੧੦. ਵਿਤਕ੍ਕਸਣ੍ਠਾਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੧੬. ਦਸਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨਾਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਵਟ੍ਟਪਾਦਕਸਮਾਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਇਧ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਅਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਿਤਮੇਵ ਕੇਵਲਂ ‘‘ਪਕਤਿਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਦਸਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਯਦੇਤ੍ਥ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਂ ਤਦੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਿਧਿ ਨ ਪਟਿਸੇਧੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ. ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਵਸੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹਨਵਸੇਨ ਅਨੁ ਅਨੁ ਯੁਤ੍ਤੇਨ. ਮੂਲਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਰਿਹਾਰਿਯਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ. ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋਤਿ ਭਾਵਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ. ਭਾਵਨਾਯ ਅਪ੍ਪਨਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੋਪਿ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਤਦਤ੍ਥੇਪਿ ਤਂਸਦ੍ਦਵੋਹਾਰਤੋ.

ਯੇਹਿ ਫਲਂ ਨਾਮ ਯਥਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਪਕਪ੍ਪਿਯਮਾਨਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਤਾਨਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਾਰਣਾਨੀ’’ਤਿ. ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਲੇਨਾਤਿ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਯੇ ਸਮਯੇ’’ਤਿ. ਨਨੁ ਚ…ਪੇ… ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਚ ਭਾਵਨਾਯ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਬੁਦਨੀਹਰਣਵਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਪਞ੍ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ? ‘‘ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮਨੁਯੁਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮਾਤਿ ਚੋਦਕਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਤਰੋ ਭਾਵਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਕਦਾਚਿ ਭਾਵਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੋਧਨਤ੍ਥਾਯ ਯਥਾਕਾਲਂ ਇਮਾਨਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ‘‘ਕਾਲੇਨ ਕਾਲ’’ਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥਾ ਅਵੋਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਇਮਾਨੀਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਅਬ੍ਬੁਦਨ੍ਤਿ ਉਪਦ੍ਦਵਂ.

ਛਨ੍ਦਸਹਗਤਾ ਰਾਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਛਨ੍ਦਸਹਗਤਾ ਕਾਮਰਾਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਅਸਮਪੇਕ੍ਖਿਤੇਸੂਤਿ ਇਟ੍ਠੇਸੁ ਪਿਯੇਸੁ, ਅਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਅਪ੍ਪਿਯੇਸੁ, ਅਸਮਂ ਅਸਮ੍ਮਾ ਪੇਕ੍ਖਿਤੇਸੁ. ਅਸਮਪੇਕ੍ਖਨਨ੍ਤਿ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਅਞ੍ਞਾਣੁਪੇਕ੍ਖਾਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਯੋਨਿਸੋ ਗਹਣਂ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਬਾਲਸ੍ਸ ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੮). ਤੇ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਾ. ਤਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਛਨ੍ਦੂਪਸਂਹਿਤਾਦਿਅਕੁਸਲਵਿਤਕ੍ਕੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਨਵਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਰਿਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰੋ ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਕੁਸਲਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ, ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ, ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਵਾ ਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਸੁਭਞ੍ਹਿ ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦੂਪਸਂਹਿਤੇ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ‘‘ਦੋਸੂਪਸਞ੍ਹਿਤੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਥਾਰਹਂ ਤਂ ਤਂ ਪਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੂ’’ਤਿ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ. ਪਞ੍ਚਧਮ੍ਮੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ.

ਏਵਂ ‘‘ਛਨ੍ਦੂਪਸਞ੍ਹਿਤੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਾ ਵਾ ਸੋਭਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਸੁਭਤੋ ਉਪਸਂਹਰਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਉਪਸਂਹਰਣਾਕਾਰਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਂ ‘‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਸਾਰਤ੍ਤੋਸੀ’’ਤਿ. ਛਵਿਰਾਗੇਨਾਤਿ ਛਵਿਰਾਗਤਾਯ ਕਾਲ਼ਸਾਮਾਦਿਵਣ੍ਣਨਿਭਾਯ. ਕੁਫਲ਼ਪੂਰਿਤੋਤਿ ਪਕ੍ਕੇਹਿ ਕੁਣਪਫਲੇਹਿ ਪੁਣ੍ਣੋ. ‘‘ਕਲਿਫਲਪੂਰਿਤੋ’’ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ.

ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਤਾਵਕਾਲਿਕਭਾਵਵਸੇਨਾਤਿ ਇਦਂ ਪਤ੍ਤਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਞ੍ਚੇਵ ਜਿਣ੍ਣਭਾਵਞ੍ਚ ਪਤ੍ਵਾ ਛਿਦ੍ਦਾਵਛਿਦ੍ਦਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਪਾਲਨਿਟ੍ਠਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਇਦਂ ਚੀਵਰਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਂ ਜਿਣ੍ਣਤਞ੍ਚ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਪੁਞ੍ਛਨਚੋਲ਼ਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਯਾ ਛਡ੍ਡਨੀਯਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਨੇਸਂ ਸਾਮਿਕੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਨ ਨੇਸਂ ਏਵਂ ਵਿਨਸ੍ਸਿਤੁਂ ਦਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਏਵਂ ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਭਾਵਵਸੇਨ, ‘‘ਅਨਦ੍ਧਨਿਯਂ ਇਦਂ ਤਾਵਕਾਲਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵਕਾਲਿਕਭਾਵਵਸੇਨ ਚ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ.

ਆਘਾਤਵਿਨਯ…ਪੇ… ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਤਿ – ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਘਾਤਪਟਿਵਿਨਯਾ. ਯਤ੍ਥ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਆਘਾਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਟਿਵਿਨੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਗਤਸ੍ਸ ਆਘਾਤਵਿਨਯਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੬੧) ਚੇਵ ਕਕਚੂਪਮੋਵਾਦ(ਮ. ਨਿ. ੧.੨੨੨-੨੩੩) ਛਵਾਲਾਤੂਪਮਾਦੀਨਞ੍ਚ (ਇਤਿਵੁ. ੯੧) ਵਸੇਨ ਆਘਾਤਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ.

ਗਰੁਸਂਵਾਸੋਤਿ ਗਰੁਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਾਸੋ. ਉਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਸਾਪਨਞ੍ਚੇਵ ਉਦ੍ਦਿਸਨਞ੍ਚ. ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਪਰਿਪੁਚ੍ਛਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਉਗ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੂਪਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਗਰੁਸਂਵਾਸਾਦਿਕੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਚ੍ਚ. ਮੋਹਧਾਤੂਤਿ ਮੋਹੋ.

ਉਪਨਿਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਯਮੇਵ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਯਤ੍ਤਪ੍ਪਟਿਯਤ੍ਤੋਤਿ ਯਤ੍ਤੋ ਚ ਗਾਮਪ੍ਪਵੇਸਨਾਪੁਚ੍ਛਾਕਰਣੇਸੁ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਸਜ੍ਜਿਤੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥਸ੍ਸ ਮੋਹੋ ਪਹੀਯਤੀਤਿ ਅਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾ ਸੋ ਮੋਹੋ ਵਿਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮ੍ਪੀਤਿ ਏਵਂ ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਅਪ੍ਪਮਜ੍ਜਨੇਨਪਿ. ਪੁਨ ਏਵਮ੍ਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਯ ਕਙ੍ਖਾਵਿਨੋਦਨੇਪਿ. ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਥੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ‘‘ਇਧ ਸੀਲਂ ਕਥਿਤਂ, ਇਧ ਸਮਾਧਿ, ਇਧ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਸੋ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਭੂਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਲੋਕਾਦਿ ਇਮਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ, ਇਦਂ ਸਾਲਿਬੀਜਭੂਮਿਸਲਿਲਾਦਿ ਇਮਸ੍ਸ ਸਾਲਿਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ. ਇਦਂ ਨ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਤਦੇਵ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਲੋਕਾਦਿ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ, ਤਦੇਵ ਸਾਲਿਬੀਜਾਦਿ ਕੁਦ੍ਰੁਸਕਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਨ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਛੇਕੋ ਹੋਤਿ.

ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੂਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁ. ਇਮੇ ਵਿਤਕ੍ਕਾਤਿ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਾਦਯੋ. ਸਬ੍ਬੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਹੀਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਨ ਸਬ੍ਬੇ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾਤਿ ‘‘ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ ਏਵਾ’’ਤਿ ਸਾਸਙ੍ਕਂ ਵਦਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਕੁਸਲਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲੇਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਸ੍ਸਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ, ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਸਾਰਫਲਕੇਤਿ ਚਨ੍ਦਨਮਯੇ ਸਾਰਫਲਕੇ. ਵਿਸਮਾਣਿਨ੍ਤਿ ਵਿਸਮਾਕਾਰੇਨ ਤਤ੍ਥ ਠਿਤਂ ਆਣਿਂ. ਹਨੇਯ੍ਯਾਤਿ ਪਹਰੇਯ੍ਯ ਨਿਕ੍ਖਾਮੇਯ੍ਯ.

੨੧੭. ਅਟ੍ਟੋਤਿ ਆਤੁਰੋ, ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਬਾਧਤਾਯ ਪੀਲ਼ਿਤੋ. ਦੁਕ੍ਖਿਤੋਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਦੁਕ੍ਖੋ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਅਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਤਾਯ ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾਯ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਰੋਗੇਨ ਸਰੋਗਤਾਯ ਚ ਏਤੇ ਅਕੁਸਲਾ ਵਿਞ੍ਞੁਗਰਹਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨੀਯਤਾਯ ਚ ਸਾਵਜ੍ਜਾ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲਤਾਯ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਸਂਵਤ੍ਤਨਿਯਤਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਤਿ ਏਵਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਅਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ.

‘‘ਆਤੁਰਂ ਅਸੁਚਿਂ ਪੂਤਿਂ, ਪਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦੇ ਸਮੁਸ੍ਸਯਂ;

ਉਗ੍ਘਰਨ੍ਤਂ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਂ, ਬਾਲਾਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਅਪ. ਥੇਰੀ ੨.੪.੧੫੭) –

ਏਵਮਾਦਿ ਕਾਯਵਿਚ੍ਛਨ੍ਦਨੀਯਕਥਾਦੀਹਿ ਵਾ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ –

‘‘ਤਸ੍ਸੇਵ ਤੇਨ ਪਾਪਿਯੋ, ਯੋ ਕੁਦ੍ਧਂ ਪਟਿਕੁਜ੍ਝਤਿ;

ਕੁਦ੍ਧਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਜ੍ਝਨ੍ਤੋ, ਸਙ੍ਗਾਮਂ ਜੇਤਿ ਦੁਜ੍ਜਯ’’ਨ੍ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੪੪੨) –

