ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਦੀਘਨਿਕਾਯੇ

ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਵਗ੍ਗਅਭਿਨਵਟੀਕਾ

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ

ਯੋ ਦੇਸੇਤ੍ਵਾਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਦੁਦ੍ਦਸਂ ਵਰਂ;

ਦੀਘਦਸ੍ਸੀ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ, ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ ਸਾਸਨਂ.੧.

ਵਿਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯੇ ਛੇਕਂ, ਮਹਾਮਤਿਂ ਮਹਾਦਯਂ;

ਨਤ੍ਵਾਨ ਤਂ ਸਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਣਂ ਗਾਰਵਭਾਜਨਂ.੨.

ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਮਾਰੁਲ਼੍ਹਾ, ਦੀਘਾਗਮਵਰਸ੍ਸ ਯਾ;

ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਯਾ ਚ ਤਸ੍ਸਾ, ਵਣ੍ਣਨਾ ਸਾਧੁਵਣ੍ਣਿਤਾ. ੩.

ਆਚਰਿਯਧਮ੍ਮਪਾਲ- ਤ੍ਥੇਰੇਨੇਵਾਭਿਸਙ੍ਖਤਾ;

ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰ-ਦੁਦ੍ਦਸਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ.੪.

ਕਾਮਞ੍ਚ ਸਾ ਤਥਾਭੂਤਾ, ਪਰਮ੍ਪਰਾਭਤਾ ਪਨ;

ਪਾਠਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਾਪਿ, ਬਹੁਪ੍ਪਮਾਦਲੇਖਨਾ.੫.

ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਤਾ ਚ ਸੋਤੂਹਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਞਾਤੁਂ ਸੁਦੁਕ੍ਕਰਾ;

ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ, ਯਾਚਨਂ ਸਮਨੁਸ੍ਸਰਂ.੬.

ਯੋ’ਨੇਕਸੇਤਨਾਗਿਨ੍ਦੋ, ਰਾਜਾ ਨਾਨਾਰਟ੍ਠਿਸ੍ਸਰੋ;

ਸਾਸਨਸੋਧਨੇ ਦਲ਼੍ਹਂ, ਸਦਾ ਉਸ੍ਸਾਹਮਾਨਸੋ.੭.

ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ‘‘ਮਮੇਸੋਪਿ, ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਜੋਤਨੇ;

ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭੋ, ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਂ.੮.

ਵਣ੍ਣਨਂ ਆਰਭਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਮਹਾਪਯਂ;

ਅਤ੍ਥਂ ਤਮੁਪਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਅਞ੍ਞਞ੍ਚਾਪਿ ਯਥਾਰਹਂ.੯.

ਚਕ੍ਕਾਭਿਵੁਡ੍ਢਿਕਾਮਾਨਂ, ਧੀਰਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਤੋਸਨਂ;

ਸਾਧੁਵਿਲਾਸਿਨਿਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਸੁਣਾਥ ਸਮਾਹਿਤਾਤਿ. ੧੦.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਨਾਨਾਨਯਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰਵਿਚਿਤ੍ਰਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਬੁਦ੍ਧਸਂਵਣ੍ਣਿਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਾਵਹਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਦੀਘਾਗਮਵਰਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਦੁਰਨੁਬੋਧਤ੍ਥਦੀਪਕਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਮਿਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਕਸਮਯਸਮਯਨ੍ਤਰਗਹਨਜ੍ਝੋਗਾਹਨਸਮਤ੍ਥੋ ਮਹਾਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋਯਮਾਚਰਿਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਪਯੋਜਨਾਦਿਵਿਧਾਨਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਬਹੁਧਾ ਪਪਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ –

‘‘ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਣਾਮਕਰਣਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਭਾਵੇਨ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਸਾਦਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਸਤ੍ਥੁ ਚ ਅਵਿਤਥਦੇਸਨਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਪਸਾਦਜਨਨਤ੍ਥਂ. ਤਦੁਭਯਪ੍ਪਸਾਦਾ ਹਿ ਮਹਤੋ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਟੀ. ੧-੧).

ਅਥ ਵਾ ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਵਚਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਸਾਦਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਚਿਤ੍ਤਾਰਾਧਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਗਾਹਣਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਦਨਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਭਵਨਿਸ੍ਸਯਵਿਸੁਦ੍ਧਿਪਟਿਵੇਦਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਬਹੁਮਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਤੇਸਂ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਕ੍ਕਮਲਦ੍ਧਬ੍ਬਾਯ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਮਙ੍ਗਲਭਾਵਤੋ, ਸਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਸੁ ਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਭਾਵਤੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਮਾਚਰਿਤਭਾਵਤੋ, ਆਯਤਿਂ ਪਰੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਗਤਿਆਪਜ੍ਜਨਤੋ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਚਤੁਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਯੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਓਗਾਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸਾਪਿ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭਯਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਭਯਕ੍ਖਯਾਵਹਞ੍ਚੇਤਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣਜਨਿਤਂ ਪਣਾਮਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ, ਤਤੋ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਸਤ੍ਥਰਿਪਿ ਸਤ੍ਥਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਏਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਥੁਸਮ੍ਭਾਵਨਤ੍ਥਂ, ਅਸਤ੍ਥਰਿ ਚ ਸਤ੍ਥੁਸਮ੍ਭਾਵਨਪਰਿਚ੍ਚਜਾਪਨਤ੍ਥਂ, ‘ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਹਤੀ’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੯੫) ਚ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪਰਿਹਰਣਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪਣਾਮਵਿਧਾਨੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਧਿਗਮਾਯ ਬੁਦ੍ਧਯਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਪਣਾਮਵਿਧਾਨੇਨ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਧਿਗਮਾਯ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਯਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਪਣਾਮਵਿਧਾਨੇਨ ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਘਭਾਵਾਧਿਗਮਾਯ ਸਾਵਕਯਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਮਙ੍ਗਲਾਦਿਕਾਨਿ ਸਤ੍ਥਾਨਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯਾਨਿ, ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਨਿ, ਬਹੁਮਤਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂਲਦ੍ਧਿਕਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਤੋਸਨਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸੋਤੁਜਨਾਨਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਣਾਮੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ. ਸੋਤੁਜਨਾਨੁਗ੍ਗਹਮੇਵ ਹਿ ਪਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਥੁਤਿਪਣਾਮਪਰਿਦੀਪਕਾਨਿ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪੀਯਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਥਾ ਵਿਨਾਪਿ ਤਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਂ ਕਾਯਮਨੋਪਣਾਮੇਨੇਵ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਯੋਜਨਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਕਿਮੇਤੇਨ ਗਨ੍ਥਗਾਰਵਕਰਣੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦਿਨਾ. ਮਯਂ ਪਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮੇਵ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਂ ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਾਤਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਮੇਵ ਚ ਪਯੋਜਨਂ ਆਚਰਿਯੇਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਪਸਨ੍ਨਮਤਿਨੋ …ਪੇ… ਤਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਞ੍ਹਿ ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਾਤਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਤ੍ਥਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਭਾਵਤੋ, ਤਾਯ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਂ ਰਾਗਾਦਿਮਲਵਿਧਮਨਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਨਾਮ ਸਮਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਥਾਗਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਨੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਦੋਸਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਮੋਹਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਮੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ਅ. ਨਿ. ੧੧.੧੧).

ਤਸ੍ਮਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਯ ਵਿਕ੍ਖਾਲਿਤਮਲਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਾਟਵਸਿਦ੍ਧਿ. ਅਥ ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਦਟ੍ਠਾਨਸਮਾਧਿਹੇਤੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਉਜੁਗਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖੋ ਪਨ ਮਹਾਨਾਮ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੋਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿ ਜਾਯਤਿ, ਪੀਤਿਮਨਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦਯਤਿ, ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ਅ. ਨਿ. ੧੧.੧੧).

ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫; ੪.੯੯; ੫.੧੦੭੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੦; ਪੇਟਕੋ. ੬੬; ਮਿ. ਪ. ੧੪) ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ. ਤਤੋ ਏਵਂ ਪਟੁਭੂਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਖੇਦਮਭਿਭੁਯ੍ਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਸਮਾਪਯਿਸ੍ਸਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਞ੍ਹਿ…ਪੇ… ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਯ ਆਯੁਵਣ੍ਣਸੁਖਬਲਵਡ੍ਢਨਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮੇਨ ਹਿ ਆਯੁਵਣ੍ਣਸੁਖਬਲਾਨਿ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਅਭਿਵਾਦਨਸੀਲਿਸ੍ਸ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਵੁਡ੍ਢਾਪਚਾਯਿਨੋ;

ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮਾ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਆਯੁ ਵਣ੍ਣੋ ਸੁਖਂ ਬਲ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੦੯);

ਤਤੋ ਆਯੁਵਣ੍ਣਸੁਖਬਲਵੁਦ੍ਧਿਯਾ ਹੋਤ੍ਵੇਵ ਕਾਰਿਯਨਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਯ ਆਯੁ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਯ ਪਟਿਭਾਨਾਪਰਿਹਾਨਾਵਹਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਪਰਿਹਾਨਾਵਹਾ ਹਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਸਤ੍ਤਿਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਰਿਹਾਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਸਤ੍ਥੁਗਾਰਵਤਾ, ਧਮ੍ਮਗਾਰਵਤਾ, ਸਙ੍ਘਗਾਰਵਤਾ, ਸਿਕ੍ਖਾਗਾਰਵਤਾ, ਸਮਾਧਿਗਾਰਵਤਾ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾ, ਸੋਵਚਸ੍ਸਤਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੭.੩੪) ਤਤੋ ਪਟਿਭਾਨਾਪਰਿਹਾਨੇਨ ਹੋਤ੍ਵੇਵ ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਾਤਪਰਿਸਮਾਪਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਸਾਦਵਤ੍ਥੂਸੁ ਪੂਜਾਯ ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯਭਾਵਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯਾ ਹਿ ਪਸਾਦਵਤ੍ਥੂਸੁ ਪੂਜਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪੂਜਾਰਹੇ ਪੂਜਯਤੋ, ਬੁਦ੍ਧੇ ਯਦਿਵ ਸਾਵਕੇ;

ਪਪਞ੍ਚਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ, ਤਿਣ੍ਣਸੋਕਪਰਿਦ੍ਦਵੇ.

ਤੇ ਤਾਦਿਸੇ ਪੂਜਯਤੋ, ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਅਕੁਤੋਭਯੇ;

ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪੁਞ੍ਞਂ ਸਙ੍ਖਾਤੁਂ, ਇਮੇਤ੍ਤਮਪਿ ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ੧੯੬; ਅਪ. ੧.੧੦.੨);

ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯੋ ਚ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਪਰਿਸਮਾਪਨੁਪਾਯੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਏਸ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ, ਸਬ੍ਬਕਾਮਦਦੋ ਨਿਧਿ;

ਯਂ ਯਦੇਵਾਭਿਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਮੇਤੇਨ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ੮.੧੦);

ਉਪਾਯੇਸੁ ਚ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹੋਤ੍ਵੇਵ ਕਾਰਿਯਨਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਸਾਦਵਤ੍ਥੂਸੁ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾ ਨਿਰਤਿਸਯਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਅਪਰਿਮੇਯ੍ਯਪ੍ਪਭਾਵੋ ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯੋਤਿ ਬਹੁਵਿਧਨ੍ਤਰਾਯੇਪਿ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯਨਿਬਨ੍ਧਨਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਾਯ ਪਹੋਤਿ, ਭਯਾਦਿਉਪਦ੍ਦਵਞ੍ਚ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਂ ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਾਤਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਪਨ ਸਪਯੋਜਨਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸੇਸਰਤਨਾਨਂ ਪਠਮਂ ਤਸ੍ਸ ਪਣਾਮਂ ਕਾਤੁਮਾਹ – ‘‘ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯਂ…ਪੇ… ਗਤਿਵਿਮੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਮੂਲਕਾਨਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਰਤਨਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਚ ਧਮ੍ਮਰਤਨਮੂਲਕਂ ਸਙ੍ਘਰਤਨਂ, ਤਥਾਭਾਵੋ ਚ ‘‘ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਭਗਵਾ, ਚਨ੍ਦਕਿਰਣਨਿਕਰੋ ਵਿਯ ਤੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਚਨ੍ਦਕਿਰਣਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਤਪੀਣਿਤੋ ਲੋਕੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮਾਗਤਉਪਮਾਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਗ੍ਗੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਤੋ, ਤਦੁਪਦੇਸਿਤਤੋ ਚ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਾਧਾਰਣਤੋ, ਤਦਾਸੇਵਨਤੋ ਚ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਘੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਹਿਤੇ ਵਿਨਿਯੋਜਕੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਹਿਤਾਧਿਗਮਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਧਿਗਤਹਿਤੋ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਘੋ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਗਤਨਯੇਨ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਪਣਾਮਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕੇਵਲਪਣਾਮਤੋ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋਵਸਾਤਿਸਯੋਤਿ ‘‘ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਪਦੇਹਿ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇਨ ਹਿ ਪਣਾਮੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਗੁਣਾਤਿਸਯਯੋਗੋ, ਤਤੋ ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਤ੍ਤਰਵਨ੍ਦਨੀਯਭਾਵੋ, ਤੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਣਾਮਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਭਾਵੋ, ਤੇਨ ਚਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਸ੍ਸ ਪਣਾਮਸ੍ਸ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ. ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਯਸ੍ਸਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਸਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾਯੇਵ, ਨ ਵਿਨਯਦੇਸਨਾ ਵਿਯ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਨਾਪਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਤਦੁਭਯਪ੍ਪਧਾਨਮੇਵ ਥੋਮਨਮਾਰਭਤਿ. ਏਸਾ ਹਿ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਪਕਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਆਰਮ੍ਭਾਨੁਰੂਪਥੋਮਨਾ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਵਿਨਯਦੇਸਨਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ‘‘ਯੋ ਕਪ੍ਪਕੋਟੀਹਿਪਿ…ਪੇ… ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ) ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਂ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ…ਪੇ… ਯਥਾਰੁਚੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧) ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਞ੍ਚ ਥੋਮਨਮਾਰਦ੍ਧਂ. ਵਿਨਯਦੇਸਨਾ ਹਿ ਆਸਯਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਕੇਵਲਕਰੁਣਾਯ ਪਾਕਤਿਕਸਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਅਸੋਤਬ੍ਬਾਰਹਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ, ਅਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾਰਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ, ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਹਞ੍ਚ ਵਦਨ੍ਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸੀਤਿ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਉਕ੍ਕਂਸਪਰਿਯਨ੍ਤਗਤਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੋਪਿ ਭਗਵਾ ਲੋਕਿਯਸਾਧੁਜਨੇਹਿਪਿ ਪਰਿਹਰਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ‘‘ਸਿਖਰਣੀ, ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਾਨਿ, (ਪਾਰਾ. ੧੮੫) ਯਥਾਪਰਾਧਞ੍ਚ ਗਰਹਵਚਨਾਨਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਞ੍ਚੋਦਿਤਮਾਨਸੋ ਮਹਾਪਰਿਸਮਜ੍ਝੇ ਅਭਾਸਿ, ਤਂਤਂਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਰਣਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚ ਵੇਰਞ੍ਜਾਦੀਸੁ ਸਾਰੀਰਿਕਂ ਖੇਦਮਨੁਭੋਸਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਭੂਮਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਸਮਯਨ੍ਤਰਕਥਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਅਤਿਸਯਕਿਚ੍ਚਵਤੀ, ਕਰੁਣਾਯ ਕਿਚ੍ਚਂ ਪਨ ਤਤੋਪਿ ਅਧਿਕਨ੍ਤਿ ਵਿਨਯਦੇਸਨਾਯ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਰੁਣਾਬ੍ਯਾਪਾਰਾਧਿਕਤਾਯ ਹਿ ਦੇਸਨਾਯ ਕਰੁਣਾਪਧਾਨਤਾ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਨ ਕੇਵਲਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾ ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਸਮਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਥ ਸਾਤਿਸਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾ ਪਨ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਯਾਨੁਸਯਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਚਰਿਤਾਦਿਭੇਦਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਸਮਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਤਤ੍ਥ ਸਾਤਿਸਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਹਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਬਹੁਲੋ ਵਿਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇ ਤਦਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਲੋਮੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਮਤ੍ਥਪਦਂ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਸਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਭਾਨੁਰੂਪਂ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਮੇਵ ਥੋਮਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਮੁਦਾਯਤ੍ਥੋ.

