੨. ਪਞ੍ਚਤ੍ਤਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧. ਏਕੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੋ, ਨ ਗਣਨਾਦਿਅਤ੍ਥੋਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਕਚ੍ਚੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਯਂ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਯ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾ; ਤਤੋ ਚ ਨੇਸਂ ਮਿਚ੍ਛਾਗਹਣਤੋ ਸਿਥਿਲਕਰਣਵਿਵੇਚਨੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਸਨਾਯ ਕਿਚ੍ਚਕਾਰਿਤਾ ਅਵਿਤਥਤਾ ਚ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਤਾਯ ਲੇਸੋਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਬ੍ਬਜੁਪਗਤਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਪਰਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਨੋ, ਤੇ ਏਵ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਅਪਰਨ੍ਤਂ ਪੁਰਿਮਤਰਸਿਦ੍ਧੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੇਹਿ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਆਸੇਵਨਬਲਵਤਾਯ ਚ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗਸਿਦ੍ਧੇਹਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਭੂਤੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹੇਹਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਮਸਨ੍ਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਪਰਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਵਸੇਨ ਕਪ੍ਪਨਗਹਣਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਹਿ ਉਪਾਦਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ. ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਸੇਨ. ਦਿਟ੍ਟਿਯਾ ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਯ ਸਹਜਾਤਾਯ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਕਾਯ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਆਕਾਰੇਨ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ. ਅਨਾਗਤਧਮ੍ਮਵਿਸਯਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਅਨਾਗਤਕਾਲਵਾਚਕੋ ਇਧ ਅਪਰ-ਸਦ੍ਦੋ. ਰੂਪਾਦਿਖਨ੍ਧਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਪ੍ਪਨਵਤ੍ਥੁਨੋ ਅਭਾਵਾ ਅਨ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਭਾਗਵਾਚਕੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਨਾਗਤਂ ਖਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪਰਨ੍ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨਂ ਸਮਤ੍ਤਨਂ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਮਾਹ. ਠਿਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਲਦ੍ਧਿਯਾ ਅਵਿਜਹਨਂ.
ਅਨੁਗਤਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਅਨੁ ਅਨੁ ਗਤਾ ਅਪਰਨ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ. ਵਿਸਯੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਪਰਨ੍ਤੋ. ਵਿਸਯਭਾਵਤੋ ਏਵ ਹਿ ਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਆਗਮਨਟ੍ਠਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਗਮ੍ਮ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਅਧਿਵਚਨਪਦਾਨੀਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਦਾਨਿ, ਦਾਸਾਦੀਸੁ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਕਾਦਿਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਵਚਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਰਿਭਾਵੇ, ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵਚਨਂ, ਉਪਰਿ ਵਚਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਉਪਾਦਾਨਭੂਤਰੂਪਾਦੀਨਂ ਉਪਰਿ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦੀਪਕਪਦਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਯਦਿਦਂ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਚ, ਨ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪਰਮਤ੍ਥੋ. ਅਧਿਕਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਵਾ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਕਞ੍ਹਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਂ ਪਕਤਿਆਦਿਂ ਦ੍ਰਬ੍ਯਾਦਿਂ ਜੀਵਾਦਿਂ ਕਾਯਾਦਿਞ੍ਚ ਅਭੂਤਮਤ੍ਥਂ ਅਜ੍ਝਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀਤਿ, ‘‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਵਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਅਜ੍ਜਾਪਿ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲਵਚਨਂ.
ਸਞ੍ਞਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਸਮਙ੍ਗੀ’’ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਰੋਗੋ ਭਙ੍ਗੋਤਿ ਅਰੋਗੋਤਿ ਅਰੋਗਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਪਰਿਯਾਯਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਰੋਗਰਹਿਤਤਾਸੀਸੇਨ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰਤਾਯ ਨਿਚ੍ਚਤਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਰੋਗੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚੋ’’ਤਿ. ਇਮਿਨਾਤਿ, ‘‘ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨੇਨ. ਸੋਲ਼ਸ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾਤਿ – ਰੂਪੀਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਅਰੂਪੀਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਅਨ੍ਤਵਾਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀਚਤੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ – ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ. ਇਮੇਸੁਯੇਵ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਅਟ੍ਠ ਚ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਰੂਪਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ. ਅਸਤੋ ਵਿਨਾਸਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਨਿਬਨ੍ਧਨੋ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤੋਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਯਾਵਾਯਂ ਅਤ੍ਤਾ ਨ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਾਵ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਏਵਾਤਿ ਗਹਣਤੋ ਨਿਰੁਦਯਵਿਨਾਸੋ ਇਧ ਉਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਚ੍ਛੇਦ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਸੇਸੇਨ ਨਾਸੋ ਵਿਨਾਸੋ, ਅਭਾਵੋ, ਸੋ ਪਨ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ-ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ-ਦਸ੍ਸਨਪਥਾਤਿਕ੍ਕਮੋਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਦਸ੍ਸਨੇ ਹਿ ਨਾਸ-ਸਦ੍ਦੋ ਲੋਕੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਭਵਵਿਗਮਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਾਪਗਮਨਂ ਯੋ ਹਿ ਨਿਰੁਦਯਵਿਨਾਸਵਸੇਨ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.
ਪਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਾਤਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਸੁਖਮਨੁਭੋਗਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਰੂਪਜ੍ਝਾਨਸੁਖਪਰਿਭੋਗਵਸੇਨ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਾਪਨਵਾਦਾ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਉਪਲਦ੍ਧਧਮ੍ਮੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯੋ, ਸੋਪਿ ਸੁਪਾਕਟਭਾਵੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਧਮ੍ਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਚ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਲਦ੍ਧਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਦਿਵਸੇਨ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞੀ ਅਸਞ੍ਞੀ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਤਿ ਇਮੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਸਦਾ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾਤਿਆਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਦਸ੍ਸਨਾਨਿ. ਸਨ੍ਤਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਏਕਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇਨ ਏਕਂ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਇਤਰਾਨਿ ਦ੍ਵੇਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦ-ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਸਞ੍ਞਿਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਦਸ੍ਸਨਾਨਿ. ਤੀਣਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ, ‘‘ਸਨ੍ਤਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਏਕ’’ਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਦਿਵਿਭਾਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਉਦ੍ਧਟਂ.