ਏਵਮਾਦਿ ਪਟਿਘਵੂਪਸਮਨਕਥਾਦਿਕਾਪਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

੨੧੮. ਨ ਸਰਣਂ ਅਸਤਿ, ਅਨਨੁਸ੍ਸਰਣਂ. ਅਮਨਸਿਕਰਣਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮਨਸਿਕਾਰੇਨੇਵ ਨਿਸੀਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਗ੍ਗਹਿਤੋ ਧਮ੍ਮਕਥਾਪਬਨ੍ਧੋਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰੋ ਧਮ੍ਮਕਥਾਪਬਨ੍ਧੋ. ਮੁਟ੍ਠਿਪੋਤ੍ਥਕੋਤਿ ਮੁਟ੍ਠਿਪ੍ਪਮਾਣੋ ਪਾਰਿਹਾਰਿਯਪੋਤ੍ਥਕੋ. ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਨ੍ਤੇਨ. ਓਕਾਸੋ ਨ ਹੋਤਿ ਆਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਆਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਗਮਨਂ ਅਨਾਰਮ੍ਭੋਵਾਤਿ ਥੇਰਵਾਦੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਉਪਜ੍ਝਾਯਸ੍ਸ. ਪਬ੍ਭਾਰਸੋਧਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਆਰਭਨ੍ਤੋ ਏਵ ਵਿਤਕ੍ਕਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯਸਜ੍ਝਾਯਨਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਦਸ੍ਸਨਕਿਚ੍ਚਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਕਰਣਤ੍ਥਂ ਤੇਜੋਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਆਚਿਨੋਤਿ. ਥੇਰੋ ਤਸ੍ਸ ਆਸਯਂ ਕਸਿਣਞ੍ਚ ਸਵਿਸੇਸਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਹਾਰੇ’’ਤਿਆਦਿਮਵੋਚ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਂ. ਅਸਤਿਪਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਅਸਤਿਯਾ ਵਿਤਕ੍ਕਨਿਗ੍ਗਹਣਵਿਭਾਵਨਤੋ.

੨੧੯. ਵਿਤਕ੍ਕਮੂਲਭੇਦਂ ਪਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਮੂਲਸ੍ਸ ਤਮ੍ਮੂਲਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦਵਿਭਾਵਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕਮੂਲਭੇਦਂ ਪਬ੍ਬਂ. ਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਵਿਤਕ੍ਕਪਚ੍ਚਯੋ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦੀਸੁਪਿ ਸੁਭਾਦਿਨਾ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਸੋ ਪਨ ਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਰੋ ਸਂਤਿਟ੍ਠਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਰਸਣ੍ਠਾਨਂ, ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਮੂਲਞ੍ਚ ਮੂਲਮੂਲਞ੍ਚ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਮੂਲਮੂਲਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਨਵਸੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਮੂਲਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਞਾਣਗਤਿਯਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਯਾਥਾਵਤੋ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਚਾਰੋ ਸਿਥਿਲੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਿਥਿਲੀਭੂਤੇ ਮਤ੍ਥਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਚਾਰੋ ਸਿਥਿਲਭੂਤੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਮੂਲਗਮਨੇ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਥਿਰਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਤ੍ਥਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ. ਵਿਤਕ੍ਕਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ, ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਵਾ ਅਨਵਸੇਸਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ.

ਕਣ੍ਣਮੂਲੇ ਪਤਿਤਨ੍ਤਿ ਸਸਕਸ੍ਸ ਕਣ੍ਣਸਮੀਪੇ ਕਣ੍ਣਸਕ੍ਖਲਿਂ ਪਹਰਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਉਪਪਤਿਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਸਸਕਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਮਹਾਮੂਸਿਕਾਹਿ ਖਤਮਹਾਵਾਟਂ ਉਮਙ੍ਗਸਦਿਸਂ ਅਹੋਸਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਪਾਤੇਨ ਮਹਾਸਦ੍ਦੋ ਅਹੋਸਿ. ਪਲਾਯਿਂਸੁ ‘‘ਪਥਵੀ ਉਦ੍ਰੀਯਤੀ’’ਤਿ. ਮੂਲਮੂਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਨੁਵਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਥਵੀ ਭਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਯਤ੍ਥਾਯਂ ਸਸੋ ਉਟ੍ਠਿਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਯਂਨੂਨ ਵੀਮਂਸੇਯ੍ਯਂ. ਪਥਵਿਯਾ ਭਿਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਂ ਗਤੇ ‘‘ਕੋ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਿਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਸੋ ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਆਧਿਪਚ੍ਚਵਤੋ ਹਿ ਯਾਚਨਂ ਸਣ੍ਹਮੁਦੁਕਂ. ਦੁਦ੍ਦੁਭਾਯਤੀਤਿ ਦੁਦ੍ਦੁਭਾਤਿ ਸਦ੍ਦਂ ਕਰੋਤਿ. ਅਨੁਰਵਦਸ੍ਸਨਞ੍ਹੇਤਂ. ਭਦ੍ਦਨ੍ਤੇਤਿ ਮਿਗਰਾਜਸ੍ਸ ਪਿਯਸਮੁਦਾਚਾਰੋ, ਮਿਗਰਾਜ, ਭਦ੍ਦਂ ਤੇ ਅਤ੍ਥੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਮੇਤਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਏਤਂ, ਕਿਂ ਤਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਂ? ਦੁਦ੍ਦੁਭਨ੍ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਰਵਦਸ੍ਸਨਮੇਵ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸਸਕਸ੍ਸ ਮਹਾਪਥਵੀਭੇਦਨਂ ਰਵਨਾਯ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਮੂਲਂ, ਏਵਂ ਵਿਤਕ੍ਕਚਾਰੋਪਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਅਮੂਲੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ.

