੧. ਤਪੋਕਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੩੭. ਉਰੁਵੇਲਾਯ ਸਮੀਪੇ ਗਾਮੋ ਉਰੁਵੇਲਗਾਮੋ, ਤਂ ਉਰੁਵੇਲਗਾਮਂ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਬੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ, ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਚ ਭਗਵਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਵਸ੍ਸੇਸੁ ਆਦਿਤੋ ਪਨ੍ਨਰਸ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਪਠਮਬੋਧਿ, ਇਧ ਪਨ ਸਤ੍ਤਾਹਬ੍ਭਨ੍ਤਰਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਸਤ੍ਤਾਹਸ੍ਮਿਂ ਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਅਸੁਖਭਾਵੇਨ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰੋ, ਸੋ ਏਵ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰਿਕਾ. ਤਾਯ ਮੁਤ੍ਤੋ ਵਤਮ੍ਹੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾ ਤਂ ਲੋਕਨਾਥੋ ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ? ਕਮ੍ਮਪੀਲ਼ਿਤਵਸੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੩੯.੯੨-੯੪) –
‘‘ਅਵਚਾਹਂ ਜੋਤਿਪਾਲੋ, ਸੁਗਤਂ ਕਸ੍ਸਪਂ ਤਦਾ;
ਕੁਤੋ ਨੁ ਬੋਧਿ ਮੁਣ੍ਡਸ੍ਸ, ਬੋਧਿ ਪਰਮਦੁਲ੍ਲਭਾ.
‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ, ਅਚਰਿਂ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਬਹੁਂ;
ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨੁਰੁਵੇਲਾਯਂ, ਤਤੋ ਬੋਧਿਮਪਾਪੁਣਿਂ.
‘‘ਨਾਹਂ ਏਤੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ, ਪਾਪੁਣਿਂ ਬੋਧਿਮੁਤ੍ਤਮਂ;
ਕੁਮ੍ਮਗ੍ਗੇਨ ਗਵੇਸਿਸ੍ਸਂ, ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮੇਨ ਵਾਰਿਤੋ’’ਤਿ.
ਮਾਰੇਤੀਤਿ ਵਿਬਾਧੇਤਿ. ਵਿਪਤ੍ਤਿਆਦਿਸਂਯੋਜਨਞ੍ਹਿ ਸਾਧੂਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਮਰਣਂ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਮਾਰਣਤ੍ਤਾ, ਪਾਪਤਰਤ੍ਤਾ ਪਾਪਤਮੋਤਿ ਪਾਪਿਮਾ. ਸਾ ਚਸ੍ਸ ਪਾਪਤਮਤਾ ਪਾਪਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਾਪੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਅਧਿਪਤੀਤਿ ਕਾਮਾਧਿਪਤਿ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਾਮਰਾਗੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵਸਵਤ੍ਤੀ. ਤੇਸਂਯੇਵ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨ੍ਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤਕੋ. ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਨਮੁਚਿ. ਮਤ੍ਤਾਨਂ ਪਮਤ੍ਤਾਨਂ ਬਨ੍ਧੂਤਿ ਪਮਤ੍ਤਬਨ੍ਧੁ.
ਤਪੋਕਮ੍ਮਾਤਿ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਤੋ. ਅਪਰਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਰਜ੍ਝਸਿ. ‘‘ਅਪਰਾਧੋ’’ਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਯਕਿਲਮਥਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਮਰਤ੍ਥਾਯ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ, ਸੋ ਚ ਕਮ੍ਮਵਾਦੀਹਿ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੋ ਦੇਵਤ੍ਥਾਯ ਸਿਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਮਰਭਾਵਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਪਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਤਪਰਿਤਾਪਨਂ. ਅਤ੍ਥਾਵਹਂ ਨ ਭਵਤਿ ਬੋਧਿਯਾ ਅਨੁਪਾਯਤ੍ਤਾ. ਕਿਞ੍ਚਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਫਿਯਾਰਿਤ੍ਤਂਵ ਧਮ੍ਮਨੀਤਿ ਧਮ੍ਮਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਣ੍ਣੁ, ਸੋ ਇਧ ‘‘ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਨਿ ਵਣ੍ਣੁਪਦੇਸੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਰਞ੍ਞੇ’’ਤਿ. ਉਭੋਸੁ ਪਸ੍ਸੇਸੁ ਫਿਯਾਹਿ ਆਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ ਚੇਵ ਅਰਿਤ੍ਤੇਹਿ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਯ੍ਯ ਚ.
ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵਾ ਗਹਿਤਾ ਮਗ੍ਗਸੀਲਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਸਮਾਧਿਨੋ ਹਿ ਗਹਣੇਨ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸਤਿਸਮਾਧਯੋ ਗਹਿਤਾ ਉਪਕਾਰਭਾਵਤੋ. ਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਬੋਧੋ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਬੋਧਾਯਾਤਿ ਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਮਗ੍ਗਂ ਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯ ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨ ਯਥਾ ਯਾਗੁਪਚਨਾਰਮ੍ਭੋ ਯਾਵਦੇਵ ਯਾਗੁਅਤ੍ਥੋ, ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਰਮ੍ਭੋ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਰਮ੍ਭੋਤਿ ਚ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਬਨ੍ਧਾਪਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਮਗ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ, ਬੋਧਾਯਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਸਮ੍ਬੋਧਾਯ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਪਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਪਰਮਸੁਦ੍ਧਿ’ਨ੍ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਚਨਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਬੋਧਾਯਾਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾਪਿ ਬੋਧਿਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰੋ’’ਤਿ. ਨਿਹਤੋ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਵਨਭਾਵਂ ਪਾਪਿਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਰਾਜਿਤੋ’’ਤਿ.
ਤਪੋਕਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.