੧. ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ‘‘ਧਾਤੁਕਥਂ ਦੇਸਯਿਤ੍ਵਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਸ ਆਹ ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਸਮੁਦਾਗਮਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿਪਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਪਥਵੀਆਦੀਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਾਨਾਨਯਵਿਚਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਦਵਿਭਾਗੋਪਿ ਕਤੋ, ਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਏਵ, ਸੋ ਪਨ ਤੇਸਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦਿਹੇਤੁਦੁਕਾਦਿਤਿਕਦੁਕੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਤਿਕਦੁਕਾਦਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਤਂ ਪਕਰਣਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਸਮਞ੍ਞਂ ਲਭਿ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇਪਿ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੫੮) ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਭਾਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਸੋ ਪਨ ਨ ਤਥਾ ਸਾਤਿਸਯੋ, ਯਥਾ ਵਿਭਙ੍ਗਪਕਰਣੇਤਿ ਸਾਤਿਸਯਂ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ, ਯਤੋ ਤਂ ‘‘ਵਿਭਙ੍ਗੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਧਾਤੁਕਥਾਯਾਤਿ ਆਧਾਰੇ ਭੁਮ੍ਮਂ, ਤਥਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਵਿਭਙ੍ਗੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਆਧਾਰੋ ਹਿ ਸਙ੍ਗਹਣਵਿਭਜਨਪ੍ਪਭੇਦਵਚਨਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਅਵਯਵਕਿਰਿਯਾਨਂ ਤਂਸਮੁਦਾਯਭੂਤਾਨਿ ਪਕਰਣਾਨਿ ਯਥਾ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੇ ਸਾਖਾ’’ਤਿ. ਕਰਣਵਚਨਂ ਵਾ ਏਤਂ, ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਕਰਣਭੂਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਦੇਸਨਾਕੁਸਲੋ ਭਗਵਾ ਤਿਕਦੁਕਵਸੇਨ ਤਾਵ ਨੇਸਂ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣਿਂ ਦੇਸੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗਹਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ ਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਵਿਭਙ੍ਗਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਪੁਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਭਾਗਸਙ੍ਗਹਯੁਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸਙ੍ਗਹਾਸਙ੍ਗਹਾਦਿਨਯਪ੍ਪਭੇਦਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਧਾਤੁਕਥਂ ਦੇਸੇਸਿ ਤਸ੍ਸਾ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਬਾਹਿਰਮਾਤਿਕਾਸਰੀਰਕਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਕੁਸਲਾਦਿਕੇ ਚ ਵਿਨਾ ਸਙ੍ਗਹਾਸਙ੍ਗਹਾਦਿਨਯਂ ਨੇਤੁਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਥਾਸਙ੍ਗਹਿਤਵਿਭਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਙ੍ਗਹਤੋ ਵਿਭਾਗਤੋ ਪਭੇਦਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਨਾ ਯਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਸੇਨ ਹੋਤਿ, ਯੋ ਚਾਯਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੁਪਾਦਾਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵੋਹਾਰੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਮਯਵਿਮੁਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਾਗੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੇਸਿਤਾਤਿ ਇਦਮੇਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਕਰਣਾਨਂ ਦੇਸਨਾਨੁਕ੍ਕਮਕਾਰਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਸਭਾਵਤੋਤਿ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦਿਸਭਾਵਤੋ. ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਤ੍ਤੋ ਪੋਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਾਦਾਯ. ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਯਾਯ ਤਜ੍ਜਾਉਪਾਦਾਦਿਭੇਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ. ਪਭੇਦਤੋਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਸਮਯਵਿਮੁਤ੍ਤਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ. ਯਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਭਾਵਤੋ ਉਪਾਦਾਯ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪਨਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਮੂਲਭੂਤਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ ਏਵ, ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਭੇਦਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ…ਪੇ… ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਿਯਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਬਨ੍ਧਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਸਨ੍ਤਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਵਦਤਿ, ਅਸਭਾਵਸਮੂਹਵਸੇਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੇਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਸਨ੍ਤਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੂਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਬਨ੍ਧੋ ਸਨ੍ਤਾਨੋ. ਸਮੁਦਾਯੋ ਸਮੂਹੋ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕੋ ਦਹਰਭਾਵਾਦਿਕੋ ਚ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਸੁ ਅਸਭਾਵਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਨਾ ਪਬਨ੍ਧਸਮੂਹਾਨਂ ਅਸਭਾਵਤ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਅਸਭਾਵਸਮੂਹਵਸੇਨਾਤਿ ਅਸਭਾਵਗ੍ਗਹਣਂ ਪਬਨ੍ਧਸਮੂਹਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਯਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਾਮਟ੍ਠਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਬਾਹਿਰਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਸਭਾਵਸਮੂਹਸਸਭਾਵਪ੍ਪਭੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਸਸਭਾਵਸਮੂਹਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦਿਸਸਭਾਵਵਿਸੇਸਵਸੇਨ ਚ. ‘‘ਸਸਭਾਵਸਮੂਹਸਭਾਵਭੇਦਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਮੂਹਸਭਾਵੋਤਿ ਸਭਾਵਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਵਿਧੁਰਂ ਸਮੂਹਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਮੇਵਾਹ. ਤਥਾ ਹਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਾਯਾਤਿ ਆਯਤਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਪ੍ਪਭੇਦਾਯ ਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ. ਵਿਭਤ੍ਤਾ ਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ ਫੁਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੨) ਵਿਭਤ੍ਤਾ ਫਸ੍ਸਾਦਿਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਾਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਮਞ੍ਞਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਾਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਰੂਪਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਸਹਿਤੋ ਏਕਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਨਿਬਨ੍ਧਨੋ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਵੋਹਰੀਯਤੀਤਿ ਸੋ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਪਨ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਨ ਅਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਾਯਾਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਬਨ੍ਧੋ ਸਮੂਹੋ ਚ ਧਮ੍ਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਨ ‘‘ਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ‘‘ਅਸਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਉਪਾਦਾਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਯੋ ਸਬ੍ਬਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ. ਯਦਿ ਸਬ੍ਬਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਇਧ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਥਂ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਨਾਮਂ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਾਦੀਸੁ. ਯੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਯੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮੇ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ. ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਪਨਸ੍ਸ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਖਨ੍ਧਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਗਹਿਤੋ. ਯੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਵਾ ਯੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ. ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਕਾਮੋਤਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤੁਕਾਮੋ ਵਤ੍ਥੁਭੇਦਤੋ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਠਪੇਤੁਕਾਮੋ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨ੍ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਥੁਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭੂਤਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਸਾਮਞ੍ਞਪ੍ਪਭੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਭੂਤਾਨਂ ਵਿਸੇਸਭੂਤਾਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾਯ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਸੁ ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਸੁ. ਇਦਮੇਵਂਨਾਮਕਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਅਤ੍ਥਜਾਤਂ ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਕਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਸਮਞ੍ਞਂ. ਤਂਤਂਕੋਟ੍ਠਾਸਿਕਕਰਣਨ੍ਤਿ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਤਂਤਂਅਤ੍ਥਵਿਭਾਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਪਾਦਨਂ. ਤਥਾ ਸਞ੍ਞੁਪ੍ਪਾਦਾਨਮੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਬੋਧਨਮੇਵ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨਾ’’ਤਿ. ਬੋਧਨਞ੍ਹਿ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਕ੍ਖਿਪਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭਾਵਸਾਧਨੇਨ ਵਤ੍ਵਾ ਸਾਧਨਨ੍ਤਰਾਮਸਨੇਨ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਪਰਿਕਪ੍ਪਾਸਙ੍ਕਾ ਸਿਯਾਤਿ ਤਂ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ ‘‘ਯੋ ਪਨਾਯਂ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂਤਂਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਦਸ੍ਸਨਭੂਤਾਯ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਤਾਯ, ਠਪਨਭੂਤਾਯ ਠਪਿਤਤਾਯ. ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਠਪਨਸ੍ਸ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਾਰਣਤਂ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੇਨ ਵੋਹਰੀਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਭਿਕ੍ਖਾ ਵਾਸੇਤੀ’’ਤਿ, ‘‘ਅਰਿਯਭਾਵਕਰਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿ ਚ.
ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਨਾਗਤਤਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਦਿਵਿਸੇਸਵਚਨੇਨ ਸਹ ਪਾਠਾਨਾਰੁਲ਼੍ਹਤਂ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਸਤੋਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਸਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਥਾਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥਵਸੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ. ਤਂ ਪਨ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤਂ ਤਥਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਵਸੇਨ ਦੀਪਿਤਂ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਕੁਸਲਾਦੀਨੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਸਭਾਵਾਨੀਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਸਭਾਵਾਨਿ. ਉਪਲਦ੍ਧੀਤਿ ਗਹਣਂ. ਤੇਨਾਕਾਰੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਆਕਾਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ. ਅਞ੍ਞੇਨਾਕਾਰੇਨਾਤਿ ਤਤੋ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਪਞ੍ਞਾਪਨਾਕਾਰੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦੁਕੇ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ‘‘ਅਯਞ੍ਚ ਵਾਦੋ ਸੇਵਤ੍ਥਿਕਥਾਯ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਲੋਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਭਾਵਤਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਮੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਾਹਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਮ੍ਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਨਭਿਨਿਵੇਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਰਖਨ੍ਧਨ੍ਤਰਾਦਿਕਂ ਪਞ੍ਚਮਸਚ੍ਚਾਦਿਕਂ. ਸਚੇ ਤਂ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਟਿਜਾਨੇਯ੍ਯ, ਅਯਾਥਾਵਗਹਿਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਮੇਵਸ੍ਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਾਭਿਨਿਵੇਸੇਨ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚ ਸਤ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਆਗਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਸਰੂਪਤੋ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਆਗਤਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਗੁਣਭਾਵੇਨ ਪਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਪਾਸਾਣਲੇਖਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਸੁ ਇਤਰਾਪਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕਰਣੇ ਆਗਤਾ ਏਵ.
ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਅਵਿਰੋਧੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਅਵਿਲੋਮਨੇਨ. ਆਚਰਿਯਵਾਦਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਚ. ਯਥਾ ਚ ਅਵਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਮਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਂ ਸਮਾਸਵਿਕਪ੍ਪਮਾਹ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਦ੍ਵੇ ਸਮਾਸਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮੇਨ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਭੇਦਾ ਇਤਰਾਪਿ. ਸਸਭਾਵਂ ਵੇਦਨਾਦਿਕਂ. ਤਜ੍ਜਪਰਮਤ੍ਥਨਾਮਲਾਭਤੋਤਿ ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤਦਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਾਮਸ੍ਸ ਲਭਨਤੋ, ਅਨੁਭਵਨਾਦਿਸਭਾਵਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਦਿਨਾਮਸ੍ਸ ਲਭਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇਨ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ, ਤੇਨ ਚਾਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਰਤੋ ਲਭਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਉਪਾਦਾਯ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਰੂਪਾਦਿਕੇ ਉਪਾਦਾਯ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਨਿਸ੍ਸਭਾਵਸਮੂਹਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਤ੍ਥੁ. ਏਕਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤੇਨ. ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਸਭਾਵਤਾ ਞਾਣੇਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਸਭਾਵਤਾ, ਯਤੋ ਤੇ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.
ਸਸੂਕਸਾਲਿਰਾਸਿਆਦਿਆਕਾਰੇਨ ਸਂਕੁਚਿਤਗ੍ਗੋ ਵਾਸਵਵਾਸੁਦੇਵਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਮੋਲਿਵਿਸੇਸੋ ਕਿਰੀਟਂ, ਸੋ ਪਨ ਮਕੁਟਵਿਸੇਸੋਪਿ ਹੋਤਿਯੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਿਰੀਟਂ ਮਕੁਟ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਸਮੋਰੋਧੋਤਿ ਸਬ੍ਬਾਸਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਅਨ੍ਤੋਕਰਣਂ. ਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਬਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਂ. ਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਨਾਪਿ ਸਬ੍ਬਾ ਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਬਪ੍ਪਧਾਨਾ. ਦੁਤਿਯਂ ਤਤਿਯਨ੍ਤਿਆਦਿਕਂ ਪਨ ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ, ਦ੍ਵੇ ਤੀਣੀਤਿਆਦਿਕਂ ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਏਕਦੇਸਂ ਉਪਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਪ੍ਪਧਾਨਤਾਯਾਹ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਬਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਪੂਰਣਤ੍ਥੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦੋ ਤਦਤ੍ਥਦੀਪਨਮੁਖੇਨ ਪੂਰੇਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਸੋ ਚ ਸਙ੍ਖਾਵਿਸਯੋ ਪਧਾਨੋਵਾਤਿ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਬਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਾਵ ਹਿ ਦਸਸਙ੍ਖਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ. ਤਥਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣੀਤਿਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ. ਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਬੋ ਪਨ ਅਤ੍ਥੋ ਕੋਚਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ, ਕੋਚਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ, ਕੋਚਿ ਸਹ ਵਿਸੁਞ੍ਚ ਤਦੁਭਯਂ ਮਿਸ੍ਸੋਤਿ ਛਪਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਭਜਤੀਤਿ.
ਇਤਰਾਤਿ ਉਪਾਦਾਸਮੋਧਾਨਤਜ੍ਜਾਸਨ੍ਤਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਾ ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਉਪਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਚ. ਸਤ੍ਤਰਥਾਦਿਭੇਦਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਦੀਘਰਸ੍ਸਾਦਿਭੇਦਾ ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਹਤ੍ਥਗਤਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਸਮੋਧਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਥੇਵ ‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਸਰੋ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਗਬ੍ਭਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਭਜਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਥਾਯੋਗਂ ਤਂ ਤਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੁਤਿਯਂ ਤਤਿਯਂ…ਪੇ… ਭਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਯਞ੍ਹੀਤਿਆਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਉਪਨਿਧਾਉਪਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭਾਵਸਮਤ੍ਥਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖਾਨਨ੍ਤਿ ਯਂ ‘‘ਪਠਮਂ ਏਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਂ ਸਙ੍ਖਾਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖਾਮੁਖੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਰੂਪਂ. ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਨ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ. ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਤਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਭਾਵਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਹਿ…ਪੇ… ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ’’ਤਿ.
ਓਕਾਸੇਤਿ ਅਵੀਚਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਪਦੇਸੇ. ਸੋ ਹਿ ਕਾਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਤੋ ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੂਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ ਕਾਮਭਵਂ ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਵਦਤਿ. ਭਣਨਂ ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤਨਾ ਵਾ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਤਾਯ ਤਬ੍ਬਿਸਿਟ੍ਠੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਭਾਣਕੋਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਕ੍ਖਂ ਭਜਤੀ’’ਤਿ. ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਰੂਪਾਯਤਨਗ੍ਗਹਣਮੁਖੇਨ ਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤੇਨ ਅਭੇਦੋਪਚਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੂਪਾਯਤਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਣ੍ਠਾਨੇਨਾ’’ਤਿ. ਯਂ ਅਭੇਦੋਪਚਾਰਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਿਯਾ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਸਣ੍ਠਾਨਸਭਾਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਿਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਥੂਲੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਕਿਸੋ ਦਣ੍ਡੋ, ਥੂਲੋ ਦਣ੍ਡੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ ਤਥਾਤਥਾਸਨ੍ਨਿਵਿਟ੍ਠੇ ਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਿਸਾਦਿਸਣ੍ਠਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਨ ਰੂਪਾਯਤਨਮਤ੍ਤੇਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਣ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਰੂਪਾਯਤਨੇ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇ’’ਤਿ. ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਧਮ੍ਮਨਾਮਵਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਪਥਵੀ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਨਾਮਵਸੇਨ. ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਯਮ੍ਪਿ ਆਚਰਿਯਵਾਦੋ ‘‘ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚਾ ਭੂਮਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਸਙ੍ਖਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਲਿਙ੍ਗਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚਾ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਾ ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਾ ਭੂਮਿਸਣ੍ਠਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਕਥਾ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭਾਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਭਾਵੋ ਚੇਤ੍ਥ ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਭਾਵੋ ਚ ਤਾਸਂ ਯਥਾਰਹਂ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ.
