ਪਾਰਾਜਿਕਵਣ੍ਣਨਾ

ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡੋ

ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਕਲਨ੍ਦਗਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਿਨਯਨਿਦਾਨੇ ਆਰਭਿਤਬ੍ਬੇ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਭੋ ਕਿਮਤ੍ਥੋਤਿ ਚੇ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਮੂਲਤੋ ਪਭੁਤਿ ਵਿਨਯਨਿਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਪਠਮਂ ਆਵੁਸੋ ਉਪਾਲਿ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਕਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਵੇਸਾਲਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਕਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ਨਿਦਾਨਪੁਚ੍ਛਾ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਪਠਮਸ੍ਸ ਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸ ਕਿਂਨਿਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੇ ਸਾਧਾਰਣਮਹਾਨਿਦਾਨਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਯਾਤਿ? ਨਾਯੁਤ੍ਤਂ, ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਾਟੇਕ੍ਕਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਪੁਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਮਹਾਨਿਦਾਨਂ ਪਠਮਮਾਹ. ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਕ੍ਕਮੇਨ ਪਾਰਾਜਿਕਾਦੀਨਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਆਰੋਪਿਤਾਨਿ. ਕਥਂ ਆਰੋਪਿਤਾਨੀਤਿ ਚੇ? ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੇਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਵਿਨਯੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ, ਪੁਟ੍ਠੇਨ ਚ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਮੇਵ. ਅਪੁਚ੍ਛਿਤਾਨਿਪਿ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ਥੁਆਦੀਨਿ ਯੁਜ੍ਜਮਾਨਾਨਿ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਅਨ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਗਣਸਜ੍ਝਾਯਮਕਂਸੂਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਂ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸੇਵ ਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਨਧਿਕਾਰਿਕਂ ਵਾ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਵਾ ਪਾਟੇਕ੍ਕਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਨਿਦਾਨਪੁਚ੍ਛਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਦਿਤੋ ਪਭੁਤਿ ਵਿਨਯਨਿਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ.

ਇਦਾਨਿ ਨਿਦਾਨਭਣਨੇ ਪਯੋਜਨਂ ਵਕ੍ਖਾਮ – ਵਿਨਯਸ੍ਸਆਣਾਦੇਸਨਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤੋ ਤਾਵ ਆਣਾਰਹਭਾਵਦੀਪਨਂ, ਆਣਾਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਨਯਸ੍ਸ ਅਨਞ੍ਞਵਿਸਯਭਾਵਦੀਪਨਂ, ਆਣਾਯ ਠਿਤਾਨਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਦੀਪਨਞ੍ਚਾਤਿ ਤਿਵਿਧਮਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਂ. ਕਥਂ? ਆਣਾਸਾਸਨਾਰਹੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ, ਅਧਿਗਤਗੁਣਵਿਸੇਸਤ੍ਤਾ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠਸੇਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਤਾਦਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ, ਅਰਸਰੂਪਤਾਦੀਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਕ੍ਕੋਸਵਤ੍ਥੂਹਿ ਅਕਮ੍ਪਨਤੋ ਭਗਵਤੋ ਤਾਦਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਤੇਸਂ ਅਕ੍ਕੋਸਵਤ੍ਥੂਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮ੍ਭਵਪਰਿਯਾਯਦੀਪਨਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਅਧਿਗਮਪਰਿਦੀਪਨੇਨ ਅਧਿਗਤਗੁਣਵਿਸੇਸਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਨਾਹਂ ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਦੇਵਕੇ…ਪੇ… ਮੁਦ੍ਧਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਤੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਜੇਟ੍ਠੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਚ ਵਚਨੇਨ ਜੇਟ੍ਠਸੇਟ੍ਠਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਇਦਞ੍ਚ ਭਗਵਤੋ ਆਣਾਰਹਭਾਵਦੀਪਨਪ੍ਪਯੋਜਨਂ. ‘‘ਆਗਮੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਆਗਮੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਤਥਾਗਤੋਵ ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਨਞ੍ਞਵਿਸਯਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਸਾਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਥਵਿਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ‘‘ਏਕਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਾਣਿਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਬ੍ਬੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਚ ਇਮੇਹਿ ਥੇਰਸ੍ਸ ਤੀਹਿ ਸੀਹਨਾਦੇਹਿ ਆਣਾਯ ਠਿਤਾਨਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਤਾਦੀਪਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾਦੀਸੁ ਅਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਮੇਵ ਤਦਾ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਚੇ? ਨਲ਼ੇਰੁਯਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਤਿਸਞ੍ਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖਾਵਸੇਨ ਅਕਿਲਮਨਤ੍ਥਂ, ਵੇਰਞ੍ਜਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਸਾਦਸਞ੍ਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵਦੀਪਨਟ੍ਠਾਨਭੂਤਤ੍ਤਾ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਹੇਤੁਭੂਤਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਨਟ੍ਠਾਨਭੂਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਤੇਸੁ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਬਲਵਕਾਰਣਂ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਕਾਲੇਨ ਆਯਸ੍ਮਤੋ…ਪੇ… ਤੇਨ ਕਾਲੇਨਾ’’ਤਿ. ਪੁਰਿਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਅਸਙ੍ਗਹਕਾਰਣੇਸੁ ਪਠਮੇਨ ਭਗਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾਭਾਵਨਾਦਿਨਾ ਅਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਂਰਕ੍ਖਣੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਦਰਂ ਜਨੇਤਿ. ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਰਿਸਾਵਚਰੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਏਵਂ ਪਰਿਸਾ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ, ਏਵਂ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੇਨ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੇਨ ਚ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤਿਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੇ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖੇਨ ਕੁਲਾਨੁਗ੍ਗਹੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਏਵਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵੇਨਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਂ ਨ ਲੋਲੁਪ੍ਪਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਕੇਵਲਂ ਪਰਦਤ੍ਤੁਪਜੀਵਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਤੇਨਾਤਿਆਦਿਪਾਠਸ੍ਸ…ਪੇ… ਵਿਨਯਸ੍ਸਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਤੇਨਾਤਿਆਦਿਪਾਠੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਨਯੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਤੇਨਾਤਿਆਦਿਪਾਠਮ੍ਹਾ, ਕੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਨਯੋ ਇਧ;

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸਯਨ੍ਤੋਵ, ਕਰੇ ਵਿਨਯਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਚੇ? ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ‘‘ਇਦਞ੍ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਵਚਨਂ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਨਾਤਿਆਦਿਪਾਠਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸਯਨ੍ਤੋ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ ਵਿਨਯਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਵਚਨਭੂਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਵਚਨਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਨਿਦਾਨਂ ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ ਕੇਨ ਧਾਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਸ੍ਸ ਵਿਨਯਪਿਟਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਭਾਵਦੀਪਨਤੋਤਿ ਚੇ? ਨ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੇਪਿ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ‘‘ਨਾਨਾਵਿਧਭਿਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਵਸਨੋ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਵਿਨਯਸ੍ਸਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰਕੇਹਿ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ ਵਿਨਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਚਨਸ੍ਸ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਯਥਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ‘‘ਏਕਂ ਸਮਯ’’ਨ੍ਤਿ ਚ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਚ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’’ਤਿ ਅਨਿਯਮਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਅਵਤ੍ਵਾ ਇਧ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿ ਪਠਮਂ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸੋਵ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮਯਸ੍ਸ, ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਸ੍ਸ ਸਮਯਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਭਗਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਾਸਿ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਮਯਸ੍ਸ ਅਤੀਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰਕਾਨਂ ਵਸੀਨਂ ਸੁਵਿਦਿਤਤ੍ਤਾ. ਕਥਂ? ‘‘ਯੇ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਾ ਤੇ ਉਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ, ‘‘ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ‘‘ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਦਾਨੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਤਦਨੁਚ੍ਛਵਿਕਂ ਤਦਨੁ…ਪੇ… ਦਸ ਅਤ੍ਥਵਸੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਙ੍ਘਸੁਟ੍ਠੁਤਾਯਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਚ ਖਨ੍ਧਕੇਸੁ ਚ ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਸਰਣਗਮਨੇਹਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਿਨਯਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਵਚਨਤੋ ਯੋ ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮਯੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਯਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਸੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮਯੋ ਚ ਸੁਵਿਦਿਤੋ ਤੇਸਂ ਪਞ੍ਚਸਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਧਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ, ਨਾਯਂ ਨਯੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਵਿਦਿਤਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਵਿਹਰਤਿਪਦੇਨ ਏਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚ ਪਠਮਂ ਯਂਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦਿਨੋ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸੋਵ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਥਂ? ਏਤ੍ਥ ‘‘ਯੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਕਲਨ੍ਦਗਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਯੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲੀ…ਪੇ… ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਯਂਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ…ਪੇ… ਕਲਨ੍ਦਗਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਸੁਵਿਦਿਤਤ੍ਤਾ ਵਾ. ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਮੇਵੇਤਂ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਸਮ੍ਪਤਿਕਾਲਵਸੇਨ ਤਦਿਤਰੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਵਿਦਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਿਨਯੇ ਯੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਤਂ ਤਬ੍ਬਹੁਲੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਯਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਨਾਤਿ ਪਦਂ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤੇਨ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਦਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਂ ਤੇਨਾਤਿ ਪਦਂ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਂ ਭਵੇਯ੍ਯ. ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤੇਨਾਤਿ ਪਦਞ੍ਚ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਤੇਨ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਥੋ ਅਵਿਦਿਤੋ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨਾਹ ‘‘ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਤੋ ਪਠਮਂ ਤਦਤ੍ਥਾਦਸ੍ਸਨਤੋ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਯਂਨਿਦ੍ਦੇਸਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚ ‘‘ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਾਦੀਸੁ ਅਯਂ ਨਾਮਾਤਿ ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਕਾਲਪਰਿਦੀਪਨਸ੍ਸ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪਪਦਭਾਵੇਨਪਿ ਏਵਂ ਵਤ੍ਤੁਮਰਹਤਿ ‘‘ਯਦਿਦਂ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤੇਨ ਘਟੇਨ ਪਟੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪ੍ਪਸਙ੍ਗਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਨਿਯਮਂ ਕਰੋਤਿ ‘‘ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿ. ਕੇਨ ਪਨ ਸਮਯੇਨ? ਪਰਭਾਗੇ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਸਮਯੇਨ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਵਿਤਕ੍ਕਸਮਯੋ ਚੇ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ‘‘ਪਰਤੋ ਇਧ ਪਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮਯੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਾਦੀਹਿਪਿ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ? ਨ, ਬਾਹੁਲ੍ਲੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਯ ਅਵਤ੍ਵਾ ਇਧ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਕਰਣਵਚਨੇਨ ਕਸ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਹਿ ਚੋਦਨਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਬਾਹੁਲ੍ਲੇਨ ਕਰਣਵਚਨਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਆਚਰਿਯੋ ਆਹ ‘‘ਯੋ ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮਯੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਨ ਸਮ੍ਪਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸੇਵ ਕਰਣਵਚਨਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਂ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋਵ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਕਰਣਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਅਪਰਭਾਗੇ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਮਯਞ੍ਚਾਤਿ ਆਗਮਨਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯਂ ਤਦਨੁਰੂਪਕਾਲਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਞ੍ਚ ਆਗਮਨਕਾਲਞ੍ਚ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ਯਥਾ ‘‘ਏਕੋਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਸਮਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਖਣਸਮਯਾਨਂ ਏਕੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਕਾਲਞ੍ਚ ਸਮਯਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਕਾਲਸਮਯਾਨਂ ਏਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਿਯਾ, ਅਪਿਚ ਆਗਮਨਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮਯੋ ਕਾਲਸ੍ਸਾਪਿ ਆਗਮਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਸਮਯਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਸੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਵਿਸੁਂ ਕਾਲੋ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਗਹਿਤੋਤਿ ਚ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਸ੍ਵੇਪੀਤਿ ਕਾਲਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਨਿਯਮਿਤਤ੍ਤਾ ਨ ਸਮਯੋ ਕਾਲਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸ੍ਵੇਤਿ ਨਿਯਮਿਤਕਾਲੇ ਇਤਰੇਸਂ ਆਗਮਨਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਸਮਵਾਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ ਯਥਾਨਿਯਮਿਤਕਾਲੇਪਿ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮਵਾਯਾਨੁਰੂਪਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਸ੍ਵੇਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਦਿਵਸੇ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਾਦਿਕਾਲਨਿਯਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਲਸਮਯਾਨਂ ਨ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਕਾਲਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਮ੍ਪਿ ਸਾਤ੍ਥਕਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਖਣੇ ਖਣੇ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਜਾਯਸਿ ਚ ਜੀਯਸਿ ਚ ਮੀਯਸਿ ਚੇਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ (ਪਾਚਿ. ੧੯੮) ਚ ਖਣੇ ਖਣੇ ਭਾਸਤਿ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਚ ਖਣਸਦ੍ਦੋ ਅਨੇਕਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਸਮਯਸਦ੍ਦੋ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਮੇਕੇਨ ਨਿਯਮੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਕੋਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਚ ਸਮਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਖਣਸਮਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਏਕਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਖਣੋ ਓਕਾਸਲਾਭੋ, ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਣਵਜ੍ਜਿਤੋ ਨਵਮੋ ਖਣੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਚ੍ਛੇਦਾਦਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਮਯੇ ਏਤ੍ਥ ਪਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੋ. ਸ੍ਵੇਵ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਿਮ੍ਬਰੁਰੁਕ੍ਖਪਨ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰਂ. ਏਕਸਾਲਕੇਤਿ ਏਕੋ ਸਾਲਰੁਕ੍ਖੋ. ‘‘ਕੁਟਿਕਾ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤਪਟਿਲਾਭਾ. ਧੀਰੋਤਿ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨਾਞ੍ਞੋ. ਸਮ੍ਮਾ ਮਾਨਾਭਿਸਮਯਾਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਮਾਨਸ੍ਸ ਪਹਾਨੇਨ, ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਮਾਨਪ੍ਪਹਾਨੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਚਤੂਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਟਿਵੇਧੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾਕਾਰਤਾਯਟ੍ਠੋ. ਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ ਕਾਰਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ, ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਨ੍ਤਾਪਟ੍ਠੋ. ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠੋ. ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠਾਦਿਕੋਵ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਗਬ੍ਭੋਕ੍ਕਨ੍ਤਿਸਮਯੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਪਥਵੀਕਮ੍ਪਨਆਲੋਕਪਾਤੁਭਾਵਾਦੀਹਿ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਪਾਕਟੋ. ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰਿਕਸਮਯੋਪਿ ਕਾਲ਼ੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਨ ਕਾਲ਼ੋਤਿਆਦਿਨਾ ਪਾਕਟੋ. ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਚ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਸਮਯੋ.

ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਤਂ ਸਮਯਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਭਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਤਾਵ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਮ੍ਪਯੋਗੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ. ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਵਿਹਾਰੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਸਮਯਞ੍ਹਿ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਸਮਯਂ. ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੇ ਭਗਵਤੋ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿ ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਂ, ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾਵਲੋਕਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਦਨੁਰੂਪਕਰਣਂ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਂ. ‘‘ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਯਂ ਕਰਣੀਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੭੩; ਉਦਾ. ੧੨, ੨੮) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਭਗਵਾਪਿ ਕਰੋਤਿਯੇਵ. ਅਥ ਵਾ ਆਗਨ੍ਤੁਕੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਆਦਿਸਮਾਯੋਗਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਂ ਵਿਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਾਸੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਧਿਕਰਣਞ੍ਹਿ ਕਾਲਤ੍ਥੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ-ਕਾਰੋ ਕਾਰਣਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਕਾਲਸਮੂਹਖਣਸਮਵਾਯਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਸਮਯਟ੍ਠੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਾਲਸਮੂਹਟ੍ਠੋ ਸਮਯੋ ਕਥਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਹੋਤਿ? ਅਧਿਕਰਣਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ ਜਾਤੋਤਿ ਯਥਾ, ਏਵਂ ਕਾਲਟ੍ਠੋ ਸਮਯਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ ਰਾਸਟ੍ਠੋ? ਯਵਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਜਾਤੋਤਿ ਯਥਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਪੁਞ੍ਜੇ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਪੁਞ੍ਜੇ ਵਾ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਧਿਕਰਣਞ੍ਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਕਾਲਟ੍ਠੋ ਸਮੂਹਟ੍ਠੋ ਚ ਹੋਤਿ, ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਦਾਨਿ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾਨ’’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਭਾਵੋ ਨਾਮ ਕਿਨ੍ਤਿ? ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ, ਸਾ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸਾ ਪਨ ਸਮਯਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ ਭਾਵੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਖਣੋ ਨਾਮ ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਣਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਨਵਮੋ ਖਣੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਮਵਾਯੋ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣਕਾਰਣਸਮਵਾਯਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਭਾਵੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਮੇਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਇਧ ਵਿਨਯੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਕਰਣਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਚ ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਸੋ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ‘‘ਤਥਾਗਤੋਵ ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਮਯਸ੍ਸ ਕਾਰਣਾ ‘‘ਅਨ੍ਨੇਨ ਵਸਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਸਤੀ’’ਤਿ ਯਥਾ, ਅਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਂ ਵਾ ਲਭਾਮੀਤਿ ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਸਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਯਞ੍ਚ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਞ੍ਚ ਓਲੋਕਯਮਾਨੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਾਦੀਸੁ ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦ੍ਧਮਾਸਂ, ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੬੨) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯਾ ਕਾਲਦ੍ਧਾਨੇ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇਤਿ ਦੁਤਿਯਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ‘‘ਮਾਸਮਧੀਤੇ ਦਿਵਸਮਧੀਤੇ’’ਤਿ ਯਥਾ. ਇਧ ਪਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਕਰਣਵਚਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਤਂ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸਮਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹੇਤੁਞ੍ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਭਗਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਾਸਿ. ਯਸ੍ਸ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਪਨ ‘‘ਸੁਦਿਨ੍ਨਾਦੀਨਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋਵ ਕਾਰਣਂ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਯਮਭੂਤੋ ਕਾਲੋ ਪਨ ਕਰਣਮੇਵ ਤਂ ਕਾਲਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਵ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਨਿਦ੍ਦੋਸਂ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਦਂ ਕਰਣਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਤ੍ਤਾ ਪਠਮਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਦੁਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਤੋ ਹਿ ਯਥਾ ਪਚ੍ਛਾ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਯੋਜਿਯਮਾਨੋ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਯੋਗਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਯੋਜਿਤੋ. ਯਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੋ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਇਦਂ ਕਰਣਤ੍ਥਂ ਪਠਮਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਂ ਪਚ੍ਛਾ ਯੋਜੇਸਿ, ਤਂ ਯੋਜਨਾਸੁਖਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਲਿਖਿਤਂ. ਇਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ‘‘ਆਚਰਿਯੇਨ ਲਿਖਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਤਕ੍ਕੋ’’ਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਆਚਰਿਯੋ ਨਾਮ ਆਨਨ੍ਦਾਚਰਿਯੋ ਕਲਸਪੁਰਵਾਸੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਯਥਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ‘‘ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਭਗਵਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਅਥ ਸਵੇਵਚਨਂ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਥੇਰੋ, ਤਥਾਗਤੋ ਸੁਗਤੋਤਿਆਦੀਨਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਅਥ ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਗਹਣੇ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਯੋਜਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪਰਮਗਮ੍ਭੀਰਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਕ੍ਕਮਂ ਅਜਾਨਤਂ ‘‘ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਅਭਿਵਿਞ੍ਞਾਪੇਸੀ’’ਤਿਆਦਿਕਂ (ਪਾਰਾ. ੩੬) ‘‘ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸੁਦਿਨ੍ਨਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੀ’’ਤਿਆਦਿਕਞ੍ਚ (ਪਾਰਾ. ੩੯) ‘‘ਸਾਦਿਯਿ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ. ਨਾਹਂ ਭਗਵਾ ਸਾਦਿਯਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਞ੍ਚ (ਪਾਰਾ. ੭੨) ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਵੋਹਾਰਿਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਦੁਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਪਞ੍ਞਾਪਨਞ੍ਚ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਨੁਜਾਨਨਞ੍ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਵਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਸੁਬੁਦ੍ਧਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਙ੍ਕਾ ਸਮ੍ਭਵੇਯ੍ਯ, ‘‘ਤਥਾ ਕਿਂ ਪਨ ਤੁਯ੍ਹਂ ਛਵਸ੍ਸ ਖੇਲ਼ਾਸਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੩੬) ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਫਰੁਸਵਚਨਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਖੀਣਾਸਵਤ੍ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਙ੍ਕਾ ਸਮ੍ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਦੁਭਯਸਙ੍ਕਾਵਿਨੋਦਨਤ੍ਥਂ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਇਦਮੇਵ ਪਦਦ੍ਵਯਗ੍ਗਹਣਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ – ਕਾਮਂ ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਯੇਵ, ਭਗ੍ਗਸਬ੍ਬਦੋਸਤ੍ਤਾ ਭਗਵਾਵ, ਸੋ ਸਤ੍ਥਾਤਿ. ਪਰਤੋਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਜਾਨਨ੍ਤਾਪਿ ਤਥਾਗਤਾ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤੇ ਸੇਤੁਘਾਤੋ ਤਥਾਗਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੬). ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਣ੍ਹੇਨਪਿ ਕੇਸਿ ਵਿਨੇਮਿ ਫਰੁਸੇਨਪੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੧).

ਅਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁਮ੍ਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਕਦਾਚਿ ਮੂਲਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲਾਨਿ ਨ ਕਦਾਚਿ ਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਵ ਨਯੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ ਹੇਤੂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੦੧ ਆਦਯੋ), ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਂਯੇਵਾਤਿਆਦਿਨਯੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਪੁਚਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਕੁਟ੍ਠਾ, ਤੇ ਮਨ੍ਦਯਤਿ ਨਾਸਯਤੀਤਿ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ. ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵੁਤ੍ਤਸਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਉਪਕਾਰਬਹੁਲਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯਾਤਿ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਹਿਤਤ੍ਥਾਯ. ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਹਿਤੂਪਦੇਸਕੋ ਹਿ ਭਗਵਾ. ਸੁਖਾਯਾਤਿ ਸੁਖਤ੍ਥਾਯ. ਚਾਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਕਾਰਕਸੁਖਸਮ੍ਪਦਾਯਕੋ ਹਿ ਏਸ. ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਵਿਯ. ਲੋਕਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਗੋਪਿਤਾ ਹਿ ਏਸ. ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭਬ੍ਬਪੁਗ੍ਗਲੇ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤੇਯੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮਗ੍ਗਫਲਾਧਿਗਮਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਰਮਤ੍ਥਤ੍ਥਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ, ‘‘ਹਿਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂਸਮ੍ਪਾਪਕਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਗ੍ਗਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਹਿਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਸੁਖਾਯਾਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖਤ੍ਥਾਯ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਸੁਖਾਭਾਵਤੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਙ੍ਘਾਤੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਾਧਿਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਮਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਸਬ੍ਬਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਤਾ. ਕੋਸਮ੍ਬਕਸੁਤ੍ਤੇਪਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੯੨) ‘‘ਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਗਹਿਤਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰਿਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਨਮ੍ਪਿ ਤਾਸਂ ਪਞ੍ਞਾਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭੇਦੋ ਅਤ੍ਥਿ ਧਿਤਿਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀਨਂ ਵਿਯ. ਅਞ੍ਞਾਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਞਾਤਾ, ਅਤ੍ਥਾ ਸੁਤਾਤਿ ਹਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ‘‘ਸੁਤਮੇਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪਾਪਕਾ ਸਮਾਚਾਰਾ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਸੁਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੫੪) ਵਿਯ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇ ਵਾ. ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਭਵੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ. ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਭੂਤਸ੍ਸ. ਕਥਂ ਭੂਤਸ੍ਸ? ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ, ਏਵਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤਸ੍ਸ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋਤਿ ਅਭਿਸਦ੍ਦੇਨ ਯੋਗੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵ ਮੇਤ੍ਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਹੇਤੁ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਮਭਵੇ ਏਵ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀਤਿਵਾਦੀਨਂ ਵਾਦੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਪਣੀਤਾ ਕਾਮਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ, ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਤਦੁਪਗਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇਪਿ ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਾ, ‘‘ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਜਨਕਕਾਰਣਂ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਹੋਤਿ ਜਨਕਂ. ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ‘‘ਯਮ੍ਪਿਚ੍ਛਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੮੭; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੧; ਵਿਭ. ੧੯੦) ਵਚਨਤੋ ਚ. ਤਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੩) ਵਚਨਤੋ ਤਸ੍ਸ ਏਵ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਅਪਿਚ ‘‘ਰੂਪਾਦਿ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾਪਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਪਹਾਨਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਰੂਪਾਦਿ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਕਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਲੋਕੇ ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੦; ਵਿਭ. ੨੦੩) ਚ ‘‘ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਯਮਾਨਾ ਪਹੀਯਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੧; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੪) ਚ. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਪਨ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚੇਵ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਤਣ੍ਹਾਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਇਧ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਸਙ੍ਕਰਭਾਵੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਰੂਪੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ..ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੨੦੨) ਏਤ੍ਥ ‘‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਹੇਤੁਫਲਸਙ੍ਕਰਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ਨ ਸਙ੍ਕਰਦੋਸੋਤਿ ਚੇ? ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਹਿ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ.

ਕਥਂ? ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਏਕੋ ਵਾਰੋ, ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਦੁਤਿਯੋ, ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਤਤਿਯੋ, ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤੀਣਿ ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਸਾਸਵਾਨੀਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥੋ, ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤੀਣਿ ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਸਾਸਵਾਨਿ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਸਾਸਵਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਾਰੋਤਿ. ਆਮ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਥਾਪਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨਿਯੇਯੇਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ, ਸੋ ਚ ਨਯੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ’’ਚ੍ਚੇਵਾਹ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨਿਯਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕੇਸੁ ਵਿਯ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨਿਯੋਵ ਪਮਾਣਂ ਤਤ੍ਥ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ…ਪੇ… ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਵਿਭ. ੨੦੩). ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪਮਾਣਮੇਵ. ‘‘ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੮੬ ਆਦਯੋ) ਵਚਨਤੋ ‘‘ਕਸਿਣਾਨੀ’’ਤਿ ਝਾਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਕੇਚਿ ‘‘ਉਗ੍ਗਹਨਿਮਿਤ੍ਤਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ‘‘ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਾਪਿ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਕੂਲਾਤਿ ਸਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸਤਿਗੋਚਰਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਦ੍ਧਾਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਬਾਹੁਸਚ੍ਚਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਤਾਤਿ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ. ਸਭਾਵਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਤੋ. ਨ ਚਵਤੀਤਿ ਦੇਵੇ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਞਾਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ. ਦਟ੍ਠੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਨ ‘‘ਨਾਹਂ ਗਮਨੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਞਾਤੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲੋਕਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਲੋਕਂ. ਗਮਨੇਨ ਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਸਰੀਰਗਮਨੇਨ, ਅਗਤਿਗਮਨੇਨ ਵਾ ਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਅਰਿਯਗਮਨੇਨ ਲੋਕਨ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾਵ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਤ੍ਥਿ ਪਮੋਚਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਮਿਤਾਵੀਤਿ ਸਮਿਤਕਿਲੇਸੋ. ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿਕਾ. ਯੇ ਕੇਚਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿਕਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਲੁਜ੍ਜਨਪਲੁਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਏਕੋ ਲੋਕੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਹਿ ਸਕਸਕਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਮ. ਪਰਿਹਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚਰਨ੍ਤਿ. ਦਿਸਾਤਿ ਉਪਯੋਗਬਹੁਵਚਨਂ. ਭਨ੍ਤਿ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ. ਕੇ ਤੇ? ਤੇਯੇਵ ਵਿਰੋਚਮਾਨਾ ਪਭਸ੍ਸਰਾ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ. ਅਟ੍ਠ ਲੋਕਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਵ. ‘‘ਸਿਨੇਰੁਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਤਤੋ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਯੁਗਨ੍ਧਰਾਦਯੋ ਸਿਨੇਰੁਂ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰੇਨ ਠਿਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤੋ ਲੋਕਧਾਤੁ ਅਯਂ. ‘‘ਮ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਭੇਦਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਂ, ਆਸਯਾਨੁਸਯਭੇਦਤੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕਂ, ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਾਦਿਪਰਿਮਾਣਤੋ ਓਕਾਸਲੋਕਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਵਿਦਿਤਤ੍ਤਾ ਲੋਕਵਿਦੂ.

ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲੋਕਿਯਂ, ਤੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਲੋਕਂ ਕਥਂ ਅਭਿਵਤਿ? ਅਸਦਿਸਾਨੁਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਯ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯੇ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਗਤਿਕਂ, ਲਹੁਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਚ ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਦ੍ਵਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਵਂਲਹੁਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਰੇਸ ਚਿਤ੍ਤਵਾਰੋ ਪਞ੍ਚਦਸਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ. ਅਗ੍ਗਿਸਿਖਧੂਮਸਿਖਾ ਚ ਨਾਗਾ ਕਿਰ ਸੀਹਲ਼ਦੀਪੇ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦੀਪਕਂ ਪਦਂ ਅਤ੍ਥਪਦਂ. ਏਕਤ੍ਥਦੀਪਕਂ ਪਦਂ, ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਟ੍ਠ ਦਿਸਾ ਨਾਮ ਅਟ੍ਠ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ, ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਵਾ. ਸਤ੍ਥਵਾਹੋ ਸਤ੍ਥਾਤਿ ਨਿਪਾਤਿਤੋ ਯਥਾ ਪਿਸਿਤਾਸੋ ਪਿਸਾਚੋ. ਉਦਕੇ ਮਣ੍ਡੂਕੋ ਅਹਂ ਆਸਿਂ, ਨ ਥਲੇ ਮਣ੍ਡੂਕੋ, ਵਾਰਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਗੋਚਰੋ, ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਤਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੀਸਂ ਦਣ੍ਡੇਨ ਸਨ੍ਨਿਰੁਮ੍ਭਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ. ਅਨਾਦਰਤ੍ਥੇ ਵਾ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ‘‘ਏਤ੍ਤਕੇਨਪਿ ਏਵਰੂਪਾ ਇਦ੍ਧਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗੋ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਿਕਂ ਞਾਣਂ ਨਾਮ ਫਲਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਬੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ. ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ. ਬੋਧੇਤਾਤਿ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਰਿ. ਸੇਟ੍ਠਤ੍ਥਦੀਪਕਂ ਵਚਨਂ ਸੇਟ੍ਠਂ ਨਾਮ, ਤਥਾ ਉਤ੍ਤਮਂ. ਸਚ੍ਛਿਕਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣਵਸੇਨ ਸਯਮ੍ਭੁਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ ਵਾ ਞਾਤਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤਾਤਿਪਿ ਸਚ੍ਛਿਕਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਭਗੀ ਭਗਵਾ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਾਦੀਨਂ. ਭਜੀ ਅਰਞ੍ਞਵਨਪਤ੍ਥਾਨਿ ਪਨ੍ਤਾਨਿ ਸੇਨਾਸਨਾਨਿ. ਭਾਗੀ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਵਿਮੁਤ੍ਤਿਰਸਸ੍ਸ. ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਗਣਭਗ੍ਗਮਕਾਸਿ. ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਨੋ ਭਾਵਿਤਕਾਯੋ. ਭਵਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨ ਤਂ ਗਤੋਤਿ ਭਵਨ੍ਤਗੋ.

