ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਭਾਵੋ. ਸਨ੍ਨਿਵੇਸੋ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਪਕਰਣਾਨਂ ਤਦਵਯਵਾਨਞ੍ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ. ਸਾਗਰੇਹਿ ਤਥਾ ਚਿਨ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਵਿਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਾਗਰਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਜਲਸਾਗਰਾਦੀਹਿ ਸਹ ਨਯਸਾਗਰਵਿਚਾਰੋ. ‘‘ਸਤਭਾਗੇਨ ਸਹਸ੍ਸਭਾਗੇਨ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਾ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਸੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਭੇਦੇਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਕਥਾ ਦੇਸਨਾਹਿ ਗਮ੍ਭੀਰਤਾ.

‘‘ਏਵਂ ਤੇਮਾਸਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਕਾਲੇ ਭਗਵਤੋ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਯਾਪਿਤਾਕਾਰਵਿਚਾਰੋ ਦੇਸਨਾ…ਪੇ… ਗਹਣਂ. ਤਥਾ ਥੇਰਸ੍ਸ…ਪੇ…ਪਿ ਚਾਤਿ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚ ਤੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਤਾ. ਯੋ ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਤਾਨਂ ਦੇਸਿਤਾਕਾਰੋ, ਸੋ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਾਰਨਯਤਨ੍ਤਿਤਾਯ ਅਨਨ੍ਤੋ ਅਪਰਿਮਾਣੋ ਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਾਚਨਾਯੋਗ੍ਗੋ, ਯੋ ਚ ਥੇਰਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਾਕਾਰੋ, ਸੋ ਅਤਿਸਂਖਿਤ੍ਤਤਾਯ. ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਨਾਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਭੂਤੋ ਪਨ ਪਾਠਨਯੋ ਥੇਰਪ੍ਪਭਾਵਿਤੋ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗੋਤਿ.

ਵਚਨਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨੇਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿਆਦਿਪਦਾਨਞ੍ਞੇਵ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਵਿਚਾਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਹ. ‘‘ਯੇ ਤੇ ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਦੇਸਿਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਿਤਂ ਸਿਕ੍ਖਿਂਸੁ ਦ੍ਵੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਨਾਨਾਵਾਦਾ’’ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਸਮਾਧਿਆਦੀਸੁ ਦਿਟ੍ਠਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਏਵ ਪਨ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਧਿਕਾ ਪਾਲ਼ੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਬ੍ਯਭਿਚਾਰਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਵਿਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਪਿ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਯੋ ਵੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਵਿਨਯੋ ਚ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੬) ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਾ ਯਤੋ ਤੇ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਅਧਿਕਵਿਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਬੋਧਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੇਹੀ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਏਕਵਚਨੇਨਾਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ’’ਤਿ.

ਪਯੋਗਮੇਵ ਨਾਰਹਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਧਾਤੁ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸੇਵ ਪੁਰਤੋ ਪਯੋਜਨੀਯਤ੍ਤਾ. ਅਥਾਪਿ ਪਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਅਤਿਮਾਲਾਦੀਸੁ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦਾਦਯੋ ਵਿਯ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਯਥਾ ‘‘ਅਤਿਮਾਲਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਾਸਵਸੇਨ ਅਨਾਵਿਭੂਤਾਯ ਕਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਸੇਸਕੋ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਨ ਮਾਲਾਯ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਕੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ, ਅਤ੍ਥੇ ਉਪਸਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵਾ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਸਞ੍ਞਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤਿਛਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਹਿ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਧ ਉਪਸਗ੍ਗੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਪੂਜਿਤੋ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਅਤਿਪੁਰਿਸੋਤਿ ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਪੂਜਿਤਤ੍ਥਭਾਵਸਮ੍ਭਵਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪੂਜਿਤਂ ਵਾ ਛਤ੍ਤਂ ਅਤਿਛਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਨਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਲ੍ਯਾਣਪੂਜਿਤਭਾਵਾ ਹਿ ਗੁਣਵਿਸੇਸਯੋਗੇਨ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ. ਗੁਣਵਿਸੇਸੋ ਚੇਸ ਯਦਿਦਂ ਪਮਾਣਾਤਿਰੇਕੋ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਤਰੂਪਤਾ ਚ. ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਕਿਰਿਯਾਯਪੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਭਵਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਅਤਿਛਤ੍ਤਾਦੀਸੁ, ਏਵਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਾ ਹਿ ਨਿਪਾਤਾਤਿ. ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵਦੀਪਕਤ੍ਤਾ.

ਏਕਤੋ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਆਗਤਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ‘‘ਛ ਇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੯੫-੪੯੬) ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਸੇਨ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਵੇਨ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਏਕਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਅਨਾਗਤਾਨਂ ਬਾਵੀਸਤਿਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਅਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਆਗਮਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਅਨਾਗਤਾ ਹਿ ਭੂਮਨ੍ਤਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਏਕਤੋ ਆਗਤਾਨਿ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਤਥਾ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ. ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਯ ਪਨ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਭਾਗਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਬਾਵੀਸਤਿਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸਮਾਨੋ ਵਿਭਜਨਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਸਿਯਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ.

ਯਦਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋ ਹੇਤੁਆਦਿਭਾਵੋ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਚ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਗੁਣੀਭੂਤਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਫਲਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ. ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਂਯੇਵ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਨਯੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਨ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਗੀਤਿਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਦਿਕੇ. ਪਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ…ਪੇ… ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀਤਿ ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਪਨ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਅਤੀਤਾਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਭਾਗੋ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਸੁ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਤਬ੍ਬਸੇਨੇਵ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਤਤੋ ਪਨ ਅਞ੍ਞੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਵਿਧੁਰੋ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਚ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਦਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮਸਨਕਥਾਯਂ ਨ ਵੇਰਮਣਿਯੋ ਉਦ੍ਧਟਾ.

ਨਨੁ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਧਾਤੁਕਥਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਸੋ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਏਤੇਨ ਵਾ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸੋਪਿ ਸਬ੍ਬੋ ਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕੇਹਿ ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਪਞ੍ਹਵਾਰਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਾਲ਼ਿਨਯਾ. ਏਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਏਵ. ਅਪੇਕ੍ਖਾਵਸਿਕਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਹਨ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਯਤੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਤਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਵਚਨਵਸੇਨ ਅਵਸੇਸਾ, ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਮ੍ਮਹਦਯੇ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਹਦਯ…ਪੇ… ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ ਰੂਪਕਣ੍ਡਧਾਤੁਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਥ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਮ੍ਮਹਦਯੇ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਯ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਵਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਯਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ, ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਨੀਯਾਨੁਲੋਮਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਂ ਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਾਦਿਅਨਾਮਸਨੇਨ ਰੂਪਾਦਿਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਧਮ੍ਮਪ੍ਪਭੇਦਂ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਮੇਵ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਗਹਿਤਾਯ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ, ਤਥਾ ਸਬ੍ਬਦਾ ਸਬ੍ਬੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਯਦਿ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨ, ਅਥ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਨਿਸ੍ਸਯਂ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤਿ. ਏਤੇਹੀਤਿ ਏਤੇਹਿ ਵਚਨੇਹਿ. ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਦੇਸਕਾਲਪ੍ਪਦੇਸੇਹਿ ਕਥਂ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਪਦੇਸੋ ਏਕਦੇਸਭੂਤੋ ਸਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਪਦੇਸਾਨਂ ਪੁਥੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਦੇਸੇਸੂ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਭੇਦਾਮਸਨਵਸੇਨ ਚਾਯਂ ਪਞ੍ਹੋ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਪੁਰਿਮੇਹਿ ਅਵਸੇਸੋ.

ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾਤਿ ਏਕਨ੍ਤਿ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣਪਟਿਕ੍ਖੇਪਗ੍ਗਹਣਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਾਨਂ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਤੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਠਪਨਨਿਗ੍ਗਹਪਾਪਨਾਰੋਪਨਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਨ੍ਤਿ ਪਠਮਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਏਕੋ ਅਵਯਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਚੇ ਪਨ ਮਞ੍ਞਸਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਖੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੩) ਪਟਿਞ੍ਞਾਠਪਨੇਨ, ਤੇਨ ‘‘ਤਵ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਹੇਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਹੇਵਂ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬੇ ਅਥ ਤਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਮ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋ ਚ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੨) ਪਰਵਾਦਿਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ ਸਕਵਾਦੀ ਨ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਤਿ, ਏਵਂ ਕਰਣਂ ਪਟਿਕਮ੍ਮਵੇਠਨਂ. ਪਰਵਾਦਿਨੋ ਪਟਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦੁਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ਤਂਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਏਸੋ ਚੇ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋ ਹੇਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ, ‘‘ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਖੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ…ਪੇ… ਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ (ਕਥਾ. ੧). ਨੋ ਚ ਮਯਂ ਤਯਾ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਹੇਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਹੇਵਂ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਅਮ੍ਹੇ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਸਿ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਚ ਹੋਮਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੫) ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਨਿਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵਕਰਣਂ ਨਿਗ੍ਗਹਨਿਬ੍ਬੇਠਨਂ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਯਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਸਿ ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਯੇ ਕਤੇ ਨਿਗ੍ਗਹੇ ਸੇ ਨਿਗ੍ਗਹੇ ਦੁਕ੍ਕਟੇ ਸੁਕਤੇ ਪਟਿਕਮ੍ਮੇ ਸੁਕਤਾ ਪਟਿਪਾਦਨਾ’’ਤਿ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ, ਅਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਾਰੋਪਨੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੁਪਟਿਕਮ੍ਮਭਾਵਕਰਣੇਨ ਚ ਸਕਵਾਦਿਨੋ ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਛੇਦੋ ਵਿਨਾਸਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦਨਿਸੇਧਨਵਸੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ. ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਅਨੁਲੋਮਨਵਸੇਨ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਤਬ੍ਬਿਲੋਮਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਕਪਞ੍ਚਕੋ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਦੁਤਿਯਪਞ੍ਚਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਦਾਧਾਰੋਤਿ ਤੇ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਆਧਾਰਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਦਾਧਾਰੋ. ਏਤੇਨ ‘‘ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਸਂ ਵਾ ਆਧਾਰਭੂਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇਹੀਤਿ ਤੇਹਿ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਵਿਨਾ. ਆਧਾਰਾਧੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਸੁਂਯੇਵ ਵਿਨਾ. ਤੇਨ ਸਤ੍ਤਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਅਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ. ਤਂਸਾਮਿਭੂਤਤਾਯ ਵਾ ਤਦਧੀਨਭਾਵੇਨ ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਰੂਪਵਾ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਨਞ੍ਞੋਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ. ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਭਾਵੋ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਭਾਵੋ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ. ਰੂਪਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨਞ੍ਞੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਚ ਤਦਾਧਾਰਾਦਿਭੂਤੋ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ਸਕਵਾਦੀ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੀ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਇਚ੍ਛਤਿ ਰੂਪਾਦਿ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਮਾਨਤੋ ਵਾ ਗਾਹਯਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚ ਕਾਰਕਵੇਦਕਭਾਵਸ੍ਸ ਅਯੁਜ੍ਜਮਾਨਕਤ੍ਤਾ. ਨਾਪਿ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਰੁਪ੍ਪਨਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸੇਵ ਅਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ ਚ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਨ ਵਿਨਾ ਇਨ੍ਧਨੇਨ ਅਗ੍ਗਿ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਇਨ੍ਧਨਤੋ ਅਗ੍ਗਿਂ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਜਾਨਿਤੁਂ, ਨਾਪਿ ਅਨਞ੍ਞਂ. ਯਦਿ ਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਉਣ੍ਹਂ ਇਨ੍ਧਨਂ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਅਨਞ੍ਞੋ, ਨਿਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਂਯੇਵ ਦਾਹਕਂ ਸਿਯਾ. ਏਵਮੇਵ ਨ ਵਿਨਾ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞੋ, ਨਾਪਿ ਅਨਞ੍ਞੋ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋਤਿ ਲਦ੍ਧਿਯਂ ਠਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦੀ ‘‘ਨ ਹੇਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਗ੍ਗਿਨ੍ਧਨੋਪਮਾ ਤਾਵ ਯਦਿ ਲੋਕਵੋਹਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਪਲ਼ਿਤ੍ਤਂ ਕਟ੍ਠਾਦਿਇਨ੍ਧਨਂ ਨਿਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ, ਪਲ਼ਿਤ੍ਤਂ ਭਾਸੁਰੁਣ੍ਹਂ ਅਗ੍ਗਿ ਦਾਹਕਞ੍ਚ, ਤਞ੍ਚ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਂ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਕਾਲਿਕਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਯਦਿ ਏਵਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਆਪਨ੍ਨੋ. ਅਥ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਟ੍ਠਾਦਿਕੇ ਪਲ਼ਿਤ੍ਤੇ ਯਂ ਉਸੁਮਂ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ, ਤਂਸਹਜਾਤਾਨਿ ਤੀਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਇਨ੍ਧਨਂ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਲਕ੍ਖਣਭੇਦਤੋ ਅਗ੍ਗਿਨ੍ਧਨਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਇਨ੍ਧਨਤੋ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ ਬ੍ਯਾਹਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਕਾਰੇਸੁ ਏਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ‘‘ਆਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਏਕਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਕਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ, ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧੇ ਤਦਭਿਨਿਵੇਸੋਪਿ ਅਯਾਥਾਵਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦਿਨੋ ਗਹਿਤਾਕਾਰਸੁਞ੍ਞਤਾਵਿਭਾਵਨੇਨ ਸਕਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚਾਵਿਤੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਏਵ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਯੇਵ ਵਾ ਤਥਾ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ‘‘ਸਾਮੀ ਨਿਵਾਸੀ ਕਾਰਕੋ ਵੇਦਕੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ’’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਵਿਸਯਭੂਤੋ ਹਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਇਧ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪੀਯਤਿ, ‘‘ਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਵੋਹਾਰਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਅਨਨੁਯੋਗੋ ਆਕਾਸਕੁਸੁਮਸ੍ਸ ਰਤ੍ਤਨੀਲਾਦਿਭਾਵਵਿਚਾਰਣਾ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਚੋਦਨਾਯ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਪੁਨ ‘‘ਨ ਹੇਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਆਪਜ੍ਜਨਲੇਸੋ. ਵਞ੍ਝਾਪੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਦੀਘਰਸ੍ਸਤਾਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਾਨਞ੍ਞਤਾਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਅਨਨੁਯੋਗਭਾਵੋ ਏਵ ਇਧ ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥੋ.

ਯਂਕਾਰਣਾਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਯਤੋਨਿਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਿਅਲੋਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਜ੍ਝਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਭਿਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਯੋ ਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਵਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਜ੍ਝੋਸਾਨਾਨਿ, ਤੀਹਿਪਿ ਅਭਿਵਦਨਂ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਤੀਹਿਪਿ ਤਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥ ਚੇ ਨਤ੍ਥਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਸੂਚਨੇਨ ਫਲੂਪਚਾਰਤੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਭੂਤਂ ਮਗ੍ਗਫਲਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਨਞ੍ਚ ਏਸੇਵਾਤਿ ਇਦਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਭਿ…ਪੇ… ਫਲਂ ਵਾ’’ਤਿ.

‘‘ਞਾਯਤੀਤਿ ਜਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਵਿਜਾਨਨੇਨ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਞੇਯ੍ਯਜਾਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਯ ਜਾਨਾਤਿਕਿਰਿਯਾਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਕਰਣਂ ਭਵਿਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਕਰਣਵਸੇਨ, ‘‘ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਵਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਸ੍ਸਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਜਾਨਨ੍ਤਾਪਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨੇਹਿ ਕਾਮਰੂਪਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਦਿਨੋ. ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਜਾਨਾਤਿਯੇਵ ਭਗਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਹਿ ਤਂਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਦਿਤਾਯ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੬੩, ੧੭੫ ਆਦਯੋ) ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ. ਞਾਣਭੂਤੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਆਦਿਕਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਂ ਭੂਤੋ ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ. ਏਵਂ ਞਾਣਭੂਤੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਾਮੁਕ੍ਕਂਸਿਕਾਯ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਾਤਿਸਯੋ ਭਗਵਤੋ ਵਤ੍ਤੁਆਦਿਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਵਦਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਪਕਟ੍ਠਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਿਰਂ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਨੇਤਾ ਨਿਨ੍ਨੇਤਾ.

‘‘ਏਕੂਨਨਵੁਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸਹਚਰਿਯਾਯ ਯਥਾ ‘‘ਕੁਨ੍ਤਾ ਪਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਸਞ੍ਚ ਪਾਲ਼ਿਪਦੇਸਾਨਂ ਏਕੇਕਂ ਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਪਦਾਨਿਯੇਵ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਨ ਪਨ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਸੇਸਤ੍ਤਿਕਦੁਕਪਦਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਪਦੁਦ੍ਧਾਰੇਨ ਨਯਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਇਤਰਤ੍ਤਿਕਦੁਕਪਦਾਨਿਪਿ ਉਦ੍ਧਟਾਨੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾਗ੍ਗਹਣਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਭਵਤਿ.

ਸੋ ਚ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ‘‘ਤਯੋ ਕੁਸਲਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੦) ਪੁਰਿਮਾਯ ਪੁਰਿਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਅਤ੍ਥਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਮਾਨੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਟਪਟਾਯਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਨਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮਾਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਾਨਕਰਣਞ੍ਚ ਊਨਪਕ੍ਖਿਪਨੇਨ ਅਧਿਕਾਪਨਯਨੇਨ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਇਧ ਊਨਪਕ੍ਖਿਪਨੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪੂਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਾਨੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ‘‘ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮਾਨੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ.

ਬਲਵਤਾ ਞਾਣਵੇਗੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ. ਬਲਵਤੋ ਞਾਣਵੇਗਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਕ੍ਖੇਪਨਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਗਮ੍ਭੀਰਮੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਨਿਰਵਸੇਸੇਨਾਤਿ ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਅਵਸੇਸੇਤ੍ਵਾ. ਪਞ੍ਚਖੀਲਰਹਿਤੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚਚੇਤੋਖੀਲਰਹਿਤੇਨ.

ਏਕਾਧਿਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਿਲੇਸਸਤੇਸੂਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਮਦੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕਕਵਸੇਨ ਆਗਤਾ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਕੋਧੋ ਚ ਉਪਨਾਹੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਕਵਸੇਨ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ‘‘ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਿਕਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਾਧਿਕਂ ਸਤਂ, ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਛਪ੍ਪਞ੍ਞਾਸ, ‘‘ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਕਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਛ ਵਿਵਾਦਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਛਕ੍ਕਵਸੇਨ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ, ‘‘ਸਤ੍ਤ ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਤ੍ਤਕਵਸੇਨ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ, ‘‘ਅਟ੍ਠ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਕਵਸੇਨ ਚਤੁਸਟ੍ਠਿ, ‘‘ਨਵ ਆਘਾਤਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਵਕਵਸੇਨ ਏਕਾਸੀਤਿ, ‘‘ਦਸ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦਸਕਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸਕਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਸਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਏਕਾਧਿਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਿਲੇਸਸਤੇਸੁ. ਸੇਸਾ ਤੇਨਵੁਤਾਧਿਕਂ ਛਸਤਂ ਕਿਲੇਸਾ. ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਾਗਤਾਹਿ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਸਹ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਞਾਸਾਧਿਕਂ ਸਤ੍ਤਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਚੁਦ੍ਦਸੇਕਨ੍ਤਾਕੁਸਲਾ, ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸਾਧਾਰਣਾ, ਚੁਦ੍ਦਸ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਸਾਧਾਰਣਾ, ਉਪਚਯਾਦਿਦ੍ਵਯਂ ਏਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਵੀਸਤਿ ਰੂਪਾਨਿ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਅਸੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਇਮੇਸੁ ਭਾਵਦ੍ਵਯੇ ਏਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਏਕੂਨਾਸੀਤਿ, ਬਾਹਿਰਾ ਏਕੂਨਾਸੀਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਟ੍ਠਪਞ੍ਞਾਸਾਧਿਕਂ ਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਅਸੀਤਿਅਧਿਕਂ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਤੇਪਞ੍ਞਾਸ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਰੂਪਰੂਪਾਨਿ, ਆਕਾਸਧਾਤੁ, ਲਕ੍ਖਣਰੂਪਾਨਿ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ ਧਮ੍ਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦਤੋ ਪਞ੍ਞਾਸਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦਸ ਦਸ ਕਿਲੇਸਾਤਿਪਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ. ਤਥਾ ਏਤ੍ਥ ਵੇਦਨਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਰੂਪਰੂਪਾਨਿ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨੂਪਗਧਮ੍ਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦਤੋ ਪਞ੍ਞਾਸਸਤਂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦਸ ਦਸ ਕਿਲੇਸਾਤਿਪਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਦ੍ਵਾਦਸਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਪਠਮੇ ਛ ਕਿਲੇਸਾ, ਦੁਤਿਯੇ ਸਤ੍ਤ, ਤਤਿਯੇ ਛ, ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਸਤ੍ਤ, ਪਞ੍ਚਮੇ ਛ, ਛਟ੍ਠੇ ਸਤ੍ਤ, ਸਤ੍ਤਮੇ ਛ, ਅਟ੍ਠਮੇ ਸਤ੍ਤ, ਨਵਮੇ ਪਞ੍ਚ, ਦਸਮੇ ਛ, ਏਕਾਦਸਮੇ ਪਞ੍ਚ, ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ, ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਪਞ੍ਚਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਟ੍ਠਿਅਧਿਕਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਪਨ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਦ੍ਵਾਨਵੁਤਿਅਧਿਕਾਨਿ ਸਤ੍ਤਸਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਵਿਸਯਤਾਯ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਅਧਿਕਂ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਅਵਸੇਸਰੂਪਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਕਾ ਸੇਸਾ ਚਾਤਿ ਦਸ, ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦਤੋ ਵੀਸਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਏਕਵੀਸਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ ਦ੍ਵਾਸਤ੍ਤਤਿ ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਧਿਕਂ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਪਠਮੇ ਵੀਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਦੁਤਿਯੇ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿ, ਤਤਿਯੇ ਵੀਸਤਿ, ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਦ੍ਵਾਵੀਸਤਿ, ਪਞ੍ਚਮੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਛਟ੍ਠੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਸਤ੍ਤਮੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਅਟ੍ਠਮੇ ਏਕਵੀਸਤਿ, ਨਵਮੇ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਦਸਮੇ ਏਕਵੀਸਤਿ, ਏਕਾਦਸਮੇ ਸੋਲ਼ਸ, ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਸੋਲ਼ਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ, ਇਮੇ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਛਤ੍ਤਿਂ ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਸੋਲ਼ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਚ ਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਤਰੇਸਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨਂ ‘‘ਅਤੀਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵਾਮਸਨਤੋ. ਖੇਪਨੇਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨੇ. ‘‘ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਤੀਤਾਦੀਨਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵਾਮਸਨਾ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਖੇਪਨੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਿਕੇ, ਤਥਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤੀਤਤਿਕਤਿਕੇ ‘‘ਅਤੀਤਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪਹਾਤਬ੍ਬਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਤਂ ਅਤੀਤਾਦੀਨਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਤਾਯ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਤਾਯ ਚ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬੇਹਿ ਨਿਰਤਿਸਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਨ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਕਥਨਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਂ, ਏਵਂ ਵਿਸਯਪ੍ਪਯੋਜਨਾਦਿਵਚਨਮ੍ਪਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ. ‘‘ਨ ਹਞ੍ਞਦਤ੍ਥਤ੍ਥਿਪਸਂਸਲਾਭਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਅਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਵਾ ਪਰਤ੍ਥੋ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯) ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਤੇਸੁ ਪਨ ਏਕੋਪਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦੋ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਤਂ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸੂਚੇਤੀ’’ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੋ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ. ਪੁਰਿਮਕਾ ਹਿ ਪਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਾ ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਾ, ਤਤੋ ਪਰੇ ਛ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਕਾ ਪਨ ਉਭਯਸਭਾਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਰਧਿਗਮਤਾਯ ਵਿਭਾਵਨੇ ਅਲਦ੍ਧਗਾਧੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ, ਨ ਵਿਵਟੋ ਗੁਲ਼੍ਹੋ, ਮੂਲੁਦਕਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪਂਸੁਨਾ ਅਕ੍ਖਰਸਨ੍ਨਿਵੇਸਾਦਿਨਾ ਤਿਰੋਹਿਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ, ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬੋ ਨੇਯ੍ਯੋ, ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਨੀਤੋ. ਅਨਵਜ੍ਜਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਾ ਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵਾ. ਪਰਮਤ੍ਥੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵੋ ਏਵ ਵਾ. ਸਾਤਿਸਯਂ ਪਕਾਸਿਤਾਨਿ ਤਪ੍ਪਰਭਾਵੇਨ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਂ ਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੧੨੪੨), ‘‘ਸਕਵਾਦੇ ਪਞ੍ਚਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਕਥਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਚਰਿਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਇਦਮੇਵ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੂਚਨਤੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਕਨ੍ਤਹਿਤਪਟਿਲਾਭਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਹਿਤਸਮ੍ਪਾਪਨੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਤਪ੍ਪਰਭਾਵਂਯੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਪ੍ਪਰਭਾਵੋ ਚ ਵਿਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਲੋਮਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਥਾ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਾਦਿਪ੍ਪਕਾਸਨਪਧਾਨਤਾਪਿ. ਇਤਰੇਹੀਤਿ ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮੇਹਿ.