੨੨. ਰੂਪੀਂ ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੭੬-੭੭) ਯਦਿ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਰੂਪਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਯ ਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਤਨਿਯਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੁਮਙ੍ਗਲਵਿਲਾਸਿਨਿਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭੬-੭੭) ‘‘ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਸਞ੍ਞਞ੍ਚਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ, ‘‘ਕਸਿਣਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ – ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ’’ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਨਸੀਲੋ ਰੂਪੀ’’ਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਰੂਪਸਰਿਕ੍ਖਤਾਯ ਕਸਿਣਰੂਪਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਿਤਾਵਡ੍ਢਿਤਕਾਲਵਸੇਨ ਵਿਸੇਸਾਪਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਚ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਪਰਿਤ੍ਤਵਿਪੁਲਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਇਮਸ੍ਸ ਵਾਦਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਕਾਯਭੇਦਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰਤਾਯ ਤੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਪਿ ਨ ਦੋਸੋ. ਕਪ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧੇਨਪਿ ਹਿ ਭੇਦੇਨ ਸਾਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸਦਸ੍ਸਨਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਸਿਲਾਪੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਵਾ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵੋ ਰੂਪਂ, ਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ, ਅਤ੍ਤਾ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੧ ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ) ਵਿਯ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਪਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਞਾਯਾਗਤਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਕਸਿਣਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਰੂਪਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਸਨ੍ਤਸੁਖੁਮਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਸ੍ਸ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਲਾਭੀ, ‘‘ਕਸਿਣਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਲਾਭਿਤਕ੍ਕਿਨੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ਸੇਸਤਕ੍ਕੀ ਲਾਭਿਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਿਤਾ. ਅਨੁਸ੍ਸੁਤਿਤਕ੍ਕਿਕੋਪਿ ਸੁਦ੍ਧਤਕ੍ਕਿਕੋਪਿ ਵਾ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸਤ੍ਤਾ ਤਕ੍ਕਨਸ੍ਸ ਕਸਿਣਰੂਪਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਕਦਾਚਿਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਉਭੋਪਿ ਰੂਪਾਨਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਤਕ੍ਕਿਕਸ੍ਸ ਉਭਯਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਸਙ੍ਕਵਚਨਂ.
ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸ-ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣ-ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਾਨਿ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਨਿਯਤਂ ਹਦਯੇ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਰੂਪਿਂ ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਮਿਸ੍ਸਕਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ, ‘‘ਏਕੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਸਞ੍ਞਞ੍ਚਸ੍ਸ, ‘‘ਸਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਗਹਣਵਸੇਨ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋ ਰੂਪਾਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਤਾਯ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਭਾਵੇਨ ਅਰੂਪਭਾਵੇਨ ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ, ‘‘ਰੂਪੀ ਅਰੂਪੀ ਚਾ’’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਜਨੇਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ ਵਿਯ ਤਕ੍ਕਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਵਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਮਿਸ੍ਸਕਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਰੂਪੀ ਚ ਅਰੂਪੀਚ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਕ੍ਕਗਾਹੇਨੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਸੇਸਸੁਖੁਮਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਚ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖੁਮਭਾਵਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਾਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਥਮ੍ਭਕੁਟ੍ਟਹਤ੍ਥਪਾਦਾਨਂ ਸਙ੍ਘਾਤੋ ਵਿਯ ਨੇਵ ਰੂਪੀ, ਰੂਪਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਨ ਅਰੂਪੀਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਤਕ੍ਕਗਾਹੇਨ. ਲਾਭਿਵਸੇਨਪਿ ਵਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੇ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਦੇਸਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ; ਇਧ ਕਾਲਵਤ੍ਥੁ ਭੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਤਤਿਯਵਾਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਸਹ ਅਨੁਪਟ੍ਠਾਨਤੋ; ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦਸ੍ਸ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਭੇਦਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੂਹਤੋ, ‘‘ਏਕੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਕ੍ਕਵਸੇਨਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਯਦਿਪਿ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦੇਨ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਤੋ ਦੁਤਿਯਦਿਟ੍ਠਿਪਿ ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਤਿ; ਤਥਾਪਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਏਕਰੂਪੇਨੇਵ ਸਞ੍ਞਾਯ ਉਪਟ੍ਠਾਨਤੋ, ‘‘ਪਠਮਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਾਰੇਨ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਏਕਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਏਵ ਵਾ ਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਭੇਦੇਨ ਸਞ੍ਞਾਭੇਦਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪੁਥੁਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਤਿ, ‘‘ਦੁਤਿਯਦਿਟ੍ਠਿ ਅਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਾਰੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਵਸੇਨ ਪਰਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਤਂ, ਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣਸਞ੍ਞਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਤਤਿਯਦਿਟ੍ਠਿ ਸੁਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਸਰਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਙ੍ਗੁਟ੍ਠਪ੍ਪਮਾਣੋ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ ਯਵਪ੍ਪਮਾਣੋ, ਅਣੁਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫੪; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੭੬-੭੭) ਪਰਿਤ੍ਤੋ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀ. ਕਪਿਲਕਣਾਦਾਦਯੋ (ਵਿਭ. ਅਨੁਟੀ. ੧੮੯) ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਬ੍ਬਗਤਭਾਵਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੋ ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਸਞ੍ਞੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਏਤਨ੍ਤਿ, ‘‘ਰੂਪਿਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਤਵਾਦਂ. ਏਕੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ. ਉਪਾਤਿਵਤ੍ਤਤਨ੍ਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ. ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਚੇਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਮੇਕੇ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਞ੍ਞਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਾਨਿ ਤੀਣੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਚਤੁਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਅਪਰੇ ਅਟ੍ਠਕਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਦੁਭਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਞ੍ਞਾਅਟ੍ਠਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਉਭਯਂ. ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ, ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਉਪਰਿ ਪਕਾਸੇਸ੍ਸਤਿ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ – ‘‘ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਅਟ੍ਠ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੨੨). ਏਤ੍ਥਾਤਿ, ‘‘ਏਤਂ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾਕ੍ਯੇ. ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਦੁਦ੍ਧਂ ਆਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਬ੍ਰੂਹਿਤਸਦ੍ਧਾਦਿ ਗੁਣਤ੍ਤਾ, ਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਸਕ੍ਕੁਣਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਵ ਗਹਿਤਾ ਤੇਸਂਯੇਵ ਵਸੇਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਨੇਸਂ ਉਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਣਬਲਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਉਪਮਾਯ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਤੇਸਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣੋ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚਸ੍ਸ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਅਨਨ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵਾ. ਨ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਮਾਣਂ ਵਾ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਅਨਿਞ੍ਜਨਤੋ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਵਿਸੇਸਤਾਯ ਚ ਆਨੇਞ੍ਜਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਯਂ ਨੋ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਮੇਕੇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਏਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਾ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸੇ ਪਵਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ. ਤਞ੍ਹਿ ਕਸਿਣਂ ਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ, ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਨ ਆਯਤਨਞ੍ਚਾਤਿ, ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਮੇਕੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਤਯਿਦਨ੍ਤਿ ਯ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਯੇਵ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ‘‘ਮੁਤ੍ਤਗਤਂ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੧੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੧੧), ਸਙ੍ਖਾਰਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੪੧) ਵਿਯ. ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਗਤਮਤ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਗਹਣਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਪਕਾਰੋ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ. ਲੋਕਿਯਾ ਹਿ ਵਿਧਯੁਤ੍ਤਗਤਪਕਾਰਸਦ੍ਦੇ ਸਮਾਨਤ੍ਥੇ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਕਾਰਣਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਿ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਭਾਵਤੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੦੭). ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਤਦਪਿ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੧੮-੧੨੪). ਸਞ੍ਞਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਨਿਦਾਨਾ ਹਿ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੮੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੦੯). ਵਿਤਕ੍ਕੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਤਕ੍ਕਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਪਕਪ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ, ਸਚ੍ਚਂ ਮੁਸਾਤਿ ਦ੍ਵਯਧਮ੍ਮਮਾਹੂ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੯੨; ਮਹਾਨਿ. ੧੨੧). ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਛਨ੍ਨਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੯). ਦਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦). ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਇਦਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਇਦਂ ਨਾਮ ਦਸ੍ਸਨਂ ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨਾਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤਦੇਵਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ. ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਕਾਰਤ੍ਥੋ, ‘‘ਯਦਿ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਨੀਵਰਣਾਦਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਿਤੋ. ਉਤ੍ਤਮਾ ਪਣੀਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਸੇਟ੍ਠਾ, ਸੇਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਏਵ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਾਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਾ. ਅਕ੍ਖਾਯਤੀਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਸੁਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਤ੍ਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਸਞ੍ਞਾਯ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਅਨੋਤਰਣਤੋ, ‘‘ਯਦਿ ਆਰੁਪ੍ਪਸਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨ-ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸਞ੍ਞਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤਰੇਹਿ ਪਨ ਦ੍ਵੀਹੀਤਿ, ‘‘ਯਦਿ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ, ਯਦਿ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ. ਸਮਾਪਨ੍ਨਕਵਾਰੋ ਚ ਤਥਾ ਇਧ ਕਥਿਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਅਟ੍ਠ ਸਞ੍ਞਾ ਚਤੁਕ੍ਕਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਤੋ. ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਪਦਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਹਣੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਸਮਾਪਨ੍ਨਕ…ਪੇ… ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਯੇਵਾ’’ਤਿ.
ਸਞ੍ਞਾਗਤਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਗਤਂ, ਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਗਹਂ ਗਤਂ ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸ੍ਸਪਿ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ, ‘‘ਸਦ੍ਧਿਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਤਨ੍ਤਿ ਸਹ ਕਾਰਣਭੂਤੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਤੇਨੇਵ ਸਹ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਸਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ; ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਂ ਖਣੇ ਖਣੇ ਭਿਜ੍ਜਨਸਭਾਵਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਕਟਭੂਤਵਿਕਾਰਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾ ਤੇਸਂ ਤਥਾ ਅਨਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਤੋ; ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਤਭਾਵੇਨ ਇਤਰੇਹਿ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਖਮਤਾਯ ਦੁਨ੍ਨਿਵਾਰਯਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੩) ਵਚਨਤੋ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸਪਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਯੋਗਭਾਵੇਨ ਉਦ੍ਧਟਂ ‘‘ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਨਿਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਏਤ੍ਥ, – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦਂ (ਉਦਾ. ੭੩) ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸੀਤਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸੀ, ਤਤੋ ਏਵ ਇਤਰਾਭਿਸਮਯਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਤਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ.
੨੩. ਅਟ੍ਠਸੁ ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇਸੂਤਿ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੭੮-੮੦) ਆਗਤਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਹੇਟ੍ਠਾ, ‘‘ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਟ੍ਠ ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਦਾ ਏਵ ਉਦ੍ਧਟਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਸਞ੍ਞੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਪਰਤੋ ‘‘ਅਟ੍ਠਸੁ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇਸੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਤਿ ਤਾਯ ਵੇਦਨਾਗਾਹਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ‘‘ਆਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਸਞ੍ਞਾ ਰੋਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਕ੍ਖਤਾਸੂਲਯੋਗਤੋ ਕਿਲੇਸਾਸੁਚਿਪਗ੍ਘਰਣਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦਜਰਾਭਙ੍ਗੇਹਿ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਪਕ੍ਕਪਭਿਜ੍ਜਨਤੋ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਗਣ੍ਡੋ; ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਦੋਸਦੁਟ੍ਠਤਾਯ ਏਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਸਦੋਸਟ੍ਠੇਨ ਗਣ੍ਡੋ’’ਤਿ. ਪੀਲ਼ਾਜਨਨਤੋ ਅਨ੍ਤੋਤੁਦਨਤੋ ਦੁਰੁਦ੍ਧਰਣਤੋ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਸਲ੍ਲਂ; ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਨੁਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਟ੍ਠਾਨੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਸਲ੍ਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕੁਤੋਚਿ ਆਗਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਆਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਗਤਿਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਂ. ਸਾ ਪਨ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਗਤੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਚੁਤਿਵਸੇਨ ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ; ਵਡ੍ਢਨਵਸੇਨ ਘਨਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਪਰਾਪਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਪਰਾਪਰਞ੍ਹਿ ਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਨ੍ਦੂਪਸੇਚਨਂ; ਇਤਰਂ ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਂ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਭਿਵੁਦ੍ਧਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ. ਪਵਡ੍ਢਵਸੇਨ ਵਾ ਗਤਿਂ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਚੁਤਿਂ, ਤਤੋ ਅਪਰਾਪਰਞ੍ਚ ਰੂਪਪਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਵਸੇਨ ਵੁਡ੍ਢਿਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤੂਪਚਿਤਭਾਵੇਨ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ; ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਪੁਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਕਾਮਞ੍ਚਾਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਰੂਪਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਚੋਦਨਾ ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਅਯਞ੍ਚ ਨਯੋ ਚੋਦਨਾਯ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਸਯਤਾਯ ਸਿਯਾ; ਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਸਯਾ ਪਨਾਯਂ ਚੋਦਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਅਯਂ ਪਨ ਪਞ੍ਹੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਤਕੇ ਖਨ੍ਧੇਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦਿਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧੇ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਰੂਪਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਰੂਪੇਨ ਵਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦੀਪਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਭਵਵਿਸੇਸਚੋਦਨਾਯ ਸਭਾਵਤੋ ਏਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਨਾ ਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦੀਪਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਰੂਪਭਵੇਪਿ ਰੂਪਂ, ਅਸਞ੍ਞਾਭਵੇ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਚ੍ਛਾਯਾਯ ਚੇ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਬਾਹਸੀਤਿ ਯਦਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਨ ਗਣ੍ਹਸਿ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਠਮਵਾਦੋ; ਸਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਞ੍ਞਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇਨ ਠਿਤਾਯ ਅਞ੍ਞਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਅਸਞ੍ਞੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਵਾਦੋ; ਤਥਾ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਹ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਸਬ੍ਬੇ ਏਵ ਵਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ ਤਤਿਯਵਾਦੋ; ਤਕ੍ਕਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੋ. ਤੇਸੁ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇਪਿ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਸੁ; ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਾ ਪਟੁਸਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਯ ਸੁਖੁਮਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਪਠਮਵਾਦੋ; ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸੁਖੁਮਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਸੇਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਸਭਾਵਤਾਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਚ ਦੁਤਿਯਵਾਦਾਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਏਤੇਸਂ ਵਾਦਾਨਂ ਸਬ੍ਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