੨. ਸਙ੍ਖੇਪਪ੍ਪਭੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਯਾਵਤਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਖਨ੍ਧੇ ਖਨ੍ਧਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਖਿਪਨਵਸੇਨ, ‘‘ਯਾਵਤਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਤਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਪਕਾਰੇਹਿ ਭਿਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਚ. ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਹੋਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਾ. ਵਿਸੇਸੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਾਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਪਨ ਸੋਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ‘‘ਯਾਵਤਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਾਵਤਾ…ਪੇ… ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਯਾਵਤਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਯਾਵਤਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਭੇਦਤੋ ਚ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਤ੍ਤਕੇਨ…ਪੇ… ਆਦਿਕੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਚਨੇ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਪਾਠੇ ਤਦਤ੍ਥਵਚਨੇ ਚ. ਪਭੇਦਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਤਂ. ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਸਬ੍ਬੋ ਭੂਤੁਪਾਦਿਕੋ, ਸੁਖਾਦਿਕੋ ਚ ਪਭੇਦੋ. ਤਂ ਪਨ ਭੂਮਿਮੁਖੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਕਾਮਾਵਚਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਯਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ. ਇਦਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਦਂ. ਯਤ੍ਤਕੋ…ਪੇ… ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਭੇਦੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਚ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਪਭੇਦਂ ਪਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਭਾਗੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਭੇਦੇਨ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਪਕਰਣਨ੍ਤਰੇਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗਪਕਰਣੇ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਾਤਿਸਯਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਵਿਭਾਗਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹਿ…ਪੇ… ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮਨਯੇ ਸਮੁਖੇਨ, ਦੁਤਿਯੇ ਵਤ੍ਥੁਮੁਖੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਭਾਗਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ.
ਏਸ ਨਯੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਯਤਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਦੀਸੁ ਅਤਿਦਿਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਯਾਵਤਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ, ‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਪਾਲ਼ਿਯਾ ਆਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਗ੍ਗਹਣਮੁਖੇਨ ਦਸ੍ਸਨਂ. ‘‘ਯਾਵਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ, ‘‘ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਯਤਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਤ੍ਤਕੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ‘‘ਯਾਵਤਾ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ‘‘ਪਭੇਦਤੋ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕੇਨਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਭੇਦਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਏਤੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਸਬ੍ਬੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਸਾਯਤਨਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ – ‘‘ਯਾਵਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਤ੍ਤਕਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ…ਪੇ… ਯਤ੍ਤਕੋ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ, ਤਪ੍ਪਭੇਦਾਨਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਪਭੇਦੋ, ਤਤ੍ਤਕੋ ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਯਤਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਭੇਦੋ’’ਤਿ ਪਕਰਣਨ੍ਤਰੇ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਥੁਪਭੇਦੇਨ ਆਯਤਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿਆਦਿਨਾ ਇਤਰਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਸੁਪਿ ਨਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ.
੭. ‘‘ਛ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ…ਪੇ… ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ…ਪੇ… ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਪਾਲ਼ਿਪਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਪਿ ਸਮਾਨੋ ਪਕਰਣਨ੍ਤਰੇ ਵਤ੍ਥੁਭੇਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਂ ਉਪਾਦਾਯ ਉਦ੍ਦੇਸੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਦ੍ਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.
ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.