‘‘ਲੋਭਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਇਤਿਵੁ. ੧) ਨਯੇਨ ਏਕਕਾਦਿਵਸੇਨਾਗਤੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਦਤਿ. ਸਂਕਿਲੇਸਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਸੁਭੇਸੁ ਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਿਵਿਪਰਿਯੇਸਾ. ਚੀਵਰਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ ਸੇਨਾਸਨਇਤਿਭਵਾਭਵਹੇਤੁ ਵਾ (ਅ. ਨਿ. ੪.੯). ਚੇਤੋਖਿਲਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਕਙ੍ਖਤਿ, ਧਮ੍ਮੇ, ਸਙ੍ਘੇ, ਸਿਕ੍ਖਾਯ, ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਕੁਪਿਤੋਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੧੯; ਵਿਭ. ੯੪੧) ਆਗਤਾ ਪਞ੍ਚ. ਕਾਮੇ ਅਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਕਾਯੇ, ਰੂਪੇ, ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਾਵਦੇਹਕਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ, ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਦੇਵਨਿਕਾਯਂ ਪਣਿਧਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤੀਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੦; ਵਿਭ. ੯੪੧) ਆਗਤਾ ਪਞ੍ਚ ਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ. ਵਿਵਾਦਮੂਲਾਨਿ ਕੋਧੋ ਉਪਨਾਹੋ ਮਕ੍ਖੋ ਪਲ਼ਾਸੋ ਇਸ੍ਸਾ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਮਾਯਾ ਸਾਠੇਯ੍ਯਂ ਥਮ੍ਭੋ ਸਾਰਮ੍ਭੋ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਪਰਾਮਾਸਿਤਾ ਆਧਾਨਗ੍ਗਾਹੀ ਦੁਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਤਾ (ਅ. ਨਿ. ੬.੩੬; ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੫). ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਕੋਧੋ ਮਕ੍ਖੋ ਇਸ੍ਸਾ ਸਾਠੇਯ੍ਯਂ ਪਾਪਿਚ੍ਛਤਾ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਪਰਾਮਾਸਿਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੯੪੪) ਆਗਤਂ. ਤਣ੍ਹਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਰਿਯੇਸਨਾ, ਪਰਿਯੇਸਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਲਾਭੋ, ਲਾਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਏਵਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ, ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਂ, ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ, ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਆਰਕ੍ਖੋ, ਆਰਕ੍ਖਾਧਿਕਰਣਂ, ਦਣ੍ਡਾਦਾਨਸਤ੍ਥਾਦਾਨ…ਪੇ… ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੦੪; ੩.੩੫੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੨੩; ਵਿਭ. ੯੬੩) ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ. ਰੂਪਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਛ, ਤਾ ਕਾਮਭਵਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨੇਵ ਅਟ੍ਠਾਰਸ, ਤਾ ਏਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸੁਪਾਦਾਯ ਅਟ੍ਠਾਰਸ, ਬਾਹਿਰਸ੍ਸੁਪਾਦਾਯ ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਤਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਤਾ ਅਤੀਤੇ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਤਿ ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਸਤਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨੀਤਿ. ਮਾਰੇਤੀਤਿ ਮਾਰੋ, ਪਮਾਦੋ ‘‘ਪਮਾਦੋ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੧) ਵਚਨਤੋ. ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਵਿਨਾਸਨਤੋ ਵਾ ਕਿਲੇਸਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਾਰੋ’’ਤਿ, ਵਧਕੂਪਮਤ੍ਤਾ ਖਨ੍ਧਾਵ ਮਾਰਾ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਜਾਤਿਦੁਕ੍ਖਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਪਨਤੋ, ਜਾਤਸ੍ਸ ਜਰਾਦਿਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ਮਾਰਾ. ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਜੀਵਿਤਮਾਰਣਤੋ ਮਚ੍ਚੁ ਮਾਰੋ. ਅਣਿਮਤਾ ਨਾਮ ਪਰਮਾਣੁ ਵਿਯ ਅਦਸ੍ਸਨੂਪਗਮਨਂ. ਲਘਿਮਤਾ ਸਰੀਰੇਨ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਸੀਘਗਮਨਂ. ਮਹਿਮਤਾ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਦੀਨਮ੍ਪਿਪਾਣਿਨਾ ਪਰਾਮਸਨਾਦਿ. ਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਦੇਸਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਪਕਾਸਨਤਾ, ਲਾਭਕਸ੍ਸਤ੍ਥਸਾਧਨਂ ਵਾ ਪਾਕਮ੍ਮਂ. ਈਸਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਸਯਂਵਸਿਤਾ. ਵਸਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਅਪਰਵਸਿਤਾ. ਯਤ੍ਥਕਾਮਾਵਸਾਯਿਤਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ਥਿਚ੍ਛਤਿ ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਾਵ ਤਦਤ੍ਥਸਾਧਨਂ. ਪੀਲ਼ਨਸਙ੍ਖਤਸਨ੍ਤਾਪਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਮਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਇਦਂ ਚੋਦਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਅਤ੍ਥਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ – ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਅਤ੍ਥਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚੇ? ਅਞ੍ਞਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਆਵਿਭਾਵਤੋ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖੇਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ (ਵਿਭ. ੭੯੪) ਨਯੇਨ ਏਕੇਕਸਚ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਾਪਿ ਸਚ੍ਚਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦) ਨਯੇਨ ਏਕਂ ਸਚ੍ਚਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੇਸੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਵਸੇਨਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਏਕੇਕਂ ਸਚ੍ਚਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਾ ਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਾਵ ਸਭਾਵਤੋ ਪੀਲ਼ਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾ ਤਂ ਆਯੂਹਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮੁਦਯੇਨ ਆਯੂਹਿਤਂ ਸਙ੍ਖਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਸੋ ਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਮਗ੍ਗੋ ਕਿਲੇਸਸਨ੍ਤਾਪਹਰੋ ਸੁਸੀਤਲੋ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ ਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਚ੍ਛਰਾਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸੁਨ੍ਦਰਿਯਾ ਅਨਭਿਰੂਪਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਨ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਭਾਵਤੋ ਆਯੂਹਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਪਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਿਦਾਨਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ ਅਸਪ੍ਪਾਯਭੋਜਨਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਬ੍ਯਾਧਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭੋਜਨਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਵਿਸਂਯੋਗਭੂਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਂਯੋਗਟ੍ਠੋ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਲਿਬੋਧਟ੍ਠੋਤਿ. ਤਥਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਸ੍ਸਾਪਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਅਵਿਵੇਕਭੂਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਿਵੇਕਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ. ਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ. ਇਮਿਨਾ ਹਿ ਅਨਮਤਗ੍ਗੇ ਸਂਸਾਰੇ ਮਗ੍ਗੋ ਨ ਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬੋ, ਸੋਪਿ ਚ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਤੋ ਏਵਾਤਿ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਤਭਾਵੋ ਅਤਿਵਿਯ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਤਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਹਿ ਵਿਸਂ, ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਪਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਨਾਯਂ ਹੇਤੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਅਯਂ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ. ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੋ ਪਰਮਸੁਖੁਮਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ‘‘ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਂ ਵਤ ਮੇ ਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੋ ਅਨੇਕਰੋਗਾਤੁਰਕਪਣਜਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਇਸ੍ਸਰਜਨਸ੍ਸ ਉਲ਼ਾਰਭਾਵੋ ਵਿਯਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ, ਏਕਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਚ ਇਤਰੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਆਵਿਭਾਵਤੋ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਤ੍ਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਉਪਧਿਵਿਵੇਕੋ ਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸਤਾ.

ਪਟਿਪਕ੍ਖਂ ਅਤ੍ਥਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ. ਪਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਅਮਿਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤਾ. ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤੇਨ ਞਾਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦੀਪੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਕਰੁਣਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਂ ਸੋ ਪਵੇਦੇਸੀਤਿ? ਞਾਣਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਿਲੋਕਹਿਤਭੂਤਮੇਵ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸੀਤਿ ਕੀਦਿਸਂ? ‘‘ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਅਨੇਨ ਵਚਨੇਨ ਵਤ੍ਤੁਂ ਅਰਹਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਾਸਨਧਮ੍ਮੋਤਿ ਓਵਾਦਪਰਿਯਤ੍ਤਿ. ਕਿਚ੍ਚਸੁਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਕਿਚ੍ਚਸੁਦ੍ਧਿਯਾ. ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨਾਮ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਂ, ਨਵਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਾਨੀਤਿਆਦਿਕਂ ਵਾ. ਮਗ੍ਗਮੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਤਸ੍ਸ ਪਕਾਸਕਂ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯਂ ਇਧ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਨਾਮ. ਛਸੁ ਅਤ੍ਥਪਦੇਸੁ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਕਾਸਨਂ ਸਙ੍ਕਾਸਨਂ. ਆਦਿਤੋ ਕਾਸਨਂ ਪਕਾਸਨਂ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਂ ਵਿਵਰਣਂ. ਪੁਨ ਵਿਭਾਗਕਰਣਂ ਵਿਭਜਨਂ. ਓਪਮ੍ਮਾਦਿਨਾ ਪਾਕਟਕਰਣਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਣਂ. ਸੋਤੂਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਤੋਸਜਨਨੇਨ, ਚਿਤ੍ਤਨਿਸਾਨੇਨ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਸੁ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਕ੍ਖਰਂ, ‘‘ਏਕਕ੍ਖਰਪਦਮਕ੍ਖਰ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਵਿਭਤ੍ਤਿਅਨ੍ਤਂ ਪਦਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਯਤੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਵਾਕ੍ਯਂ. ਪਦਸਮੁਦਾਯੋ ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ. ਵਿਭਾਗਪਕਾਸੋ ਆਕਾਰੋ ਨਾਮ. ਫੁਸਤੀਤਿ ਫਸ੍ਸੋਤਿਆਦਿ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਪਦੇਸੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ. ਫੁਸਤੀਤਿ ਫਸ੍ਸੋ, ਸੋ ਤਿਵਿਧੋ – ਸੁਖਵੇਦਨੀਯੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੀਯੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨੀਯੋਤਿ. ਏਤੇਸੁ ਅਯਂ ਯੋਜਨਾ – ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਯਤਿ, ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਯਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਤਿ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਵਾ ਸਙ੍ਕਾਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਵਾ ਉਗ੍ਘਾਟੇਤ੍ਵਾ ਪਦੇਹਿ ਵਿਨੇਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਨੇਤਿ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਨੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਵਿਨੇਤਿ ਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋ ਸਕੋ ਸਕੋ ਭਾਵੋ ਪਟਿਵੇਧੋ ਨਾਮ. ਤਂ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਗਮ੍ਭੀਰਤਾਪਟਿਵੇਧਗਮ੍ਭੀਰਤਾਹਿ ਸਾਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵਾ ਦੇਸਨਾਤਿ ਵਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ. ਨਿਦ੍ਦੋਸਭਾਵੇਨ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਚ, ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ. ਆਗਮਬ੍ਯਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਅਧੀਯਮਾਨਾ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਪਾਕਟਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਦੁਰੁਤ੍ਤਸਤ੍ਥਾਨਿ ਅਧੀਯਮਾਨਾਨਿ ਸਮ੍ਮੋਹਮੇਵਾਵਾਹਨ੍ਤਿ.

੨-੩. ਕਚ੍ਚਿ ਖਮਨੀਯਂ ਸੀਤੁਣ੍ਹਾਦਿ. ਕਚ੍ਚਿ ਯਾਪਨੀਯਂ ਯਥਾਲਦ੍ਧੇਹਿ ਜੀਵਿਤਸਾਧਨੇਹਿ ਜੀਵਿਤਂ. ਅਪ੍ਪਾਬਾਧਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪੋਪਸਗ੍ਗਂ, ਅਪ੍ਪਾਤਙ੍ਕਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਰੋਗਂ. ਕਚ੍ਚਿ ਲਹੁਟ੍ਠਾਨਂ ਸਰੀਰਕਿਚ੍ਚੇ. ਕਚ੍ਚਿ ਬਲਂ ਸਮਣਕਿਚ੍ਚੇ. ਕਚ੍ਚਿ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਪ੍ਪਾਬਾਧਤਾਯ, ਅਨੁਕ੍ਕਣ੍ਠਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ. ਸਤ੍ਤਸਟ੍ਠਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੋ, ਉਤ੍ਤਰਾਮੁਖੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਲੋਕਵਿਵਰਣੇ ਜਾਤੇ ਇਧ ਕਿਂ ਓਲੋਕੇਸਿ, ਨਤ੍ਥੇਤ੍ਥ ਤਯਾ ਸਦਿਸੋਪੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਆਸਭਿਂ ਉਤ੍ਤਮਂ. ਉਪਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਦੇਵਾ. ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਭੋਗਵਸੇਨ, ਪਤ੍ਥਨਾਵਸੇਨ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰਾਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਵੇਦਨਾਨੁਰੂਪਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਹਦਯਤਪ੍ਪਨਤੋ ਅਮ੍ਬਰਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ‘‘ਰੂਪਰਸਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾਤਿ ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨਾਹ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਕਸ੍ਸਚਿ ਤੇ ਪਹੀਨਾਤਿ ਮਤ੍ਥਕਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਲੋ ਵਿਯ ਕਤਾ. ਕਥਂ? ਰੂਪਰਸਾਦਿਵਚਨੇਨ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾ, ਤੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਪਿ ਮਤ੍ਥਕਸਦਿਸਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਮਗ੍ਗਸਤ੍ਥੇਨ ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਆਯਤਿਂ ਤਾਲਪਨ੍ਤਿਸਦਿਸੇ ਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾ ਜਾਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁ ਵਿਯ ਕਤਾ. ‘‘ਕੁਸਲਸੋਮਨਸ੍ਸਾਪਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਾ ਕਮ੍ਮਪਥਟ੍ਠਾਨਿਯਾ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ, ਤਤਿਯੇਨ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਕਾਮਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾ. ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਰੂਪਰਾਗਾਰੂਪਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾ. ਅਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮਤਂ ਪਨ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਵਾ ਪਹੀਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕ੍ਖਣੇ, ਝਾਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਕ੍ਖਣੇ ਵਾ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ. ‘‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੧) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਤਤਿਯਵਿਜ੍ਜਾਧਿਗਮਕ੍ਖਣੇ. ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾ ਪਨ ਤੇ ਰੂਪਰਸਾਦਯੋ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਮਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾਤਿ ਏਕਮੇਵਿਦਂ ਅਤ੍ਥਪਦਂ. ਪਠਮਾਯ ਵਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਦਾਯ ਪਹੀਨਾ, ਦੁਤਿਯਾਯ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ, ਤਤਿਯਾਯ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ. ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾ ਯਸ੍ਮਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਯਤਿਂਅਨਉਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਞਾਣੇਨ ਪਹੀਨਾ, ਸਮੁਦਯਞਾਣੇਨ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ, ਨਿਰੋਧਞਾਣੇਨ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ, ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ, ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇਨ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਵਾ ਪਹੀਨਾ, ਦਸ੍ਸਨਮਗ੍ਗੇਨ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ, ਤਿਵਿਧੇਨ ਭਾਵਨਾਮਗ੍ਗੇਨ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾਤਿਆਦਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਰਸਾ ਨ ਉਦ੍ਧਟਾ.

੧੧. ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਨਾਮ. ਅਨੁਕਮ੍ਪਵਚਨਾਨੁਰੂਪਂ ‘‘ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸੂਰਿਯਵਚਨਂ ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ’’ਤਿਵਚਨਾਨੁਰੂਪਂ, ਪਥਵੀਸਮਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਕਾਰਣਂ ‘‘ਕਰੁਣਾਵਿਪ੍ਫਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਬ੍ਬੇ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੁਣੇ ‘‘ਆਰਦ੍ਧਂ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਵੀਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਰੁਣਾਵਿਪ੍ਫਾਰਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਵਰਭੂਰਿਮੇਧਸੋ ਵਰਪੁਥੁਲਞਾਣੋ, ਭੂਰੀਤਿ ਵਾ ਭੂਮਿ, ਭੂਮਿ ਵਿਯ ਪਤ੍ਥਟਵਰਪਞ੍ਞੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਬੁਜ੍ਝਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿਪਿ ਅਧਿਕਰਣੇਨ ਰੁਕ੍ਖੋ ਬੋਧਿ. ਸਯਂ ਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਵਾ ਤੇਨ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ ਬੋਧਿ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ. ਬੁਜ੍ਝੀਯਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਬੋਧਿ. ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਤੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਕਗ੍ਗਤਾਵਸੇਨ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵੋ. ਤਿਕ੍ਖੋਪਿ ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਰੋ ਲਕ੍ਖਂ ਪਤ੍ਵਾ ਕੁਣ੍ਠੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਇਦਂ. ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸੇਨਸ੍ਸ ਖਰਭਾਵੋ, ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸੇਨ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਭਾਵੋ, ਅਨ੍ਤਰਾ ਅਨੋਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾਨਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਭਿਭਵਨਤੋ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸੇਨਸ੍ਸ ਸੂਰਭਾਵੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਗ੍ਗਵਿਜਾਯਨਤ੍ਥਂ ਗਬ੍ਭਗ੍ਗਹਣਕਾਲੋ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਨਨ੍ਤਰਮਨੁਲੋਮਤ੍ਤਾ.

ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋਤਿ ਚ ਅਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭੇਦਭਿਨ੍ਨੋ ਰਾਗੋਵ –

‘‘ਸੇਨਹਾਤ੍ਥ੍ਯਙ੍ਗਮੁਪੇਤਿ,

ਰਤ੍ਤਹਦਯੋ ਰਾਗੇਨ;

ਸਮ੍ਮਗਤੇ ਰਤ੍ਤਕਾਮਮੁਪੇਤਿ,

ਕਾਮਪਤਿਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਮਾਤ੍ਰਾਲਮਤੀ’’ਤਿ –

ਆਦੀਸੁ ਵਿਯ –

ਵਿਭਙ੍ਗੇਯੇਵ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਵਿਭਙ੍ਗਪਾਲ਼ਿਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਪਕਾਰਾਯ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਯੇਨੇਵ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਇਤੋਤਿ ਕਾਮੇਹਿ. ਕਾਯਵਿਵੇਕਾਦੀਸੁ ਉਪਧਿਵਿਵੇਕੋ ਤਤਿਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤਿਯਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਵੇਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਯੋ ਏਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾ ਏਕਤ੍ਥਾ ਏਵਾਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਚੇ? ਅਪ੍ਪਨਾਵਾਰਤ੍ਤਾ ਨ ਪਨੇਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਾਯਵਿਵੇਕਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਗ੍ਗਹਣਂ ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਵਿਵੇਕੋਤਿ ਤਦਙ੍ਗਵਿਵੇਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਅਪ੍ਪਨਾਕਾਲੇਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਵਿਵੇਕੇਨ ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾ ਗਹਿਤਾ, ਇਤਰੇਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਵੇਕੋ ਏਵਾਤਿਪਿ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਲੇਸਕਾਮਤ੍ਤਾ ਵਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ. ਯਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਲੋਕੇ ‘‘ਸਫਲੋ ਰੁਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥੇਵ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਸਾਸਨੇ ‘‘ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਝਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇਸਂ ਵੂਪਸਮਾਤਿ, ਕਿਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਂ, ਉਦਾਹੁ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਨ੍ਤਿ? ਏਤ੍ਥ ਯਦਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਤੇਸਂ ਵੂਪਸਮੋ. ਨ ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਰਹਿਤਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਂ, ਨਤ੍ਥੇਵ ਵੂਪਸਮੋ ਤਤ੍ਥ ਤਦਭਾਵਾਤਿ ਚੇ? ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ’’ਤਿ, ਸਮਤਿਕ੍ਕਮੋਪਿ ਨ ਤੇਸਂਯੇਵ. ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਕਲਸ੍ਸਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਧਮ੍ਮਰਾਸਿਸ੍ਸਾਤਿ ਚੇ? ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਧਮ੍ਮਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਵ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਤੋ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਦ੍ਵਯਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਯੇਵ ਤੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਭਾਵਤੋਤਿ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਅਭਾਵੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਅਪਾਤੁਭਾਵਾ’’ਤਿ, ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨ, ਯੋਗੇਨ ਵਾ ਇਦਂ ਝਾਨਂ ‘‘ਸਮ੍ਪਸਾਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਏਕੋਦਿਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਦ੍ਧਾਸਮਾਧਯੋ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਣੀਤਭੋਜਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ (ਪਾਚਿ. ੨੫੭ ਆਦਯੋ) ਸਪ੍ਪਿਆਦਯੋ ਵਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਸਮਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਪਹਾਯ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਛਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਾਪਾਥੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਪਕਤਿਭਾਵਾਵਿਜਹਨਾਕਾਰਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ. ਨੀਵਰਣਾਦਿਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾਗਹਣੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਮ. ਵਿਚਿਨਨੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਾ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਵ, ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਭੇਦੋ ਨੇਸਂ. ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾਨਮ੍ਪਿ ਏਕਤਾ ਪਞ੍ਞਾਵਸੇਨ, ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਪਨ ਦੁਵਿਧਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾਤਿਆਦਿਨਾ ਭੂਮਿਵਸੇਨ. ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸੇਵ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ. ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਏਵਾਤਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਾਵਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ. ਵੇਦਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਇਤਰਾ ਨਵ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨਾਤਿ ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ. ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਏਕਾਵ ਸਿਯਾ, ਨ ਇਤਰਾ, ਤਥਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾਪਿ. ਵੇਦਨਾਵੀਰਿਯੁਪੇਕ੍ਖਾਨਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ. ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਤਥਾ ਸੇਸਾ. ਵੇਦਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਪਨ ਸਿਯਾ ਅਕੁਸਲਾਪਿ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਵਸੇਨ. ਦਸਪੇਤਾ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋਵ ਧਮ੍ਮਾ ਵੀਰਿਯਵੇਦਨਾਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤਞਾਣਵਸੇਨ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੇਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਚੇ? ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ. ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਰੀਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਰੀਤਾਕਾਰੇਨ ਅਨੁਭਵਤੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਏਕਂਯੇਵ ਕਸਿਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਉਪਕਾਰਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਗਤਾਤਿ ਸਤਿਸੀਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ, ਵਿਗਤਵਲਾਹਕਾਦਿਨਾ ਸੋਮ੍ਮਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਵਲਾਹਕਾਦਿਨਾ ਕਾਲੁਸ੍ਸਿਯੇ ਸਤਿਪਿ ਦਿਵਾ ਵਿਯ ਅਨੁਪਕਾਰਿਕਾ ਨ ਹੋਤਿ ਰਤ੍ਤਿਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤੇਨ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸੂਰਿਯਪ੍ਪਭਾਭਿਭਵਾ, ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਲਾਭਾਤਿ ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਹੇਤੂ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਾਯ ਕਾਰਣਂ. ਸੋਮ੍ਮਭਾਵੇਨ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤੇਨ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਸਭਾਗਤਾਯ ਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਜਾਤਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਕੇ.

ਝਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧੨. ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ਝਾਨਾਨਂ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਤ੍ਥਾਨੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਕੁਸਲਾਨਂ ਭਵੋਕ੍ਕਮਨਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਭਵੋਕ੍ਕਮਨਤ੍ਥਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ਸੇਸਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ‘‘ਪਾਦਕਤ੍ਥਾਨੀ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਾਦਕਾਨੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨ ਪਾਦਕਭੂਤਾਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਭਵੋਕ੍ਕਮਨਤਾਵਹਤਂ, ਇਤਰੇਸਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਪਾਦਕਤਾਵਹਤਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ਜਵਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਾਨਿ ਸਮਾਨਾਨਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਾਨਿ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਾਨਿ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿਪਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਤਥਾ ਪਾਦਕਾਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਹਿ ਚਤੁਤ੍ਥਮੇਵ ਪਾਦਕਂ, ਨ ਇਤਰਾਨਿ. ਤੇਸੁ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਪਾਦਕਂ, ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ, ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਪਠਮਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨੀ’’ਤਿ ਯਥਾਲਾਭਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵਿਨਯਨਿਦਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਵੇਰਞ੍ਜਨਿਵਾਸਕਪ੍ਪਨਂ;

ਸਤ੍ਥੁ ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ, ਵਿਜ੍ਜਤ੍ਤਯਮਾਹ ਵੇਰਞ੍ਜੇ.

ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਵਿਨਯੇ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ). ਸੀਲਵਤੋ ਹਿ ਸੀਲਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ ਰਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਦਿਵਾਠਾਨੇਸੁ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਿਸਜ੍ਜਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤੀਤਕਿਰਿਯਾਨੁਸ੍ਸਰਣਬਹੁਲਤਾਯ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਵਿਜ੍ਜਾ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ. ਤਥਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤਿਪਰਿਗ੍ਗਹਣਸੀਲਤਾਯ ਚੁਤੂਪਪਾਤਞਾਣਂ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ, ਉਦਕਾਦੀਸੁ ਸੁਖੁਮਤ੍ਤ ਦਸ੍ਸਨਸੀਲਤਾਯ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਂ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਵਿਧਮੇਥੁਨਸਂਯੋਗਪਰਿਵਜ੍ਜਨੇਨ, ਕਾਮਾਸਵਾਦਿਪਰਿਵਜ੍ਜਨੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਖਣ੍ਡਾਦਿਭਾਵਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਨਯਨਿਦਾਨੇ ਵਿਜ੍ਜਤ੍ਤਯਮੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਯੇਸਞ੍ਚ ਗੁਣਾਨਂ ਦਾਯਕਂ ਅਹੋਸਿ, ਤੇਸਂ ਏਕਦੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਿਜ੍ਜਤ੍ਤਯਪਟਿਲਾਭਮਤ੍ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾਤਿ.

ਸੋ ਏਵਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਪੁਰਿਮਜ੍ਝਾਨਤ੍ਤਿਕਮੇਵ, ਤਥਾਪਿ ਕੇਵਲਂ ਪੁਰਿਮਜ੍ਝਾਨਤ੍ਤਿਕਮੇਵ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਵਨ੍ਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਕ੍ਕਮਨਿਦਸ੍ਸਨਮੇਤਂ, ਇਮਿਨਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਧਿਗਮਾਦਿਨਾ ਕਮੇਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ, ਤਂ ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਸਮ੍ਭਾਰਭੂਮਿਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੩੮੧) ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਝਾਨਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪੀਤਿਫਰਣੇਨ ਚ ਸੁਖਫਰਣੇਨ ਚ ਸੁਖਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਲਹੁਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਓਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਲਹੁਮੁਦੁਕਮ੍ਮਞ੍ਞਕਾਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਇਦ੍ਧਿਲਾਭਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨਤੋ ਸਮ੍ਭਾਰਭੂਮਿਯੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਪਨ ਇਦ੍ਧਿਲਾਭਾਯ ਪਕਤਿਭੂਮਿ ਏਵਾ’’ਤਿ. ਇਦਮੇਵ ਵਾ ਅਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਾਨੀ’’ਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾ ਏਵਨ੍ਤਿ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਕਤਿਭੂਮੀਤਿ ਚੇ? ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਤੋ ਪਰਸ੍ਸ ਸਮਾਹਿਤਾਦਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤੇ ਪਕਤਿਭੂਮਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕੇ ਜਾਤੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਾਯ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਅਭਿਨੀਹਾਰਕ੍ਖਮਂ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਧਿਗਮਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨੀਹਰਤਿ. ਕਸਿਣਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਭਿਮੁਖਂ ਪੇਸੇਸਿ. ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਪਨ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਤੋ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਞਾਣਾਦੀਨਂ ਨੀਹਰਣਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਭਿਨੀਹਾਰਕ੍ਖਮਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਕਪ੍ਪਿਤੋ.

ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਏਵਂ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੇਤਿ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ, ਨੀਵਰਣਦੂਰੀਭਾਵੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮੇਨਾਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਕਿਚ੍ਚਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤੋ. ਅਯਂ ਯੋਜਨਾ ਪਠਮਵਿਕਪ੍ਪੇ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ‘‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧਨਿਵਾਰਣਤੋ. ਤੇਨੇਵ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਭਾਵੇਨ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਚ੍ਛਾਵਚਰਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਹੋ ਵਤਾਹਂ ਆਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚੇਵ ਆਪਨ੍ਨੋ ਅਸ੍ਸਂ, ਨ ਚ ਮਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਜਾਨੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬੦) ਨਯੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਇਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਕੋਪਅਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਅਨਙ੍ਗਣੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਇਚ੍ਛਾਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਅਧਿਗਮਾਯ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ ‘‘ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੩੪) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਪਗੇਵ ਇਚ੍ਛਾਵਚਰਾ ਕੋਪਅਪਚ੍ਚਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਝਾਨਪਟਿਲਾਭਪਚ੍ਚਨੀਕਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਇਚ੍ਛਾਵਚਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਨ ‘‘ਝਾਨਪਟਿਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਇਚ੍ਛਾਵਚਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਪਮਾਦਲੇਖੋ, ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਚ ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਸਤ੍ਥਾ ਮਮਞ੍ਞੇਵ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਯੋ ਤਦਤ੍ਥੋ ਲਿਖਿਤੋ, ਸੋ ਦੁਲ੍ਲਿਖਿਤੋ. ਨ ਹਿ ਝਾਨਪਟਿਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ ਕੋਪਾਦਯੋ ਅਨਙ੍ਗਣਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੭ ਆਦਯੋ) ਵੁਤ੍ਤਾ, ‘‘ਨ ਚ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਝਾਨਲਾਭਿਨੋ ਤਦਭਾਵਾ’’ਤਿ ਆਚਰਿਯੋ ਵਦਤਿ, ਤਂ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਜਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰਵਿਸੇਸਾ ਚੇਭਾਸਂ ਅਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਪਰਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨਤਦੁਪਸਮਤ੍ਤਦੀਪਨਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਨ੍ਤਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ, ਚੁਤੂਪਪਾਤਞਾਣੇਨ ਪਰਸ੍ਸ ਚ ਲੋਕਸ੍ਸ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣੇਨ ਤਦੁਭਯਵੂਪਸਮਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨਤੋ ਅਤ੍ਤਸਿਨੇਹਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਰਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨਤੋ ਪਰੇਸੁ ਕੋਪਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ, ਤਤਿਯੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨਤੋ ਮੋਹਪਰਿਚ੍ਚਾਗਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਨਾਨਾਗੁਣਵਿਸੇਸਦੀਪਨਤੋ ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਲੋਕਿਯਾਭਿਞ੍ਞਾਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਇਧ ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਯਸ੍ਮਾ ਅਤੀਤਜਾਤਿ ਏਵ ਨਿਵਾਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤੀਤਜਾਤੀਸੂ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਨ, ਜਾਤਿਯਾ ਏਕਦੇਸੇਪਿ ਨਿਵਾਸਵੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨੇਨ ਸਕਲਜਾਤਿਯਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਮੇਵ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਦੇਕਦੇਸਾਨੁਸ੍ਸਰਣਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਏਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ ਕਤਂ ਓਕਾਸਾਦਿਸਙ੍ਗਹਤ੍ਥਞ੍ਚ. ‘‘ਛਿਨ੍ਨਵਟੁਮਕਾਨੁਸ੍ਸਰਣਾਦੀਸੂ’’ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਿਵੁਤ੍ਥਲੋਕਧਾਤੁਦੀਪਰਟ੍ਠਨਗਰਗਾਮਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਪਨ ‘‘ਤੇਸਂ ਛਿਨ੍ਨਵਟੁਮਕਾਨਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸੀਲਾਦੀਨਿ ਨ ਭਗਵਤਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਕਾਲੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਲੋਕਿਯਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਨੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਾਧਿਕਾਰੇ ‘‘ਅਰਿਯਾਨਂ ਉਪਵਾਦਕਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸਮੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਰਿਯੇ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਨੁ ਏਸ ਵਿਜ੍ਜਾਧਿਕਾਰੋਤਿ ਚੇ? ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਸਤਿਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ, ਅਤੀਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਤਿਯਾ ਵਿਸੇਸਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ਚ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਨੁਸ੍ਸਰਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਾਨ-ਮਤੀਤੇਸ੍ਵਸ੍ਸ ਸਰਤਿ;

ਅਨਾਗਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਸਰਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾਨ ਪਣਿਧੀ’’ਤਿ.