ਅਯਂ ਪਨ ਅਵਯਵਤ੍ਥੋ – ਕਿਰਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵੇਕਲ੍ਲਕਰਣੇਨ ਅਪਨੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ਵਾ ਕਿਰਿਯਤਿ ਪਸਾਰਿਯਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਣਾਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਕਾਰੁਣਿਕਂ ਹਿਂਸਤਿ ਵਿਬਾਧਤਿ, ਪਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਵਿਨਾਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਸਾਧੂਨਂ ਕਮ੍ਪਨਂ ਹਦਯਖੇਦਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵਾ ਕਰੁਣਾ. ਅਥ ਵਾ ਕਮਿਤਿ ਸੁਖਂ, ਤਂ ਰੁਨ੍ਧਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ. ਏਸਾ ਹਿ ਪਰਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਕਾਮਤਾਲਕ੍ਖਣਾ ਅਤ੍ਤਸੁਖਨਿਰਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਕਾਰੁਣਿਕਾਨਂ ਸੁਖਂ ਰੁਨ੍ਧਤਿ ਵਿਬਨ੍ਧਤੀਤਿ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਾਨੁਸਾਰੇਨ ਪਦਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਉਣ੍ਹਾਭਿਤਤ੍ਤੇਹਿ ਸੇਵੀਯਤੀਤਿ ਸੀਤਂ, ਉਣ੍ਹਾਭਿਸਮਨਂ. ਤਂ ਲਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਸੀਤਲਂ, ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਤੇ ਖਿਪਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਹਦਯਂ ਵਾ ਤੇ ਫਾਲੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੬; ਸੁ. ਨਿ. ਆਲ਼ਵਕਸੁਤ੍ਤ) ਏਤ੍ਥ ਉਰੋ ‘‘ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਵਕ੍ਕਂ ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੦; ੨.੧੧੪; ੩.੧੫੪) ਏਤ੍ਥ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ, ‘‘ਹਦਯਾ ਹਦਯਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਞ੍ਞਾਯ ਤਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬੩) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਇਧਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਟ੍ਠੇਨ ਹਦਯਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਵਾ ਹਰਤੀਤਿ ਹਦਯਂ, ਰ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਦ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਨੇਰੁਤ੍ਤਿਕਾ. ਕਰੁਣਾਯ ਸੀਤਲਂ ਹਦਯਮਸ੍ਸਾਤਿ ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯੋ, ਤਂ ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯਂ.

ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਪਰੇਸਂ ਹਿਤੋਪਸਂਹਾਰਸੁਖਾਦਿਅਪਰਿਹਾਨਿਜ੍ਝਾਨਸਭਾਵਤਾਯ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਾਦੀਨਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਤਾਯ ਚ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਗਤਸਨ੍ਤਾਪਵਿਚ੍ਛੇਦਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਮੇਤ੍ਤਾਮੁਦਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸੀਤਲਭਾਵਕਾਰਣਤਾ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਪਰਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰੂਪਤਾਪਾਸਹਨਰਸਾ ਅਵਿਹਿਂਸਾਭੂਤਾ ਕਰੁਣਾਵ ਵਿਸੇਸੇਨ ਭਗਵਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਵਿਯ ਸੀਤਿਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸੀਤਲਭਾਵਕਾਰਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਰੁਣਾਮੁਖੇਨ ਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾਮੁਦਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਦਯਸੀਤਲਭਾਵਕਾਰਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਨਿਰਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ਉਪਦਿਸੀਯਤਿ, ਪਧਾਨਸਹਚਰਣਾਵਿਨਾਭਾਵਾਦਿਨਯੇਹਿਪਿ ਯਥਾਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਗਯ੍ਹਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਞਾਣਸ੍ਸ ਛਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਵਿਸੇਸਨਿਬਨ੍ਧਨਭੂਤਾ ਸਾਤਿਸਯਂ, ਨਿਰਵਸੇਸਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਯ ਸਵਿਸਯਬ੍ਯਾਪਿਤਾਯ ਮਹਾਕਰੁਣਾਭਾਵਮੁਪਗਤਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਸਾਤਿਸਯਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾਵ ਹਦਯਸੀਤਲਤ੍ਤਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਸਤਿਪਿ ਮੇਤ੍ਤਾਮੁਦਿਤਾਨਂ ਪਰੇਸਂ ਹਿਤੋਪਸਂਹਾਰਸੁਖਾਦਿਅਪਰਿਹਾਨਿਜ੍ਝਾਨਸਭਾਵਤਾਯ ਸਾਤਿਸਯੇ ਹਦਯਸੀਤਲਭਾਵਨਿਬਨ੍ਧਨਤ੍ਤੇ ਸਕਲਬੁਦ੍ਧਗੁਣਵਿਸੇਸਕਾਰਣਤਾਯ ਤਾਸਮ੍ਪਿ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਕਰੁਣਾਯ ਏਵ ਹਦਯਸੀਤਲਭਾਵਕਾਰਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਰੁਣਾਨਿਦਾਨਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ. ਕਰੁਣਾਨੁਭਾਵਨਿਬ੍ਬਾਪਿਯਮਾਨਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਸ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਪਰਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਕਾਮਤਾਯ ਅਨੇਕਾਨਿਪਿ ਕਪ੍ਪਾਨਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ ਅਕਿਲਨ੍ਤਰੂਪਸ੍ਸੇਵ ਨਿਰਵਸੇਸਬੁਦ੍ਧਕਰਧਮ੍ਮਸਮ੍ਭਰਣਨਿਰਤਸ੍ਸ ਸਮਧਿਗਤਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਚ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੇਸੁਪਿ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਘਾਤਸਮੁਪਨੀਤਹਦਯੂਪਤਾਪਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਈਸਕਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸੀਤਿਭਾਵਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਮਹੋਸੀਤਿ. ਤੀਸੁ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁ ਪਠਮੇ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਅਵਿਸੇਸਭੂਤਾ ਬੁਦ੍ਧਭੂਮਿਗਤਾ, ਦੁਤਿਯੇ ਤਥੇਵ ਮਹਾਕਰੁਣਾਭਾਵੂਪਗਤਾ, ਤਤਿਯੇ ਪਠਮਾਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਤੀਸੁਪਿ ਅਵਤ੍ਥਾਸੁ ਪਵਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤੋ ਕਰੁਣਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ਤਦਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਯੇਵ ਞੇਯ੍ਯਾਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਤੋ ਪਕਾਰੇਹਿ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਜੋਤਨਟ੍ਠੇਨ ਪਜ੍ਜੋਤੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੋ. ਪਞ੍ਞਵਤੋ ਹਿ ਏਕਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨਪਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁ ਏਕਪਜ੍ਜੋਤਾ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜ੍ਜੋਤਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਚਨ੍ਦਪਜ੍ਜੋਤੋ, ਸੂਰਿਯਪਜ੍ਜੋਤੋ, ਅਗ੍ਗਿਪਜ੍ਜੋਤੋ, ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੋ, ਇਮੇ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਜ੍ਜੋਤਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਜ੍ਜੋਤਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੪੫). ਤੇਨ ਵਿਹਤੋ ਵਿਸੇਸੇਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟਿਤੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤੋ, ਵਿਸੇਸਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਉਪਰਿ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਮੁਯ੍ਹਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤਿ ਮੋਹੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਸ੍ਵੇਵ ਵਿਸਯਸਭਾਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰਸਰਿਕ੍ਖਤਾਯ ਤਮੋ ਵਿਯਾਤਿ ਮੋਹਤਮੋ. ਸਤਿਪਿ ਤਮਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਦਿਸਕਪ੍ਪਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਾਚਕਤ੍ਤੇ ਮੋਹਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਕਤਾਵੇਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸਦਿਸਕਪ੍ਪਨਾ. ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤੋ ਮੋਹਤਮੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮੋ, ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮਂ.

ਨਨੁ ਚ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਨ੍ਧਕਾਰਹਤਤਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾਵਿਸੇਸਗੁਣੇਨ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਸਵਾਸਨਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸਤਾਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਹਿ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਹਤਾਵਿਜ੍ਜਨ੍ਧਕਾਰਤ੍ਤੇਪਿ ਸਤਿ ਸਦ੍ਧਾਧਿਮੁਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਯ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਸਾਵਕਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਵਾਸਨਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਵਿਜ੍ਜਤੇਵਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਰੋਪਦੇਸਮਨ੍ਤਰੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਨ੍ਧਕਾਰਵਿਗਮਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਤ੍ਤਾ (ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾ ਮ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧), ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਬਲੇਸੁ ਚ ਵਸੀਭਾਵਸ੍ਸ ਸਮਧਿਗਤਤ੍ਤਾ, ਪਰਸਨ੍ਤਤਿਯਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਤਿਸਯਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾ, ਭਗਵਾਯੇਵ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮਭਾਵੇਨ ਥੋਮੇਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਪਦੇਨ ਸਸਨ੍ਤਾਨਗਤਮੋਹਵਿਧਮਨਾ ਪਟਿਵੇਧਪਞ੍ਞਾ ਚੇਵ ਪਰਸਨ੍ਤਾਨਗਤਮੋਹਵਿਧਮਨਾ ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਾ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ, ਏਕਸੇਸਨਯੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਨ ਤੁ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਵਿਯ ਪਟਿਵੇਧਪਞ੍ਞਾਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਞੇਯ੍ਯਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ ਸਕਲਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾਵਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥੇਨ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੇਨ ਸਕਲਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸਭਾਵਚ੍ਛਾਦਕਮੋਹਤਮਸ੍ਸ ਵਿਹਤਤ੍ਤਾ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਭੂਤੇਨ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮਭਾਵੇਨ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਮੋਹਤਮਵਿਧਮਨਨ੍ਤੇ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਂ ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ ਸਕਸਨ੍ਤਾਨੇ ਮੋਹਤਮਵਿਧਮਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਭਿਨੀਹਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਵਾਸਨਪ੍ਪਹਾਨਮੇਵ ਹਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਞੇਯ੍ਯਾਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ, ਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਨ ਮੋਹਤਮਵਿਧਮਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵਤੋ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਮੇਵ ਮੋਹਤਮਵਿਧਮਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮੇਵ, ਯੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ ਕਰੋਤਿ. ਤਦਿਦਞ੍ਹਿ ਞਾਣਦ੍ਵਯਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਮੇਵ. ਅਨਵਸੇਸਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਸਮ੍ਮੁਤਿਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਤਤ੍ਥਾਵਰਣਾਭਾਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਚਾਰਮੁਪਾਦਾਯ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮੁਖੇਨ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਛਲ਼ਾਸਾਧਾਰਣਞਾਣਭੇਦੇ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋਯੇਵੇਕੋ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾਯ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਨ ਪਨ ਸਾਤਿਸਯਂ ਨਿਰਵਸੇਸਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਤਪ੍ਪਹਾਨਵਚਨੇਨੇਵ ਹਿ ਤਦੇਕਟ੍ਠਤਾਯ ਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸ੍ਸ ਜੋਤਿਤਭਾਵਤੋ ਨਿਰਵਸੇਸਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਮੇਤ੍ਥ ਗਯ੍ਹਤਿ. ਨ ਹਿ ਸੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਨਿਰਵਸੇਸਾਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਗ੍ਘਾਤਨੇਨ ਨ ਪਹੀਯਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਕਲਕੁਸਲਧਮ੍ਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਂਸਾਰਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਯ ਨਿਰਵਸੇਸਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਂਸਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੇਵ ਪਧਾਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਤਬ੍ਬਿਘਾਤਵਚਨੇਨੇਵ ਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਸਮੁਗ੍ਘਾਤਵਚਨਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਸੋਯੇਵੇਕੋ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਮੁਦ੍ਧਭੂਤਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਤਂ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋਯੇਵੇਕੋ ਗਯ੍ਹਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਮੁਦ੍ਧਾਤਿ ਜਾਨਾਹਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਮੁਦ੍ਧਾਧਿਪਾਤਿਨੀ;

ਸਦ੍ਧਾਸਤਿਸਮਾਧੀਹਿ, ਛਨ੍ਦਵੀਰਿਯੇਨ ਸਂਯੁਤਾ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੩੨; ਚੂਲ਼. ਨਿ. ੫੧);

ਸਨਰਾਮਰਲੋਕਗਰੁਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪਠਮਪਕਤਿਯਾ ਅਵਿਭਾਗੇਨ ਸਤ੍ਤੋਪਿ ਨਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਦੁਤਿਯਪਕਤਿਯਾ ਮਨੁਜਪੁਰਿਸੋਯੇਵ, ਇਤਰਥਾ ਲੋਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਸਿਯਾ. ‘‘ਯਥਾ ਹਿ ਪਠਮਪਕਤਿਭੂਤੋ ਸਤ੍ਤੋ ਇਤਰਾਯ ਪਕਤਿਯਾ ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਪੁਰੇ ਉਚ੍ਚਟ੍ਠਾਨੇ ਸੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਜੇਟ੍ਠਭਾਵਂ ਨੇਤੀਤਿ ਨਰੋਤਿ. ਪੁਤ੍ਤਭਾਤੁਭੂਤੋਪਿ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਮਾਤੁਜੇਟ੍ਠਭਗਿਨੀਨਂ ਪਿਤੁਟ੍ਠਾਨੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪਗੇਵ ਭਤ੍ਤੁਭੂਤੋ ਇਤਰਾਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੩-੪੬) ਨਾਵਾਵਿਮਾਨਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਸੇਸਪ੍ਪਕਪ੍ਪਨੇਨ ਪੁਥੁਵਚਨਨ੍ਤਵਿਗ੍ਗਹੇਨ ਵਾ ਨਰਾ, ਮਰਣਂ ਮਰੋ, ਸੋ ਨਤ੍ਥਿ ਯੇਸਨ੍ਤਿ ਅਮਰਾ, ਸਹ ਨਰੇਹਿ, ਅਮਰੇਹਿ ਚਾਤਿ ਸਨਰਾਮਰੋ.ਗਰਤਿ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਗ੍ਗਤੋ ਪਾਕਟੋ ਭਵਤੀਤਿ ਗਰੁ, ਗਰਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਉਗ੍ਗਮੇ. ਅਪਿਚ ਪਾਸਾਣਚ੍ਛਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਭਾਰਿਯਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਗਰੂ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਮਾਤਾਪਿਤਾਚਰਿਯੇਸੁ, ਦੁਜ੍ਜਰੇ ਅਲਹੁਮ੍ਹਿ ਚ;

ਮਹਨ੍ਤੇ ਚੁਗ੍ਗਤੇ ਚੇਵ, ਨਿਛੇਕਾਦਿਕਰੇਸੁ ਚ;

ਤਥਾ ਵਣ੍ਣਵਿਸੇਸੇਸੁ, ਗਰੁਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.

ਇਧ ਪਨ ਸਬ੍ਬਲੋਕਾਚਰਿਯੇ ਤਥਾਗਤੇ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਗਰੁ, ਗੁਰੂਤਿ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭਾਰਿਯਵਾਚਕਤ੍ਤੇ ਗਰੁਸਦ੍ਦੋ, ਆਚਰਿਯਵਾਚਕਤ੍ਤੇ ਤੁ ਗੁਰੁਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਾਲ਼ਿਵਿਸਯੇ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਮਤ੍ਥਾਨਂ ਵਾਚਕਤ੍ਤੇ ਗਰੁਸਦ੍ਦੋਯੇਵਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਅਕਾਰਸ੍ਸ ਆਕਾਰਭਾਵੇਨ ‘‘ਗਾਰਵ’’ਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਧਿਤਨ੍ਤਪਦਸ੍ਸ ਸਵੁਦ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਸਕ੍ਕਤਭਾਸਾਵਿਸਯੇ ਪਨ ਗੁਰੁਸਦ੍ਦੋਯੇਵਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਉਕਾਰਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਭਾਵੇਨ ਅਞ੍ਞਥਾ ਤਦ੍ਧਿਤਨ੍ਤਪਦਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ. ਸਨਰਾਮਰੋ ਚ ਸੋ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿ ਸਨਰਾਮਰਲੋਕੋ, ਤਸ੍ਸ ਗਰੂਤਿ ਤਥਾ, ਤਂ ਸਨਰਾਮਰਲੋਕਗਰੁਂ.‘‘ਸਨਰਮਰੂਲੋਕਗਰੁ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਦਪਿ ਅਰਿਯਾਗਾਥਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਤੋ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਹਿ ਦੀਘਾਯੁਕਾਪਿ ਸਮਾਨਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਮਰਣਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਮਰੂਤਿ ਦੇਵਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਵਿਯ ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਸਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਗੁਣਵਿਸੇਸਾਵਹਤਾਯ ਭਗਵਤੋ ਉਪਕਾਰਕਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਧਾਨਭੂਤਾ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਅਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤੀਤਿ? ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਧਾਨਤਾਯ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦਕ੍ਕਮੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਥਕ੍ਕਮੋਤਿ ਸਦ੍ਦਕ੍ਕਮਾਨੁਸਾਰੇਨ ਪਧਾਨਾਪਧਾਨਭਾਵੋ ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਦਿਸੇਸੁ ਹਿ ਸਮਾਸਪਦੇਸੁ ਪਧਾਨਮ੍ਪਿ ਅਪ੍ਪਧਾਨਂ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਸਰਾਜਿਕਾਯ ਪਰਿਸਾਯਾ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਤੋਵ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਗਵੇਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤੇਨ. ਯਥਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਅਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਨਾਥੋ ਸਰਣਂ ਅਵੋਚ,

ਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਲੋਕਹਿਤੋ ਮਹੇਸਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਅਕਤ੍ਵਾ ਰਤਿਮਕ੍ਖਰੇਸੁ,

ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਵੇਸੇਯ੍ਯ ਮਤਿਂ ਮਤਿਮਾ’’ਤਿ. (ਕਙ੍ਖਾ. ਅਟ੍ਠ. ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ);

ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਭਾਜਨਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ ਲੋਕੋ, ਗਰੁਭਾਵਸ੍ਸ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਗਰੁਕਰਣਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਯੁਜ੍ਜਨਤੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਸੋ ਹਿ ਲੋਕੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਤਬ੍ਬਿਪਾਕੋ ਚਾਤਿ ਲੋਕੋ, ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੇ ਚ ਲੋਕਸਦ੍ਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ. ਅਮਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਸਮੂਹਤ੍ਥੋ ਏਤ੍ਥ ਲੋਕਸਦ੍ਦੋ ਸਮੁਦਾਯਵਸੇਨ ਲੋਕੀਯਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਸਹ ਨਰੇਹੀਤਿ ਸਨਰਾ, ਤੇਯੇਵ ਅਮਰਾਤਿ ਸਨਰਾਮਰਾ, ਤੇਸਂ ਲੋਕੋ ਤਥਾ, ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਮਰਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ ਵਿਯ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾਪਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤੇਪਿ ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਮਰਣਾਭਾਵਤੋ ਅਮਰਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਨਰਾਮਰਾਨਮੇਵ ਗਹਣਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਯਥਾ ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੫੭, ੨੫੫). ਤਥਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਪਰਿਹਾਨਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਨਿਰਵਸੇਸਹਿਤਸੁਖਵਿਧਾਨਤਪ੍ਪਰਾਯ ਨਿਰਤਿਸਯਾਯ ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਪਜਾਯ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੁਪਕਾਰਿਤਾਯ ਅਪਰਿਮਿਤਨਿਰੁਪਮਪ੍ਪਭਾਵਗੁਣਸਮਙ੍ਗਿਤਾਯ ਚ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮੋ ਭਗਵਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮਮਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਂ ਗਾਰਵਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਇਤ੍ਥੀਨਮ੍ਪਿ ਤਥਾਉਪਕਾਰਤ੍ਤਾ ਭਗਵਾ ਗਰੁਯੇਵ, ਪਧਾਨਭੂਤਂ ਪਨ ਲੋਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਰਿਸਲਿਙ੍ਗੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨੇਰੁਤ੍ਤਿਕਾ ਪਨ ਅਵਿਸੇਸਨਿਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨੇ ਤਥਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਨਰਾ ਨਾਗਾ ਚ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਾ, ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾਨ ਪਕ੍ਕਮੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਅਪ. ੧.੧.੪੮). ਤਥਾ ਚਾਹੁ –

‘‘ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਲਿਙ੍ਗੇਨ, ਸਦ੍ਦੋਦਾਹੁ ਪੁਮੇਨ ਵਾ;

ਨਿਦ੍ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਮਵਿਸੇਸਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤੇ’’ਤਿ.

ਵਨ੍ਦੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ –

ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਂ, ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਞ੍ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਂ;

ਏਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ, ਵਨ੍ਦੇਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.

ਇਧ ਪਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯਂ ਅਞ੍ਞਾਸਮਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਉਤ੍ਤਮਪੁਰਿਸਵਸੇਨਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਅਹਂ ਵਨ੍ਦਾਮੀ’’ਤਿ. ਨਮਨਥੁਤਿਯਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ਵਨ੍ਦਸਦ੍ਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯਾ, ਤੇਨ ਚ ਸੁਗਤਪਦਂ, ਨਾਥਪਦਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਸੋਭਨਂ ਗਤਂ ਗਮਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਗਮਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਯਗਮਨਂ, ਞਾਣਗਮਨਞ੍ਚ, ਕਾਯਗਮਨਮ੍ਪਿ ਵਿਨੇਯ੍ਯਜਨੋਪਸਙ੍ਕਮਨਂ, ਪਕਤਿਗਮਨਞ੍ਚਾਤਿ ਦੁਬ੍ਬਿਧਂ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਵਿਨੇਯ੍ਯਜਨੋਪਸਙ੍ਕਮਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ ਸੋਭਨਂ, ਤਥਾ ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਰੂਪਕਾਯਤਾਯ ਦੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਖਲਿਤਾਨੁਕਡ੍ਢਨਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ਨੁਕ੍ਕੁਟਿਕ-ਕੁਟਿਲਾਕੁਲਤਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤ- ਮਵਹਸਿਤਰਾਜਹਂਸ- ਵਸਭਵਾਰਣਮਿਗਰਾਜਗਮਨਂ ਪਕਤਿਗਮਨਞ੍ਚ, ਵਿਮਲਵਿਪੁਲਕਰੁਣਾਸਤਿਵੀਰਿਯਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਸਹਿਤਮ੍ਪਿ ਞਾਣਗਮਨਂ ਅਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਮਹਾਬੋਧਿ, ਤਾਵ ਨਿਰਵਜ੍ਜਤਾਯ ਸੋਭਨਮੇਵਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਸਕਲਮ੍ਪਿ ਲੋਕਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਅਵਗਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਯੋ ਹਿ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਸੋ ਬੁਦ੍ਧਯਤ੍ਥੋ. ਯੋ ਚ ਬੁਦ੍ਧਯਤ੍ਥੋ, ਸੋ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ. ਤਥਾ ਲੋਕਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਮਾਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਅਤੀਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਅਧਿਗਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਸੁਗਤੋ, ਅਯਞ੍ਚਤ੍ਥੋ ‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਯੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ, ਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਨ ਪੁਨੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੩੮; ਚੂਲ਼ਨਿ. ੨੭) ਸੁਗਤੋਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਨਯੇਨ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਵਾ ਗਤੋ ਅਧਿਗਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਭੂਤਂ ਤਚ੍ਛਂ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਯਥਾਰਹਂ ਕਾਲਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾਚਂ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾ ਗਦਤੀਤਿ ਵਾ ਸੁਗਤੋ, ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਂ ਸੁਗਤਂ. ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਹਿ ਉਪਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਗਤਿਯੋ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਵਿਸੇਸਾ. ਤਾ ਪਨ ਨਿਰਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ, ਸਕਲਸ੍ਸਾਪਿ ਭਵਗਾਮਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਭਾਵਕਰਣੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਹਿਪਿ ਤਾਹਿ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਗਤਿਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਉਦ੍ਧਮੁਦ੍ਧਭਵਗਾਮਿਨੋ ਹਿ ਦੇਵਾ ਤਂਤਂਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਦਾਨਕਾਲਾਨੁਰੂਪੇਨ ਤਤੋ ਤਤੋ ਭਵਤੋ ਮੁਤ੍ਤਾਪਿ ਮੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤਾਵ, ਨ ਪਨ ਵਿਸਞ੍ਞੋਗਵਸੇਨ ਮੁਤ੍ਤਾ, ਗਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚ ਤਂਤਂਭਵਗਾਮਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨਿਵਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਤਥਾ ਭਗਵਾ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੇਨ ਭਗਵਤੋ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਗਤਿਯਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਭਗਵਾ ‘‘ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਯੇਨ ਦੇਵੂਪਪਤ੍ਯਸ੍ਸ, ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ ਵਾ ਵਿਹਙ੍ਗਮੋ;

ਯਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਬ੍ਬਜੇ;

ਤੇ ਮਯ੍ਹਂ ਆਸਵਾ ਖੀਣਾ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਾ ਵਿਨਲ਼ੀਕਤਾ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੬);

ਤਂਤਂਗਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਕਾਨਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਾਨਂ ਮਹਾਬੋਧਿਮੂਲੇਯੇਵ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਭਗਵਤੋ ਤਂਤਂਗਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇਹਿ ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਮਂ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਤਾਹਿ ਗਤੀਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਏਸਾ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤੋਗਧਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾਵ ਥੋਮੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਸੁ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਾਧਿਗਮੋ, ਸਹ ਵਾਸਨਾਯ ਕਿਲੇਸਾਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਪਯੋਗਤੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦੀਸੁਪਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤੇਸੁ ਨਿਚ੍ਚਂ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯਤਾ, ਵਿਨੀਤਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਞਾਣਪਰਿਪਾਕਕਾਲਾਗਮਨਞ੍ਚ ਆਸਯਤੋ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਸਾ ਪਨ ਆਸਯਪਯੋਗਤੋ ਦੁਵਿਧਾ, ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਾ ਚ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਯਥਾਰਹਂ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਏਤੇਨ ਆਸਯਤੋ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਗਦਨਤ੍ਥੇਨ ਸੁਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਪਯੋਗਤੋ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮਂ ਗਤਿਵਿਮੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਹਿ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਤ੍ਥੇਨ ਚ ਸੁਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਤਿਵਿਧਾਪਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਤੇਨ, ‘‘ਸਨਰਾਮਰਲੋਕਗਰੁ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਚ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਫਲਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰਵਸੇਨ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਯੋਗੋ, ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਞ੍ਚ, ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਪਠਮਪਦੇਨ ਯਥਾਰੁਤਤੋ, ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਚ ਪਕਾਸਿਤਂ. ਫਲਂ ਪਨ ਞਾਣਪ੍ਪਹਾਨਆਨੁਭਾਵਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਤਮ੍ਮੂਲਕਾਨਿ ਚ ਦਸਬਲਾਦਿਞਾਣਾਨਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਾ, ਸਵਾਸਨਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਾਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਮਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨਂ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ, ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾ, ਸਕਲਲੋਕਨਯਨਾਭਿਸੇਕਭੂਤਾ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ. ਤਾਸੁ ਞਾਣਪ੍ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ, ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਤ੍ਥੇਨ ਚ ਸੁਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਪਕਾਸਿਤਾ, ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾ ਤਤਿਯਪਦੇਨ, ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ ਸੋਭਨਕਾਯਗਮਨਤ੍ਥੇਨ ਸੁਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਵਿਨਾ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਦੁਵਿਧਾਪਿ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰਸਮ੍ਪਦਾ, ਸਾ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾ ਗਦਨਤ੍ਥੇਨ ਸੁਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਪਿਚ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿ ਤਮ੍ਮੂਲ – ਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਦਯੋ ਅਨੇਕੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਸਾ ਹਿ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਪਕਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪਕਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਿਞ੍ਞਾਪਨਂ. ਕਥਂ? ‘‘ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਞ੍ਚੋਦਿਤਮਾਨਸੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਸਂਸਾਰਪਙ੍ਕਤੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰਣਤ੍ਥਂ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਮਧਿਗਤੋਤਿ ਕਰੁਣਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲਂ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮ੍ਮਾ ਗਮਨਤ੍ਥੇਨ ਸੁਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾਯੂਹਨਕਾਮਸੁਖਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਾਭਿਨਿਵੇਸਾਦਿਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਰਹਿਤਾਯ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਕਾਸਨਤੋ, ਇਤਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਪਧਾਨਾਪ੍ਪਧਾਨਪ੍ਪਭੇਦਂ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਂਸਾਰਮਹੋਘਤੋ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਰਣਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਪਧਾਨਂ, ਤਦਞ੍ਞਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਤੇਸੁ ਚ ਪਧਾਨੇਨ ਪਯੋਜਨੇਨ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਇਤਰੇਨ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਤਦੁਭਯੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਟਿਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਭਗਵਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਂ, ਉਤ੍ਤਮਞ੍ਚ ਵਨ੍ਦਨੀਯਭਾਵਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਵਨ੍ਦਨਾਯ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ.

ਅਪਿਚ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਿਯੇਸੁ ਮਹਗ੍ਗਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਸਾਧਾਰਣਗੁਣਦੀਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਮਗ੍ਗਞਾਣਦੀਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਤਦੁਭਯਗ੍ਗਹਣਸਿਦ੍ਧੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਨਰਾਮਰਲੋਕਗਰੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਪਞ੍ਚੀਯਤੀਤਿ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਮੁਪਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਪਗਮਨਂ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਨੁਰੂਪਂ ਭਗਵਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਲੋਕਵੋਹਾਰਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾਯ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਯ ਅਨਤਿਧਾਵਨਂ. ਸਭਾਵਾਨਵਬੋਧੇਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਂ ਅਤਿਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਦਿਪਰਾਮਸਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਿਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਂ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਞਾਣਂ, ਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ, ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਞਾਣਂ, ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਞਾਣਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਸੇਸਾਸਾਧਾਰਣਞਾਣਾਨਿ, ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ, ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਅਕਮ੍ਪਨਞਾਣਾਨਿ, ਦਸ ਬਲਾਨਿ, ਚੁਦ੍ਦਸ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ, ਸੋਲ਼ਸ ਞਾਣਚਰਿਯਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾ, ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਅਨੇਕੇਸਂ ਪਞ੍ਞਾਪਭੇਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਞਾਣਚਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤਿਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤਿਤਾ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਨਾਥਭਾਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾਥਭਾਵੋ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕਾਰੀਭਾਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਤਞ੍ਞੁਤਾ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਪਰਨ੍ਤਪਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਨਤ੍ਤਨ੍ਤਪਤਾ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਕਰਧਮ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਰਸਨ੍ਤਾਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਰਣਂ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਅਨੁਗ੍ਗਹਚਿਤ੍ਤਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਭਾਵਤੋ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ. ਇਤਿ ਆਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਕਰੁਣਾਨਿਦਾਨਞ੍ਹਿ ਸੀਲਂ ਤਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਿਰਤਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਸਾ ਚ ਝਾਨਤ੍ਤਯਸਮ੍ਪਯੋਗਿਨੀਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਵਚਨੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਸੀਲਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਆਦਿ, ਸਮਾਧਿ ਮਜ੍ਝੇ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਏਸੋ ਏਵ ਹਿ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੁਪਾਯੋ, ਯਦਿਦਂ ਨਯਗ੍ਗਾਹਣਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਕੋ ਨਾਮ ਸਮਤ੍ਥੋ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣੇ ਅਨੁਪਦਂ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਣੇਯ੍ਯ ਵਣ੍ਣਂ,

ਕਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਚੇ ਅਞ੍ਞਮਭਾਸਮਾਨੋ.

ਖੀਯੇਥ ਕਪ੍ਪੋ ਚਿਰਦੀਘਮਨ੍ਤਰੇ,

ਵਣ੍ਣੋ ਨ ਖੀਯੇਥ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

ਤੇਨੇਵ ਚ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੇਨਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਤਿ ਭਗਵਤਾ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਪਿ ਚ ਮੇ ਭਨ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮਨ੍ਵਯੋ ਵਿਦਿਤੋ’’ਤਿ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨੀਯਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਸਕਲਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਪਿ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਣਾਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਸਹ ਪਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਵਿਧਗੁਣਗਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਯਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਸਹ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਚੇਵ ਯਂ ਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਹਿ ਵਾ ਸਹ ਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਮੁਪਗਤੋ, ਵੀਤਮਲਮਨੁਤ੍ਤਰਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਵਨ੍ਦੇਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤਾਵ ‘‘ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣਾਧਿਗਮੇਨ ਸਵਾਸਨਾਯ ਸਮ੍ਮੋਹਨਿਦ੍ਦਾਯ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਵਿਗਮਨਤੋ, ਅਪਰਿਮਿਤਗੁਣਗਣਾਲਙ੍ਕਤਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਕਸਿਤਭਾਵਤੋ ਚ ਬੁਦ੍ਧਵਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ ਜਾਗਰਣਵਿਕਸਨਤ੍ਥਵਸੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਵਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਞੇਯ੍ਯਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਭਾਵਾਗਹਣਤੋ ਕਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯਾਭਾਵੇਨ ਅਵਗਮਨਤ੍ਥਵਸੇਨ ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋਵ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਵਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਪਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇ ਹਿ ਅਸਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤਾਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਦਿਕ੍ਖਿਤੋ ਨ ਦਦਾਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਵਿਸੇਸਾਨਪੇਕ੍ਖਾ ਕਤ੍ਤਰਿ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਪਾਰਮਿਤਾਪਰਿਭਾਵਿਤੋ ਸਯਮ੍ਭੁਞਾਣੇਨ ਸਹ ਵਾਸਨਾਯ ਵਿਹਤਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਨਿਰਵਸੇਸਕਿਲੇਸੋਮਹਾਕਰੁਣਾਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਦਿਅਪਰਿਮੇਯ੍ਯਗੁਣਗਣਾਧਾਰੋ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੋ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਯਥਾਹ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਯਮ੍ਭੂ ਅਨਾਚਰਿਯਕੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਬਲੇਸੁ ਚ ਵਸੀਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧੬੧).

ਅਪਿਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਭਾਵਨੇ, ਤੇਨ ਏਵਂ ਗੁਣਵਿਸੇਸਯੁਤ੍ਤੋ ਸੋਪਿ ਨਾਮ ਭਗਵਾ ਈਦਿਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਮੁਪਗਤੋ, ਕਾ ਨਾਮ ਕਥਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਸਾਵਕਾਦਿਭਾਵਮੁਪਗਮਨੇਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਭਾਵਨਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ. ਯੇਨ ਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨੇਨ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ, ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਭਗਵਤਿ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਨਾਮਂ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਮੇਵਿਧ ‘‘ਭਾਵੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਵਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸਦ੍ਦਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਹਿ ਭਾਵੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ –

‘‘ਯੇਨ ਯੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ, ਬੁਦ੍ਧਿ ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਵਤ੍ਤਤੇ;

ਤਂਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਕਂ ਭਾਵਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਦੀਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਭਾਵੇਤ੍ਵਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਵਾ. ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਚੇਵ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਤਦੁਭਯਤ੍ਥ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ. ਤੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਦਦ੍ਵਯੇਨ ਨ ਕੇਵਲਂ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਮਤ੍ਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਮੁਪਗਤੋ, ਨਾਪਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਮਤ੍ਤੇਨ, ਅਥ ਖੋ ਤਦੁਭਯੇਨੇਵਾਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ. ਉਪਗਤੋਤਿ ਪਤ੍ਤੋ, ਅਧਿਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਸ੍ਸ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵੀਤਮਲਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਰਹਵਸੇਨ ਏਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੀਤੋ, ਮਲਤੋ ਵੀਤੋ, ਵੀਤਂ ਵਾ ਮਲਂ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਵੀਤਮਲੋ, ਤਂ ਵੀਤਮਲਂ. ‘‘ਗਤਮਲ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਸਉਪਸਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਅਨੁਪਸਗ੍ਗੋਪਿ ਗਤਸਦ੍ਦੋ ਵਿਰਹਤ੍ਥਵਾਚਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਾਤੂਨਮਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਪਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਹਿ ਗਤੋ, ਧਮ੍ਮੋ. ਗਤਂ ਵਾ ਮਲਂ, ਪੁਰਿਮਨਯੇਨ ਸਮਾਸੋ. ਅਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਵਿਰਹਿਤਂ. ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਅਪਾਯਤੋ, ਸਂਸਾਰਤੋ ਚ ਅਪਤਮਾਨੇ ਕਤ੍ਵਾ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਵਵਿਧੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੋ. ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਤਾ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਮਸਨਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ ਚ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋਪਿ ਇਧ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਸਮੁਦ੍ਦਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਿ, ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ ਸਮ੍ਮਸੀ’’ਤਿ ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ‘‘ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯੋਗ੍ਯਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧਕਰਧਮ੍ਮਭੂਤਾਹਿ ਪਾਰਮਿਤਾਹਿ ਸਹ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਦਯੋਪਿ ਇਧ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਾਪਿ ਹਿ ਵਿਗਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾਯ ਵੀਤਮਲਾ, ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾ ਚ. ਕਥਂ ਪਨ ਤਾ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਚ ਭਗਵਾ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਮੁਪਗਤੋਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਸਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਰਣਾਯ [ਨਿਸ੍ਸਰਣਤ੍ਥਾਯ (ਪਣ੍ਣਾਸ ਟੀ.) ਨਿਸ੍ਸਰਣੇ (ਕਤ੍ਥਚਿ)] ਕਤਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਮਹਾਕਰੁਣਾਧਿਵਾਸਨਪੇਸਲਜ੍ਝਾਸਯੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਸੇਸਪਰਿਯੋਦਾਤਨਿਮ੍ਮਲਾਨਂ ਦਾਨਦਮਸਞ੍ਞਮਾਦੀਨਂ ਉਤ੍ਤਮਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਭਾਵਨਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਹਿ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਅਧਿਗਤਵਸੀਭਾਵੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਅਧਿਸੀਲਾਧਿਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਮੁਕ੍ਕਂਸਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੇ ਚਤੁਵੀਸਤਿਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮੁਖੇਨ ਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਂ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਮੁਪਗਤੋਤਿ.

ਇਮਾਯ ਪਨ ਗਾਥਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਦੀਹਿ ਅਨੇਕੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਯਥਾਰਹਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ. ਕਥਂ? ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਥੋਮੇਤਿ, ‘‘ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਤਥਾ ਪਠਮੇਨ ਝਾਨਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਅਥ ਵਾ ਪਠਮੇਨ ਖਯਞਾਣਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਞਾਣਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜੂਪਮਤਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਜਿਰੂਪਮਤਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਵਿਰਾਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਨਿਰੋਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਥਾ ਪਠਮੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਸਙ੍ਖਤਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਿਵੇਕਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਅਧਿਪਤਿਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਮਤਭਾਵੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਉਪਗਤੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ, ‘‘ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਤਾਯ. ਤਥਾ ਪਠਮੇਨ ਅਕਾਲਿਕਤਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕਤਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕਤਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂਵੇਦਿਤਬ੍ਬਤਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਸਹ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਸੀਲਾਦੀਹਿ ਸੇਕ੍ਖੇਹਿ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਹ ਅਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁਯਾ ਅਸੇਕ੍ਖੇਹਿ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ.

‘‘ਵੀਤਮਲ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਸਂਕਿਲੇਸਾਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ, ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਭਾਵਨਾਫਲਯੋਗ੍ਯਤਾਯ. ਭਾਵਨਾਗੁਣੇਨ ਹਿ ਸੋ ਸਂਕਿਲੇਸਮਲਸਮੁਗ੍ਘਾਤਕੋ, ਤਸ੍ਮਾਨੇਨ ਭਾਵਨਾਕਿਰਿਯਾਯ ਫਲਮਾਹ. ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਫਲਯੋਗ੍ਯਤਾਯ. ਤਦੁਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ ਹਿ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਅਨੁਤ੍ਤਰਭਾਵੋ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾਨੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਫਲਮਾਹਾਤਿ.

ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗੁਣੇਹਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਪਿ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸਾਪਿ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਣਾਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਗਤਸ੍ਸ ਓਰਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ‘‘ਪੁਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋ. ਉਰਸਿ ਭਵਾ, ਜਾਤਾ, ਸਂਵੁਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਰਸਾ, ਅਤ੍ਤਜੋ ਖੇਤ੍ਤਜੋ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕੋ ਦਿਨ੍ਨਕੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਸੁ ਪੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਤ੍ਤਜਾ, ਤਂਸਰਿਕ੍ਖਤਾਯ ਪਨ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ‘‘ਓਰਸਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਜਾਤਤਾਯ ਪਿਤੁਸਨ੍ਤਕਸ੍ਸ ਦਾਯਜ੍ਜਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਤੇਪਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਵਨਨ੍ਤੇ ਅਰਿਯਾਯ ਜਾਤਿਯਾ ਜਾਤਤਾਯ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਕਸ੍ਸ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਰਤਨਸ੍ਸ ਚ ਦਾਯਜ੍ਜਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਨੁਭਾਵੇਨ ਅਰਿਯਭੂਮਿਂ ਓਕ੍ਕਮਮਾਨਾ, ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਾ ਚ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਭਗਵਤੋ ਉਰੇ ਵਾਯਾਮਜਨਿਤਾਭਿਜਾਤਤਾਯ ਸਦਿਸਕਪ੍ਪਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨੇਵ ‘‘ਓਰਸਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਮਰਹਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਤਾ ਆਸਯਾਨੁਸਯਚਰਿਯਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਆਦਿਓਲੋਕਨੇਨ, ਵਜ੍ਜਾਨੁਚਿਨ੍ਤਨੇਨ ਚ ਹਦਯੇ ਕਤ੍ਵਾ ਵਜ੍ਜਤੋ ਨਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੇਨ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਸਰੀਰਪੋਸਨੇਨ ਸਂਵਡ੍ਢਾਪਿਤਾ. ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕੇ ‘‘ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਤੁਮ੍ਹੇ ਪੁਤ੍ਤਾ ਓਰਸਾ ਮੁਖਤੋ ਜਾਤਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੦੦). ਨਨੁ ਸਾਵਕਦੇਸਿਤਾਪਿ ਦੇਸਨਾ ਅਰਿਯਭਾਵਾਵਹਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਸਾ ਪਨ ਤਮ੍ਮੂਲਿਕਤ੍ਤਾ, ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ਚ ‘‘ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ’’ ਇਚ੍ਚੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਗਵਤੋ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵੋਯੇਵ ਤੇਸਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ, ਏਤੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਸੁ ਪੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਜਪੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਕੁਲਂ ਪੁਨੇਨ੍ਤਿ ਸੋਧੇਨ੍ਤਿ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਵਾ ਹਦਯਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਜਾਦਯੋ. ਅਰਿਯਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਤਨ੍ਤਿਵਿਸੋਧਨੇਨ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਾਰਾਧਨੇਨ ਚ ਤਪ੍ਪਟਿਭਾਗਤਾਯ ਭਗਵਤੋ ਪੁਤ੍ਤਾ ਨਾਮ, ਤੇਸਂ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਸਮੂਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਸਂਕਿਲੇਸਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗੁਣਂ ਮਾਰੇਤਿ ਵਿਬਾਧਤੀਤਿ ਮਾਰੋ, ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਮਾਰੋ. ਸਿਨਾਤਿ ਪਰੇ ਬਨ੍ਧਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਸੇਨਾ, ਮਾਰਸ੍ਸ ਸੇਨਾ ਤਥਾ, ਮਾਰਞ੍ਚ ਮਾਰਸੇਨਞ੍ਚ ਮਥੇਨ੍ਤਿ ਵਿਲੋਥੇਨ੍ਤੀਤਿ ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾ, ਤੇਸਂ. ‘‘ਮਾਰਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਪਿ ਏਕਦੇਸਸਰੂਪੇਕਸੇਸਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਾਰਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਵਾ ਸੇਨਾਸਦ੍ਦੇਨ ਮਾਰਸੇਨਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ, ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਰਸ੍ਸੋ. ‘‘ਮਾਰਸੇਨਮਦ੍ਦਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਾਠੋ, ਸੋ ਅਯੁਤ੍ਤੋਵ ਅਰਿਯਾਜਾਤਿਕਤ੍ਤਾ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਗਾਥਾਯ. ਨਨੁ ਚ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾਨਂ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਸਮਯੇ ਭਗਵਤੋ ਵਿਯ ਤਦਨ੍ਤਰਾਯਕਰਣਤ੍ਥਂ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਮਾਰੋ ਵਾ ਮਾਰਸੇਨਾ ਵਾ ਨ ਅਪਸਾਦੇਤਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਅਪਸਾਦੇਤਬ੍ਬਭਾਵਕਾਰਣਸ੍ਸ ਵਿਮਥਿਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਅਪਸਾਦੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਕਾਰਣੇ ਸਂਕਿਲੇਸੇ ਵਿਮਥਿਤੇ ਤੇਪਿ ਵਿਮਥਿਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਖਨ੍ਧਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਮਾਰਾਨਂ ਵਿਯ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਮਾਰਸ੍ਸਾਪਿ ਗੁਣਮਾਰਣੇ ਸਹਾਯਭਾਵੂਪਗਮਨਤੋ ਕਿਲੇਸਬਲਕਾਯੋ ਇਧ ‘‘ਮਾਰਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਕਾਮਾ ਤੇ ਪਠਮਾ ਸੇਨਾ, ਦੁਤਿਯਾ ਅਰਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਤਤਿਯਾ ਖੁਪ੍ਪਿਪਾਸਾ ਤੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੀ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਪਞ੍ਚਮਂ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਤੇ, ਛਟ੍ਠਾ ਭੀਰੂ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਸਤ੍ਤਮੀ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਤੇ, ਮਕ੍ਖੋ ਥਮ੍ਭੋ ਤੇ ਅਟ੍ਠਮੋ.

ਲਾਭੋ ਸਿਲੋਕੋ ਸਕ੍ਕਾਰੋ,

ਮਿਚ੍ਛਾਲਦ੍ਧੋ ਚ ਯੋ ਯਸੋ;

ਯੋ ਚਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮੁਕ੍ਕਂਸੇ,

ਪਰੇ ਚ ਅਵਜਾਨਤਿ.

ਏਸਾ ਨਮੁਚਿ ਤੇ ਸੇਨਾ, ਕਣ੍ਹਸ੍ਸਾਭਿਪ੍ਪਹਾਰਿਨੀ;

ਨ ਨਂ ਅਸੂਰੋ ਜਿਨਾਤਿ, ਜੇਤ੍ਵਾ ਚ ਲਭਤੇ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੪੩੮; ਮਹਾਨਿ. ੨੮; ਚੂਲ਼ਨਿ. ੪੭);

ਸਾ ਚ ਤੇਹਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੇਹਿ ਦਿਯਡ੍ਢਸਹਸ੍ਸਭੇਦਾ, ਅਨਨ੍ਤਭੇਦਾ ਵਾ ਕਿਲੇਸਵਾਹਿਨੀ ਸਤਿਧਮ੍ਮਵਿਚਯਵੀਰਿਯਸਮਥਾਦਿਗੁਣਪਹਰਣੀਹਿ ਓਧਿਸੋ ਮਥਿਤਾ, ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਾ, ਵਿਹਤਾ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਵਿਲੋਥਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ, ਵਿਹਨਨਂ ਵਾ. ਅਪਿਚ ਖਨ੍ਧਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਮਚ੍ਚੁਦੇਵਪੁਤ੍ਤਮਾਰਾਨਂ ਤੇਸਂ ਸਹਾਯਭਾਵੂਪਗਮਨਤਾਯ ਸੇਨਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਮਾਰਸ੍ਸ ਚ ਮਥਨਤੋ ‘‘ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾ’’ਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਪਞ੍ਚਮਾਰਨਿਮ੍ਮਥਨਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ. ਅਰਿਯਸਾਵਕਾਪਿ ਹਿ ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਖਨ੍ਧਮਾਰਂ, ਸਹਾਯਵੇਕਲ੍ਲਕਰਣੇਨ ਸਬ੍ਬਥਾ, ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣੇਨ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਮਾਰਂ, ਬਲਵਿਧਮਨਵਿਸਯਾਤਿਕ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਮਚ੍ਚੁਮਾਰਂ, ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਮਾਰਞ੍ਚ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣੇਨ ਕਿਲੇਸਮਾਰਂ ਮਥੇਨ੍ਤੀਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਤੇਸਂ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ, ਤੀਸੁ ਪੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਅਨੁਜਾਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਤਾਯ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਤੋ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਾ, ਅਨੁਜਾਤਾ ਚਾਤਿ.

ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤੇਨਸਤਿਪਿ ਤੇਸਂ ਤਂਤਂਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਸਤਸਹਸ੍ਸਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭੇਦੇ ਅਰਿਯਭਾਵਕਰਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਭੇਦੇਨ ਇਮਂ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਫਲਟ੍ਠਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਪਦਲੀਲ਼ਾਦਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਅਟ੍ਠਾਨੇ ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਤੇਨ ਨ ਕੇਵਲਂ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮੇਯੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਮ੍ਪੀਤਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਅਵਯਵਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸਮੁਦਾਯੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਨਤ੍ਥਿ ਅਵਯਵਂ ਉਪਾਦਾਯ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਸਮੁਦਾਯਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਸਮੁਦਾਯੇਨ ਵਿਸੇਸਿਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮੂਹ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਤੇਨ ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਸਣ੍ਠਾਨਾਦਿਨਾ, ਕਾਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਵਾ ਸਮੁਦਾਯਭਾਵੋ, ਅਪਿ ਤੁ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਫਲਟ੍ਠਭਾਵੇਨੇਵਾਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਅਵਯਵਮੇਵ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਊਹਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਬ੍ਬੋ, ਸਂਊਹਨਿਤਬ੍ਬੋ ਵਾ ਸਙ੍ਘਟਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਸਮੂਹੋ, ਸੋਯੇਵ ਸਮੋਹੋ ਵਚਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਦਿਨਾ. ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਹਿ ਪਾਠੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਆਰਕਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸੇਹਿ, ਅਨਯੇ ਨ ਇਰਿਯਨਤੋ, ਅਯੇ ਚ ਇਰਿਯਨਤੋ ਅਰਿਯਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਸਦੇਵਕੇਨ ਲੋਕੇਨ ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਅਰਣੀਯਤੋ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤੋ, ਉਪਗਤਾਨਞ੍ਚ ਤਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਅਰਿਯਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਹਤੋ, ਸਮਗ੍ਗਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਸਮੁਦਾਯਵਸੇਨ ਸਮੁਪਗਤੋਤਿ ਸਙ੍ਘੋ, ਅਰਿਯਾਨਂ ਸਙ੍ਘੋ, ਅਰਿਯੋ ਚ ਸੋ ਸਙ੍ਘੋ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ਵਾ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੋ, ਤਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ. ਭਗਵਤੋ ਅਪਰਭਾਗੇ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਰਤਨਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮਧਿਗਮੋ ਸਙ੍ਘਰਤਨਾਧੀਨੋਤਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਬਹੂਪਕਾਰਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਧੇਵ ‘‘ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚਾਯਮਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਯਟ੍ਠਕਥਾਦੀਸੁਪਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ) ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਸੁਪਿ ਤਂ ਪਦਮਾਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਅਸਾਧਾਰਣਗੁਣਪ੍ਪਕਾਸਨਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਸ੍ਸ ਚ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਕਾਰਾਨਮਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾਤਿ.

ਇਮਾਯ ਪਨ ਗਾਥਾਯ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਪਭਵਸਮ੍ਪਦਾ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾਦਯੋ ਅਨੇਕੇ ਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ‘‘ਸੁਗਤਸ੍ਸ ਓਰਸਾਨਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਏਤੇਨ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਪਭਵਸਮ੍ਪਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪਭਵਤਾਦੀਪਨਤੋ. ‘‘ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਂ ਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਦੀਪਨਤੋ. ‘‘ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮੂਹ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਂ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਫਲਟ੍ਠਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਭਾਵਸਮ੍ਪਦਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਘਾਨਂ ਅਗ੍ਗਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸੁਗਤਸ੍ਸ ਓਰਸਾਨਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਉਜੁਞਾਯਸਾਮੀਚਿਪਟਿਪਨ੍ਨਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮੂਹ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਭਾਵਦੀਪਨਂ. ਤਥਾ ‘‘ਸੁਗਤਸ੍ਸ ਓਰਸਾਨਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਰਣਗਮਨਸਬ੍ਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਰਣਗਮਨੇਨ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਤੋ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਾ ਜਾਤਾ. ‘‘ਮਾਰਸੇਨਮਥਨਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਭਿਨੀਹਾਰਸਮ੍ਪਦਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰਾ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਮਾਰਂ, ਮਾਰਸੇਨਂ ਵਾ ਅਭਿਵਿਜਿਨਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮੂਹ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਵਿਪਕ੍ਖੇ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਸਰਣਗਮਨਞ੍ਚ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਬ੍ਬਗੁਣਸ੍ਸ ਆਦਿ, ਸਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਮਜ੍ਝੇ, ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਏਵਂ ਗਾਥਾਤ੍ਤਯੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਕਲਗੁਣਸਂਕਿਤ੍ਤਨਮੁਖੇਨ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਂ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਪਯੋਜਨੇ ਪਰਿਣਾਮੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਤਿ ਮੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇ. ਤੇਨ ਗਾਥਾਤ੍ਤਯੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮੇਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਕਰਣਵਚਨੇਨ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਮਯਾ ਲਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠਸੇਸੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਸਮ੍ਪਦਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ ਏਸੋ, ‘‘ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ, ਸਾਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ ‘‘ਯਂ ਮਮ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਨ੍ਦਨਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਸੀਦੀਯਤੇ ਪਸਨ੍ਨਾ, ਤਾਦਿਸਾ ਮਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਪਸਨ੍ਨਮਤਿ, ਅਞ੍ਞਪਦਲਿਙ੍ਗਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਸਮਾਸਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਪਸਨ੍ਨਮਤਿਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਤਿਂ ਨਯਤਿ, ਜਨੇਤਿ, ਵਹਤੀਤਿ ਵਾ ਰਤਨਂ, ਸਤ੍ਤਵਿਧਂ, ਦਸਵਿਧਂ ਵਾ ਰਤਨਂ, ਤਮਿਵ ਇਮਾਨੀਤਿ ਨੇਰੁਤ੍ਤਿਕਾ. ਸਦਿਸਕਪ੍ਪਨਮਞ੍ਞਤ੍ਰ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਚਨਤ੍ਥੇਨੇਵ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਰਤਨਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ‘‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੫੭, ੨੫੫) ਯਥਾਭੂਤਗੁਣੇ ਆਵਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਮਤਾਧਿਗਮਹੇਤੁਭੂਤਂ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਪੀਤਿਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਨਾਮ ਸਮਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਥਾਗਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਨੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਦੋਸ…ਪੇ… ਨ ਮੋਹ…ਪੇ… ਉਜੁਗਤਮੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤਂ ਆਰਬ੍ਭ. ਉਜੁਗਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖੋ ਪਨ ਮਹਾਨਾਮ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿ ਜਾਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ੧੧.੧੧).

ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਾਦਿਭਾਵੋ ਵਾ ਰਤਨਟ੍ਠੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ –

‘‘ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਂ ਮਹਗ੍ਘਞ੍ਚ, ਅਤੁਲਂ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਂ;

ਅਨੋਮਸਤ੍ਤਪਰਿਭੋਗਂ, ਰਤਨਂ ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ਅਟ੍ਠ. ੬.੩; ਉਦਾਨ. ਅਟ੍ਠ. ੪੭; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩; ਸੁ. ਨਿ. ੧.੨੨੬; ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨੨੬);

ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਭਾਵਾਦਯੋ ਚ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾ ਸਾਤਿਸਯਤੋ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁਯੇਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਰਤਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਖੁ. ਪਾ. ਅਟ੍ਠ. ੬.੩; ਸੁ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨੨੬) ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਚਨਤ੍ਥਵਸੇਨ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਥ ਕੇਨਾਤਿ ਚੇ? ਲੋਕੇ ਰਤਨਸਮ੍ਮਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਗਰੁਕਾਤਬ੍ਬਤਾਦਿਅਤ੍ਥਵਸੇਨਾਤਿ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ. ਸਾਧੂਨਞ੍ਚ ਰਮਨਤੋ, ਸਂਸਾਰਣ੍ਣਵਾ ਚ ਤਰਣਤੋ, ਸੁਗਤਿਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਨਯਨਤੋ ਰਤਨਂ ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਥਸਮਾਸਵਸੇਨ, ਅਲਮਤਿਪਪਞ੍ਚੇਨ. ਏਕਸੇਸਪਕਪ੍ਪਨੇਨ, ਪੁਥੁਵਚਨਨਿਬ੍ਬਚਨੇਨ ਵਾ ਰਤਨਾਨਿ. ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਮੂਹੋ, ਤੀਣਿ ਵਾ ਸਮਾਹਟਾਨਿ, ਤਯੋ ਵਾ ਅਵਯਵਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਤਯਂ, ਰਤਨਾਨਮੇਵ ਤਯਂ, ਨਾਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ. ਅਵਯਵਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਤੀਣਿ ਏਵ ਰਤਨਾਨਿ ਤਥਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਮੁਦਾਯਮਤ੍ਤਂ, ਸਮੁਦਾਯਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਪਨ ਏਕਵਚਨਂ ਕਤਂ. ਵਨ੍ਦੀਯਤੇ ਵਨ੍ਦਨਾ, ਸਾਵ ਵਨ੍ਦਨਾਮਯਂ ਯਥਾ ‘‘ਦਾਨਮਯਂ ਸੀਲਮਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੫; ਇਤਿਵੁ. ੬੦; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੩). ਵਨ੍ਦਨਾ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਰਤਨਾਨਂ ਗੁਣਨਿਨ੍ਨਤਾ, ਥੋਮਨਾ ਵਾ. ਅਪਿਚ ਤਸ੍ਸਾ ਚੇਤਨਾਯ ਸਹਜਾਤਾਦੋਪਕਾਰੇਕੋ ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਞਾਸਤਿਵੀਰਿਯਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ ਵਨ੍ਦਨਾ, ਤਾਯ ਪਕਤਨ੍ਤਿ ਵਨ੍ਦਨਾਮਯਂ ਯਥਾ ‘‘ਸੋਵਣ੍ਣਮਯਂ ਰੂਪਿਯਮਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚੇਤਨਾਵ. ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ, ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਵਾ ਵਨ੍ਦਨਾਮਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਦਨਾਮਯਂ. ਪੁਜ੍ਜਭਵਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ ਪੁਞ੍ਞਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਕਂ, ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਪੁਨਾਤਿ ਵਿਸੋਧੇਤੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਸਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁਸ੍ਸ ਕਾਰਿਤਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਿਵਰਣਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਸਦ੍ਦਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਪਨ ਸੁਦ੍ਧਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ.

ਤਂਤਂਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਬਨ੍ਧਨਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰੇ ਵੇਮਜ੍ਝੇ ਏਤਿ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਦਿਅਨਤ੍ਥੋ. ਪਣਾਮਪਯੋਜਨੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਹਤੋ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਵਿਹਤਨ੍ਤਰਾਯੋ. ਵਿਹਨਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਕਹੇਤੁਪਰਿਹਰਣਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਨਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਰਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਨ੍ਦਨਾਮਯਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ. ਆਨੁਭਾਵੇਨਾਤਿ ਬਲੇਨ.

‘‘ਤੇਜੋ ਉਸ੍ਸਾਹਮਨ੍ਤਾ ਚ, ਪਭੂ ਸਤ੍ਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਿਮੇ;

‘ਆਨੁਭਾਵੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ‘ਪਭਾਵੋ’ਤਿ ਚ ਤੇ ਵਦੇ’’ਤਿ. –

ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਇਧ ਸਤ੍ਤਿਯਂ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਨੁ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਹਿ ਅਨੁਭਾਵੋ, ਸੋਯੇਵ ਆਨੁਭਾਵੋਤਿ ਉਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਯਥਾਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨੁਪ੍ਪਦਾਨਵਸਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਨ੍ਦਨਾਮਯਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਿਯੇਵ, ਸਾ ਚ ਸੁਵਿਹਤਨ੍ਤਰਾਯਤਾਯ ਕਰਣਂ, ਹੇਤੁ ਵਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਪਸਨ੍ਨਮਤਿਨੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਸਾਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਦਨਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਤਤੋ ਚ ਤਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਸਾਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਚ ਖੇਤ੍ਤਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਉਪਘਾਤਕਉਪਦ੍ਦਵਾਨਂ ਵਿਹਨਨੇ ਸਮਤ੍ਥਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਚਤੁਰਙ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਾਨਚੇਤਨਾ ਵਿਯ ਹਿ ਦ੍ਵਯਙ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਣਾਮਚੇਤਨਾਪਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯਵਿਹਨਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਤਿ.

ਏਵਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਕਰਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਕਾਮੋ, ਤਦਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਗੁਣਾਭਿਤ੍ਥਵਨਵਿਸੇਸੇਨ ਅਭਿਤ੍ਥਵੇਤੁਂ ‘‘ਦੀਘਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਪਕਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਤਂਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਆਦਿਤੋ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਗੁਣਕਿਤ੍ਤਨੇਨ ਥੋਮਨਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਪਪਞ੍ਚਸੂਦਨੀਸਾਰਤ੍ਥਪਕਾਸਨੀਮਨੋਰਥਪੂਰਣੀਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨੀਆਦੀਸੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ‘‘ਪਰਵਾਦਮਥਨਸ੍ਸ, ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਜਨਨਸ੍ਸ, ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਪੁਙ੍ਗਵਾਨਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਪਟਿਭਾਨਜਨਨਸ੍ਸ,

ਤਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣੇਹਿ, ਓਗਾਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਅਭਿਣ੍ਹਸੋ;

ਨਾਨਾਨਯਵਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ’’ਤਿ. ਆਦਿਨਾ –

ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਦੀਘਸ੍ਸਾਤਿ ਦੀਘਨਾਮਕਸ੍ਸ. ਦੀਘਸੁਤ੍ਤਙ੍ਕਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦੀਘੇਹਿ ਅਭਿਆਯਤਵਚਨਪ੍ਪਬਨ੍ਧਵਨ੍ਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਲਕ੍ਖਿਤਸ੍ਸ, ਅਨੇਨ ‘‘ਦੀਘੋ’’ਤਿ ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਆਗਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਨੁਗਤਾ ਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿਯੇਵ ਆਗਮੋ, ਕਥਂ ਸੋ ਤੇਹਿ ਅਙ੍ਕੀਯਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪਾਦਾਯ ਆਗਮਭਾਵਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਵਯਵੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਅਵਯਵੀਭੂਤੋ ਆਗਮੋ ਅਙ੍ਕੀਯਤਿ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮੁਦਾਯੇ ‘‘ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ, ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਸਮੁਦਾਯੇ ਆਗਮਵੋਹਾਰੋਤਿ. ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਨਿਪੁਣਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਨਿਪੁਣਸ੍ਸ. ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥਾਦਯੋ ਏਤ੍ਥ, ਏਤੇਨ, ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਵਾ ਆਗਮੋ, ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ, ਪਤ੍ਥਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਚ ਸੋ ਵਰੋਤਿ ਆਗਮਵਰੋ. ਅਪਿਚ ਆਗਮਸਮ੍ਮਤੇਹਿ ਬਾਹਿਰਕਪਵੇਦਿਤੇਹਿ ਭਾਰਤਪੁਰਾਣਕਥਾਨਰਸੀਹਪੁਰਾਣਕਥਾਦੀਹਿ ਵਰੋਤਿਪਿ ਆਗਮਵਰੋ, ਤਸ੍ਸ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਮਨੁਬੁਦ੍ਧਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਬੁਦ੍ਧਾ, ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਂ ਅਨੁਗਮ੍ਮ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਸਚ੍ਚਾ ਅਗ੍ਗਸਾਵਕਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ, ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ, ਗੁਣਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋਤਿ ਤਥਾ. ਅਥ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਅਨੁਬੁਦ੍ਧਾ ਚ, ਤੇਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ਤਥਾ, ਤਸ੍ਸ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨੇਵ ਹਿ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਪਿਟਕਾਨਂ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਕ੍ਕਮੋ ਭਾਸਿਤੋ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਸਙ੍ਗਾਯਨਾਦਿਵਸੇਨ ਸਾਵਕੇਹੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਮਜ੍ਝਿਮਾਗਮਟ੍ਠਕਥਾਯ ਉਪਾਲਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ‘‘ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਦੀਪਕਸ੍ਸ. ਭਗਵਤਾ ਹਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਤਨ੍ਤਿਪਦਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਕਥਿਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੭੬). ਸਦ੍ਧਾਵਹਗੁਣਸ੍ਸਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਪਸਾਦਾਵਹਗੁਣਸ੍ਸ. ਨਨੁ ਚ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਤੇਪਿਟਕਂ ਸਦ੍ਧਾਵਹਗੁਣਮੇਵ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਅਯਮਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਗੁਣੇਨ ਥੋਮਿਤੋਤਿ? ਸਾਤਿਸਯਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਤਗ੍ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਆਗਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਾਦੀਸੁ ਸੀਲਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਅਨਵਸੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦਿਵਸੇਨ, ਮਹਾਪਦਾਨਾਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩) ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧਾਨਮ੍ਪਿ ਗੁਣਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦਿਵਸੇਨ, ਪਾਥਿਕਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧.੪) ਤਿਤ੍ਥਿਯੇ ਮਦ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵਤ੍ਤਿਯਸੀਹਨਾਦਨਦਨਾਦਿਵਸੇਨ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਿਸੇਸਤੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਵਿਭਾਵਨੇਨ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਦ੍ਧਂ ਆਵਹਤੀਤਿ.

ਏਵਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਿਤ੍ਥਵਨਮ੍ਪਿ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਸਮ੍ਪਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾਯ ਆਗਮਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਮਾਯ ਹਿ ਗਾਥਾਯ ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਮਾਰੁਲ਼੍ਹਦੀਘਾਗਮਟ੍ਠਕਥਾਤੋਵ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਮਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਅਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਆਗਤਾ, ਨਾਞ੍ਞਤੋ, ਤਦੇਵ ਕਾਰਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਨਾਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਆਗਮਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਪਰਮਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰਂ ਬੁਦ੍ਧਵਿਸਯਮਾਗਮਵਰਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬਲੇਨੇਵ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਵਤ੍ਤੁਮ੍ਪਿ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਇਮਾਯ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯੇਵ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠਤ੍ਥੋ, ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ, ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਪਾਠਾਨੁਰੂਪਤ੍ਥੋ, ਤਦਨੁਰੂਪਤ੍ਥੋ, ਸਾਵਸੇਸਤ੍ਥੋ, ਨਿਵਰਸੇਸਤ੍ਥੋ, ਨੀਤਤ੍ਥੋ, ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਾਯ, ਪਕਾਸਨਾਯ ਵਾ. ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦ੍ਵਿਭਾਵੋ. ਅਤ੍ਥੋ ਕਥੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥਕਥਾ, ਸਾਯੇਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਤ੍ਥ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਟ੍ਠ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੭; ੨.੮), ਅਯਞ੍ਚ ਸਸਞ੍ਞੋਗਵਿਧਿ ਅਰਿਯਾਜਾਤਿਭਾਵਤੋ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਤਥਾਨਂਟ੍ਠ ਯੁਗ’’ਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਮੇਵੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ.

ਯਾਯ’ਤ੍ਥਮਭਿਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਪਦਾਨੁਗਂ;

ਨਿਦਾਨਵਤ੍ਥੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ, ਏਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਮਤਾ.

ਆਦਿਤੋਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਂ. ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਤਾਯ ਪਰਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤਵਸੀਭਾਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ, ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਚਵਸਿਤਾ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਚ ਵਸਿਨੋ, ਥੇਰਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ, ਤੇਸਂ ਸਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ.ਯਾ ਸਙ੍ਗੀਤਾਤਿ ਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਅਯਮੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਯਮੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨੁਸਙ੍ਗੀਤਾ ਚ ਪਚ੍ਛਾਪੀਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਮੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਪਚ੍ਛਾ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਸਙ੍ਗੀਤੀਸੁਪਿ. ਨ ਚ ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਸਿਸਤੇਹਿ ਆਦਿਤੋ ਸਙ੍ਗੀਤਾਯੇਵ, ਅਪਿ ਤੁ ਯਸਤ੍ਥੇਰਾਦੀਹਿ ਅਨੁਸਙ੍ਗੀਤਾ ਚਾਤਿ ਸਹ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮੁਚ੍ਚਯਦ੍ਵਯਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਕਿਰਿਯਾਕਾਲਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ.

ਅਥ ਪੋਰਾਣਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਯ ਕਿਮੇਤਾਯ ਅਧੁਨਾ ਪੁਨ ਕਤਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਾਤਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਯਾ, ਨਿਰਤ੍ਥਕਤਾਯ ਚ ਦੋਸਂ ਸਮਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੀਹਲ਼ਦੀਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਂ ਪਰਿਹਰਣੇਨੇਵ ਹਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੀਹਂ ਲਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਸੀਹਲ਼ੋ ਲ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਲ਼-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ‘‘ਗਰੁਲ਼ੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਂਸੇ ਆਦਿਪੁਰਿਸੋ ਸੀਹਕੁਮਾਰੋ, ਤਬ੍ਬਂਸਜਾਤਾ ਪਨ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਦੀਪੇ ਖਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਚ ਜਨਾ ਤਦ੍ਧਿਤਵਸੇਨ, ਸਦਿਸਵੋਹਾਰੇਨ ਵਾ ਸੀਹਲ਼ਾ, ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਸਦੀਪੋਪਿ ਤਦ੍ਧਿਤਵਸੇਨ, ਠਾਨੀਨਾਮੇਨ ਵਾ ‘‘ਸੀਹਲ਼ੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਜਲਮਜ੍ਝੇ ਦਿਪ੍ਪਤਿ, ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਾ ਆਪੋ ਏਤ੍ਥ ਸਨ੍ਦਤੀਤਿ ਦਿਪੋ, ਸੋਯੇਵ ਦੀਪੋ, ਭੇਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਤੇਸਂ ਦੀਪੋਤਿ ਤਥਾ. ਪਨਸਦ੍ਦੋ ਅਰੁਚਿਸਂਸੂਚਨੇ, ਤੇਨ ਕਾਮਞ੍ਚ ਸਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਮਾਰੁਲ਼੍ਹਾ, ਤਥਾਪਿ ਪੁਨ ਏਵਂਭੂਤਾਤਿ ਅਰੁਚਿਯਭਾਵਂ ਸਂਸੂਚੇਤਿ. ਤਦਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾਯ ਪਨ ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਯ ‘‘ਕਾਮਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗੀਤਾ ਅਨੁਸਙ੍ਗੀਤਾ ਚਾ’’ਤਿ ਸਾਨੁਗ੍ਗਹਤ੍ਥਯੋਜਨਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਹਿ ਤਥਾ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਆਭਤਾਤਿ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਤੋ ਆਨੀਤਾ. ਅਥਾਤਿ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲਤੋ ਪਚ੍ਛਾ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਆਭਤਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਥਾਤਿ ਵਾ ਮਹਾਮਹਿਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੇਨਾਭਤਕਾਲਤੋ ਪਚ੍ਛਾ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਠਪਿਤਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਥੇਰੇਹਿ ਪਠਮਂ ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ ਸਙ੍ਗਾਯਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨੁਰੂਪੇਨੇਵ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪਿਤਤ੍ਤਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯੋ ਆਰੁਲ਼੍ਹਾਯੇਵ, ਤਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਚ ਮਹਾਮਹਿਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੇਨ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਦੀਪਮਾਭਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਨ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਯੇਹਿ ਮਹਾਥੇਰੇਹਿ ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਲਦ੍ਧਿਸਙ੍ਕਰਪਰਿਹਰਣਤ੍ਥਂ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਯ ਠਪਿਤਾਤਿ. ਆਚਰਿਯਧਮ੍ਮਪਾਲਤ੍ਥੇਰੋ ਪਨ ਪਚ੍ਛਿਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੇਵ ਦੁਦ੍ਦਸਤ੍ਤਾ ਪਕਾਸੇਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਦੀਪਵਾਸੀਨਮਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ‘‘ਠਪਿਤਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਚ ਏਤੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਕਪਦਮ੍ਪਿ ਹਿ ਆਵੁਤ੍ਤਿਯਾਦਿਨਯੇਹਿ ਅਨੇਕਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ. ਪੁਰਿਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸੀਹਲ਼ਦੀਪਵਾਸੀਨਮਤ੍ਥਾਯ ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਲਦ੍ਧਿਸਙ੍ਕਰਪਰਿਹਰਣੇਨ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਯ ਠਪਿਤਾਤਿ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਯਤ੍ਥੇਰੇਹਿ ਠਪਨਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਪਨ ਇਮਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਵਾਸੀਨਂ, ਅਞ੍ਞਦੀਪਵਾਸੀਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਪਨਯਨਸ੍ਸ, ਤਨ੍ਤਿਨਯਾਨੁਚ੍ਛਵਿਕਭਾਸਾਰੋਪਨਸ੍ਸ ਚ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ. ਮਹਾਇਸ੍ਸਰਿਯਤ੍ਤਾ ਮਹਿਨ੍ਦੋਤਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰਕਾਲੇ ਨਾਮਂ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਨ ਗੁਣਮਹਨ੍ਤਤਾਯ ਮਹਾਮਹਿਨ੍ਦੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾ ਨਾਮ ਅਨੇਕਕ੍ਖਰੇਹਿ ਏਕਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਿ ਵੋਹਰਣਤੋ ਪਰੇਸਂ ਵੋਹਰਿਤੁਂ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਾ ਕਞ੍ਚੁਕਸਦਿਸਾ ਸੀਹਲ਼ਾਨਂ ਸਮੁਦਾਚਿਣ੍ਣਾ ਭਾਸਾ.

ਏਵਂ ਹੋਤੁ ਪੋਰਾਣਟ੍ਠਕਥਾਯ, ਅਧੁਨਾ ਕਰਿਯਮਾਨਾ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਕਥਂ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਅਨੁਯੋਗੇ ਸਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ ‘‘ਅਪਨੇਤ੍ਵਾਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤੋ ਮੂਲਟ੍ਠਕਥਾਤੋ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਪੋਤ੍ਥਕੇ ਅਨਾਰੋਪਿਤਭਾਵੇਨ ਨਿਰਙ੍ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਏਤੇਨ ਅਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਮਾਰੋਪਿਤਾਯ ਮੂਲਟ੍ਠਕਥਾਯ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਪਨਯਨਮਤ੍ਤਮਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ ਚੇਵ ਸਮੇਤਿ ਚ ਯਥਾ ‘‘ਗਙ੍ਗੋਦਕੇਨ ਯਮੁਨੋਦਕ’’ਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਮਨੋਰਮ’’ ਮਿਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ‘‘ਭਾਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵਦੀਪਕਾਨਿ ਵਿਸੇਸਨਾਨਿ. ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਮਨਂ ਰਮਯਤੀਤਿ ਮਨੋਰਮਾ. ਤਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥਮੇਤਾਯ, ਤਨੀਯਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਿਵਰੀਯਤਿ, ਵਟ੍ਟਤੋ ਵਾ ਸਤ੍ਤੇ ਤਾਰੇਤਿ, ਨਾਨਾਤ੍ਥਵਿਸਯਂ ਵਾ ਕਙ੍ਖਂ ਤਰਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਤਨ੍ਤਿ, ਪਾਲ਼ਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਨਯਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਗਤਿਯਾ ਛਵਿਂ ਛਾਯਂ ਅਨੁਗਤਾਤਿ ਤਨ੍ਤਿਨਯਾਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾ. ਅਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਸਨ੍ਤਰਸਂਕਿਣ੍ਣਦੋਸਵਿਰਹਿਤਤਾਯ ਵਿਗਤਦੋਸਾ, ਤਾਦਿਸਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭੂਤਂ –

‘‘ਸਾ ਮਾਗਧੀ ਮੂਲਭਾਸਾ, ਨਰਾ ਯਾਯਾ’ਦਿਕਪ੍ਪਿਕਾ;

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੋ ਚਸ੍ਸੁਤਾਲਾਪਾ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਚਾਪਿ ਭਾਸਰੇ’’ਤਿ. –

ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਾਲ਼ਿਗਤਿਭਾਸਂ ਪੋਤ੍ਥਕੇ ਲਿਖਨਵਸੇਨ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਮਿਨਾ ਸਦ੍ਦਦੋਸਾਭਾਵਮਾਹ.

ਸਮਯਂ ਅਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋਤਿ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਮਵਿਰੋਧੇਨ੍ਤੋ, ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਅਤ੍ਥਦੋਸਾਭਾਵਮਾਹ. ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹਿ ਤੇ ਥੇਰਵਾਦਾਪਿ ਇਧ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਕੇਸਂ ਪਨ ਸਮਯਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਥੇਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ, ਏਤੇਨ ਰਾਹੁਲਾਚਰਿਯਾਦੀਨਂ ਜੇਤਵਨਵਾਸੀਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸੀਨਿਕਾਯਾਨਂ ਸਮਯਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਥਿਰੇਹਿ ਸੀਲਸੁਤਝਾਨਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਤਿ ਥੇਰਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਥੇਰਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੨). ਅਪਿਚ ਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਾਦੀਹਿ ਥਿਰਕਰਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਥੇਰਾ. ਯਥਾਹ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਪਦੇ –

‘‘ਯਮ੍ਹਿ ਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਅਹਿਂਸਾ ਸਂਯਮੋ ਦਮੋ;

ਸ ਵੇ ਵਨ੍ਤਮਲੋ ਧੀਰੋ, ‘ਥੇਰੋ’ਇਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੬੦);