੨੨੦. ਅਭਿਦਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਭਿਭਵਨਦਨ੍ਤਂ, ਉਪਰਿਦਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਪਰਿਦਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਇਤਰਂ ਮੁਸਲਂ ਵਿਯ ਉਦੁਕ੍ਖਲਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਕਸ੍ਸਚਿ ਖਾਦਨਕਾਲੇ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਬਲਵਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਨ. ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਸਹਿਤਂ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਭਿਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਸਮੁਦਾਚਾਰੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾ ਆਪਾਦੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੇ ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਸਤਿਪਿ ਚਿਰਕਾਲਭਾਵਨਾਯ ਏਵਂ ਅਦੁਬ੍ਬਲਾ ਕੋ ਚਾਹਂ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੇ ਵਿਯ ਠਿਤੇਪਿ ਇਦਾਨੇਵ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੇ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਇਤਿ ਏਵਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ. ਤਂ ਪਨ ਅਭਿਭਵਨਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਾਮਂ ਤਚੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਵੀਰਿਯਪਗ੍ਗਣ੍ਹਨਮਾਹ. ਅਤ੍ਥਦੀਪਿਕਨ੍ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਜੋਤਕਂ. ਉਪਮਨ੍ਤਿ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਉਪਮਂ.

੨੨੧. ਪਰਿਯਾਦਾਨਭਾਜਨੀਯਨ੍ਤਿ ਯਂ ਤਂ ਆਦਿਤੋ ‘‘ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮਨੁਯੁਤ੍ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਞ੍ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰਣਕਾਲਪਰਿਯਾਦਾਨਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵਿਭਜਨਂ. ਨਿਗਮਨਂ ਵਾ ਏਤਂ, ਯਦਿਦਂ ‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪੁਨ ਵਚਨਂ ਨਿਗਮਨਨ੍ਤਿ. ਤਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਵਸੀਭਾਵਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤ੍ਥਾਚਰਿਯੋਤਿ ਧਨੁਬ੍ਬੇਦਾਚਰਿਯੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਸਨਤੋ ਅਸਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ, ਏਵਂ ਧਨੁਸਿਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਧਨੁਬ੍ਬੇਦਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਮੇਵਾਤਿ.

ਪਰਿਯਾਯਤਿ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੇਤੀਤਿ ਪਰਿਯਾਯੋ. ਵਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਵਾਰਪਥੇਸੂ’’ਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਵਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਮਗ੍ਗੇਸੁ. ਚਿਣ੍ਣਵਸੀਤਿ ਆਸੇਵਿਤਵਸੀ. ਪਗੁਣਵਸੀਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਵਸੀ. ਸਮ੍ਮਾਵਿਤਕ੍ਕਂਯੇਵ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਂ ਤਥਾਵਿਤਕ੍ਕਨਤੋ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ ਸੇਤੁਘਾਤੋਯੇਵਾਤਿ.

ਵਿਤਕ੍ਕਸਣ੍ਠਾਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.

ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ ਚ ਸੀਹਨਾਦਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ.