਯਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਤਾ ਹੋਤਿ, ‘‘ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਥੋ ਸੂਰਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਉਤ੍ਤਮਾ ਸੂਰਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿਪਿ ਹਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਵੀਰਾਨਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਵਨ੍ਤਾਨਂ. ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ ‘‘ਅਙ੍ਗੀਯਤਿ ਞਾਯਤਿ ਫਲਮੇਤੇਨਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਯੇਨ ਵੀਰਿਯੇਨ ‘‘ਧੀਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਦੇਵ ਧੀਰਙ੍ਗਂ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਸਰੀਰਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੀਰਿਯਮਯਸਰੀਰਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਵੀਰਿਯਮੇਵ ਵੀਰਿਯਮਯਂ ਯਥਾ ‘‘ਦਾਨਮਯ’’ਨ੍ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੫; ਇਤਿਵੁ. ੬੦; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੪) ਤਸ੍ਮਾ ਵੀਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤਸਰੀਰਾ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੀਰਿਯਂ ਪਨ ਨ ਏਕਨ੍ਤਰੂਪਨ੍ਤਿ ਵਿਯ-ਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਅਪਿਚ ਧੀਰਙ੍ਗੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਧੀਰਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵੀਰਿਯਮਯਸਰੀਰਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਵੀਰਿਯਤੋ ਰੂਪਂ ਨ ਏਕਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਯ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਂ ਸਰੀਰਭੂਤਂ ਧੀਰਙ੍ਗਂ ਵੀਰਿਯਮੇਤੇਸਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਥਾਪਿ ਵੀਰਿਯਂ ਨਾਮ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਵਿਗ੍ਗਹਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਵੀਰਿਯਮਯਸਰੀਰਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ, ਇਧਾਪਿ ਮਯਸਦ੍ਦੋ ਸਕਤ੍ਥੇਯੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਵਿਗ੍ਗਹਵੀਰਿਯਸਦਿਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਸਵਿਗ੍ਗਹਂ ਚੇ ਵੀਰਿਯਂ ਨਾਮ ਸਿਯਾ, ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਤਂਸਦਿਸਾਯੇਵ ਭਵੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਵ ਚਤ੍ਥੋ ਆਚਰਿਯੇਨ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮) ਅਨੁਮਤੋ. ਮਹਾਪਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧੀਰਙ੍ਗਂ ਰੂਪਮੇਤੇਸਨ੍ਤਿ ਧੀਰਙ੍ਗਰੂਪਾ, ਵੀਰਿਯਜਾਤਿਕਾ ਵੀਰਿਯਸਭਾਵਾ ਵੀਰਿਯਮਯਾ ਅਕਿਲਾਸੁਨੋ ਅਹੇਸੁਂ, ਦਿਵਸਮ੍ਪਿ ਯੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾ ਨ ਕਿਲਮਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੪) ਤਦੇਤਂ ਰੂਪਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਭਾਵਤ੍ਥਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਧ ਚੇਵ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ‘‘ਧਿਤਙ੍ਗਰੂਪਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਵੀਰਿਯਤ੍ਥੋਪਿ ਹਿ ਧਿਤਿਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤਿ ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮੋ ਧਿਤਿ ਚਾਗੋ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੋ ਅਤਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧.੫੭) ਧਿਤਿਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਨ ‘‘ਵੀਰਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠੋਵ ਦਿਟ੍ਠੋ. ਯਥਾ ਰੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

ਨਨੁ ਚ ਰਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਨਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਯ’ਮਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਮਦ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਰਸੇਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸੋਧੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਚੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਪਰਸੇਨਾ ਹੋਤੁ ਵਾ, ਮਾ ਵਾ, ‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਾਮਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਏਵਮਾਨੁਭਾਵਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ‘‘ਪਰਸੇਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਪਰਸੇਨਂ ਪਮਦ੍ਦਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ ਪਕਰਣਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਯਥਾ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਮਾਨੇਨ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਪਞ੍ਹਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੪੩੪) ਏਤਸ੍ਸ ਪਦਭਾਜਨੀਯੇ (ਪਾਚਿ. ੪੩੬) ‘‘ਸਿਕ੍ਖਿਤੁਕਾਮੇਨਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਂ ਪਰਿਮਦ੍ਦਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਪਰਸੇਨਂ ਪਮਦ੍ਦਨ੍ਤਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਪਮਦ੍ਦਨਸਮਤ੍ਥਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਮਞ੍ਞਤ੍ਰਪਿ ਯਥਾਰਹਂ. ਪਰਸੇਨਂ ਪਮਦ੍ਦਨਾਯ ਸਮਤ੍ਥੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਸੇਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤੂਪਚਿਤਸ੍ਸ ਏਤਰਹਿ ਵਿਪਚ੍ਚਮਾਨਕਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਿਰਤਰਂ ਵਿਪਚ੍ਚਿਤੁਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤਸਮੁਦਾਗਤਂ ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਧਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਪਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿਆਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਸੀਲਧਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਾਹ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਯੇ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਪਟਿਰਾਜਾਨੋ, ਤੇ ਰਾਜਾਨਂ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹਂਸੁ ‘ਏਹਿ ਖੋ ਮਹਾਰਾਜ, ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਕਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਨੁਸਾਸ ਮਹਾਰਾਜਾ’ਤਿ. ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨੋ ਏਵਮਾਹ ‘ਪਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਨ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ, ਕਾਮੇਸੁ ਮਿਚ੍ਛਾ ਨ ਚਰਿਤਬ੍ਬਾ, ਮੁਸਾ ਨ ਭਣਿਤਬ੍ਬਾ, ਮਜ੍ਜਂ ਨ ਪਾਤਬ੍ਬਂ, ਯਥਾਭੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਭੁਞ੍ਜਥਾ’ਤਿ. ਯੇ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਪਟਿਰਾਜਾਨੋ, ਤੇ ਰਞ੍ਞੋ ਮਹਾਸੁਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਨੁਯਨ੍ਤਾ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੪) ਆਗਤਂ ਰਞ੍ਞੋ ਓਵਾਦਧਮ੍ਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਦਣ੍ਡੇਨ ਅਸਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸਨਵਚਨਂ ਸੁਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਞ੍ਞਾਸੁਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤਟ੍ਠਕਥਾਦੀਸੁ (ਸੁ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੬; ਖੁ. ਪਾ. ਅਟ੍ਠ. ੬.੩; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩; ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੨੨੩) ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਮਹਾਪਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਅਦਣ੍ਡੇਨਾਤਿ ਯੇ ਕਤਾਪਰਾਧੇ ਸਤ੍ਤੇ ਸਤਮ੍ਪਿ ਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਧਨਦਣ੍ਡੇਨ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਯੇ ਛੇਜ੍ਜਭੇਜ੍ਜਂ ਅਨੁਸਾਸਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਤ੍ਥਦਣ੍ਡੇਨ. ਅਯਂ ਪਨ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਦਣ੍ਡਂ ਪਹਾਯ ਅਦਣ੍ਡੇਨ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਅਸਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਯੇ ਏਕਤੋਧਾਰਾਦਿਨਾ ਸਤ੍ਥੇਨ ਪਰਂ ਵਿਹੇਸਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਤ੍ਥੇਨ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਪਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਖੁਦ੍ਦਕਮਕ੍ਖਿਕਾਯਪਿ ਪਿਵਨਮਤ੍ਤਂ ਲੋਹਿਤਂ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ‘ਏਹਿ ਖੋ ਮਹਾਰਾਜਾ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਰਾਜੂਹਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਾਗਮਨੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਪਥਵਿਂ ਅਭਿਵਿਜਿਨਿਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਸਾਮੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੪) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤੂਪਚਿਤੇਨ ਏਤਰਹਿ ਵਿਪਚ੍ਚਮਾਨਕੇਨ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ‘‘ਧਮ੍ਮੇਨ ਪਟਿਰਾਜੂਹਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਾਗਮਨੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਪਥਵਿਂ ਅਭਿਵਿਜਿਨਿਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤੀ’’ਤਿ. ਆਚਰਿਯੇਨਪਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮) ਵੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਕਤੂਪਚਿਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮੇਨ. ਤੇਨ ਹਿ ਸਞ੍ਚੋਦਿਤਾ ਪਥਵਿਯਂ ਸਬ੍ਬਰਾਜਾਨੋ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ’’ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰਜ੍ਜਂ ਰਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਤੇਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੋ ਇਮਂ ਪਥਵਿਂ ਸਾਗਰਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਅਦਣ੍ਡੇਨ ਅਸਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਅਭਿਵਿਜਿਯ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤੀ’’ਤਿ, ਤੇਨਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਭਯਥਾਪਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤਪੂਰਣਾਦਿਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਰੇਨ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤੂਪਚਿਤਕਮ੍ਮੇਨੇਵ ਏਵਮਜ੍ਝਾਵਸਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤੂਪਚਿਤਕਮ੍ਮਮਨ੍ਤਰੇਨ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਵਤ੍ਤਪੂਰਣਾਦਿਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਵਾਤਿ.

ਏਵਂ ਏਕਂ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯਂ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਕਥੇਤੁਂ ਯਦੇਤਂ ‘‘ਸਚੇ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਰਹਂ…ਪੇ… ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਯਸ੍ਮਾ ਰਾਗਾਦਯੋ ਸਤ੍ਤ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਚ ਤੇ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਨਿਵਾਰੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਇਧ ਛਦਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਰਾਗਦੋਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਹ ਤੀਣਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਛਦਨਤੋ, ਪਰਮਸਾਵਜ੍ਜਤ੍ਤਾ ਚ ਵਿਸੁਂ ਗਹਿਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਇਮੇਹੇਵ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾ ਵਤ੍ਥੂਹਿ ਅਨ੍ਤੋਜਾਲੀਕਤਾ, ਏਤ੍ਥ ਸਿਤਾਵ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੪੬). ਤਥਾ ਮੁਯ੍ਹਨਟ੍ਠੇਨ ਮੋਹੋ, ਅਵਿਦਿਤਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਭੇਦੇਨ ਅਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਛਦਨਤ੍ਥੋ ਕਥਿਤੋ ‘‘ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਮੋਹੋ ਸਹਤੇ ਨਰ’’ਨ੍ਤਿ, (ਮਹਾਨਿ. ੫, ੧੫੬, ੧੯੫) ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ, ਵੇਵਿਚ੍ਛਾ ਪਮਾਦਾ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤੀ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੩੯; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਵਗ੍ਗ.੨) ਚ. ਏਵਂ ਰਾਗਦੋਸਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਛਦਨਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਮਹਾਪਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩) ਪਨ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਕਿਲੇਸਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾ. ਤਤ੍ਰ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ, ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਭੇਦੇਨ ਲੋਭੋ ਏਵ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਛਦਨਤ੍ਥੋ ਏਕਨ੍ਤਿਕੋਵ. ਯਥਾਹ ‘‘ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਰਾਗੋ ਸਹਤੇ ਨਰ’’ਨ੍ਤਿ, ‘‘ਕਾਮਨ੍ਧਾ ਜਾਲਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾ, ਤਣ੍ਹਾਛਦਨਛਾਦਿਤਾ’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੯੪) ਚ, ਕਿਲੇਸਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਵਸਿਟ੍ਠਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਸਤ੍ਤਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇਤਿ ਹੇਤੁਗਬ੍ਭਵਚਨਂ, ਸਤ੍ਤਹਿ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਲੋਕੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਛਦਨਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਪਾਪਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਛਦਨਂ. ਵਿਵਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਗਮੇਤ੍ਵਾ. ਤਦੇਵ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਸਞ੍ਜਾਤਾਲੋਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਕਿਲੇਸਛਦਨਵਿਗਮੋ ਏਵ ਹਿ ਆਲੋਕੋ, ਏਤੇਨ ਵਿਵਟ੍ਟਯਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਗਮੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟੋ, ਛਾਦੇਤਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤੀਤਿ ਛਦੋ, ਵਿਵਟ੍ਟੋ ਛਦੋ ਅਨੇਨਾਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ,ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਸਦ੍ਦੋ ਦਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਕ੍ਖਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਆਕਾਰਨ੍ਤੋ, ਓਕਾਰਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਮਹਾਪਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਕਿਲੇਸਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਛਦਨਂ ਆਵਰਣਂ ਵਿਵਟਂ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਂ ਵਿਵਟਕਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਵਟਚ੍ਛਦੋ, ‘ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ’’ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩) ਤਸ੍ਸਾ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਿਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾਤਿ ਓਕਾਰਸ੍ਸ ਆਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ. ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਪਨ ‘‘ਆਧਨ੍ਵਾਦਿਤੋਤਿ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਾਸਨ੍ਤਗਤੇਹਿ ਧਨੁਸਦ੍ਦਾਦੀਹਿ ਕ੍ਵਚਿ ਆਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਣ੍ਡਿਵਧਨ੍ਵਾ, ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾ, ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ’’ਤਿ ਪਯੋਗਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਦਤ੍ਤਯਮੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਹੇਤਾਲਙ੍ਕਾਰਨਯੇਨ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਚ ਤੀਸੁ ਪਦੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ਪੂਜਾਰਹਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੂਜਾਰਹਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪੂਜਾਰਹਤਾਯ ਹੇਤੁ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਵਾਸਨਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਹੇਤੁਭੂਤਾ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਵਟ੍ਟਞ੍ਚ ਰਾਗਾਦਿਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧੋ ਛਦੋ ਚ ਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ, ਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੇਹਿ ਵਿਗਤੋ, ਵਿਗਤਾ ਵਾ ਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ,ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ ਵਾ, ਦ੍ਵਨ੍ਦਪੁਬ੍ਬਗੋ ਪਨ ਵਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਭਯਤ੍ਥ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟੋ ਚ ਵਿਚ੍ਛਦੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟੋ ਚ ਸੋ ਵਿਚ੍ਛਦੋ ਚਾਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ, ਉਤ੍ਤਰਪਦੇ ਪੁਬ੍ਬਪਦਲੋਪੋਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਅਰਹਂ ਵਟ੍ਟਾਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਰਕਤ੍ਤਾ, ਕਿਲੇਸਾਰੀਨਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸਾਰਾਨਞ੍ਚ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਪਾਪਕਰਣੇ ਚ ਰਹਾਭਾਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਫਲੇਨ ਹੇਤਾਨੁਮਾਨਦਸ੍ਸਨਂ – ਯਥਾ ਤਂ ਧੂਮੇਨ ਅਗ੍ਗਿਸ੍ਸ, ਉਦਕੋਘੇਨ ਉਪਰਿ ਵੁਟ੍ਠਿਯਾ, ਏਤੇਨ ਚ ਅਤ੍ਥੇਨ ਅਰਹਭਾਵੋ ਹੇਤੁ, ਵਟ੍ਟਾਭਾਵੋ ਫਲਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਆਚਰਿਯਮਤਿ. ‘‘ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ, ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਚ ਅਰਹਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਨ ਹੇਤੁਨਾ ਫਲਾਨੁਮਾਨਦਸ੍ਸਨਮ੍ਪਿ ਸਿਯਾ ਯਥਾ ਤਂ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਧੂਮਸ੍ਸ, ਉਪਰਿ ਵੁਟ੍ਠਿਯਾ ਉਦਕੋਘਸ੍ਸ. ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਛਦਨਾਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਹੇਤੁਨਾ ਫਲਾਨੁਮਾਨਦਸ੍ਸਨਂ ਸਵਾਸਨਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਚ੍ਛਦਨਾਭਾਵਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸ੍ਸ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਹਿ ਵਿਚ੍ਛਦਤਾ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵੋ. ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟੋ ਚ ਵਿਚ੍ਛਦੋ ਚਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਹੇਤੁਦ੍ਵਯਂ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਆਚਰਿਯਮਤਿਯਾ ਫਲੇਨ ਹੇਤੁਅਨੁਮਾਨਦਸ੍ਸਨੇ ਵਿਵਟ੍ਟਤਾ ਫਲਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਹੇਤੁਅਨੁਮਾਨਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ, ਪਨ ਤਥਾਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਯੇਵ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਏਵਂ ਪਦਤ੍ਤਯਵਚਨੇ ਹੇਤਾਲਙ੍ਕਾਰਨਯੇਨ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਸੇਨਪਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਦੁਤਿਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯੇਨ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਨਾਤਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਤਥਾਗਤੋ ਆਸਭਂ ਠਾਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਪਰਿਸਾਸੁ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੪.੮; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੦) ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਕ੍ਕਮੇਨ ਦੁਤਿਯਭੂਤੇਨ ‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਤੇ ਪਟਿਜਾਨਤੋ ‘ਇਮੇ ਆਸਵਾ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ’ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਵਤ ਮਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਸਹ ਧਮ੍ਮੇਨ ਪਟਿਚੋਦੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਤਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਏਤਮਹਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਖੇਮਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਭਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ ਪਰਿਦੀਪਿਤੇਨ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਨ. ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਅਰਹਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿ, ਦੁਤਿਯਵੇਸਾਰਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਤੇਨ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਨ ਤਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਤੇ ਪਟਿਜਾਨਤੋ ‘ਇਮੇ ਆਸਵਾ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ’ ਤਿ’’ਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਦੁਤਿਯਵੇਸਾਰਜ੍ਜਂ ‘‘ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਰਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋਤਿ. ਤਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ‘‘ਯਥਾ ਦੁਤਿਯੇਨ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਨ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਿ, ਏਵਂ ਪੁਰਿਮੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ਦੁਤਿਯਵੇਸਾਰਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਸੇਨ ਪਦਤ੍ਤਯਵਚਨੇ ਪਯੋਜਨਦਸ੍ਸਨਂ ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਪਯੋਜਨਾਭਾਵਤੋ ਇਦਂਯੇਵ ਵਚਨਂ ਇਧ ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ.

ਪਠਮੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਠਮਭੂਤੇਨ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਤੇ ਪਟਿਜਾਨਤੋ ‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ’ਤਿ, ਤਤ੍ਰ…ਪੇ… ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ ਪਰਿਦੀਪਿਤੇਨ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਨ. ਦੁਤਿਯਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਭਾਵਤੋ. ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥੇਹੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਭੂਤੇਹਿ ‘‘ਯੇ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਪਟਿਸੇਵਤੋ ਨਾਲਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਯਾਤਿ, ਤਤ੍ਰ…ਪੇ… ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਅਤ੍ਥਾਯ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ, ਸੋ ਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਤਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ, ਤਤ੍ਰ…ਪੇ… ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੮; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੦) ਚ ਪਰਿਦੀਪਿਤੇਹਿ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਹਿ. ਤਤਿਯਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਤੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਾਪਦੇਸੇਨ ਹਿ ਸਤ੍ਥੁ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਭਾਵੋ ਲੋਕੇ ਪਾਕਟੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੮) ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਭਾਵੇਨੇਵ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ‘‘ਤਤਿਯੇਨ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀ’’ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਏਵਂ ਪਦਤ੍ਤਯਵਚਨੇ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਸੇਨ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਚਕ੍ਖੁਤ੍ਤਯਵਸੇਨਪਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੁਰਿਮਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਨ੍ਯਾਸਤ੍ਥੋ. ਪੁਰਿਮਂ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਭਗਵਤੋ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਫਲਤ੍ਤਯਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਂ ਸਾਧੇਤਿ ਕਿਲੇਸਾਰੀਨਂ, ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਰਾਨਞ੍ਚ ਹਤਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ਦੁਤਿਯਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪਦਂ ਆਸਯਾਨੁਸਯਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਂ ਸਾਧੇਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸੇਵ ਤਂਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਤਦੇਤਞ੍ਹਿ ਞਾਣਦ੍ਵਯਂ ਸਾਵਕਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤਤਿਯਂ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਂ ਸਾਧੇਤਿ ਸਵਾਸਨਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਦੀਪਨਤੋ. ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਹਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਯ ਸਵਾਸਨਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ. ‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਪਨ ਤਾਤ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਦਾਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਪ੍ਪਧਾਨਂ, ‘‘ਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤਾ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵ ਪਧਾਨਂ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਾਵਚਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ’ਸ੍ਸ ਮਨ੍ਤੇਸੁ ਸੂਰਭਾਵਂ ਜਨੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨੇ ਵਿਸਦਞਾਣਤਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸੂਰਭਾਵਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੨੫੯. ਏਵਂ ਭੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਚਨਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਵਚਨਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਤਥਾ ਮਯਂ ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਵੇਦਿਸ੍ਸਾਮ, ਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤਾਤਿ ਚ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿਨੋ ਵਚਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹੋ. ‘‘ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਹਿ ਤਦੇਵਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿਸ੍ਸ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਪਨੇਸ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਾਯ ਲਕ੍ਖਣੇਸੁ ਵਿਗਤਸਮ੍ਮੋਹਭਾਵੇਨ ਬੁਦ੍ਧਮਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਵਦਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੋਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਤਾਯਾਤਿ ਤਾਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਯ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਾਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੨੫੯) ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਧੁਨਾ ਪਨ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ‘‘ਤਾਯ ਆਚਰਿਯਕਥਾਯਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਚੇਸ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧੋਯੇਵ. ਮਨ੍ਤੇਸੁ ਸਤਿਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਕਾ ਹਿ ਕਥਾ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਾਤਿ.

ਅਯਾਨਭੂਮਿਨ੍ਤਿ ਯਾਨਸ੍ਸ ਅਭੂਮਿਂ, ਯਾਨੇਨ ਯਾਤੁਮਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ, ਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਕਸਮੀਪਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.