ਤੇਸਂ. ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਾਦੀਹਿ ਆਗਤਾ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾ ਥੇਰਵਂਸੋ, ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਗਮਾਧਿਗਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਜ੍ਜਲਨਤੋ ਤਂ ਪਕਾਰੇਨ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਪਦੀਪਸਦਿਸਾਤਿ ਥੇਰਵਂਸਪਦਿਪਾ. ਵਿਵਿਧੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਨਿਚ੍ਛੀਯਤੀਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਗਣ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਖੀਲਮਦ੍ਦਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨੀਕਥਾ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਨਿਪੁਣੋ ਸਣ੍ਹੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਨਿਪੁਣਵਿਨਿਚ੍ਛਯਾ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨੋਤੀਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸਯਂ ਞਾਣਂ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਨਿਪੁਣੋ ਛੇਕੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਨਿਪੁਣਵਿਨਿਚ੍ਛਯਾ. ਮਹਾਮੇਘਵਨੇ ਠਿਤੋ ਵਿਹਾਰੋ ਮਹਾਵਿਹਾਰੋ, ਯੋ ਸਤ੍ਥੁ ਮਹਾਬੋਧਿਨਾ ਵਿਰੋਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਸਨਸੀਲਾ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸਿਨੋ, ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਸਮਯਂ ਅਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਏਤੇਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦਿਥੇਰਪਰਮ੍ਪਰਾਗਤੋ, ਤਤੋਯੇਵ ਅਵਿਪਰਿਤੋ ਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋਤਿ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਸਮਯਸ੍ਸ ਪਮਾਣਭੂਤਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਹਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਭਤਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਥ ਵੁਤਮ੍ਪਿ ਪੁਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਆਭਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ, ਗਨ੍ਥਗਰੁਕਭਾਵਤੋ ਚ ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਆਗਮਵਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਏਵਂ ਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਦੀਪਵਾਸੀਨਮਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਜਨਤੋ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੁਜਨਸ੍ਸ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਜਨਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਨ ਕੇਵਲਂ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਵਾਸੀਨਮੇਵ ਅਤ੍ਥਾਯ, ਅਥ ਖੋ ਸਾਧੁਜਨਤੋਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚਾਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਦੀਪਵਾਸੀਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਉਗ੍ਗਹਣਾਦਿਸੁਕਰਤਾਯ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਬਹੂਪਕਾਰਤ੍ਤਾ. ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਞ੍ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਦੁਭਯਤ੍ਥਮੇਵ, ਅਪਿ ਤੁ ਤਿਵਿਧਸ੍ਸਾਪਿ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਾ ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਪਰਿਮਾਣਂ ਚਿਰਕਾਲਂ ਠਿਤਤ੍ਥਞ੍ਚਾਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹਿ ਠਿਤਿਯਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਪਟਿਵੇਧਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਠਿਤਿ ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਤੇਸਂ ਮੂਲਭਾਵਤੋ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਪਨ ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ, ਤਦਤ੍ਥੇਨ ਚ ਚਿਰਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਚ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਤਦਤ੍ਥੋਪਿ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਅਵਿਪਰੀਤਸ੍ਸ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ, ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਾਯਭਾਵਮੁਪਾਦਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਅਸਮ੍ਮੋਸਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਧਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਸੁਨੀਤੋ, ਇਮੇ ਖੋ…ਪੇ… ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੨.੨੧).

ਏਵਂ ਪਯੋਜਨਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਮਹਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨ ਗਨ੍ਥਗਰੁਕਭਾਵਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਮਾਹ ‘‘ਸੀਲਕਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਤਂ ਵਿਚਰਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਯਦਟ੍ਠਕਥਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਤਦੇਕਦੇਸਭਾਵੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਕਥਿਕਾਨਂ ਉਪਦੇਸਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰਿਤਧਮ੍ਮੇ ਉਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ ‘‘ਸੀਲਕਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੀਲਕਥਾਤਿ ਚਾਰਿਤ੍ਤਵਾਰਿਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਸੀਲਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ. ਧੁਤਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕਙ੍ਗਾਦਯੋ ਤੇਰਸ ਕਿਲੇਸਧੁਨਨਕਧਮ੍ਮਾ. ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਭਾਵਨਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਯੋਗਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਨਾਮਾਨਿ ਧਮ੍ਮਜਾਤਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਮਾਗਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਤਿਂ ਸੇਵ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮਾਗਤਾਨਿਪਿ ਦ੍ਵੇਤਿ ਞਾਪੇਤੁਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨਿਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਰਿ ਯਾਵਿਧਾਨਸਹਿਤੋਤਿ ਰਾਗਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਸਭਾਵਾਦਿਵਿਧਾਨੇਨ ਸਹ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਇਦਂ ਪਨ ‘‘ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਝਾਨਂ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ. ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਤ੍ਤਂ ਝਾਨਂ, ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸੀਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ. ਅਪਿਚ ਤਦਪਿ ਉਭਯਂ ਝਾਨਮੇਵ, ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ, ਤਾਸਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਭੇਦਾਨਂ ਛਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਗਹਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੭੫੧) ਆਗਤਨਯੇਨ ਏਕਵਿਧਾਦਿਨਾ ਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਙ੍ਕਲਯਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ, ਗਣੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਨਂ ਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਕਲਨਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਅਰਿਯਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਅਰਿਯੇਹਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਅਰਿਯਭਾਵਸਾਧਕਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਰਿਯਾਨਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ. ਅਵਿਤਥਭਾਵੇਨ ਵਾ ਅਰਣੀਯਤ੍ਤਾ, ਅਵਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਾਨਿ, ‘‘ਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਂ.

ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਦਿਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਮੁਪਕਾਰਕਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ, ਤਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾ ਤਥਾ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਕਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾ ਪਨ ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਲਦ੍ਧਿਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤਤਾਯ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ, ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਸ੍ਸ ਚ ਸੁਦੁਕ੍ਕਰਤਾਯ ਨਿਪੁਣਾ, ਏਕਤ੍ਤਾਦਿਨਯਸਹਿਤਾ ਚ ਤਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨਿਪੁਣਨਯਾ’’ਤਿ. ਪਦਤ੍ਤਯਮ੍ਪਿ ਹੇਤਂ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਦੇਸਨਾਯ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਦੀਸੁ ਆਗਤਨਯਂ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਵ ਵਿਚਾਰਿਤਤ੍ਤਾ ਅਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਨ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਤਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਾ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਉਪਾਯੋ ਤਂਤਦਤ੍ਥਾਨਂ ਅਵਬੋਧਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਾਯਭਾਵਤੋ. ਪਬਨ੍ਧੋ ਵਾ ਦੀਘਭਾਵੇਨ ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸਦਿਸਤ੍ਤਾ, ਇਦਂ ਪਨ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਭਾਵਨਾ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਂ.

ਇਤਿ ਪਨ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਸਮਾਪਨੇ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਨਾਤਿ ਵਚਨਾਲਙ੍ਕਾਰਮਤ੍ਤਂ ਵਿਸੁਂ ਅਤ੍ਥਾਭਾਵਤੋ. ਪਦਤ੍ਥਸਂਕਿਣ੍ਣਸ੍ਸ, ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਚ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸੇਸਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ, ‘‘ਸਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਭਾਵਨਪੁਂਸਕਂ ਵਾ ਏਤਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਨਤੋ. ਭਿਯ੍ਯੋਤਿ ਅਤਿਰੇਕਂ, ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਏਤੇਨ ਪਦਤ੍ਥਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਚਾਰਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਇਧ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਨ ਵਿਚਾਰਯਿਸ੍ਸਾਮਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ, ਗਨ੍ਥਗਰੁਕਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਿਚਰਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਚ ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਨ ਵੁਦ੍ਧਿਭਾਵੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਏਵਮ੍ਪਿ ਏਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ ਆਗਮਾਨਮਤ੍ਥਂ ਨ ਪਕਾਸੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਸਬ੍ਬੋਪੇਸੋ ਇਧ ਵਿਚਾਰਿਤਬ੍ਬੋਯੇਵਾਤਿ ਚੋਦਨਾਯ ਤਥਾ ਅਵਿਚਾਰਣਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਕਾਰਣਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਮਜ੍ਝੇ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਮਜ੍ਝੇਤਿ ਖੁਦ੍ਦਕਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਗਮਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ. ਹਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਾਰਣੇ, ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਆਗਮੇਸੁ. ਯਥਾਭਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਯਂ ਯਂ ਦੇਸਿਤਂ, ਦੇਸਿਤਾਨੁਰੂਪਂ ਵਾ. ਅਪਿ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਕੇਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਯਂ ਯਂ ਭਾਸਿਤਂ, ਭਾਸਿਤਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਚ੍ਚੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਇਮਿਨਾਵ ਕਾਰਣੇਨ, ਇਦਮੇਵ ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਮਨਸਿ ਸਨ੍ਨਿਧਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ ਏਸਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਕਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਤਿ ਆਵੁਤ੍ਤਿਯਾਦਿਨਯੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਤਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਮ੍ਪਿ ਞਾਣੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ. ਏਤਾਯਾਤਿ ਸੁਮਙ੍ਗਲਵਿਲਾਸਿਨਿਯਾ ਨਾਮ ਏਤਾਯ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਮਜ੍ਝੇ ਠਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਗਮਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਟ੍ਠਕਥਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ, ਨ ਸੁਮਙ੍ਗਲਵਿਲਾਸਿਨੀਆਦਯੋ ਵਿਯ ਅਸਾਧਾਰਣਟ੍ਠਕਥਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਸਾਧਾਰਣਟ੍ਠਕਥਾ ਹੋਤਿਯੇਵ, ਤੇਹਿ ਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤਾਯ ਚ ਤਦਵਸੇਸਸ੍ਸ ਖੁਦ੍ਦਕਾਗਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸਾਧਾਰਣਾ ਸਮਾਨਾਪਿ ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਨ੍ਨਮੇਵ ਆਗਮਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਾਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ.

ਇਤਿ ਸੋਲ਼ਸਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਏਵਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਵਿਧੇਨ ਨਯੇਨ ਪਣਾਮਾਦਿਕਂ ਪਕਰਣਾਰਮ੍ਭਵਿਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਿਭਾਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ ਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨੇਵ ਸੁਵਿਭਾਵਿਤਂ, ਸੁਵਿਞ੍ਞਾਪਿਤਞ੍ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਵਗ੍ਗਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਦੀਘਾਗਮੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਦੀਘਸ੍ਸ ਆਗਮਵਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ, ਸੋ ਦੀਘਾਗਮੋ ਨਾਮ ਵਗ੍ਗਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਏਵਂ ਵਿਭਾਗੋਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਦੀਘਾਗਮਨਿਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ. ਯੋ ਦੀਘਾਗਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਦੀਘਾਗਮੋ ਨਾਮ ਵਗ੍ਗਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਏਵਂ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬੋ, ਏਦਿਸੋਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਦੀਘਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਦੂਰਵਚਨਂ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ ਵਿਯ ‘‘ਦੀਘਾਗਮਨਿਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਆਸਨ੍ਨਵਚਨਮ੍ਪਿ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਯਂ ਪਰਮ੍ਮੁਖਂ ਵਿਯ ਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਏਦਿਸੇਸੁ ਹਿ ਠਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਯਂ ਸਮ੍ਮੁਖਂ ਵਾ ਪਰਮ੍ਮੁਖਂ ਵਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਯਥਾ ਤਥਾ ਵਾ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਸਦ੍ਦਮਤ੍ਤਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਵਿਰੋਧਨਤੋ. ਵਗ੍ਗਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਯੋ ਵਗ੍ਗਾ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਤਿਵਗ੍ਗੋ. ਚਤੁਤ੍ਤਿਂਸ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਸਙ੍ਗਹੋ ਗਣਨਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਚਤੁਤ੍ਤਿਂਸਸੁਤ੍ਤਸਙ੍ਗਹੋ.

ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਨਿਦਾਨਮਾਦੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿਭਾਵੋ ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਚਤੂਸੁ ਆਗਮੇਸੁ ਦੀਘਾਗਮੋ ਪਠਮਂ ਸਙ੍ਗੀਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ? ਨਾਯਮਨੁਯੋਗੋ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵ ਵਚਨਕ੍ਕਮਮਤ੍ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ. ਅਪਿਚ ਸਦ੍ਧਾਵਹਗੁਣਤ੍ਤਾ ਦੀਘਾਗਮੋਵ ਪਠਮਂ ਸਙ੍ਗੀਤੋ. ਸਦ੍ਧਾ ਹਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬੀਜਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸਦ੍ਧਾ ਬੀਜਂ ਤਪੋ ਵੁਟ੍ਠੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੯੭; ਸੁ. ਨਿ. ੭੭). ਸਦ੍ਧਾਵਹਗੁਣਤਾ ਚਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਯੇਵ. ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ – ਕਤਿਪਯਸੁਤ੍ਤਸਙ੍ਗਹਤਾਯ ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਪਰਿਮਾਣਤਾਯ ਚ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਸੁਖਤੋ ਪਠਮਂ ਸਙ੍ਗੀਤੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ ਚਤੁਤ੍ਤਿਂਸਸੁਤ੍ਤਸਙ੍ਗਹੋ, ਚਤੁਸਟ੍ਠਿਭਾਣਵਾਰਪਰਿਮਾਣੋ ਚ. ਸੀਲਕਥਾਬਾਹੁਲ੍ਲਤੋ ਪਨ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ. ਸੀਲਞ੍ਹਿ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਆਦਿ ਸੀਲਪਤਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਗੁਣਾਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਤਿਹ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਦਿਮੇਵ ਵਿਸੋਧੇਹਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਕੋ ਚਾਦਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ? ਸੀਲਞ੍ਚ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੬੯). ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਕਥਾਬਾਹੁਲ੍ਲਤੋ ਹਿ ਸੋ ‘‘ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਵਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਨਿਵੇਠਨਕਥਾਭਾਵਤੋ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਸ੍ਸ ਨਿਰਵਸੇਸਦਿਟ੍ਠਿਵਿਭਜਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਂ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਪਿਟਕੇ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸਦਿਸਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਨਿਗ੍ਗੁਮ੍ਬਂ ਨਿਜ੍ਜਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਭਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਨਿਦਾਨਂ ਪਨ ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਂ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੇਨ ਪੁਟ੍ਠੇਨ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਦੇਸਕਾਲਾਦਿਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸ੍ਸਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਆਯਸ੍ਮਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਕਂ ਨਿਯਮੇਤਿ, ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇਤਿ ਪਨ ਕਾਲਨ੍ਤਿ, ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਉਪਰਿ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