ਰਤ੍ਤਿਆਦੀਸੂਤਿ ਰਤ੍ਤਿਰਾਜਵਿਨਯੇਸੁ ਵਿਸਯਭੂਤੇਸੁ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਅਭਿਰਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਾ’’ਤਿ ਚ ਞਾਣਲਕ੍ਖਣਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਕੋ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ? ਨ, ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਾ’’ਤਿ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦਵਿਸਿਟ੍ਠਾਨਂ ਞਾਤਲਕ੍ਖਿਤਸਦ੍ਦਾਨਂ ਰਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਵਿਸਯਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਾਚਕਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇ ਨਿਪਾਤਾਨਂ ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਕਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਿਤਸਦ੍ਦਤ੍ਥਜੋਤਕੋ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਲਕ੍ਖਣੇ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਸਦ੍ਦਪਰਿਯਾਯੋ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਅਭਿਵਿਨਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਨ ਅਭਿਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਮਾਸਸਿਦ੍ਧਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਾ ਹਿ ਨਿਪਾਤਾ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਭੇਦੋ ਚ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਪਯੋਗਵਿਸਯੋਤਿ.

ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੇਸਨਾਦਯੋ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿ, ਆਣਾਦਯੋ ਪਨ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦੇਸਕਾਦਿਅਧੀਨਾਤਿ ਤਂਤਂਵਿਸੇਸਯੋਗਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਭੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਆਣਾਵਿਧਾਨਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਆਣਾਰਹਾਧੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਕੋਸਲ੍ਲਯੋਗਤੋ, ਏਵਂ ਵੋਹਾਰਪਰਮਤ੍ਥਵਿਧਾਨਾਨਿ ਚ ਵਿਧਾਯਕਾਧੀਨਾਨੀਤਿ ਆਣਾਦਿਵਿਧਿਨੋ ਦੇਸਕਾਯਤ੍ਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਪਰਾਧਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਮ੍ਪਿ ਸਾਸਨਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਥਾਵਿਨੇਤਬ੍ਬਪੁਗ੍ਗਲਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਾਸਿਤਬ੍ਬ…ਪੇ… ਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਸਂਵਰਾਸਂਵਰਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਨਿਵੇਠੇਤਬ੍ਬਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਕਥਨਂ ਸਤਿ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ, ਨਾਸਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਦਧੀਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਥੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ…ਪੇ… ਕਥਾ’’ਤਿ. ਉਪਾਰਮ੍ਭਾਦੀਤਿ ਉਪਾਰਮ੍ਭਨਿਸ੍ਸਰਣਧਮ੍ਮਕੋਸਰਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਾਦੀਤਿ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਸੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯੋ.