੨੪. ਯਤ੍ਥ ਨ ਸਞ੍ਞਾ, ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਸਞ੍ਞਾ ਸਮ੍ਮੋਹੋ’’ਤਿ, ਅਸਞ੍ਞਭਾਵੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਮੋਹਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਯਾਤਿ ਬਹੁਲਂ ਵਚਨਤੋ ਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਯਸਦ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਇਧ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ, ਵਿਜਾਨਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਮਾਣੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਸਞ੍ਞਾਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਿਕਪ੍ਪਭਾਵਤੋ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਸਞ੍ਞਾਪਵਤ੍ਤਿਸਮੇਨ ਭਾਵਨਾਭਿਨੀਹਾਰੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਉਪਸਮ੍ਪਦਨ੍ਤਿ ਯੇ ਸਞ੍ਞਾਯ, ਅਸਞ੍ਞਿਭਾਵੇ ਚ ਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਾਪਿ ਰੂਪਜ੍ਝਾਨਪਟਿਲਾਭਮਤ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਾਦਨਂ ਪਟਿਲਾਭਂ ਅਧਿਗਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਸਨਂ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ ਅਨੁਪਾਯਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਨਾਸੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦਿਸਸਮਾਪਜ੍ਜਨਪੁਬ੍ਬਕਂ ਪਰਿਵੁਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਤੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ ਤੇਪਿ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਅਵਸੇਸਾਤਿ ਇਤੋ ਪਰਂ ਸੁਖੁਮਭਾਵੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸੁਖੁਮਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਸੇਸਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸੁਖੁਮਭਾਵਂ ਪਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ, ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਤਾਦਿਸਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਤੋ. ਸਙ੍ਖਤਂ ਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਭੁਯ੍ਯ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤਤ੍ਤਾ.
੨੫. ‘‘ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਤੋ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਂ ਵਿਨਾਸਂ ਵਿਭਵਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫) ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਬੁਦ੍ਧਿਯਂ ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਤਤ੍ਰਾ’’ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਸਤ੍ਤਸੁ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੇਸੁ ਭੁਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਦ੍ਧਂ ਸਰਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਂ ਗਤਂ ਸਰਨ੍ਤਾਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਉਦ੍ਧਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਰਨ੍ਤਾਤਿ ਯਤ੍ਥ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਜਾਨਨ੍ਤਾ. ਆਸਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਆਸੀਸਨਂ. ਪੇਚ੍ਚਾਤਿ ਪਰਲੋਕੇ. ਵਾਣਿਜੂਪਮਾ ਵਿਯਾਤਿ ਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਫਲਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਭਯਾਤਿ ਸਨ੍ਤੋ ਕਾਯੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾਯੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ, ਤਤੋ ਭਾਯਨੇਨ. ਮਾ ਖੀਯਿ ਮਾ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਮਾ ਓਸੀਦਿ ਮਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਭਸ੍ਸਿ. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਆਕਾਸਂ ਮਾ ਉਨ੍ਦ੍ਰਿਯਿ ਮਾ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿ. ਗਦ੍ਦੁਲੇਨ ਬਦ੍ਧੋ ਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧੋ. ਦਲ਼੍ਹਥਮ੍ਭੋ ਵਿਯ ਖੀਲੋ ਵਿਯ ਚ ਸਕ੍ਕਾਯੋ ਦੁਮ੍ਮੋਚਨੀਯਤੋ. ਸਾ ਵਿਯ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਦਣ੍ਡਕੋ ਵਿਯ ਦਿਟ੍ਠਿ ਛੇਦਨਕਰਣਾਯ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਕਰਣਤੋ. ਰਜ੍ਜੁ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾ ਬਨ੍ਧਨਤੋ ਚ, ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਨਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਵਤੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਦਣ੍ਡਕੇ ਪਵੇਸਿਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਰਜ੍ਜੁਯਾ’’ਤਿ.
੨੬. ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ (ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਵਾਦਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਤਿ) ਉਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚੇਵ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯਥੁਦ੍ਦੇਸਂ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਇਮਾਨੇਵ ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਆਯਤਨਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਮਾਨੇਵ ਪਞ੍ਚ ਕਾਰਣਾਨੀ’’ਤਿ. ਸਞ੍ਞੀਆਦਿਵਸੇਨ ਤੀਣਿ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਾਜਿਤਾਨਿ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਕੁਹਿਂ ਪਵਿਟ੍ਠਂ? ਸਰੂਪਤੋ ਅਭਾਜਿਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾਭਾਜਿਤੇਸੁ ਵਾਦੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਪਨ ਸਰੂਪਤੋ ਗਹਿਤਮੇਵ, ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵਾ ਪਨੇਕੇ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਇਤਰੋ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਕਤ੍ਤ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ ਯਥਾਸੁਖਞ੍ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਠਮੋ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦੋ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧੋ, ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਵਾਦੇ.
੨੭. ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਅਤੀਤਂ ਖਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਧਮ੍ਮਵਿਸਯਾ ਕਪ੍ਪਨਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤੀਤਕਾਲਵਾਚਕੋ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋ, ਰੂਪਾਦਿਖਨ੍ਧਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਕਪ੍ਪਨਾਵਤ੍ਥੁ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਨ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਚ ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਚਕੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਂ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਯਨਾਭਿਨਿਵਿਸਾਨਂ ਸਮਤ੍ਥਨਂ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਂ ਵਦਤਿ. ਸੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਪਰਨ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹਿਤੋ ਅਹਂਮਾਨੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਲੋਕੋਤਿ ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਾਨਿ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕਾ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਂ ਤਂ ਗਹਣਵਿਸੇਸਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਦਾਭਾਵੇਨ ਸਸ੍ਸਤੋ. ਅਮਰੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਮਰਣਾਭਾਵੇਨ ਅਮਰੋ, ਉਪ੍ਪਾਦਾਭਾਵੇਨ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਵਤ੍ਤਨਤੋ ਨਿਚ੍ਚੋ, ਥਿਰਟ੍ਠੇਨ ਵਿਕਾਰਾਭਾਵੇਨ ਧੁਵੋ, ਯਥਾਹਾਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਾਲ਼ੀਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦-੧੩੧) ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਰੂਪਵਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਾਯ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦-੧੩੧) ਪਨ ਪਞ੍ਚਦਸਵਿਧਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧੇ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਞਂ – ‘‘ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਥਾ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਞੇ ‘‘ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾ ‘‘ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੋ…ਪੇ… ਧੁਵੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ; ਏਵਂ ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਅਧੁਵੋ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਨ ਹੋਤਿ ਪਰਂ ਮਰਣਾ; ਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਚ ਨੇਵਨਿਚ੍ਚੋ ਨਾਨਿਚ੍ਚੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਮਤ੍ਥਂ ਅਤਿਦਿਸਤਿ.
ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾਤਿ ਲਾਭੀਵਸੇਨ ਤਯੋ, ਤਕ੍ਕੀਵਸੇਨ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਞਾਣਲਾਭੀ ਤਿਤ੍ਥਿਯੋ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਮਪਞ੍ਞੋ ਦਸ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਚਤ੍ਤਾਰੀਸ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ. ਤਕ੍ਕੀ ਪਨ ਤਕ੍ਕਪਰਿਯਾਹਤਂ ਵੀਮਂਸਾਨੁਚਰਿਤਂ ਸਯਂਪਟਿਭਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਲਾਭੀਵਸੇਨ ਤਯੋ, ਤਕ੍ਕੀਵਸੇਨ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਚ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਵਾਦੋ ਵਿਯ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ ਕਸ੍ਮਾ ਦੁਵਿਧੇਨ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ ਚੇ? ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ, ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵਾਦੇ ਅਯਮਯੁਤ੍ਤਤਾਵਿਭਾਵਨਾ – ਯਦਿ ਹਿ ਪਰੇਨ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤੋ ਅਤ੍ਤਾ, ਲੋਕੋ ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੋ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰਤਾਯ ਪੁਰਿਮਰੂਪਾਵਿਜਹਨਤੋ ਕਸ੍ਸਚਿ ਵਿਸੇਸਾਧਾਨਸ੍ਸ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਅਹਿਤਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਹਿਤੇ ਚ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਂ ਉਪਦੇਸੋ ਏਵ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨੋ ਸਿਯਾ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ. ਕਥਂ ਵਾ ਸੋ ਉਪਦੇਸੋ ਪਵਤ੍ਤੀਯਤਿ ਵਿਕਾਰਾਭਾਵਤੋ; ਏਵਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜਟਾਕਾਸਸ੍ਸ ਵਿਯ ਦਾਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਹਿਂਸਾਦਿਕਿਰਿਯਾ ਚ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ; ਤਥਾ ਸੁਖਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਭਵਨਨਿਬਨ੍ਧੋ ਏਵ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧਾਭਾਵਤੋ, ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਕੁਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਅਥ ਪਨ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਚ, ਯਸ੍ਸ ਵਸੇਨਾਯਂ ਕਿਰਿਯਾਦਿਵੋਹਾਰੋਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਰੂਪਾਵਿਜਹਨੇਨ ਅਵਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤੁਂ; ਤੇ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵਤ੍ਥਾਭੂਤਾ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਵਾ ਸਿਯੁਂ ਅਨਞ੍ਞੇ ਵਾ, ਯਦਿ ਅਞ੍ਞੇ, ਨ ਤਾਹਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਹਿਪਿ ਕੋਚਿ ਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯੋ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਚਵਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚਾਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਵਤ੍ਥੋ ਏਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸੋ, ਕਿਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਕਪ੍ਪਨਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਥਕਾ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਅਨਞ੍ਞੇ, ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਵਨ੍ਤੀਹਿ ਅਵਤ੍ਥਾਹਿ ਅਨਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਤਾਸਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਸਮ੍ਭਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਤਾਵਕਾਸੋ. ਤਾਸਮ੍ਪਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਯ ਨਿਚ੍ਚਤਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਵਿਮੋਕ੍ਖਾਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵਾਤਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ; ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਕੋਚਿ ਵਾਦੀ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਯੁਤ੍ਤਿਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ; ਯੁਤ੍ਤਿਰਹਿਤਞ੍ਚ ਵਚਨਂ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਮਾਰਾਧੇਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਛਡ੍ਡਿਤੋ ਏਵਾਯਂ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋਤਿ.
ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤੇ ਸਰੂਪਮਤ੍ਤਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਏਵ, ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵੇ ਜਨਾ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਲਾਭੀ ਚ ਅਲਾਭੀ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਲਾਭੀ ਨਾਮ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਲਾਭੀ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਰਹਤੋ ਚੁਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ. ਯੋ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾਭਾਵੇਨ ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਕਰਣੇਨ ਵਾ ਉਪਪਾਤਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਲਾਭੀ – ‘‘ਕੋ ਪਰਲੋਕਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਤ੍ਤਕੋ ਜੀਵਵਿਸਯੋ, ਯਾਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧੀਤੁਯਾ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਣ੍ਹਨਕਰਾਜਾ ਵਿਯ ਕਾਮਸੁਖਗਿਦ੍ਧਤਾਯ ਵਾ, ‘‘ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਪਣ੍ਣਾਨਿ ਰੁਕ੍ਖਤੋ ਪਤਿਤਾਨਿ ਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਮਰਣਮੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਜਲਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕੂਪਮਾ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਕ੍ਕਮਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਰੂਪਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਅਰੂਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਵਾਦੇਸੁ ‘‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ; ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਾਦਾਨਂ, ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੁਤ੍ਥਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਵਾਦੇਸੁ, ‘‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਰੂਪੀਨਂ ਕਾਯੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਰੂਪਭਵੇ ਪਵਤ੍ਤਵੋਹਾਰੇਨੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੋ ਅਰੂਪਭਵੇਪਿ ਕਾਯਵੋਹਾਰਮਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕੇਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਤਥੇਵ ਭਗਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸੀਤਿ. ਅਰੂਪਕਾਯਭਾਵਤੋ ਵਾ ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮਸਮੂਹਭੂਤੇ ਅਰੂਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵਾਦਿਨਿਰਵਸੇਸਵਿਭਵਪਤਿਟ੍ਠਾਪਕਾਨਂ ਦੁਤਿਯਵਾਦਾਦੀਨਂ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਭਾਵੋ ਅਨਾਗਤਦ੍ਧਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਾਦਾਨਂ; ਨ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕ-ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤ-ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵ-ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਤਿਟ੍ਠਾਪਕਸ੍ਸ ਪਠਮਵਾਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਯਥਾ ਹਿ ਦੁਤਿਯਾਦਿਵਾਦਾਨਂ, ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਵਾਦਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰਭਵੋਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਨਤੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਤਾ, ਤਥਾ ਚ ‘‘ਨੋ ਚ ਖੋ, ਭੋ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਾ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸਮ੍ਮਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਅਨਾਗਤਸ੍ਸੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵਸਮੁਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਪਠਮਵਾਦਸ੍ਸਪਿ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਆਗਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਦੇਸਨਾ ਗਤਾ. ਏਤੇ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਦੇਸਨਾ ਗਤਾ. ਏਤੇ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਜਲਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕੂਪਮਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਿ.
ਇਧਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ. ਇਧੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵਾਦਿਕੇ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਵਿਨਟ੍ਠਵਿਨਾਸਵਸੇਨ. ਏਵਂ ਅਨਾਗਤੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਪਰਾਨਂ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਨਂ ਅਪਰਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਗਹਣਂ; ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਪਨ ਆਗਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਇਧੇਵ ਉਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਪਰਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਗਹਣਂ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਪਨ ਇਦਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਆਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਚ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ. ਸੋ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕ-ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਕ-ਮਨੋਪਦੋਸਿਕਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਇਧਾਗਤਾਨਂ ਤਕ੍ਕਿਨੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਤੇਹਿ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇਨ ਗਯ੍ਹਮਾਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਮਤਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਸਸ੍ਸਤਾਭਿਮਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਮੇਵਾਤਿ ਲਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੯) ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਨੋਤਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਾ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਯਸ੍ਸ ਭਾਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਭਾਵਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ; ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਿਚ੍ਚਧੁਵਾਦਿਭਾਵੋ ਅਨੁਮ੍ਮਤ੍ਤਕੇਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਏਤੇਨ, ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਧੁਵਤਾਯੁਤ੍ਤਭਾਵਾ ਸਿਯਾ ਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਿਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਵਾਦਸ੍ਸ ਅਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵਿਭਾਵਿਤਾ ਹੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੩੮) ਅਯੁਤ੍ਤਤਾਵਿਭਾਵਨਾ – ਯਦਿ, ‘‘ਯੇਨ ਸਭਾਵੇਨ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਸਭਾਵੇਨ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਸਿਯਾ ਅਨੇਕਨ੍ਤਵਾਦੋ; ਅਥ ਅਞ੍ਞੇਨ, ਸਿਯਾ ਨ ਅਨੇਕਨ੍ਤਵਾਦੋ; ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਦੇਸਨ੍ਤਰਾਦਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਵੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਵਤ੍ਤੁਂ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਲੋਕਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਵਿਵਾਦਾਭਾਵਤੋ. ਯੇ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ – ‘‘ਯਥਾ ਸੁਵਣ੍ਣਘਟੇ ਮਕੁਟੇ ਕਤੇ ਘਟਭਾਵੋ ਨਸ੍ਸਤਿ, ਮਕੁਟਭਾਵੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੁਵਣ੍ਣਭਾਵੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿਯੇਵ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਭਾਵਾਨਂ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਨਸ੍ਸਤਿ, ਕੋਚਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਭਾਵੋ ਪਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ. ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ – ਕਿਂ ਤਂ ਸੁਵਣ੍ਣਂ, ਯਂ ਘਟੇ ਮਕੁਟੇ ਚ ਅਵਟ੍ਠਿਤਂ? ਯਦਿ ਰੂਪਾਦਿ, ਸੋ ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਅਥ ਰੂਪਾਦਿਸਮੂਹੋ, ਸਮੂਹੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਮੁਤਿਮਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਤਾ ਨਤ੍ਥਿਤਾ ਨਿਚ੍ਚਤਾ ਵਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨਤੋਤਿ ਅਨੇਕਨ੍ਤਵਾਦੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਧਮ੍ਮਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਵਾ ਸਿਯੁਂ ਅਨਞ੍ਞੇ ਵਾ. ਯਦਿ ਅਞ੍ਞੇ, ਨ ਤੇਸਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਧਮ੍ਮੀ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਰੂਪੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤਿ; ਕਿਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਕਪ੍ਪਨਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਥਿਕਾ ਸਿਯਾ ਧਮ੍ਮਿਨੋ ਨਿਚ੍ਚਾਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਅਸਿਜ੍ਝਨਤੋ ਅਥ ਅਨਞ੍ਞੇ; ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਵਨ੍ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਿਨੋ ਤੇਸਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਨਾਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਤਾਵਕਾਸੋ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਿਨੋ ਵਿਯ ਨਿਚ੍ਚਤਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ. ਅਪਿਚ ਨਿਚ੍ਚਾਨਿਚ੍ਚਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਪਟਿਜਾਨਨਤੋ ਯਥਾ ਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਰੂਪਂ, ਯਥਾ ਵਾ ਦੀਪਾਦਯੋ. ਨ ਹਿ ਦੀਪਾਦੀਨਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਸਭਾਵਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਾਨਿਚ੍ਚਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸਭਾਵਤਾ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਜੀਵਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਰੂਪਂ ਵਿਯਾਤਿ ਏਵਂ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸੇਸਭਙ੍ਗਾਨਮ੍ਪਿ ਅਸਮ੍ਭਵੋਯੇਵਾਤਿ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਵਾਦਸ੍ਸ ਅਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ, ‘‘ਇਸ੍ਸਰੋ ਨਿਚ੍ਚੋ, ਅਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਾ ਸਤ੍ਤੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ; ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਇਸ੍ਸਰਵਾਦਾਦਯੋ. ‘‘ਪਰਮਾਣਵੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ, ਦ੍ਵਿਅਣੁਕਾਦਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ; ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਕਣਾਦਵਾਦਾਦਯੋ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਏਕਚ੍ਚੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਾ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਸਸ੍ਸਤਾ’’ਤਿ; ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾਦੇ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਸਸ੍ਸਤਤਾਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਾਵਬੋਧੋ ਏਵ, ਤਯਿਦਂ ਕਥਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ, ਕੋ ਏਵਮਾਹ – ‘‘ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਸਸ੍ਸਤਭਾਵਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਅਸਸ੍ਸਤੇਸੁਯੇਵ ਪਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਇਧ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਂ; ਤੇਨ ਪਨ ਏਕਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਸਸ੍ਸਤਭਾਵਾਵਬੋਧੋ ਵਿਦੂਸਿਤੋ ਸਂਸਟ੍ਠਭਾਵਤੋ; ਵਿਸਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋ ਸਕਿਚ੍ਚਕਾਰਣਾਸਮਤ੍ਤਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਪਕ੍ਖੇ ਠਪੇਤਬ੍ਬਤਂ ਨਾਰਹਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇਨ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਆਦਯੋ ਸਮਾਰੋਪਿਤਜੀਵਸਭਾਵਾ ਏਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿ ਕੇਹਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਵਬੋਧਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਭਾਵੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੯) – ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਤਿ ਵਾ…ਪੇ… ਕਾਯੋਤਿ ਵਾ ਅਯਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਾਯ ਚ ਧਾਤੁਯਾ ਵਸੇਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਏਕਚ੍ਚੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਾ; ਏਕਚ੍ਚੇ ਅਸਸ੍ਸਤਾਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੋਪਿ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਾ ਚੋਦਨਾ ਅਨੋਕਾਸਾ ਹੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਧਮ੍ਮਸਭਾਵਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ.