ਆਚਰਿਯਕੁਮਾਰਿਤੇਨ ਸਿਲੋਕੋਪਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਤਤ੍ਥ ਰਾਗੇ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤਰੇ ਤੇਜੋਸਂਵਟ੍ਟੋ. ਦੋਸੇ ਆਪੋਸਂਵਟ੍ਟੋ. ਮੋਹੇ ਵਾਯੋਸਂਵਟ੍ਟੋ. ਕੇਚਿ ‘‘ਦੋਸੇ ਤੇਜੋਸਂਵਟ੍ਟੋ, ਰਾਗੇ ਆਪੋਸਂਵਟ੍ਟੋ, ਮੋਹੇ ਵਾਯੋਸਂਵਟ੍ਟੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਅਮੁਤ੍ਰਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਵਚਨਂ ਵਾ ਭਵਾਦਿਨਿਯਮੇਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਭਵੇ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਂਨਾਮੋ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਮੂਲਕਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਗੋਚਰਨਿਵਾਸਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਫਲਭੋਜਨੋ ਸਯਂਪਤਿਤਫਲਾਹਾਰੋ. ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਪਰਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਵਾਤਿ ਪਣਿਧਾਨਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ. ਪਟਿਨਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਂ ਨ ਹੋਤਿ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਲਾਭੀਨਂ ਪਨੇਤਂ ਆਨੁਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨ’’ਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਮੁਤ੍ਰਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਠਮਯੋਜਨਾਯਂ ਸੀਹੋਕ੍ਕਨ੍ਤਵਸੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਅਨੁਲੋਮਵਸੇਨ. ‘‘ਪਟਿਲੋਮਵਸੇਨਾ’’ਤਿਪਿ ਲਿਖਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ. ਸੀਹੋਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਨੇਕਾਸੁ ਕਪ੍ਪਕੋਟੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਾਧਾਰਣੇਨ ਫਲਸਾਧਾਰਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਆਦਰਂ ਜਨੇਤਿ, ਅਤ੍ਤਾਨਮੇਵੇਕਂ ਉਕ੍ਕਂਸੇਤੀਤਿ ਵਚਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਖੋ ਪਨ ਤਥਾਰੂਪਾਨਂ ਅਰਹਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੇ ਏਵ ਨਿਯੋਜੇਤਿ. ਪਠਮਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਦਾਤਿ ਵਚਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਸ੍ਸ ਬਹੁਪਟਲਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਨ ਅਟ੍ਠਗੁਣਿਸ੍ਸਰਿਯਾਦਿਨਾ ਅਨਭਿਨਿਬ੍ਭਿਦਂ ਦੀਪੇਤਿ.

ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧੩. ‘‘ਚੁਤੂਪਪਾਤਞਾਣਾਯਾ’’ਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤਿ. ਨ ਚੁਤਿਂ ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੩) ਵਚਨਂ ਵਿਯ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਮਿਦਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰੇਨ ਦਿਬ੍ਬਂ. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਕੇਚਿ ਆਚਰਿਯਾ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਚਕ੍ਖੂ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪਟਿਸੇਧਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਮਹਾਜੁਤਿਕਤ੍ਤਾ ਮਹਾਗਤਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤੇਸੁ ‘‘ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥਾਨੁਸਾਰੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਾਦਸਨ੍ਨਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਭਾਵੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਮਹਾਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਇਦਂ ਨੁ ਖੋ ਕਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੩੬ ਆਦਯੋ) ‘‘ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਧਿਕਰਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਚਵਿ, ਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਚੁਤੇ ਓਭਾਸੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ ਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ. ਤਤੋ ‘‘ਰੂਪਾਨਿ ਮੇ ਪਸ੍ਸਤੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਾਨਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਨਸਿ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਅਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਤਤੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ ਆਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਹਿਮਵਨ੍ਤਾਦੀਸੁ ਦਾਨਵਰਕ੍ਖਸਾਦਯੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਛਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਮਯਾ ਦਿਟ੍ਠਭਯਂ ਪਕਤਿਯਾ ਓਲੋਕਿਯਮਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਦਿਟ੍ਠੇ ਕਿਂ ਨਾਮ ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਉਪ੍ਪਿਲਾਵਿਤਤ੍ਤਂ ਉਦਪਾਦਿ. ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਪਨ ‘‘ਉਪ੍ਪਿਲਂ ਦਿਬ੍ਬਰੂਪਦਸ੍ਸੇਨੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਤਂ ਦੁਵੁਤ੍ਤਂ ਪਰਤੋ ਅਭਿਜਪ੍ਪਾਵਚਨੇਨ ਤਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਤੋ’’ਤਿ ਆਚਰਿਯੋ ਵਦਤਿ. ਤਤੋ ਛਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਮਯਾ ਵੀਰਿਯਂ ਦਲ਼੍ਹਂ ਪਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਤੇਨ ਮੇ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਿਲਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਸਿਥਿਲਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਕਾਯਦਰਥੋ ਕਾਯਾਲਸਿਯਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਚਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਾਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਤ੍ਥ ਦੋਸਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਅਤਿਲੀਨਵੀਰਿਯਂ ਉਪਦਾਦਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਪਹਾਯ ਸਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਵੀਰਿਯੇਨ ਛਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਭਯਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤਾਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਹਾਯ ਦੇਵਲੋਕਾਭਿਮੁਖਂ ਆਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਦੇਵਸਙ੍ਘਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਾ ਅਭਿਜਪ੍ਪਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਤੋ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਏਕਜਾਤਿਕਰੂਪਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਜਪ੍ਪਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਾਨਿ ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਦੇਵਲੋਕਾਭਿਮੁਖਂ, ਕਾਲੇਨ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਾਭਿਮੁਖਂ ਆਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਤੋ ‘‘ਨਾਨਾਵਿਧਰੂਪਾਨਿ ਮੇ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਾਨਿ ਅਭਿਜਪ੍ਪਾਦਿਭਯਾ ਇਟ੍ਠਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਂ ਪਹਾਯ ਏਕਜਾਤਿਕਮੇਵ ਰੂਪਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਥਾ ਕਰੋਤੋ ਅਭਿਨਿਜ੍ਝਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਨਂ ਉਦਪਾਦਿ ਏਵਂ ਪਹੀਨਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸ੍ਸਾਪਿ ਅਨਧਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ. ਓਭਾਸਞ੍ਹਿ ਖੋ ਜਾਨਾਮਿ, ਨ ਚ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿਆਦਿ ਜਾਤਂ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਦਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮੋਭਾਸਮੇਵ ਮਨਸਿ ਕਰੋਮਿ, ਤਦਾ ਓਭਾਸਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਮਿ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਾਨਿ ਨ ਚ ਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਰੂਪਦਸ੍ਸਨਕਾਲੇ ਚ ਓਭਾਸਂ ਨ ਜਾਨਾਮੀਤਿ. ਕਿਮਤ੍ਥਮਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਹਿ ਏਤਂ ਉਪਕ੍ਕਿਸੇਸਗਤਨ੍ਤਿ? ਨ ਕੇਵਲਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਜਹਨਮੇਵੇਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਯੇਨ ਇਦਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਜਹਿਂ, ਨ ਮਯ੍ਹਂ ਤਦਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਮਾਨੁਸਕਂ ਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਭਾਵਾਤਿਕ੍ਕਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਯਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣਂ, ਵਣ੍ਣਮਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਞ੍ਚ ਉਪਮੇਤਿ. ਵਣ੍ਣਮਤ੍ਤੇ ਹੇਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ, ਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੨੭) ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤੇਸੁ, ਹੀਨਜਾਤਿਆਦਯੋ ਮੋਹਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਵਿਪਾਕੋ. ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਭਵੇ ਅਹੇਸੁਂ, ਸਮ੍ਪਤਿ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾਤਿ ਏਵਂ ਪਾਠਸੇਸੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗਞਾਣਞ੍ਹਿ ਏਕਨ੍ਤਮਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਲ੍ਲਕੋਤਿ ਸਮਣਾਨਂ ਸਾਰੁਪ੍ਪਮਸਾਰੁਪ੍ਪਂ, ਲੋਕਾਚਾਰਂ ਵਾ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਗੁਣਪਰਿਧਂਸਨੇਨ ਗਰਹਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਨਿਯਤੋ ਸਮ੍ਬੋਧਿਪਰਾਯਨੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੧; ੫.੯੯੮, ੧੦੦੪) ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ ਮਗ੍ਗਾਵਰਣਂ ਕਾਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਫਰੁਸਵਚਨਂ ਯਦਿ ਕਥੇਯ੍ਯ, ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਮ੍ਪਿ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਤੇਨ ਸੋ ਅਪਾਯੁਪਗੋਪਿ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ‘‘ਵਾਯਾਮਂ ਮਾ ਅਕਾਸੀਤਿ ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗਾਵਰਣਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੇਨ ਅਪਾਯਦ੍ਵਾਰੋ ਪਿਹਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਸਗ੍ਗਾਵਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ. ‘‘ਪਾਕਤਿਕਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਵੁਦ੍ਧਿ ਹੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ, ਯੋ ਅਚ੍ਚਯਂ ਅਚ੍ਚਯਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਕਰੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੭੦; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੫੧) ਵਚਨਤੋ ਪਾਕਤਿਕਂ ਅਹੋਸੀਤਿ ਏਕੇ. ਸਚੇ ਸੋ ਨ ਖਮਤੀਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦੀਨਂ ਖਨ੍ਤਿਗੁਣਸ੍ਸ ਮਨ੍ਦਤਾਯ ਵਾ ਆਯਤਿਂ ਤਸ੍ਸ ਸੁਟ੍ਠੁ ਸਂਵਰਤ੍ਥਾਯ ਵਾ ਅਕ੍ਖਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਾਨਂ ਵਾ ਆਯਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦਿਨੋ ਅਭਾਵਾ ਕਾਲਕਞ੍ਚਿਕਾ ਅਸੁਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ‘‘ਇਤੋ ਭੋ ਸੁਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਾ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੮੩) ਵਚਨਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਗਤਿਪਿ. ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਮੇਵ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧੪. ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇਤਿ ਕਿਂ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤੇ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ ਯਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਪੁਰਿਮਵਿਜ੍ਜਾਦ੍ਵਯਂ ਅਧਿਗਤਂ, ਤਦੇਵ ਪੁਨ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਅਭਿਨਵਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇਤਿ ਇਧ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਯਦਿ ਤਦੇਵ ਪੁਨ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਅਭਿਨਵਂ ਕਤਂ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਂ ਨਿਰੋਧਪਾਦਕਂ ਸਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕਂ ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਦਾਯਕਂ ਇਧ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਧ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਇਧ ਤਥਾਵਚਨਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਬ੍ਬਗੁਣਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ, ਨ ਪਠਮਵਿਜ੍ਜਾਦ੍ਵਯਮਤ੍ਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਮਗ੍ਗਙ੍ਗਝਾਨਙ੍ਗਪਟਿਪਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖਵਿਸੇਸਨਿਯਮੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨੀਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਨਿਯਮੇਨ ਅਹੋਸੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਮਿਧ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਮਤ੍ਤੇਨ. ਪਰਿਯਾਯਤੋਤਿ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਕਾਰੇਨ. ‘‘ਇਮੇ ਆਸਵਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਵਾਰੋ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਆਰਦ੍ਧੋ? ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਞਾਣਾਯਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਾਰਾਨੁਲੋਮਨਤ੍ਥਂ. ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦਂ ਏਕਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਞ੍ਹਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨਂ, ਤਦੇਵ ਅਪਰਭਾਗੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਞ੍ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਵ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਭੁਞ੍ਜਮਾਨੋ ਏਵ ਹਿ ਭੋਜਨਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਨਾਮ. ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਮਗ੍ਗਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਫਲਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਪਹੀਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਅਯਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਰੂਪਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ ਸਰੂਪਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਅਤ੍ਥਤੋ. ਤੇਨੇਵ ਅਨ੍ਤੇ ‘‘ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਦੇਸਨਂ ਅਕਾਸਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਤਥਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਂ ਹੋਤੀਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ ਨਾਮ. ‘‘ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਗਤਂਸਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤਂਸਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਉਪਾਸਕਤ੍ਤਪਟਿਵੇਦਨਾਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧੫. ਕਣ੍ਣਸੁਖਤੋ ਹਦਯਙ੍ਗਮਤੋਤਿ ਵਚਨਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਤੋਤਿਆਦਿ ਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ, ਕਣ੍ਣਸੁਖਤੋਤਿ ਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਆਪਾਥਾਰਮਣੀਯਤੋਤਿ ਞਾਣਾਪਾਥਾਰਮਣੀਯਤੋ. ਸਯਮੇਵ ਹੇਟ੍ਠਾਮੁਖਜਾਤਂ ਵਾ, ਮਗ੍ਗੋ ਪਨ ਅਸੋਕੋ ਹੋਤਿ. ਤਦਾ ਹਿ ਸੋਕੋ ਪਹੀਯਮਾਨੋ. ਚਰਿਯਾਦਿਅਨੁਕੂਲਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਂ. ‘‘ਮਧੁਰਮਿਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਮਿਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਧਿਕਂ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਰਾਗਵਿਰਾਗਮਿਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਮਿਮਂ ਉਪੇਹੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਧਮ੍ਮਮੇਵ ਸਰਣਤ੍ਥਮੁਪੇਹੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਕਿਰਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਰਣਗਤਾਨਂ ਤੇਨੇਵ ਸਰਣਗਮਨੇਨ ਭਯਂ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਪਰਿਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਸਰਣਂ ਨਾਮ. ਤਪ੍ਪਸਾਦਤਗ੍ਗਰੁਤਾਦੀਹਿ ਵਿਹਤਕਿਲੇਸੋ ਤਪ੍ਪਰਾਯਨਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸਰਣਗਮਨਂ. ਤਂਸਮਙ੍ਗੀਸਤ੍ਤੋ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਪਭੇਦੇਨ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਸਰਣਗਮਨਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਦਿਟ੍ਠਸਚ੍ਚਾਨਂ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਸਰਣਗਮਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਸਕਲੇਪਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ ਇਜ੍ਝਤਿ. ਲੋਕਿਯਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਸਰਣਗਮਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਇਜ੍ਝਤਿ. ਤਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ ਸਦ੍ਧਾਪਟਿਲਾਭੋ ਸਦ੍ਧਾਮੂਲਿਕਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਨਿ ਵਿਪਾਕਫਲਂ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯੋ ਆਨਿਸਂਸਫਲਂ. ‘‘ਯੋ ਚ ਬੁਦ੍ਧਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੯੦-੧੯੨) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਲੋਕਿਯਸ੍ਸ ਭਵਭੋਗਸਮ੍ਪਦਾ. ‘‘ਯੇ ਕੇਚਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤਾਸੇ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੨; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੩੭) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਲੋਕਿਯਸਰਣਗਮਨਂ ਤੀਸੁ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਸਂਸਯਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਾਦੀਹਿ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਮਹਾਜੁਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਮਹਾਵਿਪ੍ਫਾਰਂ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਸਂਕਿਲੇਸੋ. ਲੋਕਿਯਸ੍ਸ ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋ ਭੇਦੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਸਤ੍ਥਾਰਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਾਦੀਹਿ ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲੋ. ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾਯ, ਸੋ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਅਫਲੋ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਨੇਵਤ੍ਥਿ ਭੇਦੋ. ਭਵਨ੍ਤਰੇਪਿ ਹਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਨ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਯੋ ਕੋਚਿ ਸਰਣਗਤੋ ਗਹਟ੍ਠੋ ਉਪਾਸਕੋ. ਰਤਨਤ੍ਤਯਉਪਾਸਨਤੋ ਉਪਾਸਕੋ. ਪਞ੍ਚ ਵੇਰਮਣਿਯੋ ਸੀਲਂ. ਸਤ੍ਥਸਤ੍ਤਮਂਸਮਜ੍ਜਵਿਸਵਾਣਿਜ੍ਜਾਰਹਿਤਂ ਧਮ੍ਮੇਨ ਜੀਵਿਕਂ ਆਜੀਵੋ. ਵੁਤ੍ਤਸੀਲਾਜੀਵਵਿਪਤ੍ਤਿ ਵਿਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਵਿਪਰੀਤਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ.

੧੬. ਲਚ੍ਛਾਮ ਨੁ ਖੋਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮ ਨੁਖੋ ਨੋਤਿ ਸਮਿਦ੍ਧੇ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਤਤ੍ਥ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ. ਪਗ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਪਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਹੋ, ਤੇਨ ਪਗ੍ਗਹੇਨ ਪਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮਾਦਾਯੇਵਾਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਨ ਚ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਪੁਨ ਪਾਕਂ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਕ੍ਕਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਉਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਭਤ੍ਤਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾਪਿ ਪਿਧੇਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਧਕਂ. ‘‘ਸਾਵਕਾਨਂ ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨੇਨ ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਪਚ੍ਛਾ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੋਪਿ ਤਂ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਭਗਵਤਾ ਬਹੂਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਨ ਸਮੇਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ਥੇਰੋ ਪਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਪ੍ਪਹੋਨਕਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਭਗਵਾਪਿ ‘‘ਨ ਤਾਵ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀ’’ਤਿ ਭਦ੍ਦਾਲਿਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੩੪; ਆਦਯੋ) ਵਿਯ ਏਕਚ੍ਚੇਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਇਧੇਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਸਾਮਮ੍ਪਿ ਪਚਨਂ ਸਮਣਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਨ ਹੋਤਿ ਨ ਚ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਞ੍ਚ, ਤਥਾ ‘‘ਰਤ੍ਤਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾ ਵਸ੍ਸਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਾਨਿ ਚ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਧੇਵੇਦਂ ਪਾਲ਼ਿਠਪਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਚਾਰਿਤਂ, ਤਂ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਕਿਨ੍ਤੁ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਠਪਨਵਿਰੋਧਵਿਚਾਰਣਾ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨਾ ਵਿਯ ਮਮ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇ ਵੁਤ੍ਤਪਾਠਤ੍ਤਾ. ਰਤ੍ਤਿਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਸਤ੍ਤਾਹਕਿਚ੍ਚਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਸਤ੍ਤਾਹਕਰਣੀਯੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾ ਵਸ੍ਸਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾ ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਨ ਕਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਿਰ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਸ੍ਸਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਸਤ੍ਤਾਹਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਏਕੇ. ਵਿਨਯਧਰਾ ਪਨ ਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਇਮਾਯ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਦਿਪਟਿਪਦਾਯ ਪਸਨ੍ਨਾ. ਸਾਲੀਨਂ ਵਿਕਤਿ ਸਾਲਿਵਿਕਤਿ.

੧੭-੮. ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋਤਿ ਬਹੁਫਲੋ. ‘‘ਖੁਦ੍ਦਂ ਮਧੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠੋ. ਥੇਰਂ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਾਪੇਤੁਂ ਪੁਚ੍ਛੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਚਰਿਯੋ ਯਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਆਣਾਯ ਠਿਤਾਨਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਤਾਦਸ੍ਸਨਂ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਨਿਵਾਸਪ੍ਪਯੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਰਾਜਗਹੇ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਞ੍ਚਾਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥ ਵਿਤਕ੍ਕੁਪ੍ਪਾਦੇ ਏਕਤੋ ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕਾਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਚਿਰਂ, ਠਿਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਚਿਰਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ.

ਕਾਮਂ ਹਿਨੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹਾਯਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਹੇਤੁ, ਤਥਾਪਿ ਇਧ ਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਫਲਂ ਹਿਨੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਹੇਤੁ. ਤਥਾ ਘਟਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਤਿ ਘਟੋ. ਕਿਲਾਸੁਨੋਤਿ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵੇਨ ਅਵਾਵਟਾ. ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਵਿਸਭਾਗੇਹਿ. ਆਗਾਮਿਨਿਯਾ ਅਨਾਗਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮੇਸਂਯੇਵ ਨੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਾਵਸਾਸਨਪਰਿਯਨ੍ਤਾਤਿ ਯਾਵ ਬੁਦ੍ਧਾ ਧਰਨ੍ਤਿ, ਤਾਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਤ੍ਤਿਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਵ ਉਚ੍ਚਾ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਚ੍ਚਨੀਚਉਲ਼ਾਰੁਲ਼ਾਰਭੋਗਾ’’ਤਿ. ‘‘ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਉਪਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਉਪਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਇਚ੍ਚੇਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਮਾਗਧੇ ‘‘ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਾਯਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਆਸਵੇਹੀਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਬਹੁਵਚਨਂ. ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਂਸੂਤਿ ਕਮ੍ਮਕਾਰਕੇ. ਵਿਮੋਚਿਤਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋਤਿ ਆਚਰਿਯੋ. ਆਸਵੇਹੀਤਿ ਪਦਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤੇ ਕਰਣਵਚਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਅਤ੍ਥੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਯਦਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਨਾਸਵਤਾ, ਲੋਕੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ਅਨਾਸਵਾ ਸਿਯੁਂ. ਨ ਹਿ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਨਿ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਾਸਵਵਸੇਨ ਸਾਸਵਾਨੀਤਿ ਚੇ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾਸਵਵਸੇਨ ਸਾਸਵਂ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਸਵਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਾਨੁਭਾਵਤ੍ਤਾ ਫਲਾਨਿ ਸਾਸਵਾਨਿ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ? ਨ, ਆਸਵਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਾਨੁਭਾਵਾਗਤਫਲਤ੍ਤਾ. ਭਿਂਸਨਸ੍ਸ ਕਰਣਂ ਭਿਂਸਨਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਿਂਸਨਕਤਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਂਸਨਕਿਰਿਯਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਂ, ਪੁਰਿਸਲਿਙ੍ਗਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇਤਿ ਏਤ੍ਥ –

‘‘ਚਮ੍ਮਨਿ ਦੀਪਿਨਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਦਨ੍ਤੇਸੁ ਹਨ੍ਤਿ ਕੁਞ੍ਜਰਂ;

ਵਾਲੇਸੁ ਚਾਮਰਿਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਸਿਙ੍ਗੇਸੁ ਸਰਭੋ ਹਤੋ’’ਤਿ. –

ਅਧਿਕਰਣਂ.

੨੦-੨੧. ਨਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਕਾਰਣੇ ਕਥਿਤੇ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਤਥਾਪਿ ਤਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਾਯ ਓਕਾਸਕਾਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨੋਕਾਸਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਪੁਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ‘‘ਕੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਭਗਵਾਪਿ ਯਾਚਨਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤੁਕਾਮੋ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ. ‘‘ਆਸਵਟ੍ਠਾਨੀਯਾ ਸਙ੍ਘੇ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਰਤ੍ਥਵਸੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਥੇਰੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਰਾਜਗਹੇ, ਸਮ੍ਪਤਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਕਾਚਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਦਰੇਨ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਯਾਚਯਮਾਨਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਆਦਰੇਨੇਵ ‘‘ਆਗਮੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਯਾਚਾਹਿ, ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਾਵ ਮਯਾ ਤੇ ਯਾਚਨਾ, ਪੁਬ੍ਬੇਨਨੁ ਤਵਯਾਚਨਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਤਾਵ ਮਯਾ ਏਤ੍ਤਕੇ ਕਾਲੇ ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਿ, ਨ ਤਾਵ ਮੇ ਸਾਵਕਾਨਂ ਆਣਾਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਾਨੁਜਾਨਨਕਾਲੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਤਕ੍ਕਾਨੁਮਾਨਵਸੇਨ ਤਯਾ ‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ’ਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋਪਿ ਨੇਸ ਸੋ ਕਾਲੋ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਥਾਗਤੋਵ ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਲਤੋ ਪਭੁਤਿ ਆਣਾਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਮੇਵ ਉਦ੍ਦਿਸਿਯਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਪ੍ਪਹੋਨਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ‘‘ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਾਪੇਕ੍ਖਂ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਮੇਵ ਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਇਤਰਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ‘‘ਸਾਵਕਾਨਂ ਵਿਸਯਭਾਵਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਹਾਪਦੁਮਤ੍ਥੇਰਵਾਦੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਨੁਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਿਯ. ਸਮ੍ਮੁਖੇ ਗਰਹਾ. ਪਰਮ੍ਮੁਖੇ ਉਪਵਾਦੋ. ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਊਨਦਸਵਸ੍ਸੇਨ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੭੫) ਇਦਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਭਗਵਾ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤੇਨ ਦਸਵਸ੍ਸਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ ਊਨਦਸਵਸ੍ਸਿਕਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਤਥਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਨ ਤਦਾ ਅਤਿਰੇਕਦਸਵਸ੍ਸਿਕੋਵ ਦਸਵਸ੍ਸਿਕਾਨਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞੁਮਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਰਾਜਗਹੇ ਏਵ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ‘‘ਯਾਵ ਨ ਸਙ੍ਘੋ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞੁਮਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਵਚਨਂ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਠਮਯਾਚਨਾਯਪਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞੁਮਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਲੇ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨੀ’’ਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਚਨਂ ਪਠਮਯਾਚਨਾਯ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞੁਮਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਲੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਅਯਮਾਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ – ਅਯਂ ਕਿਰਾਯਸ੍ਮਾ ਅਸ੍ਸਜਿਤ੍ਥੇਰਤੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਏਕਗਾਥਾਮਤ੍ਤਕਂ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਂ ਨਯਸਤਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਵਿਵੇਚੇਨ੍ਤੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਸਾਵਕਪਾਰਮੀਞਾਣੇ ਠਿਤੋ ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋਯਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ, ਯੋ ਵਿਨਾਪਿ ਧਮ੍ਮਸਾਮਿਨਾ ਪਰਮ੍ਮੁਖਤੋ ਸੁਤਮਤ੍ਤੇਪਿ ਮਯ੍ਹਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਗੁਣਵਿਸੇਸਂ ਜਨੇਸਿ, ਸਾਧੁ ਵਤਾਯਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਚਿਰਂ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਤਮੇਸਾਨਂ ਨੁ ਖੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ…ਪੇ… ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਤਮਤ੍ਥਂ, ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਗ੍ਗਸਾਵਕਞਾਣੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿਆਦਿਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨੋਕਾਸਕਰਣਤ੍ਥਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਤਤੋ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨੋਕਾਸੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ, ਏਤਸ੍ਸ ਸੁਗਤ ਕਾਲੋ’’ਤਿ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਯਾਚਿ. ਤਤੋ ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਯਾਚਨਾਯ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਭਾਵਂ, ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਕਾਲਸ੍ਸ ਅਕਾਲਤਂ, ਕਾਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨਞ੍ਞਵਿਸਯਤਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਆਗਮੇਹਿ ਤ੍ਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਤਤੋ ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਸ ਯਾਚਨਂ, ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨੁਪਜ੍ਝਾਯਕਾ ਅਨਾਚਰਿਯਕਾ ਅਨੋਵਦਿਯਮਾਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਵ. ੬੪) ਨਯੇਨ ਵੇਪੁਲ੍ਲਮਹਤ੍ਤਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਉਪਜ੍ਝਾਯਵਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਤਦਨੁਰੂਪਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਚ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ. ਤਤੋ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸਮਵਸ੍ਸਂ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਸਿ. ਤਦਾ ਚ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਹੇਤੂਸੁ ਜਾਤੇਸੁ ‘‘ਨਵਙ੍ਗਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਮਹਤ੍ਤਤਾ ਚ ਸਮ੍ਪਤਿ ਜਾਤਾ, ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਬਹੁਤਰਾ ਜਾਤਾ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸੋ ਏਵੇਕੋ ਨ ਤਾਵ ਸਾਵਕਾਨਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ, ਸੋ ਚ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਘੇਨ ਕਰੀਯਤਿ. ਸਙ੍ਘੋਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਪਚ੍ਛਿਮਕਸ੍ਸ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੁਜਾਨਾਪੇਤੁਕਾਮੋ ਯਤ੍ਤਕੇਹਿ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਹਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸੋ ਅਨੁਜਾਨੀਯਤਿ, ਤਤ੍ਤਕਾਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਯਾਚਨ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਤਕ੍ਕਸੂਚਨਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਕ੍ਕਮਵਸੇਨ ਯਾਚਨੋਕਾਸੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਪ੍ਪਹੋਨਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ, ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਭਦ੍ਦਾਲਿਸੁਤ੍ਤੇਨ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੩੪ ਆਦਯੋ) ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਬਹੂਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇਸੁ, ਪਞ੍ਞਪਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚ ‘‘ਨ ਤਾਵ ਭਦ੍ਦਾਲਿ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੪੫) ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਤਥਾ ਇਧਾਪਿ ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਤਿ ਸਾਵਕਾਨਂ ਆਣਾਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਨਾਨੁਜਾਨਾਮੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਿਰਬ੍ਬੁਦੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨ ਹਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇ ਸਙ੍ਘੇ ਓਵਾਦਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਅਨੁਦ੍ਦੇਸਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਆਣਾਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਾਨੁਜਾਨਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ. ਤਥਾ ਚ ਸੋ ਤਤੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂਵਸ੍ਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ. ਯਥਾਹ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਠਪਨਕ੍ਖਨ੍ਧਕੇ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੮੬) ‘‘ਨ ਦਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤੋ ਪਰਂ ਉਪੋਸਥਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਉਪਸਮ੍ਪਦਕ੍ਖਨ੍ਧਕੇ (ਮਹਾਵ. ੧੨੯) ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਕਂ ਓਹਾਯ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ…ਪੇ… ਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰੇਨ ਅਗਮਾਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਥੁ ਆਗਤਂ, ਤਂ ਸੁਦਿਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਤੋ ਪਰਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਧਿਕਾਰਂ ਸਮੋਧਾਨੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ‘‘ਉਭਯਾਨਿ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸ੍ਵਾਗਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਾਚਿ. ੧੪੭; ਅ. ਨਿ. ੮.੫੨; ੧੦.੩੩) ਅਙ੍ਗਾਨਿਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨ ਹਿ ਆਦਿਤੋ ਏਵ ਉਭਤੋਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨੀਤਿ. ਅਪਿਚ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਯਮਨੁਕ੍ਕਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰਾਹੁਲਕੁਮਾਰੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਏਵ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਹੁਲਕੁਮਾਰਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ. ਅਮ੍ਬਲਟ੍ਠਿਕਰਾਹੁਲੋਵਾਦਸੁਤ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੦੭ ਆਦਯੋ) ‘‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਿਕਕਾਲੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਚੀਵਰਕਣ੍ਣੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘ਦਾਯਜ੍ਜਂ ਮੇ ਸਮਣ ਦੇਹਿ, ਦਾਯਜ੍ਜਂ ਮੇ ਸਮਣ ਦੇਹੀ’ਤਿ ਦਾਯਜ੍ਜਂ ਯਾਚਮਾਨੋ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜਿਤੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਰਾਹੁਲਕੁਮਾਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਸਰਣਗਮਨੇਹਿ ਸਾਮਣੇਰਪਬ੍ਬਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੦੫) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਰਣਗਮਨੂਪਸਮ੍ਪਦਾ ਪਠਮਵਸ੍ਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਏਵ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਞਤ੍ਤਿਚਤੁਤ੍ਥਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਅਪਿਚ ਰਾਹੁਲਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਨੁਞ੍ਞਾਤੋ ਮਾਤਾਪਿਤੂਹਿ ਪੁਤ੍ਤੋ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਯੋ ਪਬ੍ਬਾਜੇਯ੍ਯ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੦੫) ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ.

ਸੁਤ੍ਵਾ ਚ ਯੋ ਹੇਤੁਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਂ,

ਨਿਰੋਧੁਪਾਯਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿ ਖਿਪ੍ਪਂ;

ਜਾਤੋਵਪੇਕ੍ਖੇਨ ਅਸੇਸਮੇਤਂ,

ਲੋਕਂ ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਸੁਗਤਗ੍ਗਸਿਸ੍ਸੋ.

ਸੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਅਗ੍ਗਸਿਸ੍ਸੋ,

ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ;

ਸਯਂ ਮੁਨਿਨ੍ਦੇਨ ਯਸਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤੋ,

ਅਨੇਕਸੋ ਸੋਲ਼ਸਧਾ ਪਸਤ੍ਥੋ.

ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਬਨ੍ਧਕਾਲੋ,

ਞਾਤੁਮ੍ਪਿ ਲੋਕੇ ਅਤਿਭਾਰਿਯੋਵ;

ਪਗੇਵ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਭਾਵਭੇਦੋ,

ਪਗੇਵ ਅਞ੍ਞੋ ਉਭਯਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ.

ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਅਪਿ ਤਂ ਦ੍ਵਯਨ੍ਤੁ,

ਞਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਵ ਪਗੇਵ ਨੇਤੁਂ;

ਨਿਸ੍ਸਂਸਯਂ ਤਤ੍ਥ ਤਥਾਗਤੋਵ,

ਜਾਨਿਸ੍ਸਤਿਚ੍ਚਾਹ ਤਥਾਗਤੋਤਿ.

ਇਚ੍ਚੇਤਮਤ੍ਥਂ ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਞਤ੍ਵਾ,

ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਕਮਭਾਵਭੇਦਂ;

ਞਾਤੁਂ ਸਯਂ ਨੋ ਨ ਪਰੇ ਚ ਨੇਤੁਂ,

ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬੋ ਇਧ ਯੁਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕਮਭੇਦੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਭਾਵਭੇਦੋ ਤਾਵ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਾਨੁਵਤ੍ਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਕੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਪਨ ਸਮਨੁਭਟ੍ਠਾ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਹੋਤਿ. ਪਾਰਾਜਿਕਾਪਤ੍ਤਿਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨੇ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਂ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਇਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਹਿ ਅਭਾਵਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਇਧ ਭਾਵਭੇਦੇਨ ਯੁਤ੍ਤਿਪਰਿਯੇਸਨਂ ਸਾਧਯਮਾਨੋਪਿ ਸਿਯਾ ਅਨੁਮ੍ਮਾਦਵਿਘਾਤਭਾਗੀਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸਕਲਸ੍ਸਪਿ ਵਿਨਯਪਿਟਕਸ੍ਸ ਵਿਤਕ੍ਕਯਾਚਨਕਾਲਕਾਲਞ੍ਞੂਕਾਰਣਫਲਪਯੋਜਨੇਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ ਨਿਦਾਨਮਾਯਸ੍ਮਤਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਥੇਰਸ੍ਸ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਹੇਤੁਭੂਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸੇਵ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਯਾਚਨਾ ਨਾਮ. ਰਤ੍ਤਞ੍ਞੂਵੇਪੁਲ੍ਲਲਾਭਗ੍ਗਬਾਹੁਸਚ੍ਚਮਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਕਾਲੋ ਨਾਮ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਏਵ ਕਾਲਞ੍ਞੂ ਨਾਮ. ਆਸਵਟ੍ਠਾਨੀਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਕਾਰਣਂ ਨਾਮ. ‘‘ਤੇਸਂਯੇਵ ਆਸਵਟ੍ਠਾਨੀਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਆਸਵਟ੍ਠਾਨੀਯਧਮ੍ਮਪਟਿਘਾਤੋ ਫਲਂ ਨਾਮ. ‘‘ਯਥਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਦ੍ਧਨਿਯਂ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਯਾਚਨਾ ਕਾਲੋ, ਕਾਲਞ੍ਞੂ ਕਾਰਣਂ ਫਲਂ;

ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਙ੍ਗਂ, ਨਿਦਾਨਂ ਵਿਨਯਸ੍ਸਿਧਾ’’ਤਿ.

੨੨. ਅਨ੍ਤਿਮਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਮਣ੍ਡਲਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਇਤਰੇਸਂ ਅਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਖੁਦ੍ਦਕਮਣ੍ਡਲਂ ਵਾ. ਅਨੁਮਤਿਦਾਨਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਦਤ੍ਵਾ. ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਚਾਰਿਕਾਯ ਵਿਨੇਤਬ੍ਬਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾ. ਓਚਿਨਨ੍ਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਬਹੁਪੁਪ੍ਫਂ ਗਚ੍ਛਂ ਮਾਲਾਕਾਰਾ ਚਿਰਂ ਓਚਿਨਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਬਹੁਵੇਨੇਯ੍ਯੇਸੁ ਗਾਮਾਦੀਸੁ ਚਿਰਂ ਵਸਨ੍ਤਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਪੁਞ੍ਞਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤਾ ਚਰਨ੍ਤਿ. ਸਨ੍ਤਂ ਸੁਖਂ, ਨ ਵੇਦਨਾਸੁਖਂ ਵਿਯ ਸਪਰਿਪ੍ਫਨ੍ਦਂ. ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇਤਿ ਦੇਵਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਨ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਧੁਵਂ ਸਤ੍ਤਸਮਵਲੋਕਨਂ. ਓਤਿਣ੍ਣੇਤਿ ਪਰਿਸਮਜ੍ਝਂ ਆਗਤੇ, ਆਰੋਚਿਤੇ ਵਾ. ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਮਯਂ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਦਦੇਯ੍ਯਾਮ, ਤਂ ਕੁਤੋ ਸਕ੍ਕਾ ਲਦ੍ਧੁਂ. ਬਹੁਕਿਚ੍ਚਾ ਹਿ ਘਰਾਵਾਸਾਤਿ. ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਤਨ੍ਤਿ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ. ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਤਂ ਕੁਤੋ ਲਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਅਨੁਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਪਠਮਂ ਕਿਰਿਯਂ ਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਦੁਤਿਯਂ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਆਚਰਿਯੋ ਪਨ ‘‘ਪਠਮਯੋਜਨਾਯ ਯਂ ਦਾਨਪੁਞ੍ਞਂ, ਤਂ ਕੁਤੋ ਲਬ੍ਭਾ. ਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਰਾਯਬਹੁਲਾ ਹਿ ਘਰਾਵਾਸਾਤਿ. ਦੁਤਿਯਯੋਜਨਾਯ ਤੇਮਾਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਯਮਹਂ ਦਦੇਯ੍ਯਂ, ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਤ੍ਤਾ ਤਮਹਂ ਸਮ੍ਪਤਿ ਕੁਤੋ ਦਦੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਵਦਤਿ. ਸੀਲਾਦਿਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਧਮ੍ਮਰਤਨਵਸ੍ਸਂ.

੨੩. ਪਤ੍ਤੁਣ੍ਣਦੇਸੇ ਪਤ੍ਤੁਣ੍ਣਂ ਪਟਵਰਂ. ਮਹਾਯਾਗਨ੍ਤਿ ਮਹਾਦਾਨਂ. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਙ੍ਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਤੇਮਾਸਂ ਸੋਤਬ੍ਬਂ ਅਜ੍ਜ ਸੁਣਿਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਰਿਦਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਕਾਰਣਂ.

ਉਪਾਲਿ ਦਾਸਕੋਤਿ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਤੋ. ਬਾਹਿਰਬ੍ਭਨ੍ਤਰਨਿਦਾਨਂ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਆਵੇਣਿਕਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਪਭੇਦਦੀਪਨਤੋ’’ਤਿ. ਥੇਰਵਾਦਾਦਿ ਵਤ੍ਥੁਪ੍ਪਭੇਦੋ. ਸਕਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਮੇਤ੍ਤਿਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਂ ਨਾਸੇਥਾਤਿਆਦਿ ਪਰਸਮਯਵਿਵਜ੍ਜਨਤੋਤਿਆਦਿ. ਵਿਭਙ੍ਗਨਯਭੇਦਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਭੂਮਟ੍ਠਂ ਥਲਟ੍ਠਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਿਂ ਭਗਵਤੋ ਮਾਰਾਵਟ੍ਟਨਪਟਿਘਾਤਾਯ ਸਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾ ਉਪਗੁਤ੍ਤਕਾਲੇ ਪਸਾਦਹੇਤੁਤ੍ਤਾ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਉਪਗੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਆਚਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦਿਜਦਸ੍ਸਨੇਨ ਕਿਂਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਮਾਰਾਵਟ੍ਟਨਹੇਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਰਾਯੋਤਿ ਪਯੋਜਨਂ.

ਦਿਜੋਪਿ ਸੋ ਮਾਰਮਨੋਰਥਸ੍ਸ,

ਭਙ੍ਗਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਜਿਨਪੁਙ੍ਗਵਸ੍ਸ;

ਸਸ੍ਸਿਸ੍ਸਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਦਾਸਿ ਦਾਨਂ,

ਅਸੇਸਕਂ ਕਪ੍ਪਿਯਭਣ੍ਡਭੇਦਂ.

ਕਿਂ ਭਗਵਾ ਸਸਿਸ੍ਸੋ ਤਾਵ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪਿਯਭਣ੍ਡਂ ਉਬ੍ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਗਮਾਸੀਤਿ? ਨ ਅਗਮਾਸਿ, ਤੇਮਾਸਿਭਾਗਿਯਂ ਪਨ ਪੁਞ੍ਞਰਾਸਿਕਂ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਉਪਾਯਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਦਾਸਿ.

ਤਦਞ੍ਞਥਾ ਮਾਰਮਨੋਰਥੋਵ,

ਪੂਰੋ ਸਿਯਾ ਨੇਵ ਦਿਜਸ੍ਸ ਭਿਯ੍ਯੋ;

ਪਾਪਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਪਿ ਪਾਪੁਣੇਯ੍ਯ,

ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਮਾਨੇਨ ਤਥਾਗਤੇ ਸੋ.

ਤਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਨ੍ਤੋ ਤਂ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਉਪਾਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਬੁਦ੍ਧਿਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਮਾਰਸ੍ਸ ਚ ਮਨੋਰਥਵਿਘਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਗਮਾਸੀਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਂ ਵਿਨਾਪਿ ਪਾਲ਼ਿਨਯਾਨੁਲੋਮਤੋ ਸਿਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? –

‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਸਸਿਸ੍ਸੋ ਯਦਿ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ,

ਦਿਜਸ੍ਸ ਤਂ ਚੀਵਰਮਾਦਿਤੋਵ;

ਨਾਥਸ੍ਸ ਨੋ ਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸਕਾਲੇ,

ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੇ ਜੀਵਕਯਾਚਨਾਪਿ;

ਤਥਾਪਿ ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਵਿਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ,

ਯੁਤ੍ਤਂ ਨਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤੁਂਵ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੋ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਾਟੇਕ੍ਕਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਦਾਨਮਾਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਅਨੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਭਾਗਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿਆਦਿਕਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਧਿਂ ਨਿਜ੍ਜਟਂ ਨਿਗ੍ਗੁਮ੍ਬਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਯਥਾਭਿਰਨ੍ਤਂ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹਾਤਿ. ਇਧ ਠਤ੍ਵਾ –

ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ, ਕਮਭੇਦਂ ਪਕਾਸਯੇ;

ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਿਦ੍ਧੇ ਨਿਦਾਨਾਨਂ, ਕਮਸਿਦ੍ਧਿ ਯਤੋ ਭਵੇ.

ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਕਮੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤਾ ਰਾਜਗਹੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤੇਨ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਯੋ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ, ਤਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮਮਨੁਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੋ ਪਠਮਂ ਪਾਰਾਜਿਕੁਦ੍ਦੇਸਂ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੁਦ੍ਦੇਸਂ, ਤਤੋ ਅਨਿਯਤੁਦ੍ਦੇਸਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੁਦ੍ਦੇਸਞ੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਵਿਭਙ੍ਗਞ੍ਚ ਤੇਨੇਵ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਨਿਦਾਨੁਦ੍ਦੇਸਨ੍ਤੋਗਧਾਨਞ੍ਚ ਸਰੂਪੇਨ ਅਨੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਨਤ੍ਥਂ ਖਨ੍ਧਕੇਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਏਤੇਨ ਚ ਖਨ੍ਧਕੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੋ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦਾਦਿਕਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਆਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਦੀਪਕਂ ਅਨ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਸਿ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋ. ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਖਨ੍ਧਕਤੋ ਪਨ ਉਚ੍ਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਪਰਿਵਾਰਪਾਲ਼ਿ ਵਿਸੁਂ ਕਤਾ. ਇਮਮੇਵ ਨਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਏਤੇਨੇਵ ਉਪਾਯੇਨ ਖਨ੍ਧਕਪਰਿਵਾਰੇਪਿ ਆਰੋਪੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ). ਅਪਿਚ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ‘‘ਏਤੇਨੇਵੁਪਾਯੇਨ ਉਭਤੋਵਿਨਯੇ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੋ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗੇ ਏਵ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਪਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿ ਨਿਵਰਸੇਸਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਖਨ੍ਧਕਪਰਿਵਾਰੇ ਅਨ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਸਿ. ਤਦਾ ਚ ਖਨ੍ਧਕਪਰਿਵਾਰਪਾਲ਼ਿ ਵਿਸੁਂ ਕਤਾਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਨਿਦਾਨੁਦ੍ਦੇਸੋ ਪਠਮਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਦਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਆਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਵ. ੧੩੪) ਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਠਮਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਙ੍ਗਹਿਤਾਸੁ ਆਪਤ੍ਤੀਸੁ ਅਦਸ੍ਸਿਤਾਸੁ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ‘‘ਯਾਨਿ ਮਯਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਨੇਸਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੁਜਾਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨੇਵ ਪਠਮਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਪਾਰਾਜਿਕੁਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ.

ਪਾਰਾਜਿਕੁਦ੍ਦੇਸਾਦਿਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਆਪਤ੍ਤਿਅਕੁਸਲਾਨਂ ਯਥੋਲ਼ਾਰਿਕਕ੍ਕਮੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੋਪੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ‘‘ਤਾਵਦੇਵ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਕਰਣੀਯਾਨਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੨੯) ਵਚਨਤੋ ‘‘ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੂ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੩) ਵਚਨਤੋ ਚ ਯਥਾ ਗਰੁਕਂ ਆਚਿਕ੍ਖਣਂ ਸਿਕ੍ਖਨੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋਪੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਏਵਮਿਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਕਮੇਹਿ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪੇਤੇਸਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਂ ਯਂ ਸਾਧਾਰਣਂ, ਤਂ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਏਵ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ‘‘ਯਾ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਛਨ੍ਦਸੋ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ. ਤਤੋ ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ (ਪਰਿ. ੨੪੭) ਪਰਿਵਾਰੇ ਏਤਂ ਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਕਮਤ੍ਤਯੇਨ ਪਠਮਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਤਂ ਪਤ੍ਤੇ ਪਾਰਾਜਿਕੁਦ੍ਦੇਸੇ ਪਠਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਪਾਰਾਜਿਕਂ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਦੇਸੇਤੁਕਾਮੋ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੋ ‘‘ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਸਾਲਿਮੇਵ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਪੇਸਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਂ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੁਸ੍ਸਮਂਸਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੮੦) ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਦੇਸਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇ ਸਤਿ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਪੇਯ੍ਯਾਤਿ.

ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਨਿਦਾਨਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧. ਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡੋ

੧. ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਂ

ਸੁਦਿਨ੍ਨਭਾਣਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਠਮਸ੍ਸੇਤ੍ਥ ਨਿਦਾਨੇ, ਠਤ੍ਵਾ ਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ;

ਚੋਦਨਾਪਰਿਹਾਰਨਯੋ, ਪੁਗ੍ਗਲਵਤ੍ਥੁਪ੍ਪਕਾਸਨੇਯੇਵ.

ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵੁਤ੍ਥਵਸ੍ਸੋ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਨ੍ਤੋ ਕਤ੍ਤਿਕਜੁਣ੍ਹਪਕ੍ਖੇ ਏਵ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨਂ, ਤਾਵ ਅਟ੍ਠ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਵੇਸਾਲਿਯਂਯੇਵ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਪਾਲ਼ਿਕ੍ਕਮੇਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਚ ਭਗਵਾ ਤਾਵਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਿਹਾਸਿ. ਸੋ ਹਿ ਸੁਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਞ੍ਚ ਅਨੁਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਭਿਰਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਨ੍ਤੋ ਭੇਸਕਲ਼ਾਵਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤੇਰਸਮਂ ਵਸ੍ਸਂ ਵਸਿ, ਤੇਨੇਵ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਤ੍ਵਾ ਚੁਦ੍ਦਸਮਂ ਵਸ੍ਸਂ ਵਸਿ, ਪਨ੍ਨਰਸਮਂ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ, ਸੋਲ਼ਸਮਂ ਆਲ਼ਵਿਯਂ, ਤਤੋ ਵੁਤ੍ਥਵਸ੍ਸੋ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਨ੍ਤੋ ਰਾਜਗਹਂ ਪਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਰਸਮਂ ਵਸਿ, ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਤੀਣਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਭਗਵਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸੋ ਰਾਜਗਹਤੋ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਾਪੁਣਿ, ਤਤੋ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ ਅਟ੍ਠਵਸ੍ਸਿਕੋ ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ ਵੇਸਾਲਿਯਂਯੇਵ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਭਿਵਿਞ੍ਞਾਪੇਸਿ, ਤਤੋ ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਂ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੋ ਇਤੋ ਪਠਮਤਰਂ ਤਤ੍ਥ ਵੇਸਾਲਿਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਅਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮੋ, ਵਿਨਯਨਿਦਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਠਮਂ ਨਿਵਾਸਂ, ਪਚ੍ਛਾ ਇਮਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਨਿਵਾਸਞ੍ਚ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਠਮਸ੍ਸੇਤ੍ਥ ਨਿਦਾਨੇ, ਠਤ੍ਵਾ …ਪੇ… ਪਕਾਸਨੇਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਨਿਦਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਕਲਨ੍ਦਗਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਜ੍ਜਿਗਾਮਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਇਮਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਪ੍ਪਕਾਸਨੇ, ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵਜ੍ਜੀ ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਾ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਭਿਵਿਞ੍ਞਾਪੇਸੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੦) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਚ ਚੋਦਨਾਨਯੋ, ਪਰਿਹਾਰਨਯੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਪਕਾਸਨਾ – ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਥੇਰੇਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਵਤ੍ਥੂਨਿ ਵਿਯ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਵਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਥ ਚ ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਯਥਾ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਸਨ੍ਨੋ, ਯਥਾ ਚ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਯਥਾ ਚ ਇਮਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਅਨਵਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਵਤ੍ਥੂਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਚੇ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ –

ਏਵਂ ਸਦ੍ਧਾਯ ਕਿਚ੍ਛੇਨ, ਮਹਨ੍ਤੇ ਭੋਗਞਾਤਕੇ;

ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਮ੍ਪਿ, ਪੇਸਲਾਨਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਸੋ.

ਸਬ੍ਬਲਾਮਕਧਮ੍ਮਾਯਂ, ਮੇਥੁਨੋ ਯਦਿ ਸਮ੍ਭਵੇ;

ਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯੇਵ, ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਿਰਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ.

ਤਸ੍ਮਾ ਨਵਙ੍ਗਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ, ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਦੇਸਿਤੇਪਿ ਚ;

ਵਿਨਯੋ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬੋ, ਤਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਸੁਦ੍ਧਿਹਿ.

ਵਿਨਯਾਭਾਵਤੋ ਏਵਂ, ਅਜ੍ਝਾਚਾਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ;

ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਪੇਸਲਸ੍ਸਪਿ.

ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਯਸ੍ਮਾ ਯਂ ਪਾਪਮਾਚਰਿ;

ਵਿਨਯੋਯੇਵ ਸਦ੍ਧਾਨਂ, ਆਦੀਨਵਵਿਭਾਵਿਨੋ.

ਤਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀਨਂ, ਵਿਨਯੋ ਸਾਤ੍ਥਕੋਵ ਯਂ;

ਧਮ੍ਮੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀਨਂ, ਤਤੋ ਉਭਯਦੇਸਨਾ.

ਅਪਿ ਚ ਯਦਿ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਯਾਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾ ਅਯਸੋ ਪਤ੍ਥਟੋ, ਪਗੇਵਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰਸ੍ਸ ਪਾਕਟਭਾਵਦੀਪਨਂ. ਕਥਂ? –

ਅਭਬ੍ਬੋ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ ਪੁਤ੍ਤਮਾਤਰੋ;

ਭਬ੍ਬਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਨ ਕਤਾ ਅਯਂ.

ਨਨੁ ਮਾਗਣ੍ਡਿਕਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਮਸ੍ਸਾ ਹਿਤਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਬੀਜਕਬੀਜਕਮਾਤੂਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਥੇਰੇਨ ਦੀਪਿਤਾ. ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਕਲਨ੍ਦਗਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਯੇਨ ਸਮਯੇਨ ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ ਪੁਰਾਣਦੁਤਿਯਿਕਾਯ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਯੇਨ ਸਮਯੇਨ ਭਗਵਾ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸੀ’’ਤਿ ਵਾ ਵਚਨਂ ਇਧ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਇਧ ਪਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਞ੍ਹਿ ਇਧ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਚਿਰਨਿਵਿਟ੍ਠੋ ਹਿ ਸੋ ਗਾਮੋ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਮਯੇਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸੋ ਚਿਰਨਿਵਿਟ੍ਠੋਪਿ ਚ ਗਾਮੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਵਿਟ੍ਠਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਬ੍ਬਕਾਲਮਤ੍ਥੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ, ਤੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਸਾਲਿਯਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਕਲਨ੍ਦਗਾਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੨੫-੬. ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋਸਿ ਪਨ ਤ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਮਣਵਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਮਾਤਾਪਿਤੂਹਿ ਅਨਨੁਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਨਕੇਹੇਵ ਅਨਨੁਞ੍ਞਾਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਖੋ ਸੁਦਿਨ੍ਨ ਤਥਾਗਤਾਤਿ ‘‘ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁ ਮਂ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਯਾਚਨਾਵਸੇਨ ਪਨੇਵਮਾਹ, ਨ ਭਗਵਾ ਸਯਂ ਸਰਣਾਨਿ ਦਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਕਲਭਾਗਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ. ਵਿਕਪ੍ਪਦ੍ਵਯੇਪੀਤਿ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁ. ਪੁਰਿਮਪਦਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਪਦਸ੍ਸ. ਉਤ੍ਤਰਪਦੇਨਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਤਿ ਪਦੇਨ. ਸਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤੀਤਿ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਕਾਮਕਾ ਵਿਨਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਤਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਮਰਿਤ੍ਵਾ ਅਕਾਮਾ ਜੀਵਿਸ੍ਸਾਮ. ਸਚੇਪਿ ਨ ਮਰਾਮ, ਅਕਾਮਕਾਵ ਤਯਾ ਵਿਯੋਗਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਾਮ, ਤਯਿ ਜੀਵਮਾਨੇ ਏਵ ਨੋ ਮਰਣਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਮਰਣੇਨਪਿ ਨੋ ਤਯਾ ਵਿਯੋਗਂ ਮਯਂ ਅਕਾਮਕਾਵ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਾਮ.

੩੦. ਕਤਿਪਾਹਂ ਬਲਂ ਗਾਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਪਨਾਯਂ ਤਥਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਤਿਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ ਸਮਾਨੋ ਕਤਿਪਾਹਂ ਘਰੇਯੇਵ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਬਲਞ੍ਚ ਅਗ੍ਗਹੇਸੀਤਿ? ਅਨੁਮਤਿਦਾਨੇਨ ਮਾਤਾਪਿਤੂਸੁ ਸਹਾਯਕੇਸੁ ਚ ਤੁਟ੍ਠੋ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਤੁਟ੍ਠਤ੍ਥਂ. ਕੇਸੁਚਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਕੇਚਿ ਆਚਰਿਯਾ ‘‘ਅਯਂ ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ ਜੀਵਕਵਤ੍ਥੁਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕਧੁਤਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ ਜਾਤੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ‘‘ਗਹਪਤਿਚੀਵਰਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕਧੁਤਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਲਿਖਨ੍ਤਿ, ਤਂ ‘‘ਅਚਿਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ‘‘ਤਥਾ ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਵਸ੍ਸੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਵੀਸਤਿਮੇ ਵਸ੍ਸੇ ਞਾਤਿਕੁਲਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਟ੍ਠੋ ਸਯਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਅਟ੍ਠਵਸ੍ਸਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ, ‘‘ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਇਦਂ ਵਤ੍ਥਂ, ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਵੀਸਤਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਨ ਕੋਚਿ ਗਹਪਤਿਚੀਵਰਂ ਸਾਦਿਯਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕਾਵ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨੇਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਅਟ੍ਠਵਸ੍ਸਿਕੋ, ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਪਨ ਜੀਵਕਵਤ੍ਥੁਤੋ (ਮਹਾਵ. ੩੨੬) ਪਚ੍ਛਾ ਅਲਤ੍ਥ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵਸ੍ਸਿਕੋ ਞਾਤਿਕੁਲਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਟ੍ਠੋ ਸਿਯਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ‘‘ਅਲਤ੍ਥ ਖੋ ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ ਕਲਨ੍ਦਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਅਲਤ੍ਥ ਉਪਸਮ੍ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਹਿ ਸੋ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਤੇਰਸਧੁਤਙ੍ਗਗੁਣੇ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤੋ ਅਟ੍ਠ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਵਜ੍ਜਿਗਾਮੇ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਯਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਯਂਵਸੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਤਰਹਿ ਖੋ ਵਜ੍ਜੀ ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿਆਦਿਤਕ੍ਕਵਸੇਨ ਯੇਨ ਵੇਸਾਲੀ ਤਦਵਸਰਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਂਸੁਕੂਲਿਕਧੁਤਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕੋਯੇਵ ਪਾਠੋ ਯੇਸੁ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋਵ ਪਮਾਣਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਚ ਸੇਨਾਸਨਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ ਨੇਸਜ੍ਜਿਕਙ੍ਗਞ੍ਚ ਵਿਹਾਰਸਭਾਗਤ੍ਤਾ, ‘‘ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਨਿ, ‘‘ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦ੍ਵੇ ਚੀਵਰਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ. ਞਾਤਿਘਰੂਪਗਮਨਕਾਰਣਦੀਪਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਸਪਦਾਨਚਾਰਿਕਙ੍ਗਂ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਮਾ ਅਤਿਹਰਾਪੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਕਾਲਬ੍ਯਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਨ੍ਤਰਾਯਕਰਤਰਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਮਂ ਨਯ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਯੋਯੇਵ.

ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਵਿਨਾਸੇ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੇ;

ਅਨਯੋ ਨਯਰੂਪੇਨ, ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਗਮ੍ਮ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

੩੬. ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨਂ. ਕਥਂ? ‘‘ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਾਨੁਦ੍ਦੇਸਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੇ ਸਰੂਪਤੋ ਆਗਤਾ ਪਞ੍ਚ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਸਉਦ੍ਦੇਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਸਾਪਿ ਦੁਵਿਧਾ ਸਪੁਗ੍ਗਲਾਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸਭੇਦਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤੋ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹ, ਵਿਨਾ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਸਾ ਸਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸਾ. ਇਤਰਾ ਅਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸਾਪਿ ਦੁਵਿਧਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਕਾ ਨਾਮ ਅਟ੍ਠ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ. ‘‘ਪਾਰਾਜਿਕੋ ਹੋਤਿ ਅਸਂਵਾਸੋ’’ਤਿ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋਵ ਤਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਕਾ ਨਾਮ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੇ ‘‘ਸਤ੍ਤਰਸ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਾਰਣੀਯਂ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਆਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ, ਤਥਾ ਅਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸਾਪਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਤੋਵ ਦੁਵਿਧਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਕਾ ਨਾਮ ਸੇਖਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਸੇਸਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਾਪਿ ਦੁਵਿਧਾ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਕਾਰਕਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਕਾਰਕਭੇਦਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਕਾਰਕਾ ਨਾਮ ਸੁਕ੍ਕਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਿ ਮੁਸਾਵਾਦ ਓਮਸਵਾਦ ਪੇਸੁਞ੍ਞ ਭੂਤਗਾਮ ਅਞ੍ਞਵਾਦਕ ਉਜ੍ਝਾਪਨਕ ਗਣਭੋਜਨ ਪਰਮ੍ਪਰਭੋਜਨ ਸੁਰਾਮੇਰਯ ਅਙ੍ਗੁਲਿਪਤੋਦਕ ਹਸਧਮ੍ਮ ਅਨਾਦਰਿਯ ਤਲਘਾਤਕਜਤੁਮਟ੍ਠਕ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਦਸਵਿਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸਾਨਂ ਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਕਾਰਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਨੁਦ੍ਦੇਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਿ ਪਦਭਾਜਨਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿਵਿਨੀਤਵਤ੍ਥੁਪਟਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਵਸੇਨ ਛਬ੍ਬਿਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਖਾਯਿਤਂ ਆਪਤ੍ਤਿ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੬੧) ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਪਦਭਾਜਨਿਯੇ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਪਦਭਾਜਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮ. ‘‘ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਨਗ੍ਗੇਨ ਆਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਯੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ (ਪਾਰਾ. ੫੧੭) ਅਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮ. ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਵਾ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਨ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੭੫) ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ਥੁਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮ. ‘‘ਲੋਹਿਤੁਪ੍ਪਾਦਕੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬੋ, ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਸੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੧੪) ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮ. ਖਨ੍ਧਕੇਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਦੁਕ੍ਕਟਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਾਨਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮ. ‘‘ਯਾ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਨਚ੍ਚਂ ਵਾ ਗੀਤਂ ਵਾ ਵਾਦਿਤਂ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੮੩੪) ਇਮਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਯਾ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਨਚ੍ਚੇਯ੍ਯ ਵਾ ਗਾਯੇਯ੍ਯ ਵਾ ਵਾਦੇਯ੍ਯ ਵਾ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਂ ਆਪਤ੍ਤਿਜਾਤਂ, ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮ. ਛਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪੇਤਂ ਛਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਉਦ੍ਦੇਸਾਰਹਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨੁਦ੍ਦੇਸਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਪਞ੍ਚਹਿ ਉਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਿਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾਨਂ, ਸਭਾਗਵਤ੍ਥੁਕਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਦ੍ਵਯਂ ਅਸਭਾਗਾਪਤ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ, ਅਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਨਾਨਾਵਤ੍ਥੁਕਾਪਤ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ਥੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ, ਅਦਸ੍ਸਿਤਵਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾ ਭੇਦਾਨੁਵਤ੍ਤਕਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਸ੍ਸ, ਅਦਸ੍ਸਿਤਾਪਤ੍ਤਿਵਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾ ਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ‘‘ਦੁਵਿਧਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਉਦ੍ਦੇਸਾਨੁਦ੍ਦੇਸਭੇਦਤੋ’’ਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸਮਾਸਤੋ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਤਿ ਸਉਦ੍ਦੇਸਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਕਚ੍ਚੇ ਆਚਰਿਯਾ ਏਵਂ ਕਿਰ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਕਤਿਵਸ੍ਸਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਭਗਵਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਸੁ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕੋ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹੇਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਠਮੇ ਮਾਸੇ ਦੁਤਿਯੇ ਪਕ੍ਖੇ ਦਸਮੇ ਦਿਵਸੇ ਅਡ੍ਢਤੇਯ੍ਯਪੋਰਿਸਾਯ ਛਾਯਾਯ ਪੁਰਤ੍ਥਾਭਿਮੁਖੇਨ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨ ਅਡ੍ਢਤੇਰਸਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਤਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਸੁਦਿਨ੍ਨਂ ਕਲਨ੍ਦਪੁਤ੍ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ’’ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਕਸ੍ਮਾ? –

ਯਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਦਸਮਂ ਵਸ੍ਸਂ, ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਸਿ ਜਿਨੋ;

ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸੁਦ੍ਧੋ ਸਙ੍ਘੋਤਿ, ਨੇਵ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਤਦਾ.

ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਾ;

ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਵ, ਗਰੁਕਾਪਤ੍ਤਿ ਨੋ ਤਦਾ.

ਓਵਾਦਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਕਿਂ ਸਤ੍ਥਾ ਚਤੁਵਸ੍ਸਿਕੋ;

ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿ ਕਿਮਾਣਞ੍ਚ, ਸਮਤ੍ਤਂ ਅਨੁਜਾਨਿ ਸੋ.

ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਸਙ੍ਘਭੇਦਮਕਾਸਿ ਯਂ;