ਤਨ੍ਤਿਸਮੁਦਾਯੋ ਅਵਯਵਤਨ੍ਤਿਯਾ ਆਧਾਰੋ ਯਥਾ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੇ ਸਾਖਾ’’ਤਿ. ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ਸਮੁਖੇਨ, ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਮੁਖੇਨ ਵਾ ਵਿਨਯਾਦੀਨਂਯੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ ਵਿਨਯਾਦਯੋ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਵਿਸਯੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਸਯਾ ਚ ਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਾਤਿ. ‘‘ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਞ੍ਚ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਞ੍ਚ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਂ ਯਥਾਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਦੇਸਨਾਪਿ ਹਿ ਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਸਵਿਸਯਵਿਭਾਵਨਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਯਤੋ ‘‘ਅਵਿਪਰੀਤਾਭਿਲਾਪੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਦੇਸਨਾਸਦ੍ਦਸਭਾਵਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ‘‘ਤਂਤਂਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ. ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਯਂ ਸਦ੍ਦੋ ਵਾਚਕੋਤਿ ਵਚਨਵਚਨੀਯਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂਤਂਵਚਨੀਯਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦੋ ਦੇਸਨਾਤਿ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਪਿ ਸਦ੍ਦਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਨ ਸਿਯਾਤਿ? ਨ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਬੋਧਕਭਾਵੇਨ ਞਾਤੋ ਉਗ੍ਗਹਿਤਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਰੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤਦਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਕੋ ਸਦ੍ਦੋ ਦੇਸਨਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਦੇਸਨਾ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਯੋ ਵਿਯ. ਵਚਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਮਾਹ. ਸੋ ਹਿ ਵਚਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਏਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤੀਯਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਂ. ਦੇਸੀਯਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਦੇਸਨਾ. ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪੀਯਤਿ ਏਤੇਨ, ਪਕਾਰਤੋ ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਅਭਿਸਮੀਯਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਭਿਸਮਯਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਨ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਟਿਵੇਧੋਯੇਵਾਤਿ.

ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਾ, ਤੇਸਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਤਂਦੇਸਨਾਯ ਪਟਿਵੇਧਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਵਿਸਯਿਕਰਣਾਨਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਾਰਣੇ ਫਲਵੋਹਾਰੇਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਾਰਮ੍ਭ…ਪੇ… ਹੇਤੁਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਉਪਾਰਮ੍ਭਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ. ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕਥਨਵਸੇਨ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤ੍ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਉਦ੍ਦਾਨਸਙ੍ਗਹਾਦਿਭੇਦੋ ਸਙ੍ਗੀਤੋਤਿ ਪਾਠੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾ’’ਤਿ ਪਨ ਲਿਖਨ੍ਤਿ. ਪੁਰਿਮਂ ਵਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾਤਿ ਭਾਵੇਨ ਭਾਵਲਕ੍ਖਣੇ ਭੁਮ੍ਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਅਧਿਕਰਣੇ. ਪਿਟਕਾਦੀਤਿ ਪਿਟਕਨਿਕਾਯਙ੍ਗਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਮੇਵ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ‘‘ਸਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਪਦਾਦੀਨਂ ਵਿਯ, ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਵਾ ਸਿਯਾ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾ ਸਗਾਥਾਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਤਥਾ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਗਾਥਕਪਦੇਸਾਨਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ –

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿ, ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਪਰੇ;

ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ, ਸਹਤਾਞ੍ਞੇਨ ਨਾਞ੍ਞਤੋ. (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ);

ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ ‘‘ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯੇਟ੍ਠੀ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਗਹਵਾਰ). ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਂ ਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ (ਪਾਚਿ. ੧੨੪੨) ਸਕਵਾਦੇ ਪਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਕਥਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਏਵਮਾਦਿ ਚ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ, ਤਦੇਕਦੇਸੇਸੁ ਪਨ ਗੇਯ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਤੇਨ ਤੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਗੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਂ ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਲੋਕੇਪਿ ਹਿ ਸਸਿਲੋਕਂ ਸਗਾਥਕਂ ਵਾ ਚੁਣ੍ਣਿਯਗਨ੍ਥਂ ‘‘ਗੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਪਨ ਸਤਿ ਪੁਚ੍ਛਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ. ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਞ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਬ੍ਯਾਕਰਣਮੇਵ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸਗਾਥਕਾਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਾਦਿਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਨੋਕਾਸਭਾਵਤੋ ‘‘ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਪਨ ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਦੀਸੁ ਕੇਵਲਂ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇਸੁ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤੇਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਞਾਣਮਯਿਕਗਾਥਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਸੁ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਗਾਥਾਉਦਾਨਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਤਥਾ ਸਤਿਪਿ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਭਾਵੇ ਭਗਵਤੋ ਅਤੀਤਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਕੇਸੁ ਜਾਤਕਸਞ੍ਞਾ. ਸਤਿਪਿ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੇ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤੇ ਚ ਕੇਸੁਚਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਵੇਦਸ੍ਸ ਲਭਾਪਨਤੋ ਵੇਦਲ੍ਲਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਏਵਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਸੁ ਗੇਯ੍ਯਾਦਿਸਞ੍ਞਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਵਿਸੇਸਵਿਧਯੋ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਤੋ ਪਰੇ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦਯੋ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਰਹਿਤਂ, ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਵਿਸੇਸਸਞ੍ਞਾਪਰਿਹਾਰੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਸਞ੍ਞਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ.