ਨ ਮਰਤੀਤਿ ਅਮਰਾ. ਕਾ ਸਾ? ‘‘ਏਵਨ੍ਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੬੨) ਨਯੇਨ ਪਰਿਯਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਵਾਚਾ ਚ, ਅਮਰਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾਚਾਯ ਵਿਵਿਧੋ ਖੇਪੋਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਮਰਾਤਿ ਏਕਾ ਮਚ੍ਛਜਾਤਿ, ਸਾ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਨਿਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਦਕੇ ਸਨ੍ਧਾਵਮਾਨਾ ਗਾਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਾਦੋ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ, ਗਾਹਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੋ ਏਵ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਵਾਦੋ ਮੁਸਾਵਾਦਅਨੁਯੋਗਛਨ੍ਦਰਾਗਮੋਹਹੇਤੁਕਤਾਯ ਚਤੁਧਾ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੬੫-੬੬) ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਪਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕੋ ਕੁਸਲਾਦਿਕੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਲੋਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਨਿ ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਵਬੁਜ੍ਝਮਾਨੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਕ੍ਖੇਪਨਮਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਭਾਵੋ. ਨ ਹਿ ਅਵਤ੍ਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪੁਚ੍ਛਿਤਮਤ੍ਥਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖੇਪਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਕ੍ਖੇਪਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਤਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ, ਅਥ ਖੋ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸੇਨ. ਸਸ੍ਸਤਵਸੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠੋਯੇਵ ਹਿ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਤਾਯ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਪਰਲੋਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਨਿ ਚ, ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਰਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਿਭਯੇਨ ਚ ਵਿਕ੍ਖੇਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ਵਾਦਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਗਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਾਨਂ, ਤਬ੍ਬਿਪਾਕਾਨਞ੍ਚ ਅਨਵਬੋਧੇਨ, ਅਸਦ੍ਦਹਨੇਨ ਚ, ‘‘ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਕ੍ਖੇਪਕਰਣਂਯੇਵ ਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਨ੍ਦਰਞ੍ਚਾ’’ਤਿ, ਖਨ੍ਤਿਂ ਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਸੁਂਯੇਵੇਕਾ ਏਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਤ੍ਤਭਙ੍ਗਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਪਰਿਯਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚੇਵ ਵਾਚਾ ਚਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੬੧). ਕਥਂ ਪਨਸ੍ਸਾ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਗਹੋ? ਉਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਅਨਭਿਨਿਵੇਸਤੋ. ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਵੇਦੀ ਵਿਵਾਦਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ; ‘ਏਵਮੇਵ’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਨਿਜ੍ਝਾਨਨਾ ਅਨਾਦਿਕਾਲਿਕਾ ਲੋਕੇ’’ਤਿ ਗਾਹਵਸੇਨ ਸਸ੍ਸਤਲੇਸੋਪੇਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ.
ਅਮਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਭਾਵੋ ਓਸਾਨਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤੋ, ਮਰਿਯਾਦੋ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨ੍ਤਵਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਪਰਿਯਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਦੁਤਿਯਵਾਦੋ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾਦੋ. ਤਤਿਯਵਾਦੋ ‘‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਚ ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਚਾ’’ਤਿ ਵਾਦੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੋ ‘‘ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ ਨਾਨਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ ਵਾਦੋ. ਏਤੇ ਏਵ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਦਿਨੋ ਸਨ੍ਧਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੫੩) – ‘‘ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਚਤੂਹਿ ਵਤ੍ਥੂਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੫੩) ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਤ੍ਤਞ੍ਚ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤਦੁਭਯਪਟਿਸੇਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਕਥਮਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਤਦੁਭਯਪਟਿਸੇਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸੇਧਵਾਦੋਪਿ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਵਿਸਯੋ ਏਵ ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਪਰੇ ਆਹੁ – ‘‘ਯਥਾ ਤਤਿਯਵਾਦੇ ਸਮ੍ਭੇਦਵਸੇਨ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾ ਅਨਨ੍ਤਤਾ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਤਕ੍ਕੀਵਾਦੇਪਿ ਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਉਭਯਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਟਿਸੇਧੇਨ ਉਭਯਞ੍ਞੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਥਂ? ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ਹਿ ਅਨਨ੍ਤਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਨਨ੍ਤਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ਚ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾ, ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਤਤਿਯਵਾਦਭਾਵੋ ਕਾਲਭੇਦਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਲੋਕਸਞ੍ਞਿਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਝਾਯੀਹਿ ਅਧਿਗਤਵਿਸੇਸੇਹਿ ਅਨਨ੍ਤੋ ਕਦਾਚਿ ਸਕ੍ਖਿ ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਨੁਸੁਯ੍ਯਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤੇਹਿ ਏਵ ਕਦਾਚਿ ਅਨ੍ਤਵਾ ਸਕ੍ਖਿ ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਨੁਸੁਯ੍ਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਸ੍ਸੁਤਿਤਕ੍ਕੀਵਸੇਨ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਸ੍ਸਰਤਕ੍ਕਿਆਦੀਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਕ੍ਕਿਕੋ ਅਵਡ੍ਢਿਤਭਾਵਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਡ੍ਢਿਤਭਾਵਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਿਤਕਾਲਵਸੇਨ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਾਰਿਤਾਯ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦਿਮਤ੍ਤੇ ਠਤ੍ਵਾ – ‘‘ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਾਲਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਨਾਨਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਨ ਪਨ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਨਨ੍ਤਤਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮਭਾਵੇਨ ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀ’’ਤਿ, ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਏਤਂ ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਿਕ੍ਖੇਪਪਕ੍ਖਂਯੇਵ ਭਜੇਯ੍ਯ ਚਤੁਤ੍ਥਵਾਦੋ. ਨ ਹਿ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤਾਨਨ੍ਤਤਾਤਦੁਭਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਕ੍ਕੀਵਾਦੀ ਚ ਯੁਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਕੋ, ਕਾਲਭੇਦਵਸੇਨ ਚ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਚਤੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਤਿ ਆਗਤਸਞ੍ਞੀਚਤੁਕ੍ਕਂ.
ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਸੁਖੀ. ਤਂ ਪਨਸ੍ਸ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਵੋਮਿਸ੍ਸਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਰਨ੍ਤਰਸੁਖੀ’’ਤਿ. ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਮੇਵਾਤਿ ਇਦਂ ਸੁਖਬਹੁਲਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤੀਤਾਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਜਾਤੀਸੂਤਿ ਇਦਂ ਤਤੋ ਪਰਂ ਜਾਤਿਸ੍ਸਰਞਾਣੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਾਦਿਸਮੇਵਾਤਿ ਸੁਖਸਮਙ੍ਗਿਮੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ. ‘‘ਏਵਂ ਸੁਖਸਮਙ੍ਗੀ’’ਤਿ ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਸ੍ਸਰਸ੍ਸ ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਮ੍ਪਿ ਇਧ ਵਿਯ ਦੁਕ੍ਖਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ.
ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ਲਾਭੀਨਂ ਤਕ੍ਕੀਨਮ੍ਪਿ. ਤਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਦਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਨਾਮ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਅਨੁਲ਼ਾਰਂ ਅਵਿਭੂਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਕਾਰਣਭੂਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਿਕਂ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾਬਹੁਲਸ੍ਸ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾਪਤ੍ਤਮੇਵ ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਾਤਿ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਿਕਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਾਦੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਸਮੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਿਕਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੨੮. ਦਿਟ੍ਠੁਦ੍ਧਾਰਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਦੁਦ੍ਧਰਣਂ. ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂਯੇਵ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਵ ਞਾਣਂ. ਤਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਵਿਯ ਦੋਸਾਪਗਮੇਨ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਗਮੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਵਿਗਮਤੋ ਸਪ੍ਪਭਾਸਮੁਜ੍ਜਲਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਪਰਿਯੋਦਾਤਨ੍ਤਿ ਪਭਸ੍ਸਰ’’ਨ੍ਤਿ ਬਾਹਿਰਸਮਯਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਝਾਨਸ੍ਸ ਸਮਿਜ੍ਝਨਤੋ. ਮਯਮਿਦਂ ਜਾਨਾਮਾਤਿ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞਾਣਭਾਗਮੇਵ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਏਵ ਯਥਾਗਹਿਤਂ ਗਾਹਂ ਸਨ੍ਧਾਯ – ‘‘ਮਯਮਿਦਂ ਅਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਥ ਜਾਨਾਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਞਾਣਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਓਤਾਰੇਨ੍ਤਿਯੇਵ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸੇਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਨ ਤਂ ਞਾਣਂ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮੇਤਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ? ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾਤਿਆਦਿਨਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਦਪਿ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਯਂ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ ਞਾਣਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ – ‘‘ਜਾਨਨਮਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਞਾਣਭਾਗਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵ ਲਾਭਿਨੋ ਇਤਰਸ੍ਸ ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਤੋ. ਅਨੁਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ. ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ ਨ ਉਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਨੁਪਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ, ਤਤੋ. ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਤੋਤਿ ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਏਤੇਨ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨੇਵ ਉਪਾਦਾਨਮਾਹ. ਯਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ ਆਗਤਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਇਧ ਕਥਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤੇਨ ਏਕਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਆਹ – ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਰੂਪਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾ ਸਕ੍ਕਾਯਂਯੇਵ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਇਧ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਆਗਤਾ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਂ ਕਥਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ ਤਤ੍ਥ ਆਗਤਾਨਂ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਇਧਾਗਤਤ੍ਤਾ. ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਪੁਬ੍ਬਕੋ, ‘‘ਅਤ੍ਤਾ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛੇਦੋ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ.
੩੦. ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੁਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਪਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ’’ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਅਪ੍ਪਹੀਨਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਉਪਾਦਿਯਨਜੋਤਨਤੋ. ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨਾਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਨਿਰੋਧਾ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਪਰਿਹੀਨਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਚ ਤਤਿਯਂ ਪਟਿਲੋਮਨਯੇਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਵਿਵੇਕਾ ਪੀਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ, ‘‘ਨਿਰਾਮਿਸਸੁਖਸ੍ਸਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਵੁਟ੍ਠਾਨਨਿਰੋਧਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹੀਨਜ੍ਝਾਨਪਰਿਯਾਦਾਨਕਦੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨੀਵਰਣਸਹਗਤਦੋਮਨਸ੍ਸਮਾਹ. ਤਞ੍ਹਿ ਝਾਨਪਰਿਯਾਦਾਨਕਰਂ. ਕਮ੍ਮਨੀਯਭਾਵੋਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਪਜ੍ਜਨਭਾਵੇ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਮਭਾਵੋ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਵਿਧੁਰਤ੍ਤਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਵਿਯਾਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਵਿਵੇਕਾ ਪੀਤੀ’’ਤਿ ਪੁਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪੀਤਿ ਝਾਨਦ੍ਵਯਪੀਤਿ. ਯਂ ਠਾਨਂ ਛਾਯਾ ਜਹਤੀਤਿ ਯਂ ਪਦੇਸਂ ਆਤਪੇਨ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਮਾਨਂ ਛਾਯਾ ਜਹਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਤਪੇ ਛਾਯਾਤਿ ਪਦੇਸੇਨ ਆਤਪਸਞ੍ਞਿਤਾਨਂ ਭੂਤਸਙ੍ਖਤਾਨਂ ਪਹਾਨਟ੍ਠਾਨਮਾਹ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ’’ਤਿਆਦਿ.
੩੧. ਨਿਰਾਮਿਸਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸੁਖਂ ਦੂਰਸਮੁਸ੍ਸਾਰਿਤਕਾਮਾਮਿਸਤ੍ਤਾ.
੩੨. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਨ੍ਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵੇਦਨਂ, ਨ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਂ.
੩੩. ਨਿਗ੍ਗਹਣੋਤਿ ਮਮਂਕਾਰਭਾਵੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਅਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਅਵਿਲੋਮਵਸੇਨ ਏਕਨ੍ਤਿਕੁਪਾਯਤਾਯ ਸਪ੍ਪਾਯਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਪਕਾਰਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮਥਭਾਵਨਾਯ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਯਾ ਅਸੁਕ੍ਖਾਪਿਤਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਜਾਤਂ? ਨ ਜਾਯਤੇ ਵਾਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਕੇ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ਅਗ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਗਾਹੇਨ ਅਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ. ਯਤ੍ਥ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾਗਾਹੋ ਵਿਮੋਚਿਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਗ੍ਗਾਹਾ ਸੁਕ੍ਖਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਦੇਕਟ੍ਠਭਾਵਤੋ. ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵ ਆਸਨ੍ਨੇ, ਨ ਦੂਰੇ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਉਪਕਾਰਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਚ ਸਨ੍ਤੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿਆਦਿਕਾ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਅਧਿਮਾਨਪਕ੍ਖੇ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਭਿਵਦਤੀਤਿ ਅਭਿਮਾਨੇਨ ਉਪਵਦਤੀ’’ਤਿ. ਇਦਮੇਵ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸਪਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨੇ ਸਤਿ ਸੇਸਉਪਾਦਾਨਸਮ੍ਭਵੋ ਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਤਦੇਵ ਉਦ੍ਧਟਂ.
ਸੇ ਆਯਤਨੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੇਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ. ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ.
ਨ ਗਾਧਤੀਤਿ ਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਤੋਤਿ ਅਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾ. ਸਰਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਙ੍ਖਾਰਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਕਦੇਸਭੂਤਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ.
ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤੋ ਏਵ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਅਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਂ. ਅਨਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਂ, ਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਤੋ ਪਭਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਾਭਾਵਤੋ ਚ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਭਸ੍ਸਰਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਤੋ ਪਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ, ਸਬ੍ਬਤੋ ਪਤਤਿਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤ੍ਤਾਰੀਸਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥੇਹਿ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪਵਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਅਮਤਸਰਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਾ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਅਨੁਪਾਦਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੋ. ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਪਞ੍ਚਤ੍ਤਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.