ਨਨੁ ਚ ਸਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਚੋਦਨਾ ਤਦਵਤ੍ਥਾਤਿ? ਨ, ਸੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਸੋਧਿਤਞ੍ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ ਸਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਭਾਵਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗਾਥਾਭਾਵਤੋ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਨ, ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ. ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਹਿ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਨ ਹਿ ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਪਦਬੁਦ੍ਧਵਂਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਗਾਥਾਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਾਤਾਨਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨੇਵ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਸੁਤ੍ਤਨਾਮਕਨ੍ਤਿ ਨਾਮਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਗਾਥਕਤ੍ਤਾ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਵਾ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਸਹਤਾਞ੍ਞੇਨ. ਸਹ ਗਾਥਾਹੀਤਿ ਸਗਾਥਕਂ, ਸਹਭਾਵੋ ਚ ਨਾਮ ਅਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਗਾਥਾਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਦੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯੋ ‘‘ਸਹ ਗਾਥਾਹੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਸਮੁਦਾਯੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਗਾਥਕਪ੍ਪਦੇਸਾਨਂ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਦਪਿ ਨ, ਅਞ੍ਞਤੋ. ਅਞ੍ਞਾ ਏਵ ਹਿ ਤਾ ਗਾਥਾ ਜਾਤਕਾਦਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਅਤੋ ਨ ਤਾਹਿ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਨਂ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਭਾਵੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਾਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਜਿਨਸਾਸਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ. ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਟ੍ਠਾਨਂ ਪਟਿਵੇਧਭੂਮਿ ਪਟਿਵੇਧਾਵਤ੍ਥਾ, ਪਟਿਵੇਧਹੇਤੁ ਵਾ. ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧-੧੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤਂ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਗਤਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧-੧੨). ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਹੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਭਾਵਵੂਪਸਮਤਦੁਪਾਯਾਦੀਹਿ. ਪਰਵਾਦਿਚੋਦਨਂ ਪਤ੍ਵਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਂ ਪਰਵਾਦਿਚੋਦਨਂ ਪਤ੍ਵਾ. ਅਧਿਗ…ਪੇ… ਰੂਪੇਨਾਤਿ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਚ ਸੋ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬੋ ਚਾਤਿ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਦੇਸੇਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਏਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਦਨੁਰੂਪੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨਤ੍ਤਾ ਯਥਾਧਿਗਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਭਾਵਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿ ਅਧਿਗਮਨਿਦਾਨਂ. ਦੇਸਕਾਲਾਦਿਯੇਵ ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਂ. ਯਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਂ ਯਾਵ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸੁਤ੍ਤੇ ਵਾ ਦੇਸਿਤੇਹਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਹਿ ਸਕਲਾਭਿਧਮ੍ਮਪਦਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਤੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭੂਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਤਕਾਨਂਯੇਵ ਦੇਸਨਾਰੁਲ਼੍ਹਤਾਯ ਅਡ੍ਢਛਕ੍ਕੇਸੁ ਜਾਤਕਸਤੇਸੁ ਪਰਿਪਾਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਏਤ੍ਤਕਾਸੁ ਏਵ ਜਾਤੀਸੁ ਪੁਞ੍ਞਾਦਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਏਤ੍ਤਕਾ ਏਵ ਜਾਤਿਯੋ ਦੇਸਿਤਾਤਿ? ਤਦਞ੍ਞੇਸਂ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ.

ਸੁਮੇਧਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ਤਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸੇਯ੍ਯਤੋ ਵਾ ਸਦਿਸਤੋ ਵਾ ਦਹਨ੍ਤੋ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਸੁਮੇਧਪਣ੍ਡਿਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਅਪਰਿਹਾਨਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਾਪਸੇਹਿ ਅਸਮੋ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਨਿਚ੍ਚਾਭਿਮਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਤਥਾਭਾਵੇਨ ‘‘ਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਵਿਪਰੀਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਉਪਪਾਰਮੀਆਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਤਾ. ਸਮਾਦਾਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਾਦਾਨਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਞਾਣਤੇਜੇਨਾਤਿ ਪਾਰਮੀਪਵਿਚਯਞਾਣਪ੍ਪਭਾਵੇਨ. ਮਹਾਨੁਭਾਵਞ੍ਹਿ ਤਂ ਞਾਣਂ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਅਨਾਵਰਣਂ ਅਨਾਚਰਿਯਕਂ ਮਹਾਬੋਧਿਸਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਰੂਪਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਪੁਰਿਸਭਾਵਾਦਿਆਧਾਰਮੇਵ ਜਾਤਂ. ਕਾਯਾਦੀਸੁ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸੁਦ੍ਧਗੋਚਰਾ. ‘‘ਅਞ੍ਞਥਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਲੀਨਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਲੀਨਤਾਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕੋਚੋ ਵੀਰਿਯਹਾਨਿ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਸਾ ਮੇ ਵੀਰਿਯਪਾਰਮੀ’’ਤਿ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.